Boşanma Sebepleri ve Hak Düşürücü Süre Hesaplama Aracı — TMK m.161-166 (2026)

Boşanma sebeplerinin bir kısmı süreye bağlıdır, bir kısmı değil. Zinada iki ayrı hak düşürücü süre birlikte işler; terkte üç aşamalı bir takvim vardır ve ihtar erken çekilirse geçersiz olur. Fiili ayrılık süresi ise 2024’te üç yıldan bir yıla indirildi. Bu araç seçtiğiniz sebebe göre tarihleri hesaplar.

Sebeplere Göre Süreler

Fiili Ayrılıkta Süre Üç Yıldan Bir Yıla İndi

Bu, son yılların en önemli değişikliklerinden biridir ve internetteki bilginin büyük kısmı hâlâ eskidir.

Anayasa Mahkemesi 22 Şubat 2024 tarihli kararıyla TMK m.166/4’teki üç yıllık bekleme kuralını iptal etti; gerekçesinde istinaf ve temyiz süreçlerinin zaten uzun olduğu, buna ek üç yıl beklemenin ölçüsüz olduğu ve özel hayata saygı hakkını ihlal ettiği belirtildi. Doğan boşluk, 14 Kasım 2024 tarihli 7532 sayılı Kanun ile dolduruldu ve süre bir yıla indirildi.

Sürenin başlangıcı karar tarihi değil kesinleşme tarihidir. Bu ayrım, istinaf ve temyiz aşamalarının uzunluğu düşünüldüğünde aylarca fark yaratır.

Terk: Üç Aşamalı Takvim

Terk sebebi tek bir tarihe değil, sırayla işleyen üç aşamaya bağlıdır:

1. Terkin dört ay sürmesi. Ortak konutun haklı bir sebep olmaksızın terk edilmesi ve bu durumun kesintisiz devam etmesi.
2. İhtar çekilmesi. Dördüncü ay dolduktan sonra, hâkim veya noter aracılığıyla eve dönmesi için ihtarda bulunulur. İhtar daha erken yapılamaz.
3. İhtardan sonra iki ay beklenmesi. Bu süre içinde de dönülmezse dava hakkı doğar.

Toplam altı ay dolmadan dava açılamaz. İhtar terkten çok sonra da çekilebilir; ancak ihtardan sonra iki ay beklenmesi her hâlde şarttır. Bu nedenle geç ihtarda dava tarihi, ihtar tarihine iki ay eklenerek bulunur.

Terkin haklı bir sebebe dayanmaması da aranır. Şiddet, hakaret veya birlikte yaşamayı çekilmez kılan davranışlar nedeniyle evi terk eden eş bakımından terk sebebi oluşmaz. Ayrıca eşini ortak konuttan uzaklaştıran ya da dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır.

Zinada Çifte Süre Sistemi

İki süre birlikte işler ve erken dolan geçerli olur:

• Sübjektif süre — zinayı öğrenmeden itibaren altı ay.
• Objektif süre — zina eyleminin üzerinden beş yıl.

Beş yıl dolduktan sonra, eylemi yeni öğrenmiş olsanız bile bu sebebe dayanılamaz. Buna karşılık zina sürüyorsa her yeni eylem bakımından süreler yeniden işlemeye başlar.

Aynı çifte süre sistemi hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış sebebinde de (m.162) geçerlidir.

Süre Dolduysa Yol Kapanmaz

Özel sebeplerde hak düşürücü süre geçmişse, aynı olgular evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m.166) kapsamında yeniden ileri sürülebilir. Genel sebepte hak düşürücü süre yoktur.

Ancak iki başlık aynı biçimde işlemez. Özel sebeplerde fiilin ispatı yeterlidir ve davalı tam kusurlu sayılır; genel sebepte ise kusur karşılaştırması yapılır ve davacının kusuru davanın kaderini etkileyebilir.

Anlaşmalı Boşanmanın Dört Koşulu

Bir yıllık evlilik süresi tek koşul değildir; dördü birlikte aranır:

1. Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması. Süre evlenme tarihinden dava tarihine kadar hesaplanır.
2. Eşlerin birlikte başvurması ya da birinin diğerinin açtığı davayı kabul etmesi.
3. Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi. Bu koşul, iradelerin serbestçe açıklanıp açıklanmadığını denetlemek içindir; vekille temsil yeterli değildir, taraflar duruşmada hazır bulunmalıdır.
4. Hâkimin düzenlemeyi uygun bulması. Malî sonuçlar ve çocukların durumu hakkındaki protokol denetlenir.

Bir yıl dolmamışsa anlaşmalı boşanma mümkün değildir. Ancak taraflar çekişmeli dava açıp yargılama sırasında anlaşabilirler; bu hâlde de hâkim tarafları dinler ve düzenlemeyi denetler.

Akıl Hastalığında Süre Asgari Süredir

TMK m.165’te öngörülen üç yıl bir hak düşürücü süre değil, asgari süredir. Yani üç yıl dolmadan dava açılamaz; ancak dolduktan sonra dava açma hakkı süresiz olarak devam eder.

Süre tek başına da yeterli değildir. İki koşul daha aranır:

• Resmî sağlık kurulu raporu ile hastalığın iyileşmesinin olanaksız olduğunun belirlenmesi. Tek hekim raporu yeterli değildir.
• Hastalık nedeniyle ortak hayatın diğer eş için çekilmez hâle gelmesi.

Rapor alınmadan açılan dava reddedilir. Uygulamada mahkeme, dava sırasında ilgili sağlık kuruluşundan rapor istenmesine karar verir; bu nedenle dava açılırken hastalığa ilişkin mevcut tıbbi belgelerin dosyaya sunulması süreci hızlandırır.

Hangi Sebebe Dayanmalı?

Aynı olay birden fazla sebebin kapsamına girebilir. Seçim, davanın ispat yükünü ve sonuçlarını doğrudan etkiler.

Özel sebep seçmenin avantajı: fiil ispatlandığında hâkimin ayrıca “evlilik yine de yürür mü?” değerlendirmesi yapmasına gerek kalmaz. Davalı tam kusurlu kabul edilir; bu da tazminat ve yoksulluk nafakası taleplerini güçlendirir.

Riski: ispat standardı yüksektir. Zinada salt yazışma veya görüşme yeterli sayılmaz; otel kaydı, fotoğraf, tanık beyanı gibi somut deliller aranır. İspat edilemezse dava reddedilir.

Genel sebebin avantajı: hak düşürücü süre yoktur ve ispat standardı daha esnektir. Aynı olgular burada da ileri sürülebilir.

Riski: kusur karşılaştırması yapılır. Davacının kusuru daha ağırsa davalının itiraz hakkı doğar; tam kusurlu eş kendi kusuruna dayanarak boşanma elde edemez.

Hukuka aykırı yollarla elde edilen delillerin değerlendirilmesi ayrı bir tartışmadır. Birlikte yaşanan konutta yapılan kayıtlar belirli sınırlar içinde kabul edilebilmekle birlikte, üçüncü kişilerin haberleşmesine yönelik müdahaleler hem delil olarak reddedilebilir hem de ayrıca suç oluşturabilir.

Aracı Kullanırken: Sebebi ve Tarihi Doğru Belirleyin

Sonucun doğruluğu girdiğiniz bilgilerin doğruluğuna bağlıdır. Aşağıdaki tablo, her bilgiyi hangi belgede bulacağınızı gösterir.

Birinci satır her şeyi belirler: özel boşanma sebeplerinde hak düşürücü süreler işler; buna karşılık evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayalı genel boşanma davası bakımından böyle bir süre öngörülmemiştir. Dördüncü satır ise sık atlanır — af, özel sebeplere dayalı dava hakkını tamamen sona erdirir.

Sonucu Nasıl Okumalısınız: Süre Doldu mu, Hangi Yol Açık?

Araç size bir sonuç verir; asıl mesele bu sonucun ne anlama geldiği ve sonrasında ne yapmanız gerektiğidir.

Beşinci ve altıncı satırlar bu aracın en değerli çıktısıdır: özel sebebe ilişkin süre kaçırılmış olsa dahi evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayalı boşanma davası açılabilir ve bu genel sebep bakımından hak düşürücü bir süre bulunmaz. Yedinci satır ise seçimin bedelini gösterir — genel sebepte kusur dengesi tazminat ve nafaka taleplerini doğrudan etkiler.

Konunun tam anlatımı için: boşanma sebepleri: mutlak ve nispi ayrımı — özel ve genel sebepler ile süreler orada ayrıntılı olarak karşılaştırılmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Zinada dava açma süresi ne kadar?

Öğrenmeden itibaren altı ay, her hâlde zina eyleminden itibaren beş yıl. Erken dolan geçerlidir. Affeden eşin dava hakkı yoktur.

Fiili ayrılık süresi kaç yıl?

Bir yıl. Anayasa Mahkemesi üç yıllık süreyi iptal etmiş, 14 Kasım 2024 tarihli 7532 sayılı Kanun ile süre bir yıla indirilmiştir. Süre ret kararının kesinleştiği tarihten işler.

Terk ihtarını ne zaman çekebilirim?

Terkin dördüncü ayı dolduktan sonra. Daha erken çekilen ihtar geçersiz sayılır. İhtardan sonra iki ay daha beklenmesi gerekir.

Anlaşmalı boşanma için ne kadar evli kalmak gerekir?

En az bir yıl. Bu süre dolmamışsa anlaşmalı boşanma mümkün değildir; ancak çekişmeli dava açılıp yargılama sırasında anlaşılabilir.

Girdiğim bilgiler kaydediliyor mu?

Hayır. Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; bilgileriniz sunucuya gönderilmez.

Bilgilendirme: Bu araç ve rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Olayın hukuki nitelendirmesi ve tarihlerin ispatı sonucu değiştirebilir.