Soybağının Reddi Davası — TMK m.286-289 Koca ve Çocuğun Dava Hakkı, 1 Yıllık Süreler ve DNA Testi

Türk Medeni Kanunu, evlilik birliği içinde doğan çocuğun babasının koca olduğunu peşinen kabul eder. Buna babalık karinesi denir ve TMK m.285’te düzenlenmiştir. Ancak biyolojik gerçeklik her zaman bu karine ile örtüşmez. Kocanın gerçekte baba olmadığı hâllerde nüfus kaydının düzeltilmesi, ancak soybağının reddi davası ile mümkündür. Bu dava, çocuk ile koca arasındaki hukuki soybağını mahkeme kararıyla çürüten inşai (yenilik doğuran) bir davadır ve TMK m.286-291 arasında ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir.

Bu yazıda; babalık karinesinin kapsamını (TMK m.285), soybağının reddi davasını açma hakkına sahip olanları (TMK m.286-287), ispat yükünün nasıl işlediğini (TMK m.287-288), hak düşürücü süreleri (TMK m.289), diğer ilgililerin dava hakkını (TMK m.290-291), DNA testinin rolünü (HMK m.292) ve kararın kesinleşmesinin sonuçlarını Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararlarıyla birlikte açıklıyoruz.

Avukatla Görüşün: 0554 648 37 15WhatsApp Danışma

Babalık Karinesi — TMK m.285 (Evlilik İçi ve 300 Günlük Süre)

TMK m.285/1 açık bir hüküm getirir: “Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üçyüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır.” Bu düzenleme, aile birliğinin hukuki istikrarını sağlamaya ve çocuğun soybağının nüfusta hızla tescil edilmesine hizmet eder. Karine yasaldır; nüfus memurunun ayrıca bir inceleme yapmasına gerek kalmadan çocuk kocanın nüfusuna kaydolur.

Karinenin uygulanması için iki temel durum vardır. Birincisi, çocuğun evlilik birliği devam ederken doğmuş olmasıdır. İkincisi, çocuğun evlilik sona erdikten sonra üçyüz gün içinde doğmuş olmasıdır. Bu ikinci hâl, boşanma, evliliğin iptali veya kocanın ölümü gibi sebeplerle sona eren evliliklerde ortaya çıkar. Üçyüz günlük süre, gebelik süresi biyolojik olarak dikkate alınarak belirlenmiştir.

TMK m.285/2 uyarınca üçyüz günlük süre geçtikten sonra doğan çocuğun kocaya bağlanabilmesi için ananın evlilik sırasında gebe kaldığının ispatı gerekir. TMK m.285/3 ise gaiplik hâlini düzenler: kocanın gaipliğine karar verilmişse üçyüz günlük süre, ölüm tehlikesi veya son haber tarihinden itibaren işlemeye başlar. Karinenin kapsamı geniş olsa da mutlak değildir; koca, çocuk veya diğer ilgililer soybağının reddi davasıyla bu karineyi çürütebilir.

Soybağının Reddi Davası — TMK m.286 (Koca, Ana ve Çocuğun Dava Hakkı)

7531 sayılı Kanunla (RG 14.11.2024) yeniden düzenlenen TMK m.286’ya göre koca, ana veya çocuk soybağının reddi davasını açarak babalık karinesini çürütebilir; dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır. Buna göre koca ana ve çocuğa, ana koca ve çocuğa, çocuk ise ana ve kocaya karşı dava açar. Önceki metinde dava hakkı yalnız koca ve çocuğa tanınmıştı. Çocuk küçükse davayı yasal temsilci ya da atanacak kayyım eliyle takip eder. Yasal temsilcinin menfaatleri küçüğün menfaatleriyle çatıştığı için çocuğa kayyım atanır (TMK m.426/2); Yargıtay, bu nedenle davaya katılan kayyım aleyhine yargılama giderine hükmedilemeyeceğini de belirtmiştir (Y2HD 25.06.2025, E.2025/4468, K.2025/6462).

Anayasa Mahkemesi’nin 26.07.2023 tarihli ve 2023/37 E., 2023/140 K. sayılı kararı ile TMK m.286/1 hükmünün, ana tarafından soybağının reddi davası açılmasına imkân tanımaması yönü Anayasa’ya aykırı bulunarak iptal edilmiştir. Karar Resmî Gazete’de 20.10.2023 tarihinde yayımlanmış ve dokuz ay sonra yürürlüğe girmiştir. Anayasa Mahkemesi, ananın da biyolojik gerçekliğe uygun soybağının kurulmasında meşru menfaati bulunduğunu, hukuki dava hakkı tanınmamasının Anayasa’nın 20. ve 40. maddelerine aykırı olduğunu tespit etmiştir. İptal 20.07.2024’te yürürlüğe girmiş, ardından 7531 sayılı Kanun (RG 14.11.2024, S.32722) m.9 ile TMK m.286 yeniden yazılmıştır: “Koca, ana veya çocuk soybağının reddi davasını açarak babalık karinesini çürütebilir. Bu dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır.”

Sonuç itibariyle güncel duruma göre soybağının reddi davasını şu kişiler açabilir: koca, çocuk, ana ve TMK m.291 uyarınca, kocanın süresi dolmadan ölmesi, gaipliğine karar verilmesi veya ayırt etme gücünü sürekli kaybetmesi hâlinde baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, anası veya babası. Bu genişleme, biyolojik gerçekliğe uygun soybağı kurulması için önemli bir açılım olmuştur.

İspat Yükü — TMK m.287-288 (Evlilik İçi ve Dışı Ana Rahmine Düşme)

Davanın ispat yükü, çocuğun gebe kalındığı dönemin evlilik içi veya dışı olmasına göre farklılaşır. TMK m.287/1 uyarınca çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüşse, davacı kocanın baba olmadığını ispat etmek zorundadır. Bu, davacı için ağır bir ispat yüküdür ve DNA analizi olmadan aşılması zordur.

TMK m.287/2, evlilik içi gebe kalma karinesini şöyle belirler: “Evlenmeden başlayarak en az yüzseksen gün geçtikten sonra ve evliliğin sona ermesinden başlayarak en fazla üçyüz gün içinde doğan çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüş sayılır.” Bu formül, 180-300 gün arasındaki gebelik dönemini biyolojik gerçekliği yansıtacak şekilde kanuna işler.

TMK m.288 ise farklı bir hâli düzenler: çocuk evlenmeden önce veya ayrı yaşama sırasında ana rahmine düşmüşse davacının başka kanıt getirmesine gerek yoktur. Yani ispat yükü ters çevrilir; davacı koca lehine kolaylık sağlanır. Ancak gebe kalma döneminde kocanın karısıyla cinsel ilişkide bulunduğuna dair inandırıcı deliller varsa babalık karinesi geçerliliğini korur. Bu düzenlemede kanun koyucu, evlilik birliğinin başlangıcı öncesi ya da fiili ayrılık dönemindeki çocuk için kocanın babalık iddiasını mekanik biçimde varsaymaz.

Hak Düşürücü Süreler — TMK m.289 (Koca 1 Yıl, Çocuk Erginlikten 1 Yıl ve AYM İptalleri)

Soybağının reddi davasının en kritik unsurlarından biri, TMK m.289’da düzenlenen hak düşürücü sürelerdir. Bu süreler zamanaşımı değildir; mahkeme resen dikkate alır ve süre geçtikten sonra açılan davalar hak düşümü nedeniyle reddedilir.

Koca yönünden süre. TMK m.289/1 uyarınca koca, davayı; doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde açmak zorundadır. Buradaki başlangıç noktası öğrenme tarihidir; öğrenme somut ve şüpheye yer bırakmayacak nitelikte olmalıdır. Söylenti veya kuşku, sürenin başlaması için yeterli değildir.

Beş yıllık mutlak süre iptal edildi. TMK m.289/1’in ilk metninde ayrıca “her hâlde doğumdan başlayarak beş yıl” içinde dava açılabileceği hükmü vardı. Bu ibare, Anayasa Mahkemesi’nin 25.06.2009 tarihli ve 2008/30 E., 2009/96 K. sayılı kararı ile Anayasa’ya aykırı bulunarak iptal edilmiştir. Anayasa Mahkemesi, biyolojik gerçekliğe uygun soybağını öğrenmenin kişinin en temel haklarından olduğunu, öğrenmenin zaman almasının kişinin kusuruna bağlanmayacağını vurgulamıştır. İptal sonrası tek süre, kocanın öğrenme tarihinden itibaren bir yıllık süredir.

Ana ve çocuk yönünden süre. TMK m.289/2 uyarınca ana davayı doğumdan başlayarak, çocuk ise ergin olduğu tarihten başlayarak en geç bir yıl içinde açmak zorundadır. Kanunun lafzı bu süreyi öngörmekle birlikte, Anayasa Mahkemesi’nin sonraki soybağı içtihatları — özellikle babalık davasında çocuğun süresine ilişkin 27.10.2011 tarihli, 2010/71 E., 2011/143 K. sayılı kararı — bu tür sürelerin katı biçimde uygulanmasını sorgulanır hâle getirmiştir. Anayasa Mahkemesi kararı doğrudan TMK m.303 hakkında verilmiş olsa da soybağı davalarında çocuğun bilme hakkının bir zaman diliminde tükenemeyeceği ilkesi doktrinde m.289 çocuk süresi için de dile getirilmektedir.

Haklı sebep durumu. TMK m.289/3 uyarınca gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa bir yıllık süre, bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar. Haklı sebep; ağır hastalık, uzun süreli tutukluluk, savaş, deprem gibi ciddi olguları kapsar. Yargıtay uygulamasında sıradan iş yoğunluğu veya para eksikliği haklı sebep sayılmaz; olağanüstü nitelikte engellerin varlığı aranır.

Diğer İlgililerin Dava Hakkı — TMK m.290-291 (Kocanın Altsoyu, Ana-Baba ve Gaiplik)

Kocanın kendisi soybağını reddedecek konumda olmayabilir; ölüm, sürekli ayırt etme gücü kaybı veya gaiplik hâlleri onun dava açmasını fiilen imkânsız kılabilir. Bu durumu TMK m.291 düzenler.

TMK m.291/1 uyarınca, dava açma süresinin geçmesinden önce koca ölmüş, gaipliğine karar verilmiş veya sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmişse; baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, anası veya babası soybağının reddi davasını açabilir (7531 s.K. m.11 ile değişik). Hukuk Genel Kurulu, bu hakkın tali nitelikte olduğunu ve mirasçılara geçmediğini; ölen kocanın vasiyeti üzerine davayı açan eşin dava açma sıfatı bulunmadığını belirtmiştir (HGK 01.10.2025, E.2024/2-298, K.2025/595). Bu kişilerin açacağı davada kocanın açacağı davaya ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır (TMK m.291/3).

Diğer ilgililer için hak düşürücü süre bir yıldır ve bu süre; kişinin doğumu ve kocanın ölüm, gaiplik ya da ayırt etme gücünü sürekli kaybetme durumunu öğrendiği tarihten işlemeye başlar. Ancak önemli bir sınırlama vardır: koca hayattayken ve kendi dava açma süresi işlemekteyken hiçbir işlem yapmamışsa, sonradan meydana gelen ölüm veya gaiplik diğer ilgililere dava hakkı vermez. Yani kocanın süresini geçirmesi, diğer ilgililerin dava hakkını da düşürür.

TMK m.290 ise karinelerin çakışmasını düzenler: evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun anası bu süre içinde yeniden evlenmişse, ikinci evlilikteki koca baba sayılır; bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır. Yani ikinci kocaya karşı açılan red davası kabul edilirse, çocuk kendiliğinden ilk kocaya bağlanır ve gerekirse onun bakımından da ayrı bir değerlendirme yapılır.

2024 Değişikliği ve Anayasa Mahkemesi Kararları: Güncel Tablo

Soybağının reddi hükümleri son on beş yılda Anayasa Mahkemesi kararları ve 7531 sayılı Kanun (RG 14.11.2024, S.32722) ile önemli ölçüde değişmiştir. Eski kaynaklarda yer alan beş yıllık mutlak süreler ve ananın dava hakkının bulunmadığı yönündeki bilgiler artık geçerli değildir.

Kim, kime karşı, ne zamana kadar? Dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır (TMK m.286). Koca doğumu ve baba olmadığını öğrendiği tarihten, ana doğumdan, çocuk erginlikten başlayarak bir yıl içinde dava açmalıdır (TMK m.289/1-2). Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa bir yıllık süre bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar (TMK m.289/3).

Anayasa Mahkemesi kronolojisi. Aşağıdaki kararlar, metnin bugünkü hâlini anlamak için gereklidir. Kararların bir kısmı süreleri iptal etmiş, bir kısmı kuralı Anayasa’ya uygun bulmuştur.

Karar kesinleşmeden önce ananın babalık davası açma süresinin işlemediğini unutmamak gerekir (TMK m.303/3); bu nedenle red davası ile babalık davası arasındaki sıralama, süre kaybı yaratmaz. Süre hesabı için soybağı süre hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

DNA Testi, İspat Araçları ve HMK m.292

Modern soybağı davalarında en belirleyici ispat aracı DNA analizidir. Test, %99,99’a varan bir kesinlikle babalık ilişkisinin varlığını veya yokluğunu belirleyebilmektedir. HMK m.292 açık bir hüküm getirir: “Uyuşmazlığın çözümü bakımından zorunlu ve bilimsel verilere uygun olmak, ayrıca sağlık yönünden bir tehlike oluşturmamak şartıyla, herkes, soybağının tespiti amacıyla vücudundan kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır.”

Aynı fıkraya göre haklı bir sebep olmaksızın bu zorunluluğa uyulmaması hâlinde hâkim, incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir (HMK m.292/1). Üçüncü kişi, tanıklıktan çekinme hakkını ileri sürerek bu yükümlülükten kaçınamaz (HMK m.292/2). Davalının incelemeye rıza göstermemesi hâlinde hâkimin, durum ve koşullara göre bundan beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabileceği ise TMK m.284’te düzenlenmiştir.

DNA dışında kullanılabilecek delil araçları da mevcuttur: gebe kalma döneminde tarafların ayrı şehir/ülkede bulunduğuna dair pasaport-otel kayıtları, hastane muayene tarihleri, ultrasonografi raporları, tanık ifadeleri, iş yeri kayıtları, tıbbi kısırlık raporları, kan grubu incelemeleri. Ancak bu delillerin hiçbiri DNA analizinin sunduğu kesinliği vermez; DNA analizi mahkemenin öncelikle başvuracağı ispat aracıdır.

Aile mahkemesi, tarafları ve gerekiyorsa çocuğu Adli Tıp Kurumu veya üniversite hastanelerine sevk eder. Bilirkişi raporları teknik olarak kabul edilir ve tarafların itiraz hakkı çerçevesinde ek incelemeler yaptırılabilir. Bulguların dosyaya girmesi kararın temeli olur.

Kararın Sonuçları ve Nüfus Tescili

Soybağının reddi davasının kabulüne karar verilmesi hâlinde koca ile çocuk arasındaki hukuki soybağı geriye etkili biçimde ortadan kalkar. Karar kesinleştikten sonra nüfus müdürlüğüne bildirilir; çocuğun kocanın nüfusundan çıkarılması sağlanır. Çocuk, biyolojik babası tanınmadıkça ya da babalık davasıyla soybağı kurulmadıkça anaya bağlı soybağı ile kayıtlı kalır (TMK m.282 anayla soybağı doğumla kurulur).

Kararın miras hukuku bakımından etkisi de geriye etkilidir. Soybağı çürütülen kişi, artık kocanın veya kocanın hısımlarının yasal mirasçısı sayılmaz; buna karşılık aynı şekilde biyolojik baba lehine mirasçılık hakkı da doğmaz — biyolojik babayla soybağı ancak babalık davası (TMK m.301 vd.) veya tanıma (TMK m.295) yoluyla kurulabilir. Çocuk için biyolojik babanın nüfusuna kayıt talebi ayrı bir hukuki süreçtir ve genellikle soybağının reddi davasının kesinleşmesi ön koşuldur.

Soybağının reddine ilişkin karar; nafaka, velayet, isim, hısımlık ve miras yönünden zincirleme sonuçlar doğurur. Halihazırda ödenen iştirak nafakası geleceğe yönelik sona erdirilebilir; ancak Yargıtay içtihadı, iyi niyetle ödenmiş nafakaların geriye dönük istirdadı konusunda kısıtlayıcı bir yaklaşım benimser. Velayet ve kişisel ilişki düzenlemeleri de bu yeni hukuki durum çerçevesinde yeniden değerlendirilir. Konuyla bağlantılı süreçler için velayet değişikliği davası TMK m.183, nafaka artırım-azaltım davası TMK m.176 ve biyolojik babanın nüfusa kaydı için babalık davası TMK m.301-303 yazılarımıza bakabilirsiniz.

Avukatla Görüşün: 0554 648 37 15WhatsApp Danışma

Yargılama Usulü — TMK m.284 (Re’sen Araştırma ve DNA’ya Rıza Yükümlülüğü)

Soybağı davaları, klasik bir özel hukuk yargılaması gibi yürümez. TMK m.284, soybağına ilişkin davalarda genel yargılama hükümlerinin uygulanacağını, ancak iki kuralın saklı olduğunu belirtir ve bu iki kural davanın seyrini belirler.

Birinci kural: hâkim maddî olguları re’sen araştırır ve kanıtları serbestçe takdir eder. Yani taraflar bir olayda anlaşmış olsa bile hâkim bununla bağlı değildir; tarafların ikrarı, kabulü veya sessiz kalması hükme esas alınmaz. Soybağı kamu düzenine ilişkin olduğundan, dosyaya sunulmamış bir delil hâkim tarafından re’sen istenebilir.

İkinci kural doğrudan DNA testini ilgilendirir: taraflar ve üçüncü kişiler, soybağının belirlenmesinde zorunlu olan ve sağlıkları yönünden tehlike yaratmayan araştırma ve incelemelere rıza göstermekle yükümlüdürler. Davalı, hâkimin öngördüğü araştırma ve incelemeye rıza göstermezse hâkim, durum ve koşullara göre bundan beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir. Uygulamada meşruhatlı davetiyeye ve ihzar müzekkeresine rağmen örnek vermekten kaçınan davalı hakkında bu hüküm uygulanmaktadır.

DNA incelemesinin reddi hâlinde izlenen usul için babalık davasında DNA testi ve reddin sonuçları yazımıza bakabilirsiniz.

İspat Yükünün Yer Değiştirdiği An — TMK m.287 ve m.288 (180 Gün / 300 Gün)

İspat yükünün kimde olduğu, çocuğun ana rahmine hangi dönemde düştüğüne göre değişir ve bu, davanın en teknik noktasıdır. TMK m.287’ye göre çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüşse davacı, kocanın baba olmadığını ispat etmek zorundadır. Aynı madde bu dönemi bir karineyle tanımlar: evlenmeden başlayarak en az yüzseksen gün geçtikten sonra ve evliliğin sona ermesinden başlayarak en fazla üçyüz gün içinde doğan çocuk, evlilik içinde ana rahmine düşmüş sayılır.

TMK m.288 ise pencerenin dışını düzenler ve davacının işini kolaylaştırır: çocuk evlenmeden önce veya ayrı yaşama sırasında ana rahmine düşmüşse, davacının başka bir kanıt getirmesi gerekmez. Ancak maddenin ikinci cümlesi denge kurar: gebe kalma döneminde kocanın karısı ile cinsel ilişkide bulunduğu konusunda inandırıcı kanıtlar varsa, kocanın babalığına ilişkin karine geçerliliğini korur ve ispat yükü yeniden davacıya döner.

Dilekçede yalnız “çocuk benden değil” demek yeterli olmaz; hangi maddeye dayanıldığının ve buna göre ispat yükünün kimde olduğunun açıkça kurgulanması gerekir. Sürelerin somut olayda nereye düştüğünü soybağı davaları süre hesaplama aracımızla kontrol edebilirsiniz.

Husumet ve Kayyım: Davanın En Sık Reddedildiği Nokta (TMK m.286 ve m.289)

Soybağının reddi davasında taraf sıfatı kanunla belirlenmiştir ve eksik husumet, esasa girilmeden ret sebebidir. TMK m.286 uyarınca koca, davayı ana ve çocuğa karşı açar. Çocuk da dava hakkına sahiptir; bu hâlde dava ana ve kocaya karşı açılır. Yani her iki ihtimalde de iki davalı bulunur; yalnızca anaya veya yalnızca çocuğa yöneltilen dava usulden reddedilir.

Çocuk küçükse kendisini davada temsil edecek kişi de sorun yaratır: ana hem davalı hem çocuğun yasal temsilcisi konumunda olduğundan menfaat çatışması doğar ve çocuğa kayyım atanması gerekir. Kayyım ataması yalnız temsil bakımından değil, süre bakımından da sonuç doğurur. Ergin olmayan çocuğa atanacak kayyım, davayı atama kararının kendisine tebliğinden başlayarak bir yıl içinde açar (TMK m.291/2); aynı fıkradaki “her hâlde doğumdan başlayarak beş yıl” ibaresi Anayasa Mahkemesi’nce iptal edilmiştir (AYM 10.10.2013, E.2013/62, K.2013/115). Çocuk ise ergin olduktan sonra bir yıl içinde davayı kendisi açabilir (TMK m.289/2).

Bu nedenle dava açılmadan önce çocuğa kayyım atanması talebiyle vesayet makamına başvurulması, hem temsil sorununu hem de süre tartışmasını baştan çözer. Başvuru metni için kayyım atanması talebi dilekçesi örneğimizden yararlanabilirsiniz.

Karardan Sonra: Yeni Soybağı Nasıl Kurulur? (TMK m.295 ve m.301)

Soybağının reddi kararı çocuğu bir babadan koparır ama yerine yenisini koymaz. Kararın kesinleşmesiyle çocuk baba yönünden soybağsız hâle gelir; yeni bağ ancak iki yoldan biriyle kurulur ve bu iki yol arasındaki sıralama kanunla belirlenmiştir.

Birinci yol tanımadır. TMK m.295’e göre tanıma; babanın nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusu ya da resmî senette veya vasiyetnamesinde yapacağı beyanla olur. Tanıma beyanında bulunan kimse küçük veya kısıtlı ise veli veya vasisinin de rızası gereklidir. Maddenin üçüncü fıkrası bu yazının konusuyla doğrudan bağlantılıdır: başka bir erkek ile soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz.

Bu hüküm sıralamayı zorunlu kılar. Biyolojik baba çocuğu tanımak istese bile, kayıttaki koca ile soybağı sürdüğü müddetçe tanıma işlemi yapılamaz. Önce soybağının reddi kararının kesinleşmesi, ardından tanıma gerekir. Baba tanımaktan kaçınırsa ikinci yol devreye girer: ana veya çocuk tarafından açılacak babalık davası (TMK m.301). TMK m.303/1 uyarınca ananın dava hakkı doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer; ancak çocuk ile başka bir erkek arasında soybağı varsa bir yıllık süre bu ilişkinin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar (TMK m.303/3). Yargıtay, aynı dilekçede ileri sürülen soybağının reddi ve babalık taleplerinin ayrılması ve babalık davasında red davasının bekletici mesele yapılması gerektiğini belirtmiştir (Y2HD 15.09.2025, E.2025/6255, K.2025/7286).

Bu sıralama pratikte ciddi bir zaman baskısı yaratır: red davası uzarsa, tanıma da babalık davası da beklemek zorunda kalır. Tanıma usulü için evlilik dışı çocuğun tanınması yazımıza, dava yolu için babalık davası ve soybağının tespiti rehberimize bakabilirsiniz.

Yargıtay Kararlarında Soybağının Reddi (2025)

Son dönemde verilen üç karar, dava hakkının sınırını, hükmün niteliğini ve babalık davasıyla ilişkiyi netleştirmiştir.

Dava hakkı mirasçılara geçmez. Boşanmadan sonra üç yüz gün içinde doğan çocuk bakımından, ölen kocanın vasiyeti üzerine eşi tarafından açılan davada Hukuk Genel Kurulu, TMK m.291’deki hakkın tali nitelikte olduğunu, ancak kocanın süre dolmadan ölmesi, gaipliği veya ayırt etme gücünü sürekli kaybetmesi hâlinde kullanılabileceğini ve mirasçılara geçmediğini belirtmiştir. Eşin dava açma sıfatı bulunmadığından davanın sıfat yokluğundan reddi gerekir; sıfat yokluğu dava şartı eksikliği değil, esasa ilişkin bir ret sebebidir (HGK 01.10.2025, E.2024/2-298, K.2025/595).

Hüküm tespit niteliğindedir. Soybağının reddi davası kabul edilmiş, ilk derece mahkemesi ayrıca nüfus kaydının düzeltilmesine hükmetmiştir. Daire, soybağının tespitine ve reddine ilişkin davaların eda davası niteliğinde olmadığını, tespit kararıyla yetinilmesi gerektiğini; menfaat çatışması nedeniyle atanan kayyım aleyhine yargılama giderine de hükmedilemeyeceğini belirterek kararı bozmuştur (Y2HD 25.06.2025, E.2025/4468, K.2025/6462).

Red ve babalık talepleri ayrılmalıdır. Aynı dilekçede hem soybağının reddi hem babalığın tespiti istenen dosyada Daire, babalık talebinin ayrılması ve babalık davasında soybağının reddi davasının bekletici mesele yapılması gerektiğini belirtmiştir (Y2HD 15.09.2025, E.2025/6255, K.2025/7286). Bu yaklaşım, başka bir erkekle soybağı bulunan çocuğun bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamayacağını öngören TMK m.295/3 ile de uyumludur.

Soybağının Reddi: Mevzuat Haritası

Aşağıdaki tablo, soybağının reddi dosyasında başvurulacak hükümleri tek yerde toplar.

Babalık karinesinin ayrıntısı için TMK m.285 ve 300 gün kuralı yazımıza, kayyım atanması için kayyım rehberimize, tanıma beyanı için tanıma beyanı dilekçesi örneğimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Koca çocuğun kendisinden olmadığını yıllar sonra öğrenirse dava açabilir mi?
Evet. TMK m.289/1 uyarınca kocanın süresi doğum tarihinden değil, baba olmadığını öğrendiği tarihten itibaren bir yıldır. Ayrıca Anayasa Mahkemesi’nin 25.06.2009 tarihli, 2008/30 E., 2009/96 K. sayılı kararıyla eskiden var olan “her hâlde doğumdan beş yıl” biçimindeki mutlak süre iptal edilmiştir. Öğrenme; net, somut ve şüphe götürmez nitelikte olmalıdır.

Ana da soybağının reddi davası açabilir mi?
Evet. Anayasa Mahkemesi’nin 26.07.2023 tarihli, 2023/37 E., 2023/140 K. sayılı kararıyla (RG 20.10.2023) ananın dava hakkını tanımayan düzenleme iptal edilmiş; iptal 20.07.2024’te yürürlüğe girmiştir. Ardından 7531 sayılı Kanunla (RG 14.11.2024) TMK m.286 “koca, ana veya çocuk” biçiminde yeniden yazılmıştır. Ana davayı doğumdan başlayarak bir yıl içinde, koca ve çocuğa karşı açar (TMK m.289/2).

Ergin olan çocuk kaç yıl içinde soybağının reddi davası açmalıdır?
TMK m.289/2 uyarınca çocuk, ergin olduğu tarihten başlayarak en geç bir yıl içinde dava açmak zorundadır. Anayasa Mahkemesi’nin soybağı sürelerine ilişkin yerleşik yaklaşımı doğrultusunda haklı sebep varsa süre, sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar. Ayrıca doktrinde, Anayasa Mahkemesi’nin babalık davası (TMK m.303) çocuk süresi hakkındaki 27.10.2011 tarihli iptal kararıyla kıyaslama yoluyla m.289 çocuk süresinin de esnetildiği görüşü ileri sürülmektedir.

Baba DNA testine yanaşmazsa dava düşer mi?
Hayır. Herkes, soybağının tespiti amacıyla vücudundan kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır; haklı bir sebep olmaksızın bu zorunluluğa uyulmazsa hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir (HMK m.292/1). Davalının incelemeye rıza göstermemesi hâlinde hâkim, bundan beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir (TMK m.284).

Koca ölürse soybağının reddi davasını kim açabilir?
Kocanın dava açma süresi dolmadan ölmesi hâlinde baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, anası veya babası; doğumu ve ölümü öğrenmelerinden başlayarak bir yıl içinde dava açabilir (TMK m.291/1). Bu hak tali niteliktedir ve mirasçılara geçmez; ölen kocanın vasiyeti üzerine davayı açan eşin sıfatı yoktur (HGK 01.10.2025, E.2024/2-298, K.2025/595). Koca kendi süresini geçirmişse, sonraki ölüm bu kişilere dava hakkı vermez.

Soybağının reddi kararı verilirse çocuk annenin soyadını mı alır?
Karar kesinleştikten sonra çocuk kocanın nüfusundan çıkarılır ve ana ile arasındaki soybağı (TMK m.282 uyarınca doğumla kurulan soybağı) devam eder. Çocuk anasının hanesine kaydolur ve genelde ananın soyadını taşır. Biyolojik baba tanıma (TMK m.295) veya babalık davası (TMK m.301) yoluyla çocuk lehine soybağı kurmazsa hukuki babalık ilişkisi doğmaz; nafaka, miras ve isim etkileri buna göre şekillenir.

Biyolojik baba soybağının reddi davası açabilir mi?
Kural olarak hayır; dava hakkı koca, ana ve çocuğa aittir (TMK m.286). Ancak kocanın dava açma süresi dolmadan ölmesi, gaipliğine karar verilmesi veya ayırt etme gücünü sürekli kaybetmesi hâlinde baba olduğunu iddia eden kişi de bir yıl içinde dava açabilir (TMK m.291/1).

Mahkeme nüfus kaydının düzeltilmesine de karar verir mi?
Yargıtay’a göre soybağının reddi davası eda değil tespit davasıdır; mahkeme tespit kararıyla yetinmeli, ayrıca nüfusa tescile hükmetmemelidir (Y2HD 25.06.2025, E.2025/4468, K.2025/6462). Kesinleşen karar nüfus kayıtlarına işlenir.

Soybağının reddi ve babalık davası aynı dilekçede açılabilir mi?
Yargıtay, bu iki talebin ayrılması ve babalık davasında soybağının reddi davasının bekletici mesele yapılması gerektiğini belirtmiştir (Y2HD 15.09.2025, E.2025/6255, K.2025/7286). Başka bir erkekle soybağı bulunan çocuk, bu bağ ortadan kalkmadıkça tanınamaz (TMK m.295/3); ananın babalık davası süresi de bu bağın kalktığı tarihte işlemeye başlar (TMK m.303/3).

Ana yeniden evlendiyse çocuğun babası kim sayılır?
Evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun anası bu süre içinde yeniden evlenmişse ikinci evlilikteki koca baba sayılır; bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır (TMK m.290).

İlgili Kaynaklar ve Bağlantılar

• Aile Hukuku Ana Sayfası
• Babalık Davası — TMK m.301-303 Soybağının Tespiti
• Velayet Değişikliği Davası — TMK m.183 Çocuğun Üstün Yararı
• Nafaka Artırım-Azaltım Davası — TMK m.176 Değişen Koşullar

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olayın koşullarına göre değişebilir. Soybağı davaları hak düşürücü sürelere tabi olduğundan gecikmeden bir avukatla değerlendirme yapılması önerilir.