Suriyeli ile Evlilik ve Boşanma: Geçici Koruma Kaydı, Dini Nikâh, Suriye Hukuku, Çocukların Nüfusu (MÖHUK 14)

Geçici koruma altındaki Suriyelilerin medeni hali çoğu zaman belgeye değil, kayıt sırasındaki beyana dayanır (Geçici Koruma Yönetmeliği m.21/2-c). Bu nedenle yalnız dini nikâhla yaşayan pek çok kişi kayıtta “evli” görünür; oysa dini nikâh Türkiye’de evlilik doğurmaz ve boşanma davasıyla çözülemez. Türkiye’de resmî evlenme için İl Göç İdaresi’nden medeni hali gösteren onaylı belge alınması gerekir (NVİ Talimatı, 13.10.2015). İki Suriyeli eşin Türkiye’deki boşanma davasına ortak millî hukuk olan Suriye hukuku uygulanır; Yargıtay Suriye hukuku araştırılmadan Türk hukukuna göre verilen kararları bozmaktadır (MÖHUK m.14, 2). Dini nikâhtan doğan çocuğun babayla soybağı ancak tanıma veya babalık davasıyla kurulur.

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Geçici koruma kaydında medeni hal
• Türkiye’de resmî evlenme
• Dini nikâh ve Suriye’de yapılan evlilik
• Boşanmaya uygulanacak hukuk
• Suriye Şahsi Ahval Kanunu
• Suriye kararlarının tanınması
• Çocukların nüfusu ve soybağı
• Türk vatandaşı ile evlilik
• Yargıtay kararları
• Dilekçe örnekleri
• Örnek senaryolar
• Yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

Yabancı eşle ilgili diğer rehberler için Rus veya Ukraynalı eşle boşanma, yabancıların Türkiye’de evlilik ve boşanması ve geçici koruma statüsü yazılarımıza bakabilirsiniz.

Geçici Koruma Kaydında Medeni Hal: Beyanla “Evli” Görünmek

Geçici koruma, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 91. maddesine dayanır; usul ve esaslar Geçici Koruma Yönetmeliği’nde (RG 22.10.2014, 29153) düzenlenmiştir. Kayıt sırasında kimlik belgesi sunamayanların beyanı, aksi ispat edilinceye kadar esas alınır (m.21/2-c). Türkiye’de doğan çocukların kaydı en kısa sürede yapılır; doğum, ölüm, evlilik ve boşanma gibi durumlarda kayıt bilgileri güncellenir (m.21/3-4). Kayıtlı yabancıya geçici koruma kimlik belgesiyle birlikte Nüfus Hizmetleri Kanunu kapsamında yabancı kimlik numarası verilir (m.22/2). Medeni hal ve aile içindeki doğum ve ölüm gibi değişikliklerin yirmi iş günü içinde bildirilmesi gerekir (m.33/2-d).

Uygulamada Türkiye’ye gelen Suriyelilerin önemli bir kısmı resmî evlilik belgesi olmadan, kendi beyanlarıyla “evli” olarak kaydedilmiştir. Bu kişiler dini nikâhla birlikte yaşamış olsalar bile kayıtta evli görünür; ayrıldıklarında Göç İdaresi medeni halin değiştirilmesi için mahkeme kararı istemektedir. Resmî olarak evli olmayanların Türkiye’de boşanması mümkün olmadığından, ya nüfus kaydının düzeltilmesi ya da evliliğin bulunmadığının mahkemece belirlenmesi yoluna gidilir. Bir örnekte Batman 1. Aile Mahkemesi, tarafların hukuken evli olmadığı gerekçesiyle boşanma davasını reddetmiş; davacı bu kararla Göç İdaresi’ndeki kaydını “bekâr” olarak düzelttirmiştir (2022/365 E., 16.09.2022; Av. E. Çiftçi’nin aktarımı).

Geçici koruma statüsünün genel kuralları için geçici koruma statüsü, kayıt düzeltme için nüfus kaydı düzeltme dilekçesi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Türkiye’de Suriyeli ile Resmî Evlenme

Evlenme ehliyeti ve şartları taraflardan her birinin evlenme anındaki millî hukukuna, evlenmenin şekli ise evlenmenin yapıldığı ülke hukukuna tabidir (MÖHUK m.13). Türkiye’de evlenmek isteyen kadın ve erkek evlendirme memuruna birlikte başvurur (TMK m.134). İçişleri Bakanlığı’nın 13.10.2015 tarihli talimatına göre mülteciler, şartlı mülteciler, ikincil koruma statüsündekiler ve geçici koruma altındakilerin başvuruları evlendirme memurlarınca kabul edilir; evlenme engeli bulunup bulunmadığı, nüfus kaydı varsa evlenme ehliyet belgesiyle, yoksa emniyet kayıtlarına göre verilecek belgeyle tespit edilir ve İl Göç İdaresi Müdürlüğü’nden kimlik bilgilerini ve medeni hali gösteren onaylı bir belge alınmadan evlenme işlemi yapılmaz (Evlendirme Yönetmeliği m.13; 6458 s.K. m.61-63, 91).

Suriye hukukunda evlenme yaşı kadın ve erkek için 18’dir; 15 yaşını doldurmuş ergen için hâkim izni ve velinin rızasıyla istisna tanınır (Suriye Şahsi Ahval Kanunu m.16, 18; Musawah). Türk hukukunda ise evlenme yaşı 17, olağanüstü durumlarda hâkim izniyle 16’dır (TMK m.124). Suriye hukuku çok eşliliği yasaklamaz; Türk hukukunda ise evli olanın yeniden evlenmesi mutlak butlan sebebidir (TMK m.145) ve suçtur (TCK m.230/1). Doktrinde, Suriye hukuku izin verse bile çok eşliliğin Türk kamu düzenine aykırı olduğu ve Türkiye’de ikinci evliliğin yapılamayacağı kabul edilmektedir (MÖHUK m.5; Solmaz, 2025). Türk hukukundaki asgari yaşın altındaki bir evliliğin Türkiye’de yapılmaması da aynı kamu düzeni düşüncesine dayanır (bizim değerlendirmemiz).

Yabancıyla evlenmenin genel kuralları için yabancıların Türkiye’de evlilik ve boşanması yazımıza bakabilirsiniz.

Dini Nikâh ve Suriye’de Yapılan Evlilik

Türk hukukunda evlenme töreni bitince evlendirme memuru eşlere aile cüzdanı verir; aile cüzdanı gösterilmeden evlenmenin dinî töreni yapılamaz ve evlenmenin geçerliliği dinî törene bağlı değildir (TMK m.143). Resmî nikâh yapılmadan dinî tören yapılmasını cezalandıran TCK m.230/5 ve 230/6 Anayasa Mahkemesi’nce iptal edilmiştir (AYM, 27.05.2015, E.2014/36, K.2015/51); ancak bu iptal, Türkiye’de kıyılan dini nikâhın evlilik doğurmadığı gerçeğini değiştirmez. Türkiye’de yalnız dini nikâhla yaşayanlar arasında mal rejimi, karşılıklı miras ve boşanma hükümleri uygulanmaz (resmî nikâh ve dini nikâh, nikâhsız birliktelik).

Suriye’de yapılan evlilik ise farklı değerlendirilir. Suriye hukukunda evlenme için resmî bir tören şart değildir; ancak evlilik şer’iye mahkemesinde tescil edildiğinde veya evlilik içinde çocuk doğduğunda hukuki sonuç doğurur. Suriye’de dinî şekilde yapılmış bir evlilik yalnız şekli nedeniyle geçersiz sayılmaz (Solmaz, 2025; Yargıtay 2. HD, 24.01.2013, E.2012/13194, K.2013/1781’e atıfla). Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi de Suriye’de yapılan ve “dini nikâh” olarak nitelendirilen evlilikte, MÖHUK ve Suriye hukukunun re’sen uygulanması gerektiğini belirterek ilk derece kararını kaldırmıştır (22.06.2022, E.2022/1288, K.2022/1244; Solmaz’ın aktarımı).

Yurt dışında yapılan evliliğin Türkiye’de tescili için yurt dışında yapılan evlilik yazımıza bakabilirsiniz.

Suriyeli Eşlerin Boşanmasına Hangi Hukuk Uygulanır?

Boşanma ve ayrılık sebepleri ile hükümleri eşlerin ortak millî hukukuna tabidir; ortak millî hukuk yoksa ortak mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.14/1). Boşanmış eşler arasındaki nafaka ile velayet de aynı hukuka tabidir; geçici tedbirlere ise Türk hukuku uygulanır (m.14/2-4). İki eş de Suriye vatandaşıysa Türk mahkemesi boşanmaya Suriye hukukunu uygular. Hâkim yabancı hukuku re’sen uygular, içeriğinin tespiti için taraflardan yardım isteyebilir; tüm araştırmalara rağmen tespit edilemezse Türk hukuku uygulanır (m.2). Yabancı hukukun belirli bir hükmünün uygulanması Türk kamu düzenine açıkça aykırıysa o hüküm uygulanmaz, gerekli görülen hâllerde Türk hukuku uygulanır (m.5).

Yargıtay bu kuralları sıkı uygulamaktadır. İki Suriyeli eşin boşanma davasında dosyada evlilik belgesi bulunmadığı ve evliliğin yeri ile tarihi araştırılmadığı gibi, ortak millî hukuk araştırılmadan Türk hukukuna göre karar verilmesi bozma sebebi sayılmıştır (2. HD, 05.07.2023, E.2022/11035, K.2023/3705). Geçici koruma altındaki iki Suriyeli eşin davasında da Suriye hukuku tespit edilmeden Türk hukukunun uygulanması bozulmuştur (2. HD, 21.05.2024, E.2023/4849, K.2024/3702). Bazı bölge adliye mahkemeleri geçici koruma altındaki Suriyelilere vatansızlar ve mülteciler için öngörülen yerleşim yeri hukuku kuralını (MÖHUK m.4/a) uygulamış; doktrin, Suriye vatandaşlığı devam eden bu kişiler bakımından bu yaklaşımı eleştirmiştir (Konya BAM, E.2021/1681, K.2023/735; Solmaz, 2025).

Yetki için yabancı eşle boşanmada yetki yazımıza bakabilirsiniz.

Suriye Şahsi Ahval Kanunu’nda Boşanma

Suriye’de Müslümanların aile hukuku 1953 tarihli ve 59 sayılı Şahsi Ahval Kanunu’na tabidir. Kanun 10 Şubat 2019 tarihli ve 4 sayılı Kanun’la, ayrıca aynı yıl 20 sayılı Kanun’la değiştirilmiştir. Kocanın tek taraflı irade beyanıyla boşaması (talak) mümkündür; kadın bu hakkı ancak evlenme sözleşmesinde şart koşmuşsa kullanabilir. Tek taraflı boşama, idari işlemler tamamlandıktan sonra şer’iye mahkemesinde tescil edilmelidir. Kadının bedel karşılığı anlaşmalı ayrılığı (muhalaa) da şer’iye mahkemesinde tescil edilir ve 2019 değişikliğiyle boşama değil, sözleşmenin feshi olarak nitelendirilmiştir (m.100). Mahkemece ayırmanın sebepleri arasında hastalık, gaiplik, nafaka vermeme, terk ve geçimsizlik sayılır (m.85-117; Musawah).

2019 değişikliğiyle keyfî boşamada kadına iddet nafakasına ek olarak üç yıllık nafakaya kadar tazminat verilebilmesi kabul edilmiş (m.117), velayet (hidâne) süresi kız ve erkek çocuk için 15 yaş olarak belirlenmiş (m.146) ve evlilik devam ederken ebeveynlerden birinin diğerinin izni olmadan çocukla yurt dışına çıkması, hâkim izni hariç, yasaklanmıştır (m.150) (Enab Baladi, 2019; Musawah). Türk mahkemesi bu hükümleri uygularken kamu düzeni denetimi yapar; örneğin kocanın tek taraflı iradesine dayanan bir boşanma sebebinin Türk mahkemesinde aynen uygulanması, eşit savunma hakkı ve kadının iradesi bakımından kamu düzeni sorununa yol açabilir (MÖHUK m.5; bizim değerlendirmemiz).

Madde numaraları ikincil kaynaklardan aktarılmıştır; dava dosyasında Suriye hukukunun güncel metni MÖHUK m.2 uyarınca ayrıca tespit ettirilmelidir.

Suriye’de Verilen Boşanma Kararlarının Türkiye’de Tanınması

Suriye’de şer’iye mahkemesinin verdiği veya tescil ettiği boşanma kararı Türkiye’de kendiliğinden sonuç doğurmaz. Taraflardan biri Türk vatandaşıysa kararın nüfusa işlenmesi için aile mahkemesinde tanıma davası açılabilir ya da Nüfus Hizmetleri Kanunu 27/A maddesine göre idari tescil istenebilir. Tanımada karşılıklılık aranmaz (MÖHUK m.58/1); kararın kesinleşmiş olması, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmemiş olması, kamu düzenine açıkça aykırı olmaması ve davalının savunma hakkına riayet edilmiş olması gerekir (m.54). Gerekçesiz yabancı karar tek başına kamu düzenine aykırı sayılmaz (YİBBGK, 10.02.2012, E.2010/1, K.2012/1); ancak kadının hiç dinlenmediği tek taraflı bir boşamanın tescilinde savunma hakkı ve kamu düzeni ayrıca değerlendirilir (bizim değerlendirmemiz).

Suriye’nin 1961 Lahey Apostil Sözleşmesi’ne taraf olmadığı bilinmektedir (genel bilgi). Bu nedenle Suriye belgeleri kural olarak Suriye makamlarının ve Türk temsilciliğinin onayından geçirilmelidir. Türkiye’nin Şam Büyükelçiliği 14 Aralık 2024’te yeniden açılmış, Halep Başkonsolosluğu da yeniden faaliyete geçmiştir; onay usulü başvurudan önce ilgili temsilcilikten teyit edilmelidir.

Tanıma ve idari tescilin genel kuralları için tanıma ve tenfiz davası ve idari yoldan tanıma yazılarımıza bakabilirsiniz.

Çocukların Nüfus Kaydı, Soybağı ve Vatandaşlığı

Geçici koruma altındaki ailelerin Türkiye’de doğan çocukları en kısa sürede kayda alınır (Geçici Koruma Yönetmeliği m.21/3) ve doğum yirmi iş günü içinde bildirilmelidir (m.33/2-d). Soybağının kurulması çocuğun doğum anındaki millî hukukuna tabidir; bu hukuka göre kurulamıyorsa sırasıyla çocuğun mutad meskeni, ana veya babanın millî hukuku, ana ve babanın ortak mutad meskeni ve doğum yeri hukuku uygulanır (MÖHUK m.16).

Türkiye’de yalnız dini nikâhla yaşayan çiftin çocuğu Türk hukuku bakımından evlilik dışında doğmuştur. Çocuk ile ana arasında soybağı doğumla kurulur; baba ile soybağı ise tanıma veya babalık davasıyla kurulur (TMK m.282, 295, 301). İçişleri Bakanlığı’nın 2015 tarihli talimatı da geçici koruma altındakilerin çocuklarının tanınmasını düzenlemektedir. Türk vatandaşı anneden doğan çocuk Türk vatandaşıdır; Türk vatandaşı babadan evlilik dışında doğan çocuk ise soybağı kurulursa Türk vatandaşlığını kazanır (5901 s.K. m.7; genel bilgi). Suriye 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi’nin tarafı değildir (genel bilgi); çocuğun Suriye’ye götürülmesi riskinde iade mekanizması yerine Türk mahkemesinden tedbir istenmesi gerekir.

Ayrıntılar için evlilik dışı doğan çocuğun soybağı, tanıma beyanı dilekçesi, babalık davası dilekçesi ve çocuğa çıkış yasağı tedbiri yazılarımıza bakabilirsiniz.

Türk Vatandaşı ile Suriyeli Evliliği: İkamet ve Vatandaşlık

Geçici koruma kimlik belgesi Türkiye’de kalış hakkı sağlar ancak ikamet izni yerine geçmez (Geçici Koruma Yönetmeliği m.25); geçici korumada geçen süre uzun dönem ikamet ve vatandaşlık başvurusu için ikamet süresine sayılmaz. Türk vatandaşıyla evli yabancı için evlilik yoluyla vatandaşlık; en az üç yıllık evlilik, aile birliği içinde yaşama, evlilik birliğiyle bağdaşmayan faaliyette bulunmama ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel taşımama şartlarına bağlıdır (5901 s.K. m.16). Geçici koruma altındaki eşin başka bir ikamet türüne geçişi ayrı kurallara tabidir ve İl Göç İdaresi ile önceden teyit edilmelidir (genel bilgi).

Ayrıntılar için evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı ve aile ikamet izni yazılarımıza bakabilirsiniz.

Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi Kararları

Kamu düzeni için tenfizde kamu düzeni itirazı yazımıza bakabilirsiniz.

Dilekçe Örnekleri

1. İki Suriyeli eş arasında boşanma dava dilekçesi

2. Dini nikâhlı kişinin evli olmadığının tespiti dava dilekçesi

3. Türk vatandaşı babanın tanıma beyanı dilekçesi

Örnek Senaryolar

Senaryo 1: Halep’te tescilli evlilik, Gaziantep’te boşanma. İki Suriyeli eş 2012’de Halep’te şer’iye mahkemesinde evlenmiş, 2015’ten beri geçici koruma kapsamında Gaziantep’te yaşamaktadır. Kadın boşanmak ve çocukların velayetini almak istemektedir.

Senaryo 2: Dini nikâh ve Türk vatandaşı baba. Türk vatandaşı bir erkek ile geçici koruma altındaki Suriyeli kadın İstanbul’da yalnız dini nikâhla yaşamış, bir çocukları olmuştur. Kadın kayıtta başka biriyle “evli” görünmektedir.

Adım Adım Yol Haritası

1. Kayıttaki medeni hali kontrol edin. Beyana dayanan kayıt gerçeği yansıtmayabilir.
2. Evliliğin türünü belirleyin. Resmî nikâh mı, Suriye’de tescilli evlilik mi, yalnız dini nikâh mı?
3. Belgeleri onaylatın. Suriye belgeleri apostil yerine onay zinciriyle ve tercümeyle sunulur.
4. Doğru davayı seçin. Resmî evlilikte boşanma, dini nikâhta tespit veya kayıt düzeltme.
5. Suriye hukukunun tespitini isteyin. İki Suriyeli eşte Türk hukuku doğrudan uygulanamaz.
6. Tedbirleri hemen isteyin. Tedbir nafakası ve çıkış yasağına Türk hukuku uygulanır.
7. Çocuğun soybağını kurun. Tanıma veya babalık davasıyla çocuğu nüfusa kaydettirin.
8. Değişikliği bildirin. Medeni hal ve doğum yirmi iş günü içinde Göç İdaresi’ne bildirilir.

Sık Yapılan Hatalar

Sıkça Sorulan Sorular

Geçici koruma altındaki Suriyeli Türkiye’de evlenebilir mi?

Evet. Başvuru evlendirme memurlarınca kabul edilir; İl Göç İdaresi’nden medeni hali gösteren onaylı belge alınması gerekir (NVİ Talimatı, 2015).

Kayıtta neden evli görünüyorum?

Belge sunulamadığında kayıt sırasındaki beyan esas alınır (Geçici Koruma Yönetmeliği m.21/2-c); dini nikâh beyanı da “evli” kaydına yol açabilir.

Dini nikâh Türkiye’de evlilik sayılır mı?

Hayır. Evlenmenin geçerliliği dinî törene bağlı değildir ve Türkiye’de dini nikâh evlilik doğurmaz (TMK m.143).

Dini nikâhlı eşler boşanabilir mi?

Resmî evlilik olmadığından boşanma davası sonuç vermez; evli olmadığının tespiti veya kayıt düzeltme yoluna gidilir.

Dini nikâh kıymak suç mu?

Resmî nikâhsız dinî töreni cezalandıran TCK m.230/5 ve 230/6, AYM tarafından 2015’te iptal edilmiştir; evli kişinin yeniden evlenmesi ise suçtur (TCK m.230/1).

İki Suriyeli eşin boşanmasına hangi hukuk uygulanır?

Ortak millî hukuk olan Suriye hukuku uygulanır (MÖHUK m.14/1); tespit edilemezse Türk hukuku uygulanır (m.2).

Mahkeme Suriye hukukunu araştırmazsa ne olur?

Yargıtay Suriye hukuku araştırılmadan Türk hukukuna göre verilen boşanma kararlarını bozmaktadır (2. HD, 21.05.2024, E.2023/4849, K.2024/3702).

Türk vatandaşı ile Suriyeli eşin boşanmasına hangi hukuk uygulanır?

Ortak millî hukuk olmadığından ortak mutad mesken hukuku, Türkiye’de yaşıyorlarsa Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.14/1).

Suriye’de talak ile boşanma mümkün mü?

Suriye hukukunda kocanın tek taraflı boşaması mümkündür ve şer’iye mahkemesinde tescil edilir; Türkiye’de tanınmasında kamu düzeni ve savunma hakkı denetimi yapılır.

Suriye’de evlenme yaşı kaçtır?

2019 değişikliğiyle 18’dir; 15 yaşını dolduran için hâkim izniyle istisna vardır (Suriye ŞAK m.16, 18).

Türkiye’de ikinci eşle evlenilebilir mi?

Hayır. Evli olanın yeniden evlenmesi mutlak butlan sebebi ve suçtur; çok eşlilik Türk kamu düzenine aykırıdır (TMK m.145; TCK m.230).

Dini nikâhtan doğan çocuğun babası nasıl tespit edilir?

Baba çocuğu tanıyabilir; tanımazsa babalık davası açılır (TMK m.295, 301).

Babası Türk olan çocuk Türk vatandaşı olur mu?

Evlilik dışında doğan çocuk, Türk vatandaşı babayla soybağı kurulursa Türk vatandaşlığını kazanır (5901 s.K. m.7).

Doğumu ne zaman bildirmeliyim?

Geçici koruma altındakiler doğum dâhil kimlik bilgisi değişikliklerini yirmi iş günü içinde bildirmelidir (Geçici Koruma Yönetmeliği m.33/2-d).

Geçici koruma kimliği ikamet izni sayılır mı?

Hayır. Kalış hakkı sağlar ancak ikamet izni yerine geçmez (Geçici Koruma Yönetmeliği m.25).

Suriye belgelerine apostil yapılır mı?

Suriye Apostil Sözleşmesi’ne taraf değildir; belgeler onay zinciriyle sunulur. Şam Büyükelçiliği 14 Aralık 2024’te yeniden açılmıştır.