Evliliğin iptali davası, evlenme anında var olan bir sakatlık nedeniyle evliliğin mahkeme kararıyla sona erdirilmesini sağlar. Eşlerden birinin evli olması, sürekli ayırt etme gücü yoksunluğu, evlenmeye engel akıl hastalığı ve evlenmeye engel hısımlık mutlak butlan sebepleridir (TMK m.145); bu davayı Cumhuriyet savcısı re’sen açar, ilgisi olan herkes de açabilir (TMK m.146). Geçici ayırt etme gücü yoksunluğu, yanılma, aldatma ve korkutma ise nispi butlan sebepleridir (TMK m.148-151); davayı yalnız iradesi sakatlanan eş, sebebi öğrendiği veya korkunun etkisinin kalktığı tarihten başlayarak altı ay ve her hâlde evlenmeden itibaren beş yıl içinde açabilir (TMK m.152). Yetki ve yargılama usulünde boşanma hükümleri uygulanır (TMK m.160). Dilekçede iptal sebebi somut olaylarla yazılmalı, hastalık iddialarında heyet raporu istenmeli ve gerekirse boşanma terditli olarak talep edilmelidir. Aşağıda üç dilekçe örneği bulunuyor.
Güncel durum (26 Ekim 2026). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, ehliyetsizliğe dayalı iptal için ehliyetsizliğin evlenme tarihinde sabit olması gerektiğini yineleyerek, raporların evlenme tarihinde ehliyeti gösterdiği dosyada iptal talebinin reddini onamıştır (24.10.2024, E.2024/6292, K.2024/7927; ikincil kaynak). 2026 yılı için aile mahkemelerinde başvurma harcı ve maktu karar ve ilam harcı 732,00 TL’dir.
İptal sebebini doğru nitelendirip süresinde dava açalım
Nispi ve mutlak butlan dava dilekçesi, terditli boşanma talebi, heyet raporu ve cevap dilekçesi: Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
📞 0554 648 37 15💬 WhatsAppİçindekiler
- Kısa cevaplar
- Butlan sistemi
- Mutlak butlan sebepleri
- Nispi butlan sebepleri
- Süreler
- Taraflar ve savcı
- Mahkeme, yetki ve harç
- Dilekçenin unsurları
- İptal ve boşanma birlikte
- Deliller ve rapor
- Dava süresince geçici önlemler
- İptal kararının sonuçları
- Dilekçe örnekleri
- Örnek senaryolar
- Yol haritası
- Sık yapılan hatalar
- Sıkça sorulan sorular
Kısa Cevaplar
Tablo: Evliliğin iptali davası hakkında kısa cevaplar
| Soru | Kısa cevap | Dayanak |
|---|---|---|
| Mutlak butlan sebepleri? | Evli olma, sürekli ayırt etme gücü yoksunluğu, akıl hastalığı, hısımlık | TMK m.145 |
| Mutlak butlanı kim açar? | Savcı re’sen; ilgisi olan herkes | TMK m.146 |
| Nispi butlan sebepleri? | Geçici ayırt etme gücü yoksunluğu, yanılma, aldatma, korkutma | TMK m.148-151 |
| Nispi butlanda süre? | Öğrenmeden altı ay, her hâlde beş yıl | TMK m.152 |
| Bekleme süresine uymamak? | Butlan sebebi değil | TMK m.154 |
| Şekil eksikliği? | Memur önündeki evlilikte butlan sebebi değil | TMK m.155 |
| Yetkili mahkeme? | Boşanma kuralları; aile mahkemesi | TMK m.160, 168 |
| Karara kadar evlilik? | Geçerli evliliğin bütün sonuçlarını doğurur | TMK m.156 |
| Çocuklar? | Evlilik içinde doğmuş sayılır; velayet düzenlenir | TMK m.157 |
| Tazminat ve nafaka? | Boşanma hükümleri uygulanır | TMK m.158/2 |
| Dava hakkı mirasçılara geçer mi? | Hayır; açılmış dava sürdürülebilir | TMK m.159 |
Butlan sebeplerinin ayrıntılı anlatımı için evliliğin butlanı: mutlak ve nispi sebepler, boşanmadan farkı için evliliğin iptali ile boşanma arasındaki fark yazılarımıza bakabilirsiniz.
Butlan Sistemi: Mutlak Butlan, Nispi Butlan ve Butlan Sayılmayan Hâller
Medeni Kanun evlenmedeki sakatlıkları iki gruba ayırır. Mutlak butlan sebepleri kamu düzenini ilgilendirir ve kanunda sınırlı olarak sayılmıştır (TMK m.145). Nispi butlan sebepleri ise eşin iradesindeki sakatlıklara ilişkindir: evlenme sırasında geçici bir sebeple ayırt etme gücünden yoksunluk (TMK m.148), yanılma (m.149), aldatma (m.150) ve korkutma (m.151). Küçük veya kısıtlının yasal temsilcisinin izni olmadan evlenmesi hâlinde ise dava hakkı izni alınmayan yasal temsilciye aittir (m.153).
Bazı aykırılıklar butlan sonucu doğurmaz. Kadının bekleme süresi bitmeden evlenmesi evlenmenin butlanını gerektirmez (TMK m.154). Evlendirmeye yetkili memur önünde yapılmış bir evliliğin, kanunun diğer şekil kurallarına uyulmaması sebebiyle butlanına karar verilemez (m.155). Yargıtay, köy evlendirme kütüğünde taraf ve şahit imzalarının bulunmamasını tek başına evliliği geçersiz kılan bir sebep saymamış, yokluk tespiti kararını bozmuştur (Y2HD, 10.09.2024, E.2024/6056, K.2024/5610; ikincil kaynak). Butlanla sakat evlilik de ancak hâkimin kararıyla sona erer (TMK m.156).
Tablo: Butlan sistemi
| Grup | Sebepler | Dayanak |
|---|---|---|
| Mutlak butlan | Evli olma, sürekli ayırt etme gücü yoksunluğu, akıl hastalığı, hısımlık | TMK m.145 |
| Nispi butlan | Geçici ayırt etme gücü yoksunluğu | TMK m.148 |
| Nispi butlan | Yanılma | TMK m.149 |
| Nispi butlan | Aldatma | TMK m.150 |
| Nispi butlan | Korkutma | TMK m.151 |
| Temsilcinin dava hakkı | İzin alınmadan evlenen küçük veya kısıtlı | TMK m.153 |
| Butlan değil | Bekleme süresine uymama | TMK m.154 |
| Butlan değil | Memur önünde yapılan evlilikte şekil eksikliği | TMK m.155 |
Butlan sebepleri sınırlı sayıdadır. Vatandaşlık kazanmak amacıyla yapılan muvazaalı evlilik TMK m.145’te sayılmamıştır; Yargıtay bu nedenle evliliği hükümsüz sayan bir yabancı mahkeme kararının tanınmasını tek başına kamu düzenine aykırı görmemiştir (Y2HD, 20.06.2018, E.2017/6175, K.2018/7698; ikincil kaynak). Sebeplerin şerhi için evliliğin iptali davası ve boşanmadan farkı, danışıklı evlilik şüphesinin vatandaşlık boyutu için danışıklı evlilik şüphesi, yabancı unsurlu evlilikler için Suriyeli ile evlilik ve boşanma yazılarımıza bakabilirsiniz.
Mutlak Butlan Sebepleri ve Dava Hakkı (TMK 145-147)
Eşlerden birinin evlenme sırasında evli bulunması, sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun bulunması, eşlerden birinde evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı bulunması ve eşler arasında evlenmeye engel olacak derecede hısımlık bulunması hâllerinde evlenme mutlak butlanla batıldır (TMK m.145). Mutlak butlan davası Cumhuriyet savcısı tarafından re’sen açılır; ilgisi olan herkes de bu davayı açabilir (TMK m.146). Kanun bu dava için hak düşürücü bir süre öngörmemiştir.
Dava hakkının üç sınırı vardır. Sona ermiş bir evliliğin mutlak butlanı Cumhuriyet savcısı tarafından re’sen dava edilemez; ancak her ilgili butlanın karar altına alınmasını isteyebilir. Ayırt etme gücünün sonradan kazanılması veya akıl hastalığının iyileşmesi hâlinde davayı yalnız o eş açabilir. Evliyken yeniden evlenen kişinin önceki evliliği butlan kararından önce sona ermişse ve ikinci evlenmedeki eş iyiniyetliyse, ikinci evliliğin butlanına karar verilemez (TMK m.147). Hukuk Genel Kurulu, hastalığın etkin olmadığı remisyon dönemini tam iyileşme saymamış ve TMK m.147/2’nin koşulunun oluşmadığını kabul etmiştir (YHGK, 02.12.2020, E.2017/2712, K.2020/988; ikincil kaynak).
Tablo: Mutlak butlan
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Evli iken evlenme | Mutlak butlan | TMK m.145/1 |
| Sürekli ayırt etme gücü yoksunluğu | Mutlak butlan | TMK m.145/2 |
| Evlenmeye engel akıl hastalığı | Mutlak butlan | TMK m.145/3 |
| Evlenmeye engel hısımlık | Mutlak butlan | TMK m.145/4 |
| Dava hakkı | Savcı re’sen; ilgisi olan herkes | TMK m.146 |
| Sona ermiş evlilik | Savcı re’sen açamaz; ilgili isteyebilir | TMK m.147/1 |
| İyileşme | Davayı yalnız o eş açar; remisyon tam iyileşme değil | TMK m.147/2; YHGK, K.2020/988 |
| Önceki evlilik sona ermişse | İyiniyetli ikinci eş korunur | TMK m.147/3 |
Nispi Butlan Sebepleri: Yanılma, Aldatma, Korkutma (TMK 148-151)
Evlenme sırasında geçici bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olan eş evlenmenin iptalini dava edebilir (TMK m.148). Yanılmada iki durum vardır: evlenmeyi hiç istemediği veya evlendiği kişiyle evlenmeyi düşünmediği hâlde yanılarak razı olmak; ya da eşinde bulunmaması onunla birlikte yaşamayı çekilmez kılacak derecede önemli bir nitelikte yanılarak evlenmek (TMK m.149). Hukuk Genel Kurulu, nitelikte yanılmada niteliğin eşe ait, önemli ve birlikte yaşamayı çekilmez kılacak derecede olması gerektiğini belirtmiştir (YHGK, 23.09.2020, E.2017/2294, K.2020/671; ikincil kaynak).
Aldatmada eş, eşinin namus ve onuru hakkında doğrudan onun tarafından veya onun bilgisi altında bir başkası tarafından aldatılarak evlenmeye razı olmuşsa ya da kendisinin veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan bir hastalık kendisinden gizlenmişse iptal davası açabilir (TMK m.150). Korkutmada, kendisinin veya yakınlarından birinin hayatı, sağlığı veya namus ve onuruna yönelik pek yakın ve ağır bir tehlike ile korkutularak evlenmeye razı edilen eş dava açar (TMK m.151). Yargıtay, eşin kendi isteğiyle evlenip sonradan pişman olmasını korkutma saymamaktadır (Y2HD, 29.04.2015, E.2015/5613, K.2015/8748; ikincil kaynak).
Tablo: Nispi butlan sebepleri
| Sebep | Şart | Dayanak |
|---|---|---|
| Geçici ayırt etme gücü yoksunluğu | Evlenme anında | TMK m.148 |
| Kişide veya evlenmede yanılma | Evlenmeyi istememe veya başka kişi sanma | TMK m.149/1 |
| Nitelikte yanılma | Önemli nitelik; birlikte yaşam çekilmez | TMK m.149/2; YHGK, K.2020/671 |
| Namus ve onur hakkında aldatma | Eşin kendisi veya bilgisi altında | TMK m.150 |
| Hastalığın gizlenmesi | Davacı veya altsoy için ağır tehlike | TMK m.150 |
| Korkutma | Pek yakın ve ağır tehlike | TMK m.151 |
| Sonradan pişmanlık | Korkutma sayılmaz | Y2HD, K.2015/8748 |
Gizlenen olgular için eşimin evlilikten önce önemli bir gerçeği gizlediğini öğrendim, korkutma ve zorla evlendirme için zorla evlendirme ve evliliğin iptali yazılarımıza bakabilirsiniz.
Süreler: Altı Ay ve Beş Yıl
Nispi butlanda iptal davası açma hakkı, iptal sebebinin öğrenildiği veya korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarihten başlayarak altı ay ve her hâlde evlenmenin üzerinden beş yıl geçmekle düşer (TMK m.152). İki süreden hangisi önce dolarsa dava hakkı o tarihte düşer. Süre hak düşürücü niteliktedir; altı ay geçtikten sonra açılan dava reddedilir (Y2HD, 21.10.2008, E.2007/13462, K.2008/13809; ikincil kaynak). Bu süreler mutlak butlana uygulanmaz (Y2HD, 17.06.2010, E.2009/10719, K.2010/12056; ikincil kaynak).
Islah konusunda Yargıtay, tamamen ıslahın önceki davanın devamı olduğunu ve TMK m.152’deki sürenin ilk dava tarihine göre hesaplanacağını kabul etmiştir (Y2HD, 25.11.2013, E.2013/10046, K.2013/27539); ilk dava tarihinde de altı ay dolmuşsa dava reddedilir (Y2HD, 15.12.2009, E.2008/18247, K.2009/21680; ikincil kaynak). Evlilik öncesine ait olaylar boşanma davasında kusur sebebi sayılmadığından, bu olaylara ancak süresi içinde açılacak nispi butlan davasıyla dayanılabilir (Y2HD, 20.01.2021, E.2020/6157, K.2021/371; ikincil kaynak).
Tablo: Süreler
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Nispi butlan | Öğrenmeden veya korkunun kalkmasından altı ay | TMK m.152 |
| Üst sınır | Evlenmeden itibaren beş yıl | TMK m.152 |
| Süre geçtiyse | Dava hakkı düşer | Y2HD, K.2008/13809 |
| Mutlak butlan | Süreye bağlı değil | Y2HD, K.2010/12056 |
| Tamamen ıslah | Süre ilk dava tarihine göre | Y2HD, K.2013/27539 |
| Evlilik öncesi olgular | Boşanma kusuru değil; iptal davası gerekir | Y2HD, K.2021/371 |
Süreyi hesaplamak için evlenmenin butlanı süre hesaplama aracı sayfamızı kullanabilirsiniz.
Davanın Tarafları ve Cumhuriyet Savcısının Yeri
Nispi butlan davasını yalnız iradesi sakatlanan eş açar ve davalı diğer eştir; izin eksikliğinde dava hakkı izni alınmayan yasal temsilciye aittir (TMK m.153/1). Yasal temsilcinin izni olmadan evlenen kişi sonradan ergin olur, kısıtlılıktan çıkar veya kadın gebe kalırsa iptale karar verilemez (m.153/2); Yargıtay bu nedenle gebeliğin araştırılmasını istemiştir (Y2HD, 09.10.2007, E.2006/19058, K.2007/13672; ikincil kaynak). Evlenmenin butlanını dava etme hakkı mirasçılara geçmez; ancak mirasçılar açılmış olan davayı sürdürebilir (TMK m.159).
Mutlak butlan davasını savcı açtığında savcı davacı konumundadır ve duruşmalara katılımı sağlanmadan karar verilmesi bozma sebebidir (Y2HD, 10.06.2015, E.2015/10679, K.2015/12236; Y2HD, 24.02.2016, E.2015/16875, K.2016/3408; ikincil kaynak). İlgili kişi dava açtığında, eşler hayattaysa dava her iki eşe karşı, ölmüşlerse mirasçılarına karşı açılmalıdır (Y2HD, 01.11.2017, E.2016/19266, K.2017/12067; ikincil kaynak). Nüfus müdürlüğünün bu davada taraf sıfatı bulunmadığı da Yargıtay kararlarında belirtilmiştir (Y2HD, 04.12.2013, E.2013/10189, K.2013/28415; ikincil kaynak).
Tablo: Taraflar
| Dava | Davacı ve davalı | Dayanak |
|---|---|---|
| Nispi butlan | İradesi sakatlanan eş; davalı diğer eş | TMK m.148-152 |
| İzin eksikliği | İzni alınmayan yasal temsilci | TMK m.153/1 |
| Mutlak butlan (savcı) | Savcı davacı; duruşmalara katılmalı | TMK m.146; Y2HD, K.2015/12236 |
| Mutlak butlan (ilgili) | Her iki eş davalı; ölmüşlerse mirasçılar | Y2HD, K.2017/12067 |
| Mirasçılar | Açılmış davayı sürdürebilir | TMK m.159 |
| Nüfus müdürlüğü | Taraf değil | Y2HD, K.2013/28415 |
Görevli ve Yetkili Mahkeme, Yargılama Usulü ve Harç
Evlenmenin butlanı davasında yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır (TMK m.160). Boşanma davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa en az altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168). Dava aile mahkemesinde, aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesinde görülür (4787 s.K. m.4). Yargıtay, iptal davasında yetkinin bu kurala göre belirlenmesi gerektiğini ve kesin olmayan yetki itirazının cevap süresinde ileri sürülmesi gerektiğini kabul etmektedir (Y2HD, 03.12.2007, E.2006/22233, K.2007/16870; Y2HD, 11.10.2012, E.2011/23066, K.2012/24355; ikincil kaynak).
Usul bakımından da boşanma hükümleri uygulandığından, hâkim olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz ve tarafların ikrarı hâkimi bağlamaz (TMK m.184). 2026 yılı için başvurma harcı 732,00 TL, maktu karar ve ilam harcı 732,00 TL’dir; gider avansı ayrıca yatırılır (HMK m.120). İptal kararına karşı istinaf ve temyiz yolları boşanma kararlarında olduğu gibi açıktır.
Tablo: Mahkeme, usul ve harç
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Yetki ve usul | Boşanma hükümleri | TMK m.160 |
| Yetkili mahkeme | Eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı ay birlikte oturulan yer | TMK m.168 |
| Görevli mahkeme | Aile mahkemesi | 4787 s.K. m.4 |
| Yetki itirazı | Cevap süresinde | Y2HD, K.2012/24355 |
| İspat | Vicdani kanaat; ikrar bağlamaz | TMK m.184 |
| Harç (2026) | Başvurma ve maktu karar harcı 732,00 TL | Harçlar K. tarifesi |
Ankara’daki yetkili adliyeler için Ankara’da boşanma davası, harcın ayrıntıları için boşanmada maktu ve nispi harç hesabı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Dava Dilekçesinin Unsurları ve Nitelendirme
İptal davası dilekçesi dava dilekçesinin genel unsurlarını taşımalıdır: mahkeme, taraflar ve adresleri, davacının T.C. kimlik numarası, vekil bilgileri, davanın konusu, vakıaların sıra numarası altında açık özetleri, her vakıanın delili, hukuki sebepler, açık talep sonucu ve imza (HMK m.119/1). Taraf bilgileri, talep sonucu veya imza eksikse bir haftalık kesin süre verilir; tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır (HMK m.119/2).
İptal davasında en kritik bölüm vakıaların anlatımıdır: iptal sebebinin ne olduğu, evlenmeden önce mi var olduğu, davacının bunu ne zaman ve nasıl öğrendiği tarihleriyle yazılmalıdır; çünkü altı aylık süre öğrenme tarihinden başlar. Hukuki nitelendirme hâkime aittir; Yargıtay, dilekçedeki vakıaların nitelikte yanılmayı anlattığı bir dosyada davanın açılmamış sayılmasını bozmuştur (Y2HD, 10.06.2015, E.2015/9977, K.2015/12247). Bununla birlikte hâkim talep sonucuyla bağlıdır; yalnız nispi butlan istenmişken mutlak butlana karar verilmesi HMK m.26’ya aykırı bulunmuştur (Y2HD, 20.12.2016, E.2016/20616, K.2016/16240; ikincil kaynak).
Tablo: İptal dilekçesinin bölümleri
| Bölüm | Ne yazılır? | Dayanak |
|---|---|---|
| Konu | Evliliğin iptali; varsa terditli boşanma | HMK m.119/1-d |
| Evlenme bilgisi | Tarih ve yer; nüfus kaydı | HMK m.119/1-e |
| İptal sebebi | Somut olay; evlenme öncesi varlığı | TMK m.145-151 |
| Öğrenme tarihi | Ne zaman ve nasıl öğrenildi | TMK m.152 |
| Deliller | Heyet raporu, nüfus kaydı, tanık, yazışma | HMK m.119/1-f |
| Talep sonucu | İptal; olmazsa boşanma; velayet, nafaka, tazminat | HMK m.26, 119/1-ğ |
| Nitelendirme | Hâkime ait; talep sonucu bağlar | Y2HD, K.2015/12247; K.2016/16240 |
Boşanma dava dilekçesinin yapısı için boşanma dava dilekçesi örneği yazımıza bakabilirsiniz.
İptal ve Boşanma Birlikte: Terditli Talep ve Ön Sorun
İptal sebebinin ispatından emin olunamıyorsa talep terditli kurulabilir: asıl olarak evliliğin iptali, bu kabul edilmezse boşanma. Davacı, aynı davalıya karşı birden fazla talebini aralarında aslilik-ferîlik ilişkisi kurarak aynı dilekçede ileri sürebilir; mahkeme asli talebi esastan reddetmedikçe fer’î talebi inceleyemez (HMK m.111). Yargıtay, korkutmaya dayalı iptal talebinin yanında kademeli olarak ileri sürülen boşanma talebi hakkında da karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir (Y2HD, K.2015/8748; ikincil kaynak).
Eşlerden biri iptal, diğeri boşanma istediğinde iptal talebi boşanma bakımından ön sorundur. Yargıtay, kadının gizlenen ağır hastalık nedeniyle iptal, erkeğin ise boşanma istediği dosyada iptal talebinin TMK m.149 ve 150 kapsamında incelenmesini, boşanma davasının ayrılmasını ve iptal davasının sonucunun beklenmesini istemiştir (Y2HD, 16.01.2017, E.2016/15306, K.2017/350; aynı yönde Y2HD, 06.03.2017, E.2015/23170, K.2017/2372 ve 01.10.2018, E.2017/1023, K.2018/10252; ikincil kaynak). İptal talebi incelenmeden boşanmaya karar verilmesi eksik inceleme sayılmaktadır.
Tablo: İptal ve boşanma ilişkisi
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Terditli talep | Önce iptal; reddedilirse boşanma | HMK m.111 |
| Kademeli boşanma talebi | Hakkında karar verilmeli | Y2HD, K.2015/8748 |
| Bir eş iptal, diğeri boşanma istiyor | İptal ön sorun; boşanma ayrılıp beklenir | Y2HD, K.2017/350 |
| İptal incelenmeden boşanma | Eksik inceleme | Y2HD, K.2018/10252 |
| Evlilik öncesi olgu | Boşanmada kusur değil | Y2HD, K.2021/371 |
Karşı tarafın boşanma davası açtığı durumlarda karşı dava için boşanma davasında karşı dava dilekçesi yazımıza bakabilirsiniz.
Deliller: Heyet Raporu, Nüfus Kaydı ve Tanık
Hastalığa dayanan iptal taleplerinde rapor belirleyicidir. Yargıtay, gizlenen hastalığın eşin veya altsoyun sağlığı için ağır tehlike oluşturup oluşturmadığının tam teşekküllü bir hastaneden alınacak heyet raporuyla belirlenmesi gerektiğini kabul etmektedir (Y2HD, 03.02.2016, E.2015/21205, K.2016/1636). Sürekli ayırt etme gücü yoksunluğu veya akıl hastalığına dayanan mutlak butlanda da durum resmî sağlık kurulu raporuyla şüpheye yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir (Y2HD, 08.02.2016, E.2015/24104, K.2016/1999); ehliyetsizliğin evlenme tarihinde var olması gerekir (Y2HD, K.2024/7927; tümü ikincil kaynak).
Hısımlık gibi sebeplerde nüfus kayıtları ve resmî belgeler esas alınır; Yargıtay bu sebeplerin yalnız tanık beyanlarıyla değerlendirilmesini doğru bulmamıştır (Y2HD, 04.03.2013, E.2012/4165, K.2013/5478; ikincil kaynak). Yanılma ve aldatmada evlilik öncesi görüşmeler, yazışmalar ve tanıklar; korkutmada evlenme sırasındaki baskıyı gösteren kolluk kayıtları ve tanıklar önemlidir. Yargıtay, evlilik öncesi uzun süreli arkadaşlık gibi olgular karşısında korkutmanın ispatlanamadığını kabul etmiştir (Y2HD, 19.12.2016, E.2016/15742, K.2016/16145; ikincil kaynak).
Tablo: Sebebe göre deliller
| Sebep | Temel delil | Dayanak |
|---|---|---|
| Gizlenen ağır hastalık | Tam teşekküllü hastaneden heyet raporu | Y2HD, K.2016/1636 |
| Akıl hastalığı, ehliyetsizlik | Resmî sağlık kurulu raporu | Y2HD, K.2016/1999 |
| Ehliyetsizliğin zamanı | Evlenme tarihinde var olmalı | Y2HD, K.2024/7927 |
| Hısımlık, evli olma | Nüfus kayıtları | Y2HD, K.2013/5478 |
| Yanılma ve aldatma | Yazışmalar, tanıklar, belgeler | TMK m.149-150 |
| Korkutma | Kolluk kayıtları, tanıklar | Y2HD, K.2016/16145 |
Evlilik öncesi sağlık raporu için evlilik öncesi sağlık raporu nasıl alınır yazımıza bakabilirsiniz.
Dava Süresince Geçici Önlemler
Yargılama usulünde boşanma hükümleri uygulandığından (TMK m.160), iptal davası açıldığında da hâkim davanın devamı süresince eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır (TMK m.169). Yargıtay, boşanma davasının iptal davası olarak nitelendirildiği bir dosyada bu gerekçeyle tedbir nafakasının kaldırılmasını bozmuş (Y2HD, 03.05.2012, E.2011/15342, K.2012/11876), gizlenen hastalık iddiasıyla açılan iptal davasında da dava süresince tedbir nafakasına hükmedilmesi gerektiğini belirtmiştir (Y2HD, K.2016/1636; ikincil kaynak).
Dilekçede tedbir nafakası, çocuğun geçici velayeti ve konutun kullanımı gibi talepler ayrıca yazılmalıdır; hâkim re’sen karar verse de gerekçeli bir talep değerlendirmeyi kolaylaştırır. Karşı tarafın şiddet veya tehdidi varsa 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma kararları da ayrıca istenebilir.
Tablo: Geçici önlemler
| Önlem | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Tedbir nafakası | Re’sen; iptal davasında da | TMK m.160, 169; Y2HD, K.2012/11876 |
| Çocukların bakımı | Geçici velayet ve kişisel ilişki | TMK m.169 |
| Konutun kullanımı | Barınma önlemi | TMK m.169 |
| Malların yönetimi | Geçici önlem | TMK m.169 |
| Şiddet ve tehdit | Koruma kararı | 6284 s.K. |
Tedbir nafakası için tedbir nafakası yazımıza bakabilirsiniz.
İptal Kararının Sonuçları
Batıl bir evlilik ancak hâkimin kararıyla sona erer; mutlak butlan hâlinde bile evlenme, hâkimin kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur (TMK m.156). Mahkemece butlanına karar verilen bir evlilikten doğan çocuklar, ana ve baba iyiniyetli olmasalar bile evlilik içinde doğmuş sayılır; çocuklarla ana ve baba arasındaki ilişkilere boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır (TMK m.157). Yargıtay, iptal kararında velayet ve kişisel ilişkinin re’sen düzenlenmesini zorunlu saymakta ve düzenlenmeyen kararları bozmaktadır (Y2HD, 23.06.2021, E.2021/4162, K.2021/5235; Y2HD, 17.01.2019, E.2018/1090, K.2019/366; ikincil kaynak).
Evlenirken iyiniyetli bulunan eş, bu evlenme ile kazanmış olduğu kişisel durumunu korur; eşler arasındaki mal rejiminin tasfiyesi, tazminat, nafaka ve soyadı hakkında boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır (TMK m.158). Dava sonucunda evlenme sırasında iyiniyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan eş yasal mirasçı olamaz ve ölüme bağlı tasarruflarla kendisine sağlanan hakları kaybeder (TMK m.159). İyiniyet asıl olduğundan kötüniyeti iddia eden ispat eder (Y2HD, 07.05.2024, E.2023/7502, K.2024/3219; ikincil kaynak).
Tablo: İptal kararının sonuçları
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Evliliğin sona ermesi | Hâkim kararıyla; karara kadar geçerli | TMK m.156 |
| Çocuklar | Evlilik içinde doğmuş sayılır | TMK m.157/1 |
| Velayet ve kişisel ilişki | Re’sen düzenlenmeli | TMK m.157/2; Y2HD, K.2021/5235 |
| İyiniyetli eş | Kişisel durumunu korur | TMK m.158/1 |
| Mal rejimi, tazminat, nafaka, soyadı | Boşanma hükümleri | TMK m.158/2 |
| Kötüniyetli sağ kalan eş | Mirasçı olamaz | TMK m.159 |
| İspat | Kötüniyeti iddia eden ispat eder | Y2HD, K.2024/3219 |
Kararın kesinleşmesi için kesinleşme şerhi nasıl alınır, istinaf süreci için boşanmada istinaf ne kadar sürer yazılarımıza bakabilirsiniz.
Dilekçe Örnekleri
Önemli not. Aşağıdaki dilekçeler basitleştirilmiş ve varsayımsal örneklerdir. Köşeli parantez içindeki bölümleri dosyanıza göre doldurmanız; iptal sebebini, öğrenme tarihini ve delilleri somut olarak yazmanız gerekir. Sağlık bilgisi içeren belgeler dosyaya yalnız gerektiği ölçüde sunulmalıdır.
1. Gizlenen ağır hastalık nedeniyle evliliğin iptali, olmazsa boşanma dava dilekçesi (TMK 150, 152, 160, 166, 169)
2. Evli iken yapılan ikinci evliliğin mutlak butlanla iptali dava dilekçesi (TMK 145/1, 146, 147, 156, 157)
3. Gizlenen hastalık iddiasına karşı cevap dilekçesi (TMK 6, 150, 152, 166; HMK 190)
Örnek Senaryolar
Uyarı. Aşağıdaki senaryolar basitleştirilmiş ve varsayımsaldır; gerçek kişilere ait değildir.
Senaryo 1: Geç kalınan dava. Erkek, eşinin evlilik öncesindeki önemli bir durumunu öğrendikten sekiz ay sonra iptal davası açıyor.
Senaryo 1: Değerlendirme
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Süre | Altı ay geçmiş; dava hakkı düşer | TMK m.152; Y2HD, K.2008/13809 |
| Boşanmaya dayanmak | Evlilik öncesi olgu kusur değil | Y2HD, K.2021/371 |
| Açık yol | Evlilik içi olaylara dayalı boşanma | TMK m.166/1 |
Senaryo 2: İkinci evlilik. Koca ilk evliliği sürerken yurt dışında ikinci kez evleniyor; ilk evlilik daha sonra boşanmayla sona eriyor. İkinci eş durumu bilmiyordu.
Senaryo 2: Değerlendirme
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Sebep | Evli iken evlenme | TMK m.145/1 |
| İlk evlilik sona erdi, ikinci eş iyiniyetli | Butlana karar verilemez | TMK m.147/3 |
| İlk evlilik sürseydi | Mutlak butlan; savcı ve ilgililer dava açabilir | TMK m.146 |
Senaryo 3: Boşanma dosyasında iptal talebi. Kadın gizlenen ağır hastalık nedeniyle iptal istiyor; erkek ise boşanma davası açmış.
Senaryo 3: Değerlendirme
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| İptal talebi | Ön sorun | Y2HD, K.2017/350 |
| Boşanma davası | Ayrılır ve iptalin sonucu beklenir | Y2HD, K.2017/2372 |
| Hastalığın ağırlığı | Heyet raporuyla belirlenir | Y2HD, K.2016/1636 |
Adım Adım Yol Haritası
- Sebebi belirleyin. Mutlak mı, nispi mi?
- Öğrenme tarihini kaydedin. Altı aylık süre bu tarihte başlar.
- Beş yıllık üst sınırı kontrol edin. Evlenme tarihinden itibaren.
- Delilleri toplayın. Nüfus kaydı, yazışma, sağlık kayıtları, tanık.
- Heyet raporu isteyin. Hastalık iddiasında zorunlu sayılır.
- Gerekirse boşanmayı terditli isteyin. Evlilik içi olaylara dayanarak.
- Tedbir nafakası ve velayet taleplerini yazın. Geçici önlemler iptal davasında da alınır.
- Kararın kesinleşmesini takip edin. Nüfus kaydına işlenmesini kontrol edin.
Sık Yapılan Hatalar
Tablo: İptal davasında sık yapılan hatalar
| Hata | Sonuç | Doğrusu |
|---|---|---|
| Altı ayı kaçırmak | Dava hakkı düşer | Öğrenmeden hemen sonra dava |
| Evlilik öncesi olguyla boşanma istemek | Kusur sayılmaz | Süresinde iptal davası |
| Yalnız tanıkla hastalık ispatı | Yetersiz | Heyet raporu |
| Mutlak butlanda tek eşe dava açmak | Taraf eksikliği | Her iki eşe karşı dava |
| Talep sonucunu belirsiz yazmak | Hâkim taleple bağlıdır | İptal ve terditli boşanma açıkça |
| Velayet ve nafakayı yazmamak | Değerlendirme zorlaşır | Geçici ve kesin talepleri yazmak |
| Şekil eksikliğine dayanmak | Butlan sebebi değil | TMK m.155 |
Sıkça Sorulan Sorular
Evliliğin iptali ile boşanma arasındaki fark nedir?
İptal, evlenme anındaki bir sakatlığa dayanır (TMK m.145-151); boşanma ise evlilik içinde ortaya çıkan sebeplere (TMK m.161-166).
Mutlak butlan sebepleri nelerdir?
Evli iken evlenme, sürekli ayırt etme gücü yoksunluğu, evlenmeye engel akıl hastalığı ve evlenmeye engel hısımlık (TMK m.145).
Mutlak butlan davasını kim açabilir?
Cumhuriyet savcısı re’sen açar; ilgisi olan herkes de açabilir (TMK m.146).
Nispi butlan sebepleri nelerdir?
Geçici ayırt etme gücü yoksunluğu, yanılma, aldatma ve korkutma (TMK m.148-151).
İptal davası ne kadar sürede açılmalı?
Nispi butlanda öğrenmeden veya korkunun kalkmasından itibaren altı ay ve her hâlde evlenmeden itibaren beş yıl içinde (TMK m.152).
Mutlak butlan davası için süre var mı?
Hayır; TMK m.152’deki süreler mutlak butlana uygulanmaz (Y2HD, K.2010/12056; ikincil kaynak).
Hangi hastalığın gizlenmesi iptal sebebidir?
Davacının veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan hastalık (TMK m.150); bu durum heyet raporuyla belirlenir.
Eşim baskıyla evlendirildiğini söylüyor; yeterli mi?
Pek yakın ve ağır bir tehlikeyle korkutulma ispatlanmalıdır (TMK m.151); sonradan pişmanlık korkutma sayılmaz.
Nikâhta şahit imzası eksikse evlilik geçersiz mi?
Hayır. Memur önünde yapılan evlilikte şekil eksikliği butlan sebebi değildir (TMK m.155).
Bekleme süresi dolmadan evlenmek iptal sebebi mi?
Hayır (TMK m.154).
İptal davası hangi mahkemede açılır?
Aile mahkemesinde; yetki boşanmadaki gibi eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı ay birlikte oturulan yerdir (TMK m.160, 168).
İptal ve boşanma birlikte istenebilir mi?
Evet; asıl talep iptal, fer’î talep boşanma olarak terditli istenebilir (HMK m.111).
İptal davasında tedbir nafakası alınabilir mi?
Evet; boşanma usul hükümleri uygulandığından hâkim geçici önlemleri re’sen alır (TMK m.160, 169).
İptal kararı verilirse çocuklar ne olur?
Evlilik içinde doğmuş sayılır; velayet ve kişisel ilişki boşanma hükümlerine göre düzenlenir (TMK m.157).
İptal hâlinde tazminat ve nafaka istenebilir mi?
Evet; mal rejimi, tazminat, nafaka ve soyadı hakkında boşanma hükümleri uygulanır (TMK m.158/2).
Eş ölürse iptal davası ne olur?
Dava hakkı mirasçılara geçmez; ancak açılmış davayı mirasçılar sürdürebilir (TMK m.159).
Bu yazının kaynakları. TMK m.6, 145, 146, 147, 148, 149, 150, 151, 152, 153, 154, 155, 156, 157, 158, 159, 160, 166, 168, 169, 174, 184; HMK m.26, 111, 119, 120, 127, 190, 266; 4787 s.K. m.4; 6284 s.K.; 492 s. Harçlar Kanunu (1) sayılı tarife.
Kararlar: YHGK, 02.12.2020, E.2017/2712, K.2020/988; YHGK, 23.09.2020, E.2017/2294, K.2020/671; Y2HD, 24.10.2024, E.2024/6292, K.2024/7927; Y2HD, 10.09.2024, E.2024/6056, K.2024/5610; Y2HD, 07.05.2024, E.2023/7502, K.2024/3219; Y2HD, 23.06.2021, E.2021/4162, K.2021/5235; Y2HD, 20.01.2021, E.2020/6157, K.2021/371; Y2HD, 17.01.2019, E.2018/1090, K.2019/366; Y2HD, 01.10.2018, E.2017/1023, K.2018/10252; Y2HD, 01.11.2017, E.2016/19266, K.2017/12067; Y2HD, 06.03.2017, E.2015/23170, K.2017/2372; Y2HD, 16.01.2017, E.2016/15306, K.2017/350; Y2HD, 20.12.2016, E.2016/20616, K.2016/16240; Y2HD, 19.12.2016, E.2016/15742, K.2016/16145; Y2HD, 24.02.2016, E.2015/16875, K.2016/3408; Y2HD, 08.02.2016, E.2015/24104, K.2016/1999; Y2HD, 03.02.2016, E.2015/21205, K.2016/1636; Y2HD, 10.06.2015, E.2015/10679, K.2015/12236; Y2HD, 10.06.2015, E.2015/9977, K.2015/12247; Y2HD, 29.04.2015, E.2015/5613, K.2015/8748; Y2HD, 04.12.2013, E.2013/10189, K.2013/28415; Y2HD, 25.11.2013, E.2013/10046, K.2013/27539; Y2HD, 04.03.2013, E.2012/4165, K.2013/5478; Y2HD, 11.10.2012, E.2011/23066, K.2012/24355; Y2HD, 03.05.2012, E.2011/15342, K.2012/11876; Y2HD, 17.06.2010, E.2009/10719, K.2010/12056; Y2HD, 15.12.2009, E.2008/18247, K.2009/21680; Y2HD, 21.10.2008, E.2007/13462, K.2008/13809; Y2HD, 03.12.2007, E.2006/22233, K.2007/16870; Y2HD, 09.10.2007, E.2006/19058, K.2007/13672; Y2HD, 20.06.2018, E.2017/6175, K.2018/7698. Karar özetleri ikincil kaynaktan (av-saimincekas.com’daki madde şerhleri); kanun metinleri aynı sitedeki kopyalardan, 2026 harç tutarları kpmgvergi.com’daki tarifeden aktarılmıştır.
📚 İlgili Rehberler
- 🧭 Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi (Hub)Boşanma, nafaka, velayet ve mal paylaşımının tüm başlıkları
- Evliliğin Butlanı: Mutlak ve Nispi SebeplerTMK 145-153
- Aldatma Nedeniyle Evliliğin İptaliTMK 149-152
- Evliliğin İptali ile Boşanma Arasındaki FarkSüreler, sonuçlar
- Evliliğin İptali Davası ve Boşanmadan FarkıGenel rehber
- Zorla Evlendirme ve Evliliğin İptaliTMK 151
- Evlenmenin Butlanı Süre HesaplamaTMK 152
- Birkaç Aylık Evlilikten Sonra BoşanmaKısa süreli evlilik
- Boşanma Davasında Karşı Dava DilekçesiHMK 132-136
İptal sebebini ve süreyi birlikte değerlendirelim
Mutlak ve nispi butlan dava dilekçesi, terditli boşanma, heyet raporu ve cevap dilekçesi: Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
📞 0554 648 37 15💬 WhatsAppEvlenme ve butlan kümesindeki diğer rehberler:
Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi · Evlilik öncesi sağlık raporu · Boşanma dava dilekçesi örneği · Tedbir nafakası · Ankara’da boşanma davası ve yetki · Boşanmada harç hesabı · Kesinleşme şerhi · Boşanmada istinaf süreci