Evlât Edinme Koşulları ve Süreleri Aracı — TMK m.305-320 (2026)

Evlât edinmenin koşulları sayısaldır ve birlikte aranır: on sekiz yaş farkı, bir yıllık bakım, evlilik süresi ya da otuz yaş. Bunlardan biri eksikse mahkeme izin veremez. Araç girdiğiniz tarihlere göre her koşulu ayrı ayrı denetler ve eksik olanın hangi tarihte tamamlanacağını gösterir.

Küçüğün Evlât Edinilmesi: Temel Koşullar

Üç koşul her hâlde aranır:

• Bir yıllık bakım ve eğitim — küçüğün, evlât edinen tarafından en az bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması (TMK m.305/1).
• On sekiz yaş farkı — evlât edinilenin, evlât edinenden en az on sekiz yaş küçük olması (TMK m.308).
• Küçüğün yararı — evlât edinmenin her hâlde küçüğün yararına bulunması ve evlât edinenin diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı biçimde zedelenmemesi (TMK m.305/2).

Bunlara ek olarak evlât edinenin durumuna göre yaş ve evlilik süresi koşulları devreye girer.

Evlât Edinenin Durumuna Göre Koşullar

Eşler ancak birlikte evlât edinebilir; evli olmayanlar birlikte evlât edinemez. Evli bir kimsenin tek başına evlât edinmesi yalnızca üç istisnai hâlde mümkündür: eşin ayırt etme gücünden sürekli yoksun olması, iki yılı aşkın süreden beri nerede olduğunun bilinmemesi ya da mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süreden beri eşinden ayrı yaşanması.

Ana Babanın Rızası ve İki Ayrı Altı Hafta

Evlât edinme, küçüğün ana ve babasının rızasını gerektirir (TMK m.309). Rıza, küçüğün veya ana babasının oturdukları yer mahkemesinde sözlü veya yazılı beyanla açıklanır ve tutanağa geçirilir.

İki ayrı altı haftalık süre işler ve karıştırılmamalıdır:

Beyanda evlât edinenlerin adları belirtilmese veya evlât edinenler henüz belirlenmemiş olsa bile rıza geçerlidir. Geri alındıktan sonra yeniden verilen rıza ise kesindir.

Rızanın aranmadığı hâller (TMK m.311): ana babadan birinin kim olduğu veya uzun süreden beri nerede oturduğu bilinmiyorsa, ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksunsa yahut küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa onun rızası aranmaz.

Ergin veya Kısıtlının Evlât Edinilmesi

On sekiz yaşını doldurmuş kişiler de evlât edinilebilir; ancak koşullar farklıdır (TMK m.313). Öncelikle evlât edinenin altsoyunun açık muvafakati gerekir.

Ayrıca üç hâlden birinin gerçekleşmesi aranır:

1. Bedensel veya zihinsel engeli sebebiyle sürekli olarak yardıma muhtaç ve evlât edinen tarafından en az beş yıldan beri bakılmakta olması
2. Evlât edinen tarafından, küçükken en az beş yıl süreyle bakılıp gözetilmiş ve eğitilmiş olması
3. Diğer haklı sebepler mevcut olup en az beş yıldan beri evlât edinen ile aile hâlinde birlikte yaşanması

Evli bir kimse ancak eşinin rızasıyla evlât edinilebilir. Bunların dışında küçüklerin evlât edinilmesine ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır; on sekiz yaş farkı koşulu burada da aranır.

Evlât Edinmenin Sonuçları

Evlâtlık ilişkisi mahkeme kararıyla kurulur. Karar, evlât edinenin oturma yeri; birlikte evlât edinmede eşlerden birinin oturma yeri mahkemesince verilir.

• Ana ve babaya ait olan haklar ve yükümlülükler evlât edinene geçer.
• Evlâtlık, evlât edinenin mirasçısı olur.
• Küçük evlâtlık, evlât edinenin soyadını alır; evlât edinen isterse çocuğa yeni bir ad verebilir. Ergin evlâtlık, evlât edinilme sırasında dilerse evlât edinenin soyadını alabilir.
• Eşler tarafından birlikte evlât edinilen ve ayırt etme gücüne sahip olmayan küçüklerin nüfus kaydına ana ve baba adı olarak evlât edinen eşlerin adları yazılır.

Evlâtlığın miras ve başka haklarının zedelenmemesi ile aile bağlarının devam etmesi için, evlâtlığın naklen geldiği aile kütüğü ile evlât edinenin aile kütüğü arasında bağ kurulur.

Evlâtlık İlişkisinin Kaldırılması

Evlât edinme kararı kesin değildir; koşullara aykırılık hâlinde kaldırılabilir. İki ayrı sebep grubu vardır.

Rıza noksanlığı (TMK m.317). Rızası alınması gereken kişinin rızası alınmadan yapılan evlât edinme, o kişinin dava açmasıyla kaldırılır. Ancak bu, küçüğün menfaatini ağır biçimde zedeleyecekse kaldırma kararı verilmez.

Diğer noksanlıklar (TMK m.318). Evlât edinme, esasa ilişkin diğer noksanlıklardan biriyle sakatsa Cumhuriyet savcısı veya her ilgili evlâtlık ilişkisinin kaldırılmasını isteyebilir. Noksanlıklar bu arada ortadan kalkmışsa ya da yalnız usule ilişkinse dava açılamaz.

İki süre birlikte işler ve erken dolan geçerlidir. Bu, aracın diğer bölümlerinde de karşılaştığınız çifte süre yapısının bir örneğidir.

Aracı Kurum ve Başvuru Süreci

Küçüklerin evlât edinilmesine aracılık faaliyetleri, yalnızca Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından ya da Bakanlığın izin verdiği kurum ve kuruluşlarca yürütülebilir. Bu düzenleme, çocuğun ticari amaçla el değiştirmesini önlemeye yöneliktir.

Süreç ana hatlarıyla şöyle işler:

1. Başvuru — ikamet edilen il müdürlüğüne yapılır; kimlik, gelir, sağlık ve adli sicil belgeleri sunulur.
2. Sosyal inceleme — sosyal çalışma görevlisi ev ziyaretleri yapar, aile ortamını, ekonomik yeterliliği ve psikolojik uyumu değerlendirir.
3. Eşleştirme ve yerleştirme — uygun bulunan aile ile çocuk eşleştirilir; küçük aileye yerleştirilir.
4. Bir yıllık bakım — kanuni koşul bu dönemde tamamlanır ve denetlenir.
5. Mahkeme kararı — koşullar tamamlandığında evlât edinme davası açılır ve karar nüfusa işlenir.

Evlât Edinme ile Koruyucu Aile Farkı

İki kurum sık karıştırılır ancak hukuki sonuçları tamamen farklıdır.

Koruyucu aile uygulaması, çocuğun öz ailesine dönmesi hedefiyle geçici bakım sağlar. Buna karşılık koruyucu aile olarak bakılan çocuk, koşullar gerçekleştiğinde evlât edinilebilir; koruyucu aile döneminde geçen bakım, bir yıllık koşulun hesabında dikkate alınabilir.

Aracı Kullanırken: Koşulları Doğru Girin

Sonucun doğruluğu girdiğiniz bilgilerin doğruluğuna bağlıdır. Aşağıdaki tablo, her bilgiyi hangi belgede bulacağınızı gösterir.

Birinci satır tüm değerlendirmeyi belirler: küçüklerin evlât edinilmesi ile erginlerin evlât edinilmesi birbirinden tamamen farklı koşullara tabidir. İkinci satır ise küçüklerde aranan temel şarttır — çocuğun belirli bir süre boyunca bakılmış ve eğitilmiş olması gerekir.

Sonucu Nasıl Okumalısınız: Koşullar Sağlanıyor mu?

Araç size bir sonuç verir; asıl mesele bu sonucun ne anlama geldiği ve sonrasında ne yapmanız gerektiğidir.

Dördüncü satır uygulamada en çok başvurulan yoldur: eşin daha önceki evliliğinden olan çocuğunu evlât edinme, genel şartlara göre daha kolay koşullara bağlanmıştır. Altıncı satır ise sık sorulan bir noktadır — biyolojik ana-babanın rızası kural olarak şart olmakla birlikte kanunda sayılı hâllerde aranmayabilir. Dokuzuncu satır sonucu verir: evlât edinmeyle soybağı ve mirasçılık kurulur.

Konunun tam anlatımı için: evlât edinme: küçük ve yetişkin — koşullar, rıza kuralları ve başvuru süreci orada ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Evlât edinmek için kaç yaşında olmak gerekir?

Evli olmayan kişi için otuz yaş. Eşler birlikte evlât edinecekse en az beş yıldan beri evli olmak veya otuz yaşı doldurmuş bulunmak yeterlidir.

Eşimin çocuğunu evlât edinebilir miyim?

Evet. Bunun için en az iki yıldan beri evli olmanız veya otuz yaşınızı doldurmuş bulunmanız gerekir. Bir yıllık bakım koşulu burada da aranır.

Bir yıllık bakım süresi nasıl ispatlanır?

Tarih, mekân ve tanık delilleriyle. Okul ve sağlık kayıtları, fotoğraflar ve komşu beyanları uygulamada kullanılan delillerdir.

Anne baba rızasını geri alabilir mi?

Beyandan başlayarak altı hafta içinde geri alabilir. Geri aldıktan sonra yeniden verilen rıza kesindir.

Girdiğim bilgiler kaydediliyor mu?

Hayır. Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; bilgileriniz sunucuya gönderilmez.

Bilgilendirme: Bu araç ve rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Koşulların gerçekleşip gerçekleşmediğini mahkeme değerlendirir.