Değer Artış Payı ve Mal Sınıflandırma Aracı — TMK m.219, m.220, m.227 (2026)

Eşinizin üzerine kayıtlı bir mala katkıda bulunduysanız, geri alacağınız ödediğiniz tutar değildir. Katkınız bir orana çevrilir ve bu oran malın bugünkü değerine uygulanır. Beş yüz bin liralık bir konuta yapılan yüz bin liralık katkı, konut iki milyona çıktığında dört yüz bin lira alacak doğurur. Bu araç hem o hesabı yapar hem de hangi malın hangi gruba girdiğini gösterir.

Değer Artış Payı Nasıl Hesaplanır?

TMK m.227’ye göre eşlerden biri diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında bu malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı oranında alacak hakkına sahip olur.

Hesap iki adımdır:

1. Katkı oranı bulunur: katkı tutarı ÷ malın katkı anındaki rayiç değeri.
2. Oran tasfiye değerine uygulanır: katkı oranı × malın tasfiye anındaki rayiç değeri.

Tasfiye Değeri Hangi Tarihe Göre Belirlenir?

Bu, uygulamada en çok fark yaratan noktadır. Yargıtay uygulamasında malın mal rejiminin sona erdiği tarihteki durumu, ancak karar tarihindeki sürüm (rayiç) değeri esas alınır.

İki kavramın ayrılması gerekir: durum, malın fiziksel ve hukuki hâlini (kaç metrekare, hangi imar durumunda, hangi takyidatla) ifade eder ve rejimin sona erdiği tarihe göre saptanır. Değer ise karara en yakın tarihteki piyasa değeridir.

Pratik sonucu şudur: yargılama uzadıkça esas alınacak değer güncellenir. Enflasyonist dönemde bu, alacağı önemli ölçüde artırır. Bu nedenle dava sonuna yakın tarihli bir değerleme istenmesi davacı lehinedir.

Edinilmiş Mal mı, Kişisel Mal mı?

Ayrım tasfiyenin temelidir: kişisel mallar katılma alacağı hesabına girmez, edinilmiş mallar girer.

Edinilmiş Mal Karinesi (TMK m.222)

Kanun bir karine getirir: bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir. Belirli bir malın kişisel mal olduğunu iddia eden, bunu ispatla yükümlüdür.

Ayrıca hangi eşe ait olduğu ispat edilemeyen mallar, eşlerin paylı mülkiyetinde sayılır.

Karinenin pratik sonucu şudur: “bu mal benim kişisel malım” diyen eş, mirasçılık belgesi, evlilik öncesi tapu kaydı, bağış sözleşmesi veya banka kayıtları gibi somut delil sunmak zorundadır. İspat edilemeyen mal tasfiyeye girer.

Kişisel Mala Katkı da Alacak Doğurur

Bir malın kişisel mal olması, diğer eşin ondan hiçbir hak elde edemeyeceği anlamına gelmez. Kişisel mal katılma alacağı hesabına girmez; ancak o mala katkıda bulunulmuşsa değer artış payı istenebilir.

İki alacak farklı işler:

Katılma alacağınızı katılma alacağı hesaplama aracıyla ayrıca hesaplayabilirsiniz. İki alacak birlikte istenebilir.

Mal Elden Çıkarılmışsa Ne Olur?

Katkıda bulunulan mal tasfiyeden önce satılmış veya devredilmişse formül uygulanmaz. Bu hâlde hâkim, diğer eşe ödenecek alacağı hakkaniyete uygun olarak belirler (TMK m.227/2).

Değerlendirmede devir tarihi, devir bedeli, bedelin nereye harcandığı ve devrin gerçek bir satış mı yoksa görünürde bir işlem mi olduğu birlikte ele alınır.

Devir muvazaalı ise ayrıca tapu iptali ve tescil davası da gündeme gelebilir; ancak bu, mal rejimi tasfiyesinden ayrı bir dava türüdür ve farklı koşullara tabidir.

Katkı Neyle İspatlanır?

İspat yükü, katkıda bulunduğunu iddia eden eştedir. Uygulamada kabul gören deliller:

Katkının parasal olması şart değildir. Para ile ölçülebilen maddi katkı veya hizmet katkısı da değer artış payı doğurabilir. Ancak katkının “hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın” yapılmış olması aranır; karşılığı alınmış bir katkı bu hakkı doğurmaz.

Denkleştirme: Gruplar Arası Aktarım

Bir eşin malvarlığı içinde iki grup bulunur ve bunlar arasında geçiş olabilir. Kişisel mala ilişkin bir borç edinilmiş mallardan ödendiğinde ya da tersi olduğunda, tasfiye sırasında denkleştirme istenebilir (TMK m.230).

Kural basittir: her borç, ilişkin bulunduğu mal kesimini yükümlülük altına sokar. Evlilik öncesi alınmış bir konutun kredi taksitleri maaşla ödeniyorsa, edinilmiş mal grubu kişisel mal grubunu finanse etmiş olur ve tasfiyede bu aktarım denkleştirilir. Katkı nedeniyle ortaya çıkan değer artışı da bu hesapta göz önünde tutulur.

Denkleştirme, katılma alacağı hesabını doğrudan etkiler: artık değer bulunurken denkleştirmeden elde edilen miktarlar da hesaba katılır.

Zamanaşımı ve Dava Yolu

Mal rejiminden doğan alacaklar, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıllık zamanaşımına tabidir. Bu süre nispeten uzun olsa da, geçtikten sonra alacak talep edilemez.

Uygulamada iki yol izlenir:

• Boşanma davasıyla birlikte: mal rejimi tasfiyesi ayrı bir dava olarak açılır ancak boşanma davasının sonucu beklenir. Mal rejimi, boşanma kararının kesinleşmesiyle sona erer; tasfiye ancak bundan sonra karara bağlanabilir.
• Boşanmadan sonra: karar kesinleştikten sonra bağımsız bir tasfiye davası açılır. On yıllık süre içinde her zaman mümkündür.

Mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarih itibarıyla sona ermiş sayılır. Bu nedenle dava tarihinden sonra edinilen mallar tasfiyeye girmez; ancak mevcut malların değeri karar tarihine göre belirlenir. İki tarihin ayrı işlevi olması, hesabın en teknik yanıdır.

Aracı Kullanırken: Malı Doğru Sınıflandırın

Sonucun doğruluğu girdiğiniz bilgilerin doğruluğuna bağlıdır. Aşağıdaki tablo, her bilgiyi hangi belgede bulacağınızı gösterir.

İkinci satır sınıflandırmanın anahtarıdır: miras yoluyla veya karşılıksız kazanma yoluyla edinilen mallar, evlilik içinde edinilmiş olsa dahi kişisel maldır. Beşinci satır ise hesabın en kritik unsurudur — değer artış payı, katkının yapıldığı tarihteki değere göre değil, tasfiye anındaki güncel değere göre hesaplanır.

Sonucu Nasıl Okumalısınız: Alacağınız Hangi Türden?

Araç size bir sonuç verir; asıl mesele bu sonucun ne anlama geldiği ve sonrasında ne yapmanız gerektiğidir.

Birinci, ikinci ve üçüncü satırlar en sık yapılan hatayı önler: değer artış payı eşin kişisel malına yapılan katkıdan, katılma alacağı ise edinilmiş malların tasfiyesinden doğar — ikisi ayrı hukuki temele dayanır ve dava dilekçesinde ayrı ayrı talep edilmelidir. Beşinci satır ise koruyucu kuraldır; malın değeri düşmüş olsa bile katkıda bulunan eş en az katkı tutarını isteyebilir.

Konunun tam anlatımı için: değer artış payı ile katkı payı farkı — iki alacağın hesabı ve ispat kuralları orada ayrıntılı olarak karşılaştırılmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Eşimin evine katkıda bulundum, ne kadar alırım?

Katkınız bir orana çevrilir ve bu oran malın tasfiye anındaki değerine uygulanır. Nominal tutar değil, oransal pay alırsınız. Malın değeri düşmüşse katkınızın başlangıçtaki tutarını talep edebilirsiniz.

Evlilik öncesi alınan ev tasfiyeye girer mi?

Hayır, kişisel maldır. Ancak o evden elde edilen kira geliri edinilmiş mal sayılır ve tasfiyeye girer. Ayrıca eve katkıda bulunulmuşsa değer artış payı istenebilir.

Katkımı ispatlayamazsam ne olur?

İspat yükü katkıda bulunduğunu iddia eden eştedir. Banka dekontu, havale kaydı ve kredi ödemeleri gibi belgeler olmadan katkı iddiası uygulamada büyük ölçüde kabul görmez.

Tapunun iptalini isteyebilir miyim?

Hayır. Katkıda bulunan eş, tapunun iptalini ve adına tescili değil, katkısı oranında alacak talep edebilir.

Girdiğim bilgiler kaydediliyor mu?

Hayır. Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; bilgileriniz sunucuya gönderilmez.

Bilgilendirme: Bu araç ve rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Rayiç değerler mahkemece bilirkişi incelemesiyle belirlenir.