Aile İkamet İzni: Eş ve Çocuklar

Aile ikamet izni, 6458 sayılı Kanunun 34 ilâ 37 nci maddelerinde düzenlenmiştir. Süresi her defasında üç yılı aşamaz ve hiçbir şekilde destekleyicinin ikamet izni süresini geçemez.

Bu yazı konuyu madde numaralarıyla ele alır: m.34 kimlere verilir, süre ve özel hâller, m.35 destekleyici ve başvuran şartları, m.36 ret, iptal ve uzatılmama, m.37 anlaşmalı evlilik denetimi.

1) Kim Destekleyici Olabilir? (m.34/1)

Türk vatandaşlarının, 5901 sayılı Kanunun 28 inci maddesi kapsamında olanların veya ikamet izinlerinden birine sahip olan yabancılar ile mültecilerin ve ikincil koruma statüsü sahiplerinin; a) Yabancı eşine, b) Kendisinin veya eşinin ergin olmayan yabancı çocuğuna, c) Kendisinin veya eşinin bağımlı yabancı çocuğuna, her defasında üç yılı aşmayacak şekilde aile ikamet izni verilebilir.

Kimlere verilebilir?

İkinci ve üçüncü satır arasındaki fark önemlidir: ergin olmayan çocuk için yaş ölçütü, bağımlı çocuk için ise bağımlılık ölçütü aranır. Ergin olan bir çocuk, bağımlılığı ortaya konulabiliyorsa kapsamda kalabilir.

Ayrıca ifade “kendisinin veya eşinin” biçimindedir; bu, önceki evlilikten olan çocukları da kapsayabilecek genişliktedir.

2) Süre: Üç Yıl ve Destekleyici Tavanı

İkinci satır uygulamada en çok karşılaşılan sınırlamadır: destekleyicinin izni bir yıl sonra bitiyorsa, aile ikamet izni de üç yıl için değil o tarihe kadar verilir.

Bu nedenle planlama yapılırken önce destekleyicinin izin takvimi kontrol edilmelidir.

3) Birden Fazla Eş Hâli (m.34/2)

Vatandaşı olduğu ülkenin hukukuna göre birden fazla eş ile evlilik hâlinde, eşlerden yalnızca birine aile ikamet izni verilir. Ancak, diğer eşlerinden olan çocuklara da aile ikamet izni verilebilir.

Üçüncü satır sıkça atlanır: kanun eşler bakımından getirdiği sınırlamayı çocuklara yansıtmamıştır.

4) Çocuklarda Muvafakat (m.34/3)

Çocukların aile ikamet izninde, Türkiye dışında varsa ortak velayeti bulunan anne veya babanın muvafakati aranır.

Üçüncü satır belirleyicidir: hüküm ortak velayet hâlini düzenler. Velayetin tek başına destekleyicide olduğu durumlarda bu şart doğmaz.

Bu nedenle velayet durumunu gösteren mahkeme kararının apostilli ve tercümeli olarak sunulması, çoğu dosyada tartışmayı baştan kapatır.

5) Az Bilinen Hak: Eğitim (m.34/4)

Aile ikamet izinleri, on sekiz yaşına kadar, öğrenci ikamet izni almadan ilk ve ortaöğretim kurumlarında eğitim hakkı sağlar.

Bu hüküm pratikte çok değerlidir: aile ikamet izni bulunan çocuk için ayrıca öğrenci ikamet izni alınmasına gerek yoktur.

Kapsam ilk ve ortaöğretim ile sınırlıdır; yükseköğretim bakımından ayrı bir değerlendirme gerekir.

6) On Sekiz Yaş: Kısa Döneme Geçiş (m.34/5)

En az üç yıl aile ikamet izniyle Türkiye’de kalmış olanlardan on sekiz yaşını tamamlayanlar, talep etmeleri hâlinde bu izinlerini kısa dönem ikamet iznine dönüştürebilir.

Üçüncü satır atlanmamalıdır: dönüşüm kendiliğinden gerçekleşmez, talep şarttır.

Bu hüküm, on sekiz yaşını dolduran çocuğun destekleyiciye bağımlılığı sona erdiğinde statü boşluğu yaşamasını önler.

7) En Değerli Hüküm: Boşanma (m.34/6)

Boşanma hâlinde, Türk vatandaşıyla evli yabancıya, en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olmak kaydıyla kısa dönem ikamet izni verilebilir. Ancak yabancı eşin, aile içi şiddet gerekçesiyle mağdur olduğu ilgili mahkeme kararıyla sabit ise, üç yıllık süre şartı aranmaz.

İkinci satır bu yazının en önemli bilgisidir ve çoğu kaynakta yer almaz: aile içi şiddet mağduru yabancı eş, üç yılı doldurmamış olsa dahi kısa dönem ikamet izni talep edebilir.

Şartın kilidi “ilgili mahkeme kararıyla sabit” olmasıdır. Bu nedenle 6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbir kararları ve ceza dosyasındaki kararlar, ikamet statüsü bakımından da doğrudan sonuç doğurur.

Bu kapsamdaki koruma tedbirleri için 6284 sayılı Kanun ve koruma tedbirleri incelememize bakabilirsiniz.

8) Destekleyicinin Ölümü (m.34/7)

Destekleyicinin ölümü hâlinde, bu kişiye bağlı aile ikamet izniyle kalanlara, süre şartı aranmadan kısa dönem ikamet izni verilebilir.

Burada üç yıllık süre şartı aranmaz. Hüküm, destekleyicinin ölümüyle statüsünü kaybeden aile üyelerini korumayı amaçlar.

Boşanma hâlindeki düzenlemeyle birlikte okunduğunda, kanunun iki farklı kırılganlık için ayrı güvence öngördüğü görülür.

9) Aranan Şartlar (m.35)

Destekleyicide

İkinci satır en sık takılınan şarttır: gelir fert başına hesaplanır. Aile üyesi sayısı arttıkça aranan toplam gelir de artar.

Başvuranda

Üçüncü satır mutlaktır: her iki eşin de on sekiz yaşını doldurmuş olması gerekir.

Dördüncü satır ise Türkiye’ye girişine izin verilmeyecek yabancılara ilişkin hükme yollama yapar ve bağımsız bir engel oluşturur.

10) Ret, İptal ve Uzatılmama (m.36)

Aşağıdaki hâllerde aile ikamet izni verilmez, verilmişse iptal edilir, süresi bitenler uzatılmaz: a) 35 inci maddenin birinci ve üçüncü fıkralarında aranan şartların karşılanmaması veya ortadan kalkması, b) Aile ikamet izni alma şartları ortadan kalktıktan sonra kısa dönem ikamet izni verilmemesi, c) Hakkında geçerli sınır dışı etme veya Türkiye’ye giriş yasağı kararı bulunması, ç) Aile ikamet izninin veriliş amacı dışında kullanıldığının belirlenmesi.

Birinci satır sürekliliğe işaret eder: şartlar yalnızca başvuru anında değil, izin süresince varlığını korumalıdır.

Üçüncü satır için ayrıca deport sonrası giriş yasağı incelememize bakabilirsiniz.

Yurt dışında kalış

İkamet izninin yurt dışında kalış süresi bakımından iptaline ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.

Bu fıkra 28/7/2016 tarihli ve 6735 sayılı Kanunun 27 nci maddesiyle eklenmiştir ve uzun süreli yurt dışı çıkışlarda dikkat gerektirir.

11) Anlaşmalı Evlilik Denetimi (m.37)

Aile ikamet izni verilmeden veya uzatılmadan önce makul şüphe varsa, evliliğin sırf ikamet izni alabilme amacıyla yapılıp yapılmadığı valiliklerce araştırılır. Araştırma sonucunda, evliliğin bu amaçla yapıldığı tespit edilirse aile ikamet izni verilmez, verilmişse iptal edilir.

Aile ikamet izni verildikten sonra da evliliğin anlaşmalı olup olmadığı konusunda valiliklerce denetim yapılabilir.

Üçüncü satır önemlidir: denetim yetkisi izin verilmesiyle sona ermez, izin süresince devam eder.

Bu nedenle birlikte yaşamaya ilişkin belgelerin (ortak adres, ortak fatura, ortak hesap, fotoğraf ve yazışmalar) düzenli olarak saklanması önerilir.

12) Başvuru ve Uzatma Takvimi

İkinci ve üçüncü satır birlikte okunmalıdır: uzatma başvurusu için bir pencere vardır ve bu pencere iznin bitimiyle kapanır.

Süre dolduktan sonra yapılan başvuru uzatma değil, yeni başvuru olarak değerlendirilir ve ihlal süreleri gündeme gelebilir.

Gecikmenin sonuçları

Üçüncü satır önemli bir imkâna işaret eder: durum tespit edilmeden önce valiliğe başvurulması, giriş yasağı bakımından farklı bir sonuç doğurabilir.

Ayrıntı için deport sonrası giriş yasağı incelememize bakabilirsiniz.

13) Aile İkamet İzni ile Diğer İzinler

Birinci satır aile ikamet izninin temel özelliğidir ve zayıf yönünü de gösterir: destekleyicinin statüsü değiştiğinde bağlı izin de etkilenir.

Bu nedenle kanun, destekleyicinin ölümü ve boşanma hâlleri için kısa döneme geçiş imkânı tanımıştır.

Geçiş hâlleri özeti

Üçüncü ve dördüncü satırlar kanunun iki ayrı korumasıdır ve her ikisinde de süre şartı aranmaz.

Bu tablo, aile ikamet izninin sona ermesinin her zaman Türkiye’den ayrılmak anlamına gelmediğini gösterir.

14) Belge Hazırlığı

Beşinci ve yedinci satırlar yabancı makamlardan alınan belgelerdir; tasdik ve tercüme eksikliği en sık karşılaşılan ret sebeplerindendir.

İkinci satır için hesap dikkatle yapılmalıdır: aranan gelir, fert başına asgari ücretin üçte birinden az olamaz.

Birlikte yaşama dosyası

• Ortak adres kaydı,
• Ortak faturalar,
• Kira sözleşmesi veya tapu,
• Ortak banka hareketleri,
• Fotoğraf ve yazışmalar,
• Seyahat kayıtları,
• Tanık beyanları.

Bu dosya yalnızca ilk başvuru için değil, m.37 kapsamındaki denetimler için de hazır tutulmalıdır; denetim yetkisi izin süresince devam eder.

Belgelerin tarihli olması ve zamana yayılması, birlikte yaşamanın süreklilik gösterdiğini ortaya koyar.

15) Ret Kararına Karşı Ne Yapılabilir?

Aile ikamet izni talebinin reddi, iptali veya uzatılmaması birer idari işlemdir.

İkinci adım savunmanın temelidir: m.36 dört ayrı bent sayar ve her birinin karşı argümanı farklıdır.

Üçüncü adım çoğu dosyada sonucu değiştirir: gelir veya sigorta gibi giderilebilir eksikliklerde belge tamamlanarak yeni başvuru yapılabilir.

Bende göre savunma

Dördüncü satır dikkatle incelenmelidir: şart, herhangi bir suç değil aile düzenine karşı suç ve son beş yıl ile sınırlıdır.

Altıncı satır bağımsız bir yol gerektirir: giriş yasağı sürdüğü müddetçe ikamet izni talebi sonuç vermez.

16) Türk Vatandaşıyla Evlilikte Özel Durum

Üçüncü satır önemlidir: boşanma sonrası kısa döneme geçiş hükmü, madde metninde “Türk vatandaşıyla evli yabancıya” biçiminde kurulmuştur.

Dördüncü satır ise karıştırılmamalıdır: ikamet izni ile Türk vatandaşlığının kazanılması ayrı kurumlardır ve farklı şartlara tabidir.

Sık sorulan iki soru

Birinci satır uygulamadaki en yaygın beklentiyi düzeltir: Türk vatandaşıyla evlilik, aile ikamet izninin kendiliğinden verileceği anlamına gelmez.

Özet

Sekizinci ve dokuzuncu satırlar bu yazının en değerli iki bilgisidir: aile ikamet izninin sona ermesi, her hâlde Türkiye’den ayrılmayı gerektirmez.

17) Çocuk Başvurularında Dikkat Edilecekler

Çocuklara ilişkin başvurular, eş başvurularından farklı ölçütlere tabidir.

Birinci satır kapsamı genişletir: ifade “kendisinin veya eşinin” biçiminde kurulduğundan, üvey çocuk durumundakiler de değerlendirmeye girebilir.

Üçüncü satır ise ergin çocuklar bakımından bir kapı bırakır; ancak burada bağımlılığın ortaya konması gerekir.

Muvafakat belgesinde aranan

• Velayet durumunu gösteren mahkeme kararı,
• Ortak velayet varsa diğer ebeveynin muvafakati,
• Belgenin usulüne uygun tasdiki,
• Yeminli tercüme,
• Çocuğun doğum belgesi,
• Varsa nafaka ve kişisel ilişki düzenlemeleri.

İkinci madde uygulamada en çok sorun çıkaran noktadır: yurt dışındaki ebeveynden muvafakat alınamaması, başvuruyu tıkayabilir.

Böyle hâllerde velayetin tek başına destekleyicide bulunduğunun mahkeme kararıyla gösterilmesi çözüm oluşturabilir.

18) Sürecin Bütünü

Yedinci satır bu sürecin en çok ihmal edilen kısmıdır: izin alındıktan sonra şartların korunması gerekir; gelir veya sigorta kesintisi iptal sebebidir.

Onuncu satır ise sürecin sonunda bile bir çıkış yolu bulunduğunu gösterir.

Üç temel hatırlatma

• Süre destekleyiciye bağlıdır,
• Şartlar izin süresince aranır,
• Sona erme her zaman ayrılık demek değildir.

Bu üç kural akılda tutulduğunda, hem başvuru hazırlığı hem de izin süresince yapılması gerekenler doğru sıraya oturur.

Her aşamada ortak gereklilik aynıdır: tarihli, tasdikli ve tercümeli belge.

19) Sık Yapılan Sekiz Hata

• Süreyi iki yıl sanmak. Her defasında üç yıla kadar verilebilir.
• Destekleyici tavanını atlamak. Süre onun iznini aşamaz.
• Geliri toplam sanmak. Fert başına hesaplanır.
• Muvafakati her çocukta aramak. Şart ortak velayet hâline özgüdür.
• Çocuğa ayrıca öğrenci izni almak. m.34/4 eğitim hakkı sağlar.
• Boşanmada hakkı bilmemek. Üç yıl şartı ve şiddet istisnası vardır.
• Dönüşümü otomatik sanmak. On sekiz yaşta talep gerekir.
• Denetimi başvuruyla bitmiş saymak. İzin sonrası da yapılabilir.

20) Kontrol Listesi

• Destekleyicinin izin bitiş tarihini alın.
• Gelir hesabını fert sayısına göre yapın.
• Sağlık sigortasının tüm fertleri kapsadığını doğrulayın.
• Adres kaydını güncel tutun.
• Çocukta velayet belgesini hazırlayın.
• Birlikte yaşama belgelerini saklayın.
• Uzatmayı süresi dolmadan yapın.
• Statü değişikliğinde kısa dönem imkânını değerlendirin.

Yabancılar hukukunun diğer başlıkları için sınır dışı etme ve uluslararası koruma ile dar mükellefiyet ve yabancıların vergilendirilmesi incelemelerimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Aile ikamet izni hangi maddelerde düzenlenmiştir?

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun 34 ilâ 37 nci maddelerinde. Ayrıca Kanunun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelikte de düzenlemeler bulunur.

Kim destekleyici olabilir?

6458 m.34/1 uyarınca Türk vatandaşları, 5901 sayılı Kanunun 28 inci maddesi kapsamında olanlar, ikamet izinlerinden birine sahip olan yabancılar, mülteciler ve ikincil koruma statüsü sahipleri.

Kimlere aile ikamet izni verilebilir?

Destekleyicinin yabancı eşine, kendisinin veya eşinin ergin olmayan yabancı çocuğuna ve kendisinin veya eşinin bağımlı yabancı çocuğuna.

Ergin olan çocuk kapsamda kalabilir mi?

Madde “bağımlı yabancı çocuk” bendini ayrıca saymıştır. Ergin olan çocuk, bağımlılığı ortaya konulabiliyorsa bu bent kapsamında değerlendirilebilir.

Aile ikamet izni kaç yıl için verilir?

Her defasında üç yılı aşmayacak şekilde verilebilir.

Üç yıl her durumda verilir mi?

Hayır. Aile ikamet izninin süresi hiçbir şekilde destekleyicinin ikamet izni süresini aşamaz. Destekleyicinin izni daha erken bitiyorsa, süre o tarihe kadar verilir.

Birden fazla eş varsa ne olur?

6458 m.34/2 uyarınca vatandaşı olduğu ülkenin hukukuna göre birden fazla eş ile evlilik hâlinde, eşlerden yalnızca birine aile ikamet izni verilir.

Diğer eşlerden olan çocuklar da kapsam dışında mı?

Hayır. Aynı fıkra, diğer eşlerinden olan çocuklara da aile ikamet izni verilebileceğini açıkça düzenler.

Çocuk için muvafakat gerekir mi?

6458 m.34/3 uyarınca çocukların aile ikamet izninde, Türkiye dışında varsa ortak velayeti bulunan anne veya babanın muvafakati aranır.

Velayet tek kişideyse muvafakat gerekir mi?

Hüküm ortak velayet hâlini düzenler. Velayetin tek başına destekleyicide olduğu durumlarda bu şart doğmaz; velayet durumunu gösteren mahkeme kararının sunulması tartışmayı kapatır.

Aile ikamet izni olan çocuk okula gidebilir mi?

6458 m.34/4 uyarınca aile ikamet izinleri, on sekiz yaşına kadar, öğrenci ikamet izni almadan ilk ve ortaöğretim kurumlarında eğitim hakkı sağlar.

Ayrıca öğrenci ikamet izni almam gerekir mi?

İlk ve ortaöğretim bakımından gerekmez. Yükseköğretim için ayrı bir değerlendirme yapılması gerekir.

Çocuk on sekiz yaşını doldurunca ne olur?

6458 m.34/5 uyarınca en az üç yıl aile ikamet izniyle Türkiye’de kalmış olanlardan on sekiz yaşını tamamlayanlar, talep etmeleri hâlinde bu izinlerini kısa dönem ikamet iznine dönüştürebilir.

Bu dönüşüm otomatik mi?

Hayır. Madde “talep etmeleri hâlinde” demektedir; başvuru şarttır.

Boşanırsam ikamet iznim ne olur?

6458 m.34/6 uyarınca boşanma hâlinde, Türk vatandaşıyla evli yabancıya, en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olmak kaydıyla kısa dönem ikamet izni verilebilir.

Üç yılı doldurmadan boşanırsam hiç imkânım yok mu?

Var. Aynı fıkra uyarınca yabancı eşin aile içi şiddet gerekçesiyle mağdur olduğu ilgili mahkeme kararıyla sabit ise, üç yıllık süre şartı aranmaz.

Bu istisna için ne gerekir?

Mağduriyetin ilgili mahkeme kararıyla sabit olması. Bu nedenle 6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbir kararları ve ceza dosyasındaki kararlar ikamet statüsü bakımından da doğrudan sonuç doğurur.

Destekleyici vefat ederse ne olur?

6458 m.34/7 uyarınca destekleyicinin ölümü hâlinde, bu kişiye bağlı aile ikamet izniyle kalanlara süre şartı aranmadan kısa dönem ikamet izni verilebilir.

Destekleyicide hangi şartlar aranır?

Tüm aile fertlerini kapsayan geçerli sağlık sigortası, fert başına asgari ücretin üçte birinden az olmamak kaydıyla aylık gelir, son beş yıl içinde aile düzenine karşı suç işlememiş olmak, en az bir yıl Türkiye’de ikamet etmek ve adres kayıt sistemine kayıtlı olmak.

Gelir şartı nasıl hesaplanır?

Fert başına hesaplanır. Aile üyesi sayısı arttıkça aranan toplam gelir de artar.

Başvuranda hangi şartlar aranır?

Kalış amacıyla ilgili destekleyici bilgi ve belgeleri ibraz etmek, birlikte yaşadığını veya yaşama niyetini ortaya koymak, eşlerin on sekiz yaşını doldurmuş olması, Kanunun 7 nci maddesi kapsamına girmemek ve evliliğin aile ikamet izni almak amacıyla yapılmamış olması.

Yaş şartı tek eş için mi geçerli?

Hayır. Şart, eşlerin on sekiz yaşını doldurmuş olmasıdır; her iki eş için aranır.

Aile ikamet izni hangi hâllerde verilmez veya iptal edilir?

6458 m.36 uyarınca 35 inci maddede aranan şartların karşılanmaması veya ortadan kalkması, şartlar kalktıktan sonra kısa dönem ikamet izni verilmemesi, hakkında geçerli sınır dışı etme veya Türkiye’ye giriş yasağı kararı bulunması ve iznin veriliş amacı dışında kullanıldığının belirlenmesi.

Şartlar sonradan ortadan kalkarsa ne olur?

Madde, şartların “karşılanmaması veya ortadan kalkması” hâlini birlikte sayar. Şartlar yalnızca başvuru anında değil, izin süresince de varlığını korumalıdır.

Uzun süre yurt dışında kalırsam iznim iptal olur mu?

6458 m.36/2 uyarınca ikamet izninin yurt dışında kalış süresi bakımından iptaline ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir. Bu fıkra 28/7/2016 tarihli ve 6735 sayılı Kanunun 27 nci maddesiyle eklenmiştir.

Anlaşmalı evlilik şüphesi nasıl araştırılır?

6458 m.37/1 uyarınca aile ikamet izni verilmeden veya uzatılmadan önce makul şüphe varsa, evliliğin sırf ikamet izni alabilme amacıyla yapılıp yapılmadığı valiliklerce araştırılır.

Tespit edilirse sonuç ne olur?

Evliliğin bu amaçla yapıldığı tespit edilirse aile ikamet izni verilmez, verilmişse iptal edilir.

İzin alındıktan sonra denetim yapılır mı?

6458 m.37/2 uyarınca aile ikamet izni verildikten sonra da evliliğin anlaşmalı olup olmadığı konusunda valiliklerce denetim yapılabilir.

Bu denetime karşı ne yapmalıyım?

Birlikte yaşamaya ilişkin belgelerin düzenli saklanması önerilir: ortak adres kaydı, ortak faturalar, ortak hesap, fotoğraflar ve yazışmalar.

Uzatma başvurusunu ne zaman yapmalıyım?

İkamet izni süresi dolmadan önce valiliğe yapılmalıdır; uzatma başvuruları izin süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren yapılabilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.