Boşanma sebeplerinin bir kısmı süreye bağlıdır, bir kısmı değil. Zinada iki ayrı hak düşürücü süre birlikte işler; terkte üç aşamalı bir takvim vardır ve ihtar erken çekilirse geçersiz olur. Fiili ayrılık süresi ise 2024’te üç yıldan bir yıla indirildi. Bu araç seçtiğiniz sebebe göre tarihleri hesaplar.
Net Cevap: Hak düşürücü süre yalnızca iki özel boşanma sebebinde vardır. Zina (TMK m.161) ile hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranışta (m.162) dava, öğrenmeden itibaren altı ay ve her hâlde olaydan itibaren beş yıl içinde açılmalıdır; affeden tarafın dava hakkı yoktur. Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürmede (m.163) dava her zaman açılabilir. Akıl hastalığında (m.165) da kanun bir süre öngörmez; eski kanundaki üç yıl şartı kaldırılmıştır. Terkte (m.164) ayrılık en az altı ay sürmeli, ihtar istemi dördüncü ay dolmadan yapılamaz ve ihtardan sonra iki ay geçmedikçe dava açılamaz. Genel sebepte (m.166/1-2) süre yoktur. Anlaşmalı boşanmada (m.166/3) evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır. Fiili ayrılıkta (m.166/4) ise ret kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl beklenir.
Boşanma Sebeplerinde Süre Haritası
Aşağıdaki tablo her boşanma sebebinin dayanağını, süre kuralını ve sürenin niteliğini tek yerde gösterir. “Hak düşürücü süre” geçince dava hakkı düşer; “bekleme süresi” ise dolmadan dava açılamayan süredir.
Boşanma sebepleri ve süreler
| Sebep | Dayanak | Süre kuralı | Niteliği |
|---|---|---|---|
| Zina | TMK m.161/2-3 | Öğrenmeden 6 ay, her hâlde eylemden 5 yıl; affeden tarafın dava hakkı yok | Hak düşürücü |
| Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış | TMK m.162/2-3 | Öğrenmeden 6 ay, her hâlde sebebin doğumundan 5 yıl; affeden tarafın dava hakkı yok | Hak düşürücü |
| Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme | TMK m.163 | “Her zaman” dava açılabilir | Süre yok |
| Terk | TMK m.164 | Ayrılık en az 6 ay; ihtar istemi 4. ay dolmadan yapılamaz; ihtardan sonra 2 ay geçmedikçe dava açılamaz | Bekleme süresi |
| Akıl hastalığı | TMK m.165 | Süre şartı yok; resmî sağlık kurulu raporu şart | Süre yok |
| Evlilik birliğinin temelinden sarsılması | TMK m.166/1-2 | Süre yok; davacının kusuru daha ağırsa davalının itiraz hakkı | Süre yok |
| Anlaşmalı boşanma | TMK m.166/3 | Evlilik en az 1 yıl sürmüş olmalı | Bekleme süresi |
| Fiili ayrılık | TMK m.166/4; AYM E.2023/116, K.2024/56; 7532 s.K. m.13 | Ret kararının kesinleşmesinden itibaren 1 yıl | Bekleme süresi |
Hak düşürücü süre durmaz, kesilmez, uzatılamaz
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Boşanma Sebepleri ve Hak Düşürücü Süre Hesaplama (TMK m.161-166)
Sebeplere Göre Süreler
| Sebep | Süre |
|---|---|
| Zina (m.161) | Öğrenmeden 6 ay, her hâlde eylemden 5 yıl |
| Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (m.162) | Öğrenmeden 6 ay, her hâlde 5 yıl |
| Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (m.163) | Süre yok |
| Terk (m.164) | 4 ay + ihtar + 2 ay = en az 6 ay |
| Akıl hastalığı (m.165) | Süre şartı yok; resmî sağlık kurulu raporu şart |
| Evlilik birliğinin sarsılması (m.166/1-2) | Süre yok |
| Anlaşmalı boşanma (m.166/3) | Evlilik en az 1 yıl sürmüş olmalı |
| Fiili ayrılık (m.166/4) | Ret kararının kesinleşmesinden 1 yıl |
Fiili Ayrılıkta Süre Üç Yıldan Bir Yıla İndi
Bu, son yılların en önemli değişikliklerinden biridir ve internetteki bilginin büyük kısmı hâlâ eskidir.
Anayasa Mahkemesi 22 Şubat 2024 tarihli, E.2023/116, K.2024/56 sayılı kararıyla TMK m.166/4’teki üç yıllık bekleme kuralını iptal etti; gerekçesinde istinaf ve temyiz süreçlerinin zaten uzun olduğu, buna ek üç yıl beklemenin ölçüsüz olduğu ve özel hayata saygı hakkını ihlal ettiği belirtildi. Doğan boşluk, 14 Kasım 2024 tarihli 7532 sayılı Kanun ile dolduruldu ve süre bir yıla indirildi.
Fıkranın güncel metni: boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış bulunan davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl geçmesi hâlinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.
Sürenin başlangıcı karar tarihi değil kesinleşme tarihidir. Bu ayrım, istinaf ve temyiz aşamalarının uzunluğu düşünüldüğünde aylarca fark yaratır.
Terk ihtarı erken çekilirse geçersiz sayılır
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Terk: Üç Aşamalı Takvim
Terk sebebi tek bir tarihe değil, sırayla işleyen üç aşamaya bağlıdır:
- Terkin dört ay sürmesi. Ortak konutun haklı bir sebep olmaksızın terk edilmesi ve bu durumun kesintisiz devam etmesi.
- İhtar çekilmesi. Dördüncü ay dolduktan sonra, hâkim veya noter aracılığıyla eve dönmesi için ihtarda bulunulur. İhtar daha erken yapılamaz.
- İhtardan sonra iki ay beklenmesi. Bu süre içinde de dönülmezse dava hakkı doğar.
Toplam altı ay dolmadan dava açılamaz. İhtar terkten çok sonra da çekilebilir; ancak ihtardan sonra iki ay beklenmesi her hâlde şarttır. Bu nedenle geç ihtarda dava tarihi, ihtar tarihine iki ay eklenerek bulunur.
Erken ihtar süreci baştan başlatır. Terkin dördüncü ayı dolmadan çekilen ihtar geçersiz sayılır; dördüncü ay dolduktan sonra yeni bir ihtar çekilmesi gerekir. Araç, girdiğiniz ihtar tarihini bu kurala göre denetler ve erken ise uyarır.
Terkin haklı bir sebebe dayanmaması da aranır. Şiddet, hakaret veya birlikte yaşamayı çekilmez kılan davranışlar nedeniyle evi terk eden eş bakımından terk sebebi oluşmaz. Ayrıca eşini ortak konuttan uzaklaştıran ya da dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır.
Zinada Çifte Süre Sistemi
İki süre birlikte işler ve erken dolan geçerli olur:
- Sübjektif süre — zinayı öğrenmeden itibaren altı ay.
- Objektif süre — zina eyleminin üzerinden beş yıl.
Beş yıl dolduktan sonra, eylemi yeni öğrenmiş olsanız bile bu sebebe dayanılamaz. Buna karşılık zina sürüyorsa her yeni eylem bakımından süreler yeniden işlemeye başlar.
Aynı çifte süre sistemi hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış sebebinde de (m.162) geçerlidir.
Affeden eşin dava hakkı yoktur. Süre dolmamış olsa bile, olayı affeden eş bu sebebe dayanarak dava açamaz. Af açık olabileceği gibi davranışlardan da anlaşılabilir. Birlikte yaşamaya devam etmek tek başına af sayılmaz, ancak diğer olgularla birlikte değerlendirilir.
Süre Dolduysa Yol Kapanmaz
Özel sebeplerde hak düşürücü süre geçmişse, aynı olgular evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m.166) kapsamında yeniden ileri sürülebilir. Genel sebepte hak düşürücü süre yoktur.
Ancak iki başlık aynı biçimde işlemez. Özel sebeplerde fiilin ispatı yeterlidir ve fiili işleyen eş kural olarak ağır kusurlu kabul edilir; genel sebepte ise kusur karşılaştırması yapılır ve davacının kusuru davanın kaderini etkileyebilir.
| Ölçüt | Özel sebep (m.161-165) | Genel sebep (m.166) |
|---|---|---|
| Hak düşürücü süre | m.161 ve m.162’de var; m.163, m.164 ve m.165’te yok | Yok |
| Kusur karşılaştırması | Yapılmaz | Yapılır |
| Davalının itiraz hakkı | Yok | Var (m.166/2) |
| İspat standardı | Yüksek — fiilin kanıtlanması | Daha esnek |
Anlaşmalı Boşanmanın Dört Koşulu
Bir yıllık evlilik süresi tek koşul değildir; dördü birlikte aranır:
- Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması. Süre evlenme tarihinden dava tarihine kadar hesaplanır.
- Eşlerin birlikte başvurması ya da birinin diğerinin açtığı davayı kabul etmesi.
- Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi. Bu koşul, iradelerin serbestçe açıklanıp açıklanmadığını denetlemek içindir; vekille temsil yeterli değildir, taraflar duruşmada hazır bulunmalıdır.
- Hâkimin düzenlemeyi uygun bulması. Malî sonuçlar ve çocukların durumu hakkındaki protokol denetlenir.
Hâkim protokolü resen değiştiremez. Düzenlemeyi uygun bulmazsa, gerekli gördüğü değişikliğin taraflarca kabulü hâlinde boşanmaya karar verir. Taraflar değişikliği kabul etmezse anlaşmalı boşanma gerçekleşmez ve dava çekişmeli olarak sürer. Bu nedenle protokolün özellikle çocuklarla kişisel ilişki ve nafaka bakımından mahkemenin yerleşik uygulamasına uygun hazırlanması önemlidir.
Bir yıl dolmamışsa anlaşmalı boşanma mümkün değildir. Ancak taraflar çekişmeli dava açıp yargılama sırasında anlaşabilirler; bu hâlde de hâkim tarafları dinler ve düzenlemeyi denetler.
Akıl Hastalığında Süre Şartı Yoktur
TMK m.165’e göre eşlerden biri akıl hastası olup da bu yüzden ortak hayat diğer eş için çekilmez hâle gelirse, hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmek koşuluyla, diğer eş boşanma davası açabilir. Madde metninde ne asgari bir süre ne de hak düşürücü bir süre vardır. 743 sayılı eski Medeni Kanun’da aranan “hastalığın en az üç yıldan beri devam etmesi” şartı, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ile kaldırılmıştır. İnternette hâlâ “üç yıl” yazan kaynaklar eski kanuna dayanmaktadır.
Kanunun aradığı iki koşul şunlardır:
- Resmî sağlık kurulu raporu ile hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının tespiti. Tek hekim raporu yeterli değildir.
- Hastalık yüzünden ortak hayatın diğer eş için çekilmez hâle gelmesi.
Rapor dava sırasında mahkemece de aldırılabilir; bu nedenle dava açılırken hastalığa ilişkin mevcut tıbbi belgelerin dosyaya sunulması süreci hızlandırır. Rapor, hastalığın geçmesine olanak bulunmadığını göstermezse bu özel sebebe dayanan dava kabul edilmez.
İyileşme ihtimali varsa bu sebebe dayanılamaz. Tedaviyle düzelebilecek bir hastalık TMK m.165 kapsamına girmez. Böyle hâllerde olgular, evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m.166/1) kapsamında değerlendirilebilir.
Hak Düşürücü Süre ile Bekleme Süresi Arasındaki Fark
Bu araçta iki farklı türde süre hesaplanır ve karıştırılmaları en sık yapılan hatadır:
- Hak düşürücü süre (m.161 ve m.162): Süre geçerse o özel sebebe dayanma hakkı tamamen ortadan kalkar. Hâkim bu süreyi kendiliğinden gözetir; taraflar ileri sürmese bile dava bu sebep yönünden reddedilir.
- Bekleme süresi (m.164, m.166/3, m.166/4): Süre dolmadan dava açılamaz veya anlaşmalı boşanma kararı verilemez. Süre dolduktan sonra ise dava açma imkânı kendiliğinden kapanmaz.
Bu ayrım, sonucun okunmasını da değiştirir. Hak düşürücü sürelerde araç “son günü” gösterir; bekleme sürelerinde ise “en erken tarihi”. Akıl hastalığı ve suç işleme sebeplerinde ise kanun bir süre öngörmediğinden hesaplanacak bir tarih yoktur.
Araç Hangi Kuralla Hesaplıyor?
Hesaplamanın şeffaf olması için aracın her sebepte uyguladığı kural aşağıda özetlenmiştir:
- Zina ve pek kötü davranış: Öğrenme tarihine altı ay, olay tarihine beş yıl eklenir; erken dolan tarih dava açma son günü olarak gösterilir. Öğrenme tarihi girilmezse olay tarihi esas alınır.
- Terk: Terk tarihine dört ay eklenerek ihtar isteminin en erken tarihi bulunur. İhtar tarihi girilirse bu tarihe iki ay eklenir; sonuç terkin altıncı ayından önce olamaz. Dördüncü ay dolmadan yapılan ihtar için uyarı verilir.
- Anlaşmalı boşanma: Evlenme tarihine bir yıl eklenir.
- Fiili ayrılık: Ret kararının kesinleşme tarihine bir yıl eklenir.
- Suç işleme, akıl hastalığı ve genel sebep: Kanun süre öngörmediğinden tarih hesaplanmaz; kanunun aradığı koşullar gösterilir.
Araç, af ve haklı sebep gibi hukuki değerlendirmeleri yapamaz; bunları yalnızca uyarı olarak gösterir.
Süreler Nasıl Hesaplanır? Ay, Yıl ve Dava Tarihi
Ay ve yıl olarak belirlenen sürelerde genel kabul, sürenin başladığı güne son ayda veya yılda karşılık gelen günde bitmesidir. Karşılık gelen gün yoksa (örneğin 31 Ağustos’ta başlayan altı aylık süre) süre o ayın son gününde biter. Aynı kural usul süreleri için HMK m.92/2’de açıkça yazılıdır. Araç da tarihleri bu mantıkla hesaplar.
Sürenin korunup korunmadığı ise davanın açıldığı tarihe göre belirlenir. HMK m.118’e göre dava, dava dilekçesinin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır. Dilekçenin hazırlandığı veya avukata verildiği gün değil, mahkeme kaydına geçtiği gün esas alınır. Bu nedenle hak düşürücü sürenin son günlerine bırakılmış bir davada, dilekçenin aynı gün kaydettirilmesi gerekir.
Örnek hesaplar
| Olay | Başlangıç | Kural | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Zinayı öğrenme | 10.03.2026 | Öğrenmeden 6 ay | 10.09.2026 (eylemden 5 yıl dolmadıkça) |
| Pek kötü davranış | 05.01.2022 (olay), 20.09.2026 (öğrenme) | 6 ay ve her hâlde 5 yıl | 05.01.2027 (erken dolan beş yıllık süre) |
| Terk | 01.02.2026 | 4. ay dolmadan ihtar istemi yok | İhtar istemi en erken 01.06.2026 |
| Terk ihtarı | 15.06.2026 | İhtardan sonra 2 ay | Dava en erken 15.08.2026 |
| Evlenme | 20.09.2025 | Anlaşmalı boşanma için 1 yıl | 20.09.2026 ve sonrası |
| Ret kararının kesinleşmesi | 12.05.2026 | 1 yıl | 12.05.2027 ve sonrası |
Af: Süreden Bağımsız Olarak Dava Hakkını Bitirir
TMK m.161/3 ve m.162/3 aynı cümleyi içerir: “Affeden tarafın dava hakkı yoktur.” Bu nedenle süre dolmamış olsa bile olayı affeden eş, zina veya pek kötü davranış sebebine dayanamaz. Af, açık bir beyanla olabileceği gibi davranışlardan da anlaşılabilir. Yargıtay, açılmış bir boşanma davasından feragat edilmesini o güne kadarki olayların affı olarak değerlendirmiş; karşı davasından feragat eden eşin bu nedenle tam kusurlu kabul edilmesi gerektiğine karar vermiştir (2. HD, 17.04.2018, E.2016/16558, K.2018/5167). Affedilen veya hoşgörüyle karşılanan olaylar genel sebebe dayanan davada da kusur olarak ileri sürülemez.
Araçtaki “Affetme var mı?” sorusu bu nedenle konmuştur. Ancak affın gerçekleşip gerçekleşmediği bir hukuki değerlendirmedir ve araç bunu takdir edemez. Barışma sonrası davanın durumu için boşanma davası açıldıktan sonra barışma yazımıza bakabilirsiniz.
Terk Sebebinde Kanun Metni Ne Diyor?
TMK m.164’e göre eşlerden biri, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk ettiği veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmediği takdirde ayrılık en az altı ay sürmüş, bu durum devam etmekte ve istem üzerine hâkim veya noter tarafından yapılan ihtar sonuçsuz kalmışsa terk edilen eş boşanma davası açabilir. Diğerini ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır.
İkinci fıkra takvimi belirler: hâkim veya noter, esası incelemeden yapacağı ihtarda terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiği ve dönmemesi hâlinde doğacak sonuçlar hakkında uyarıda bulunur; ihtar gerektiğinde ilan yoluyla yapılır. Ancak belirli sürenin dördüncü ayı bitmedikçe ihtar isteminde bulunulamaz ve ihtardan sonra iki ay geçmedikçe dava açılamaz.
Terkte dikkat edilecek noktalar
| Nokta | Kural | Uygulamadaki önemi |
|---|---|---|
| Dördüncü ay sınırı | İhtar istemi (başvuru) dördüncü ay bitmeden yapılamaz | Erken başvuru üzerine yapılan ihtar sonuç doğurmaz; yeni istem gerekir |
| İki aylık süre | İhtardan sonra iki ay geçmedikçe dava açılamaz | Sürenin başlangıcı için ihtarın terk eden eşe tebliğ tarihinin esas alınması güvenli yoldur |
| Altı ay şartı | Ayrılık en az altı ay sürmüş ve devam ediyor olmalı | Dava tarihinde ayrılığın sürmesi gerekir |
| İlan yoluyla ihtar | Adres bilinmiyorsa ihtar ilanen yapılır | Adresi bilinmeyen eşe karşı da terk yolu kapalı değildir |
| Haklı sebep | Terk haklı bir sebebe dayanmamalı | Şiddet veya onur kırıcı davranış nedeniyle ayrılan eş terk etmiş sayılmaz |
Terk ihtarı ve dava süreci için terk sebebiyle boşanma yazımıza bakabilirsiniz.
Genel Sebepte Süre Yok, Ama İtiraz Hakkı Var
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayanan davada süre sınırı yoktur. Ancak TMK m.166/2 ayrı bir sınır koyar: davacının kusuru daha ağırsa davalının açılan davaya itiraz hakkı vardır. Bununla beraber bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir.
Bu kural, özel sebebin süresi kaçırıldığında genel sebebe başvurmayı düşünen eş için önemlidir. Özel sebepte süre geçmiş olsa da aynı olgular genel sebep davasında ileri sürülebilir; ancak burada kusur karşılaştırması yapılır ve davacının kusuru daha ağırsa davalı itiraz edebilir. Kusur dağılımının nasıl belirlendiği için boşanmada kusur yazımıza bakabilirsiniz.
Fiili Ayrılıkta Dikkat: Süre Ret Kararının Kesinleşmesinden İşler
TMK m.166/4’ün güncel metnine göre boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış bulunan davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl geçmesi hâlinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir. Anayasa Mahkemesi 22.02.2024 tarihli, E.2023/116, K.2024/56 sayılı kararıyla fıkrayı iptal etmiş, fıkra 7532 sayılı Kanun’un 13. maddesiyle bir yıllık süre öngörülerek yeniden düzenlenmiştir.
Araçta bu sebebi seçtiğinizde girilecek tarih ret kararının kesinleşme tarihidir; karar tarihi girilirse sonuç hatalı çıkar. Kesinleşme şerhli karar örneği nüfus müdürlüğüne değil mahkemeye başvurularak alınır. Ayrıntılar için TMK m.166/4 fiili ayrılık yazımıza bakabilirsiniz.
Örnek Durumlar: Hangi Sebep, Hangi Süre?
Aşağıdaki örnekler, aynı olayın farklı tarihlerle nasıl farklı sonuçlar doğurduğunu gösterir. Her örnekte affın bulunmadığı varsayılmıştır.
Senaryolara göre dayanak
| Durum | Özel sebep | Sonuç |
|---|---|---|
| Eşimin iki yıl önceki ilişkisini üç ay önce öğrendim | Zina (m.161) | Öğrenmeden altı ay dolmadı, eylemden beş yıl geçmedi: dava açılabilir |
| Eşimin altı yıl önceki ilişkisini yeni öğrendim | Zina (m.161) | Beş yıllık objektif süre dolmuş: özel sebep kapalı; olgular genel sebepte ileri sürülebilir |
| Eşim sekiz ay önce bana ağır şiddet uyguladı, o gün öğrendim | Pek kötü davranış (m.162) | Altı ay geçmiş: özel sebep kapalı; olay genel sebepte kusur olarak değerlendirilir |
| Eşim küçük düşürücü bir suçtan hüküm giydi | Suç işleme (m.163) | Süre yok; birlikte yaşamanın beklenemeyeceği gösterilmeli |
| Eşim üç ay önce evi terk etti | Terk (m.164) | İhtar istemi için dördüncü ayın dolması beklenmeli; dava en erken ihtardan iki ay sonra |
| Eşimin iyileşmesi mümkün olmayan akıl hastalığı var, bir yıldır sürüyor | Akıl hastalığı (m.165) | Süre şartı yok; resmî sağlık kurulu raporu ve ortak hayatın çekilmezliği aranır |
| Altı ay önce evlendik, anlaşarak boşanmak istiyoruz | Anlaşmalı (m.166/3) | Bir yıl dolmadığından anlaşmalı boşanma kararı verilemez |
| Boşanma davam reddedildi, karar dört ay önce kesinleşti | Fiili ayrılık (m.166/4) | Kesinleşmeden itibaren bir yıl dolmadan bu yola dayanılamaz |
Süre İşlerken Hangi Delil Toplanmalı?
Hak düşürücü süre kısa olduğundan delil toplama, süre dolmadan dava açabilecek şekilde planlanmalıdır. Aşağıdaki tablo sebeplere göre en sık kullanılan delilleri gösterir.
Sebeplere göre deliller
| Sebep | Başlıca deliller | Süre bakımından not |
|---|---|---|
| Zina | Tanık, otel ve konaklama kayıtları, fotoğraflar, hukuka uygun elde edilmiş yazışmalar | Öğrenme tarihini gösteren delil (mesaj, tanık) de saklanmalı |
| Pek kötü davranış | Darp raporu, kolluk tutanağı, 6284 dosyası, tanık | Olay ve öğrenme tarihi çoğunlukla aynıdır; altı ay hızla dolar |
| Suç işleme | Kesinleşmiş ceza kararı, adli sicil kaydı | Süre yok |
| Terk | Noter veya mahkeme ihtarı, tebliğ şerhi, ortak konutun durumu | İhtar istem tarihi ve tebliğ tarihi belgelenmeli |
| Akıl hastalığı | Resmî sağlık kurulu raporu, tedavi kayıtları | Süre yok; rapor dava sırasında da aldırılabilir |
| Fiili ayrılık | Kesinleşme şerhli ret kararı, ayrı yaşamayı gösteren adres kayıtları | Kesinleşme tarihi belgelenmeli |
Delillerin hukuka uygunluğu ayrı bir konudur: gizli kayıtlar ve başkasının haberleşmesine müdahale delil olarak reddedilebilir ve suç oluşturabilir. Ayrıntı için boşanmada hukuka aykırı deliller yazımıza, genel delil stratejisi için boşanma davasında delil toplama yazımıza bakabilirsiniz.
Boşanmadan Sonra İşleyen Süreler
Boşanma davası açma süreleri kadar, boşanma kararından sonra işleyen süreler de hak kaybına yol açabilir. Araç bu süreleri hesaplamaz; ancak dava stratejisi kurulurken birlikte düşünülmelidir.
Boşanma sonrası süreler
| Konu | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Boşanmadan doğan dava hakları (tazminat, nafaka gibi) | Boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren 1 yıl (zamanaşımı) | TMK m.178 |
| Kadın için bekleme süresi | Evliliğin sona ermesinden itibaren 300 gün; doğurmakla biter, mahkeme kaldırabilir | TMK m.132 |
| Karara karşı istinaf | Tebliğden itibaren 2 hafta | HMK m.345 |
| Ret kararından sonra fiili ayrılık davası | Kesinleşmeden itibaren 1 yıl beklenir | TMK m.166/4 |
TMK m.178’deki bir yıllık süre, boşanma davasında istenmemiş tazminat ve nafaka taleplerinin sonradan ayrı bir davayla ileri sürülmesi bakımından önemlidir. Kadın için bekleme süresinin kaldırılması ve evlenme engelleri için evlenme şartları yazımıza bakabilirsiniz.
Süreniz son günlerdeyse beklemeyin
Hak düşürücü süre dolmadan dilekçenizi hazırlayalım — Av. Fatma Öztürk, Hukukçular Evi Ankara
Sebeplere Göre Ayrıntılı Rehberler
- Zina davasında hak düşürücü süreler: 6 ay ve 5 yıl kuralı
- Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (TMK m.162)
- Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (TMK m.163)
- Terk ihtarı nasıl çekilir?
- Akıl hastalığı sebebiyle boşanma (TMK m.165)
- Evlilik birliğinin temelinden sarsılması ve ispat (TMK m.166)
- Anlaşmalı boşanma şartları (TMK m.166/3)
- Aile hukukunda süreler tablosu
Hangi Sebebe Dayanmalı?
Aynı olay birden fazla sebebin kapsamına girebilir. Seçim, davanın ispat yükünü ve sonuçlarını doğrudan etkiler.
Özel sebep seçmenin avantajı: fiil ispatlandığında hâkimin ayrıca “evlilik yine de yürür mü?” değerlendirmesi yapmasına gerek kalmaz. Fiili işleyen eş kural olarak ağır kusurlu kabul edilir; bu da tazminat ve yoksulluk nafakası taleplerini güçlendirir. Tazminat ve nafaka bakımından kusur yine ayrıca değerlendirilir.
Riski: ispat standardı yüksektir. Zinada salt yazışma veya görüşme yeterli sayılmaz; otel kaydı, fotoğraf, tanık beyanı gibi somut deliller aranır. İspat edilemezse dava reddedilir.
Genel sebebin avantajı: hak düşürücü süre yoktur ve ispat standardı daha esnektir. Aynı olgular burada da ileri sürülebilir.
Riski: kusur karşılaştırması yapılır. Davacının kusuru daha ağırsa davalının itiraz hakkı doğar; tam kusurlu eş kendi kusuruna dayanarak boşanma elde edemez.
Uygulamada iki sebep birlikte ileri sürülür. Öncelikle özel sebebe, kabul edilmezse genel sebebe dayanılması yaygın bir yöntemdir. Böylece özel sebep ispat edilemese bile dava genel sebep üzerinden sonuçlanabilir. Bu tercih dilekçenin hazırlanış biçimine bağlıdır ve sonradan düzeltilmesi ıslah gerektirir.
Hukuka aykırı yollarla elde edilen delillerin değerlendirilmesi ayrı bir tartışmadır. Birlikte yaşanan konutta yapılan kayıtlar belirli sınırlar içinde kabul edilebilmekle birlikte, üçüncü kişilerin haberleşmesine yönelik müdahaleler hem delil olarak reddedilebilir hem de ayrıca suç oluşturabilir.
Aracı Kullanırken: Sebebi ve Tarihi Doğru Belirleyin
Sonucun doğruluğu girdiğiniz bilgilerin doğruluğuna bağlıdır. Aşağıdaki tablo, her bilgiyi hangi belgede bulacağınızı gösterir.
Girdi rehberi
| Girdi | Nerede bulunur | Dikkat |
|---|---|---|
| Boşanma sebebi | Zina, hayata kast, terk, akıl hastalığı veya genel sebep | Süreyi belirleyen ana bilgi |
| Öğrenme tarihi | Olayı öğrendiğiniz gün | Kısa sürenin başlangıcı |
| Olay tarihi | Fiilin gerçekleştiği gün | Uzun sürenin başlangıcı |
| Af var mı | Sonrasında birlikte yaşama, açık beyan | Dava hakkını sona erdirir |
| Terkte ihtar | İhtar çekildi mi, tarihi | Ayrı süre işler |
| Fiilî ayrılık | Ayrı yaşama süresi | Genel sebepte önemli |
Birinci satır her şeyi belirler: özel boşanma sebeplerinde hak düşürücü süreler işler; buna karşılık evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayalı genel boşanma davası bakımından böyle bir süre öngörülmemiştir. Dördüncü satır ise sık atlanır — af, özel sebeplere dayalı dava hakkını tamamen sona erdirir.
Sonucu Nasıl Okumalısınız: Süre Doldu mu, Hangi Yol Açık?
Araç size bir sonuç verir; asıl mesele bu sonucun ne anlama geldiği ve sonrasında ne yapmanız gerektiğidir.
Sonuç yorumu ve sonraki adım
| Çıkan sonuç | Ne anlama gelir | Atılacak adım |
|---|---|---|
| Süre içindesiniz | Özel sebebe dayanabilirsiniz | Delilleri toplayın |
| Kısa süre doldu | Özel sebebe dayanılamaz | Hak düşürücü |
| Uzun süre doldu | Kesin sınır | Telafi yok |
| Af verildi | Dava hakkı sona erer | Örtülü af da geçerli |
| Süre kaçtı ama evlilik çekilmez | Genel sebebe dayanabilirsiniz | En önemli çıkış |
| Genel sebep | Evlilik birliğinin temelinden sarsılması | Süre sınırı yok |
| Kusur | Genel sebepte kusur dengesi önemli | Tazminat ve nafakayı etkiler |
| Terk sebebi | İhtar usulüne uygun mu | Şekil şartı |
| Yeni olay | Yeni fiil yeni süre başlatır | Ayrı değerlendirme |
Beşinci ve altıncı satırlar bu aracın en değerli çıktısıdır: özel sebebe ilişkin süre kaçırılmış olsa dahi evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayalı boşanma davası açılabilir ve bu genel sebep bakımından hak düşürücü bir süre bulunmaz. Yedinci satır ise seçimin bedelini gösterir — genel sebepte kusur dengesi tazminat ve nafaka taleplerini doğrudan etkiler.
Aracın sınırı: Bu araç kanuni süreleri esas alarak bir hesap yapar; affın gerçekleşip gerçekleşmediğini ve kusur değerlendirmesini takdir edemez. Somut dosyanızdaki sonucu mahkeme belirler; araç bir ön değerlendirme sunar, hukuki görüş yerine geçmez.
Konunun tam anlatımı için: boşanma sebepleri: mutlak ve nispi ayrımı — özel ve genel sebepler ile süreler orada ayrıntılı olarak karşılaştırılmaktadır.
⚖️ Mevzuat ve Resmî Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — mevzuat.gov.tr
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — mevzuat.gov.tr
- Anayasa Mahkemesi Norm Denetimi Kararlar Bilgi Bankası — anayasa.gov.tr
- Yargıtay Karar Arama — karararama.yargitay.gov.tr
Bu sayfada anılan kanun maddelerinin güncel metnine ve içtihatlara yukarıdaki resmî kaynaklardan ulaşabilirsiniz. Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce güncel hâlin teyit edilmesi önerilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Zinada dava açma süresi ne kadar?
Öğrenmeden itibaren altı ay, her hâlde zina eyleminden itibaren beş yıl. Erken dolan geçerlidir. Affeden eşin dava hakkı yoktur.
Fiili ayrılık süresi kaç yıl?
Bir yıl. Anayasa Mahkemesi üç yıllık süreyi iptal etmiş, 14 Kasım 2024 tarihli 7532 sayılı Kanun ile süre bir yıla indirilmiştir. Süre ret kararının kesinleştiği tarihten işler.
Terk ihtarını ne zaman çekebilirim?
Terkin dördüncü ayı dolduktan sonra. Daha erken çekilen ihtar geçersiz sayılır. İhtardan sonra iki ay daha beklenmesi gerekir.
Anlaşmalı boşanma için ne kadar evli kalmak gerekir?
En az bir yıl. Bu süre dolmamışsa anlaşmalı boşanma mümkün değildir; ancak çekişmeli dava açılıp yargılama sırasında anlaşılabilir.
Girdiğim bilgiler kaydediliyor mu?
Hayır. Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; bilgileriniz sunucuya gönderilmez.
Akıl hastalığı nedeniyle boşanmada üç yıl beklemek gerekir mi?
Hayır. TMK m.165 bir süre şartı aramaz. 743 sayılı eski Medeni Kanun’daki üç yıl şartı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ile kaldırılmıştır. Aranan koşullar, hastalık yüzünden ortak hayatın çekilmez hâle gelmesi ve hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla tespitidir.
Pek kötü davranışta dava süresi ne kadar?
TMK m.162/2’ye göre davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde sebebin doğumunun üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer. Affeden tarafın dava hakkı yoktur (m.162/3).
Suç işleme sebebinde süre var mı?
Hayır. TMK m.163’e göre eşlerden biri küçük düşürücü bir suç işler veya haysiyetsiz bir hayat sürer ve bu sebeplerden ötürü onunla birlikte yaşaması diğer eşten beklenemezse, bu eş her zaman boşanma davası açabilir.
Dava hangi tarihte açılmış sayılır?
HMK m.118’e göre dava, dava dilekçesinin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır. Hak düşürücü sürenin korunması için bu tarih esas alınır.
Özel sebebin süresi kaçtıysa ne yapabilirim?
Aynı olgular evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine (TMK m.166/1) dayanan davada ileri sürülebilir; bu sebepte hak düşürücü süre yoktur. Ancak kusur karşılaştırması yapılır ve davacının kusuru daha ağırsa davalının itiraz hakkı doğar (m.166/2). Affedilmiş olaylar ise bu davada da kusur olarak kullanılamaz.
Terk ihtarından sonraki iki ay ne zaman başlar?
TMK m.164/2’ye göre ihtardan sonra iki ay geçmedikçe dava açılamaz. Sürenin başlangıcı için ihtarın terk eden eşe tebliğ edildiği tarihin esas alınması güvenli yoldur.
Zina devam ediyorsa süre ne zaman başlar?
Uygulamada süregelen zinada her yeni eylem bakımından süreler yeniden işlemeye başlar. Bu nedenle son eylemin tarihi ve öğrenme tarihi ayrı ayrı belgelenmelidir.
Hak düşürücü süreyi hâkim kendiliğinden dikkate alır mı?
Evet. Hak düşürücü süre davanın taraflarca ileri sürülmesine bağlı olmaksızın hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir. Süre geçmişse özel sebebe dayanan talep bu yönden reddedilir.
Boşanmadan sonra tazminat davası açmak için süre var mı?
Evet. TMK m.178’e göre evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Araç akıl hastalığı için neden bir tarih göstermiyor?
Çünkü TMK m.165 bir süre şartı aramaz. Eski 743 sayılı Kanun’daki üç yıl şartı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ile kaldırılmıştır. Araç bu sebepte süre yerine kanunun aradığı koşulları gösterir.
Terk ihtarı ilanla yapılabilir mi?
Evet. TMK m.164/2’ye göre ihtar gerektiğinde ilan yoluyla yapılır. Terk eden eşin adresi bilinmiyorsa da terk sebebine dayanma imkânı kapanmaz; ihtar isteminin dördüncü ay dolduktan sonra yapılması ve ihtardan sonra iki ay beklenmesi yine şarttır.
Bilgilendirme: Bu araç ve rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Olayın hukuki nitelendirmesi ve tarihlerin ispatı sonucu değiştirebilir.
Aile ve boşanma hukuku araçları
- Nafaka hesaplama ve artırım
- Katılma alacağı hesaplama (mal rejimi)
- 6284 tedbir süreleri hesaplama
- Soybağı davaları süre hesaplama (TMK m.285-303)
- Evlenme engelleri ve bekleme süresi (TMK m.124-133)
- Evlât edinme koşulları ve süreleri (TMK m.305-320)
- Evlenmenin butlanı ve iptal süresi (TMK m.145-160)
- Aile konutu şerhi ve eşin rızası (TMK m.194)
- Değer artış payı ve mal sınıflandırma (TMK m.227)
Genel araçlar
📘 İlgili Rehberler
Sebep seçimi davanın kaderini belirler
Özel sebeple genel sebep arasındaki fark ispat ve kusurda ortaya çıkar.


