Sınır Dışı Edilemeyecek Yabancılar 2026: 6458 m.55’in Beş Bendi, Sağlık, Hamilelik, İşkence Tehlikesi, İnsan Ticareti ve Şiddet Mağdurları, İnsani İkamet İzni ve Dava Yolu

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 55. maddesi, 54. maddedeki sınır dışı etme sebeplerinden biri bulunsa bile hakkında sınır dışı etme kararı alınamayacak beş grup yabancıyı sayar: sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezası, işkence, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muamele tehlikesi bulunanlar; ciddi sağlık sorunları, yaş ve hamilelik nedeniyle seyahat etmesi riskli görülenler; hayati tehlike arz eden hastalığının tedavisi sürerken ülkesinde tedavi imkânı bulunmayanlar; mağdur destek sürecinden yararlanan insan ticareti mağdurları ve tedavileri tamamlanıncaya kadar psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları. Bu değerlendirme herkes için ayrı yapılır; kapsamdaki kişilerden belli bir adreste ikamet etmeleri ve bildirimde bulunmaları istenebilir (m.55/2). Hakkında 55. madde nedeniyle sınır dışı etme kararı alınmayan yabancıya insani ikamet izni verilebilir (m.46/1-c). Bu kurala rağmen karar alınmışsa, tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde dava açılmalıdır (m.53/3). Bu yazı her bendi, ispat yollarını ve başvuru sürecini kanun ve mevzuat hükümleriyle anlatır.

55. Madde Ne Düzenler?

Yabancıların sınır dışı edilmesi 6458 sayılı Kanun’un 52 ile 60. maddeleri arasında düzenlenir. 54. madde sınır dışı etme kararı alınacak yabancıları sayar: Türk Ceza Kanunu’nun 59. maddesi kapsamında sınır dışı edilmesi gerektiği değerlendirilenler, terör veya çıkar amaçlı suç örgütü yöneticisi, üyesi ya da destekleyicisi olanlar, giriş, vize ve ikamet işlemlerinde gerçek dışı bilgi ve sahte belge kullananlar, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar, vize veya ikamet süresini aşanlar, izinsiz çalışanlar ve diğerleri. 55. madde ise bunun tersini yapar ve sınır dışı etme kararı alınamayacak yabancıları sayar.

Maddenin birinci fıkrası şu ifadeyle başlar: “54 üncü madde kapsamında olsalar dahi, aşağıdaki yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınmaz.” Bu ifade iki sonuç doğurur. Birincisi, 54. maddedeki sebebin gerçekten bulunması 55. maddenin uygulanmasını engellemez; idare sebebi ispat etse bile kişi beş bentten birine giriyorsa karar alınamaz. İkincisi, Kanun burada “alınmaz” diyerek idareye takdir yetkisi tanımamıştır. Bentlerden birinin şartları gerçekleşmişse idarenin sınır dışı etme kararı alma yetkisi yoktur.

Maddenin ikinci fıkrası iki kural daha koyar: birinci fıkra kapsamındaki değerlendirmeler herkes için ayrı yapılır ve bu kişilerden belli bir adreste ikamet etmeleri, istenilen şekil ve sürelerde bildirimde bulunmaları istenebilir. Yani 55. madde kişiyi Türkiye’de denetimsiz bırakmaz; sınır dışı edilmesini engeller, ancak idare adres ve bildirim yükümlülüğü getirebilir.

(a) Ölüm Cezası, İşkence ve İnsanlık Dışı Muamele Tehlikesi

Birinci bent, Kanun’un 4. maddesindeki geri gönderme yasağının sınır dışı etme alanındaki karşılığıdır. 4. maddeye göre Kanun kapsamındaki hiç kimse işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye tabi tutulacağı veya ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti ya da siyasi fikirleri dolayısıyla hayatının veya hürriyetinin tehdit altında bulunacağı bir yere gönderilemez. Anayasa’nın 17. maddesi kimseye işkence ve eziyet yapılamayacağını, kimsenin insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamayacağını düzenler; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 3. maddesi de aynı yasağı içerir.

Bentte aranan ölçüt “ciddi emare”dir. Kanun tehlikenin kesin olarak ispatını aramaz; tehlikenin varlığını gösteren ciddi işaretlerin bulunmasını yeterli görür. Ciddi emare, kişinin kendi anlatımı ile bu anlatımı destekleyen belgelerin birlikte değerlendirilmesiyle ortaya konur. Kişi hakkında ülkesinde açılmış bir dava, verilmiş bir mahkûmiyet, yakınlarının maruz kaldığı muamele, kişinin siyasi, dini veya etnik kimliği, cinsiyeti, cinsel yönelimi veya geçmişte maruz kaldığı şiddet bu bağlamda değerlendirilebilecek unsurlardır. Ülkedeki genel insan hakları durumu da önemlidir, ancak kişiye özgü bir risk gösterildiğinde iddia çok daha güçlü hâle gelir.

Ülkesine dönmesi hâlinde tehlike bulunan kişinin uluslararası koruma başvurusu da ayrıca değerlendirilmelidir. Kanun’un 65. maddesinin beşinci fıkrasına göre hürriyeti kısıtlanan kişilerin uluslararası koruma başvuruları valiliğe derhâl bildirilir. Koruma başvurusu ile 55. madde kapsamındaki değerlendirme birbirinin yerine geçmez; ancak koruma başvurusunda anlatılan olgular, 55. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi bakımından da delil niteliği taşır. Ayrıntılar için Geri Gönderme Yasağı ve Uluslararası Koruma yazılarımıza bakabilirsiniz.

(b) Ciddi Sağlık Sorunları, Yaş ve Hamilelik

İkinci bent, ciddi sağlık sorunları, yaş ve hamilelik durumu nedeniyle seyahat etmesi riskli görülen yabancıları kapsar. Bu bentte ölçüt, kişinin ülkesindeki koşullar değil, yolculuğun kendisinin yarattığı risktir. Ağır bir kalp hastalığı, yakın zamanda geçirilmiş bir ameliyat, ileri yaş nedeniyle bakıma muhtaçlık veya riskli bir gebelik bu bent kapsamında değerlendirilebilir.

Bentteki sağlık sorununun “ciddi” olması ve seyahat riskinin bu sorunla bağlantılı olarak ortaya konması gerekir. Bu nedenle sunulacak raporun yalnızca hastalığın adını değil, kişinin uçak veya kara yoluyla yapılacak bir yolculuğa dayanıp dayanamayacağını, yolculuğun hangi riskleri doğuracağını da göstermesi önemlidir. Hamilelikte gebelik haftası ve gebeliğin seyrine ilişkin bilgiler, yaşlılıkta ise kişinin yaşı ile birlikte bakım ihtiyacını gösteren belgeler sunulmalıdır.

Görüşümüze göre bu bent kapsamındaki koruma geçici nitelikte olabilir; seyahat riskini doğuran durum ortadan kalktığında, örneğin doğumdan ve doğum sonrası dönemden sonra, idare yeniden değerlendirme yapabilir. Bu nedenle sağlık durumu düzenli olarak belgelenmeli ve güncel raporlar dosyada bulundurulmalıdır.

(c) Tedavisi Süren Hayati Hastalık ve Ülkede Tedavi İmkânı Bulunmaması

Üçüncü bent iki şartı birlikte arar: kişinin hayati tehlike arz eden bir hastalığı için tedavisinin devam etmesi ve sınır dışı edileceği ülkede bu hastalığın tedavi imkânının bulunmaması. Kanser, organ yetmezliği, düzenli diyaliz gerektiren böbrek hastalığı veya kesintiye uğradığında hayati risk doğuran başka bir tedavi bu bent kapsamında değerlendirilebilir.

Bu bentte ispat yükü iki yönlüdür. Birinci şart için hastanın teşhis ve tedavi belgeleri, tedavinin süreceğine ve kesintiye uğraması hâlinde ortaya çıkacak sonuçlara ilişkin hekim raporu sunulmalıdır. İkinci şart için ise ülkede ilgili tedavinin bulunmadığını veya kişi bakımından fiilen erişilemez olduğunu gösteren bilgiler toplanmalıdır. Uluslararası kuruluşların raporları, ilgili ülkedeki sağlık kuruluşlarının yazıları ve tedaviyi yürüten hekimin değerlendirmesi bu konuda kullanılabilir. Görüşümüze göre tedavinin ülkede kâğıt üzerinde bulunması yeterli değildir; kişinin bu tedaviye fiilen ulaşıp ulaşamayacağı da değerlendirilmelidir.

Ciddi bir hastalığı bulunan kişi bakımından (b) ve (c) bentleri çoğu zaman birlikte ileri sürülür: hastalık hem seyahati riskli hâle getirebilir hem de ülkede tedavi imkânı bulunmayabilir. Dilekçede iki bent ayrı ayrı yazılmalı ve her biri kendi belgesine bağlanmalıdır.

(ç) Mağdur Destek Sürecindeki İnsan Ticareti Mağdurları

Dördüncü bent, mağdur destek sürecinden yararlanmakta olan insan ticareti mağdurlarını kapsar. Bu bent, Kanun’un insan ticareti mağdurlarına ilişkin ikamet izni hükümleriyle birlikte okunmalıdır. 48. maddeye göre insan ticareti mağduru olduğu veya olabileceği yönünde kuvvetli şüphe duyulan yabancılara, yaşadıklarının etkisinden kurtulabilmeleri ve yetkililerle iş birliği yapıp yapmayacaklarına karar verebilmeleri amacıyla valiliklerce otuz gün süreli ikamet izni verilir ve bu izinde diğer ikamet izinlerinin şartları aranmaz. 49. maddeye göre bu izin, mağdurun güvenliği, sağlığı veya özel durumu nedeniyle en fazla altışar aylık sürelerle uzatılabilir; ancak toplam süre üç yılı geçemez. Kişinin kendi girişimiyle suçun failleriyle yeniden bağ kurduğunun belirlendiği hâllerde izin iptal edilir.

Bent, kişinin mağdur destek sürecinden “yararlanmakta olmasını” arar. Bu nedenle mağdurluğun yalnızca iddia edilmesi değil, kişinin bu süreçte bulunduğunun belgelenmesi önemlidir. Mağdur olduğu hâlde henüz destek sürecine alınmamış kişi bakımından, mağduriyetin derhâl idareye bildirilmesi ve 48. maddedeki ikamet izninin talep edilmesi gerekir. Ayrıntılar için İnsan Ticareti Mağduru İkamet İzni yazımıza bakabilirsiniz.

(d) Tedavileri Tamamlanıncaya Kadar Şiddet Mağdurları

Beşinci bent, psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurlarını tedavileri tamamlanıncaya kadar korur. Bentteki koruma süreye bağlıdır: ölçüt, tedavinin devam etmesidir. Bu nedenle şiddet mağduriyetini gösteren belgelerin yanında tedavinin sürdüğünü ve ne zaman tamamlanmasının öngörüldüğünü gösteren hekim veya psikolog raporu sunulmalıdır.

Kanun’un 3. maddesi, uluslararası koruma bakımından özel ihtiyaç sahiplerini sayarken işkence, cinsel saldırı ya da diğer ciddi psikolojik, bedensel veya cinsel şiddete maruz kalmış kişilere de yer verir; 67. maddenin ikinci fıkrası bu kişilere bu türden fiillerin neden olduğu hasarları giderecek yeterli tedavi imkânı sağlanmasını öngörür. Uluslararası koruma başvuru sahibi olan şiddet mağdurları bakımından bu hükümler 55. maddenin birinci fıkrasının (d) bendiyle birlikte ileri sürülebilir.

Değerlendirme Herkes İçin Ayrı Yapılır

55. maddenin ikinci fıkrası, birinci fıkra kapsamındaki değerlendirmelerin herkes için ayrı yapılmasını şart koşar. Bu kural iki yönden önemlidir. Birincisi, idare aynı ülkeden gelen veya aynı gün yakalanan kişiler hakkında toplu ve şablon bir değerlendirmeyle yetinemez; her kişinin sağlık durumu, ülkesindeki riskler ve özel durumu ayrıca incelenmelidir. İkincisi, kararda kişinin ileri sürdüğü 55. madde iddiasının değerlendirilmediği anlaşılıyorsa, bu durum kararın sebep unsurunu sakatlayan bir eksiklik olarak dava dilekçesinde ileri sürülmelidir.

Bireysel değerlendirmenin yapılabilmesi için idarenin kişinin iddiasından haberdar olması gerekir. Bu nedenle 55. madde kapsamındaki durumların, kişi yakalandığında veya ifadesi alınırken ilk fırsatta, mümkünse yazılı olarak bildirilmesi önerilir. Kanun’un 57. maddesine göre yakalanan yabancılar hakkında karar verilmek üzere durum derhâl valiliğe bildirilir ve değerlendirme ve karar süresi kırk sekiz saati geçemez. Bu kısa süre içinde sunulan bir sağlık raporu veya ülkeye dönüşteki tehlikeyi anlatan bir dilekçe, kararın hiç alınmamasını sağlayabilir.

Adres ve Bildirim Yükümlülüğü

55. maddenin ikinci fıkrasının ikinci cümlesine göre bu kişilerden belli bir adreste ikamet etmeleri, istenilen şekil ve sürelerde bildirimde bulunmaları istenebilir. Bu yükümlülük, kişinin sınır dışı edilmemesinin karşılığında idarenin kişiyi takip edebilmesini sağlar. Yükümlülüklere uyulması, kişinin Türkiye’deki durumunun düzenli kalması ve ileride bir ikamet izni başvurusu yapılması bakımından önemlidir. Bildirimlerin tarihleri ve imza defterine ilişkin belgeler saklanmalıdır.

Sınır Dışı Edilemeyen Yabancıya İnsani İkamet İzni

Hakkında 55. madde nedeniyle sınır dışı etme kararı alınmayan yabancı, Türkiye’de kalışını belgeleyecek bir statüye ihtiyaç duyar. Kanun’un 46. maddesinin birinci fıkrası, diğer ikamet izinlerinin şartları aranmaksızın, Bakanlıkça belirlenen sürelerle sınırlı olmak ve Göç İdaresi Başkanlığının (Kanun metninde Genel Müdürlük) onayı alınmak kaydıyla valiliklerce insani ikamet izni verilebilecek hâlleri sayar. Bu hâllerden biri, 55. madde uyarınca yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınmamasıdır (c bendi). Aynı fıkranın (b) bendi, hakkında sınır dışı etme kararı alındığı hâlde çıkışı yaptırılamayan veya Türkiye’den ayrılması makul ya da mümkün görülmeyen yabancıları; (ç) bendi ise 53. maddeye göre yapılan işlemlere karşı yargı yoluna başvurulan hâlleri kapsar.

İnsani ikamet izni alan yabancı, iznin veriliş tarihinden itibaren en geç yirmi iş günü içinde adres kayıt sistemine kayıt yaptırmak zorundadır (m.46/2). İznin süresi ve uzatılması hakkında İnsani İkamet İzni yazımıza bakabilirsiniz.

Karar Yine de Alınmışsa: Dava Yolu

55. maddeye rağmen sınır dışı etme kararı alınmışsa, karara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde dava açılmalıdır (m.53/3). Süre tebliği izleyen günden başlar ve tatil günlerini de kapsar; yalnızca son gün tatile rastlarsa izleyen çalışma günü sona erer. Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla dava açma süresi içinde ve yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez. Mahkemeye başvuran kişi başvurusunu kararı veren valiliğe de bildirir. Mahkeme, dosyanın tekemmülünden itibaren on beş gün içinde karar verir ve bu karar kesindir.

Dava dilekçesinde 55. madde iddiası, dayanılan bent gösterilerek ve belgeye bağlanarak ayrı bir husus olarak yazılmalıdır. Kararda bu iddianın hiç değerlendirilmediği, değerlendirildiyse neden kabul edilmediğinin gösterilmediği belirtilmeli; idarenin işlem dosyasının tamamının istenmesi talep edilmelidir. 2577 sayılı Kanun’un 20. maddesinin birinci fıkrasına göre idare mahkemeleri bakmakta oldukları davalara ait her türlü incelemeyi kendiliğinden yapar ve gerekli gördükleri bütün belgelerin gönderilmesini taraflardan isteyebilir. Sağlık iddiası bakımından bilirkişi incelemesi veya resmî bir sağlık kurulundan rapor alınması da istenebilir.

Mahkemenin kararı kesin olduğundan, davanın reddedilmesi hâlinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolu açıktır. 6216 sayılı Kanun’un 47. maddesinin beşinci fıkrasına göre başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılır; 49. maddenin beşinci fıkrası başvurucunun temel haklarının korunması için zorunlu görülen tedbirlere karar verilebileceğini düzenler. Ülkesine gönderildiğinde kötü muamele tehlikesi bulunan kişi bakımından tedbir talebi hayati önemdedir. Dilekçe örneği için Sınır Dışı Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği, sürecin tamamı için Deport Kararına İtiraz rehberimize bakabilirsiniz.

Dava Dilekçesinde 55. Madde Hususu Nasıl Yazılır?

55. madde iddiası dilekçede genel bir cümleyle değil, dayanılan bent gösterilerek ve somut olgulara bağlanarak yazılmalıdır. Her bent ayrı bir husus olarak ele alınmalı, idarenin ileri sürebileceği karşı görüşler de aynı husus içinde cevaplanmalıdır. Aşağıdaki metinler, dava dilekçesinin açıklamalar bölümüne eklenebilecek iki husus için örnektir; köşeli parantez içindeki yerler dosyaya göre doldurulmalıdır.

Dilekçenin diğer bölümleri, süre, yetkili mahkeme ve valiliğe bildirim için Sınır Dışı Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği sayfamızdaki tam metinden yararlanılabilir.

Karardan Sonra Ortaya Çıkan Durumlar

55. madde kapsamındaki bir durum, sınır dışı etme kararı alındıktan ve yedi günlük dava süresi geçtikten sonra da ortaya çıkabilir. Örneğin kişi karardan sonra hamile kalmış, ağır bir hastalık teşhisi almış veya ülkesindeki koşullar değişmiş olabilir. Bu durumda dava süresinin geçmiş olması kişiyi korumasız bırakmaz; ancak izlenecek yol farklıdır.

Kanun’un 55. maddesi sınır dışı etme kararının “alınmasını” yasakladığı gibi, 4. maddedeki geri gönderme yasağı da kişinin tehlikenin bulunduğu yere “gönderilmesini” yasaklar. Bu nedenle yeni ortaya çıkan durum, karar uygulanmadan önce belgeleriyle birlikte valiliğe yazılı olarak bildirilmeli ve sınır dışı işleminin uygulanmaması, kişiye 46. maddenin birinci fıkrasının (b) veya (c) bendi uyarınca insani ikamet izni verilmesi talep edilmelidir. 2577 sayılı Kanun’un 10. maddesine göre ilgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlemin yapılması için idareye başvurabilir; otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve dava açma süresi içinde idare mahkemesine başvurulabilir. Sınır dışı işlemi fiilen uygulanmak üzereyse, sulh ceza hâkimine idari gözetim bakımından yeniden başvuru yapılması ve Anayasa Mahkemesine tedbir talepli bireysel başvuru da değerlendirilmelidir.

İdari Gözetimdeki Kişi 55. Madde Kapsamındaysa

Kişi hakkında sınır dışı etme kararıyla birlikte idari gözetim kararı alınmış olabilir. 55. madde kapsamına girdiğine ilişkin ciddi bir iddia, idari gözetimin devamında zaruret bulunmadığı yönündeki talebin de güçlü bir dayanağıdır. Kanun’un 57. maddesinin dördüncü fıkrasına göre idari gözetimin devamında zaruret olup olmadığı valilik tarafından her ay düzenli olarak değerlendirilir ve zaruret görülmeyen yabancılar için idari gözetim derhâl sonlandırılarak 57/A maddesindeki alternatif yükümlülükler getirilir. Uygulama Yönetmeliği de yabancının sınır dışı etme kararı alınmayacaklar kapsamına girdiğine ilişkin ciddi emarelerin ortaya çıkmasını, idari gözetimin devamında zaruret görülmeyebilecek hâller arasında sayar.

İdari gözetim kararına karşı başvuru idare mahkemesine değil, sulh ceza hâkimine yapılır (m.57/6). Başvuru için süre öngörülmemiştir, başvuru idari gözetimi durdurmaz ve hâkim beş gün içinde karar verir. Şartların değiştiği iddiasıyla, örneğin yeni bir sağlık raporu alındığında, yeniden başvuru yapılabilir. Ayrıntılar için İdari Gözetim Kararına İtiraz ve Geri Gönderme Merkezinde Haklar yazılarımıza bakabilirsiniz.

Uluslararası Koruma Başvuru Sahipleri ve 54. Maddenin İkinci Fıkrası

Uluslararası koruma başvuru sahipleri bakımından 54. maddenin ikinci fıkrası özel bir kural içerir: birinci fıkranın (b), (d) ve (k) bentleri kapsamında oldukları değerlendirilen başvuru sahibi veya statü sahibi kişiler hakkında uluslararası koruma işlemlerinin her aşamasında sınır dışı etme kararı alınabilir. Bu bentler terör veya suç örgütüyle bağlantı, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit ve uluslararası kurum ve kuruluşlarca tanımlanan terör örgütleriyle ilişki iddialarına ilişkindir.

Bu kural 55. maddeyi ortadan kaldırmaz. 55. maddenin birinci fıkrası “54 üncü madde kapsamında olsalar dahi” ifadesiyle başladığından, kişi 54. maddenin ikinci fıkrası kapsamında olsa bile beş bentten birine giriyorsa hakkında sınır dışı etme kararı alınamaz. Özellikle geri gönderme yasağına ilişkin (a) bendi, kişi hakkında ileri sürülen güvenlik iddiası ne kadar ağır olursa olsun uygulanmaya devam eder. Kanun’un 4. maddesi de geri gönderme yasağını Kanun kapsamındaki herkes için öngörür. Koruma başvurusu ile sınır dışı etme ilişkisi için Sınır Dışı Etme ve Uluslararası Koruma yazımıza bakabilirsiniz.

Bentlere Göre Delil Listesi

Yabancı dilde düzenlenmiş belgelerin yeminli tercüme ile sunulması, yurt dışından gelen resmî belgeler bakımından ise apostil veya konsolosluk onayı gibi tasdik şartlarının araştırılması gerekir. Ayrıntılar için Apostil ve Yabancı Resmî Belgelerin Tasdiki yazımıza bakabilirsiniz.

Adım Adım Yapılacaklar

1. Kişinin hangi bende girdiğini belirleyin; birden fazla bent uygulanabiliyorsa her birini ayrı ayrı yazın.
2. Yakalama veya ifade sırasında 55. madde kapsamındaki durumu yazılı olarak bildirin; değerlendirme ve karar süresi kırk sekiz saattir (m.57/1).
3. Sağlık, mağduriyet veya ülkedeki tehlikeye ilişkin belgeleri toplayın ve tercümesini yaptırın.
4. Ülkesine dönmesi hâlinde tehlike varsa uluslararası koruma başvurusunu değerlendirin (m.65/5).
5. Karar alınmışsa tebliğ tarihini tespit edin ve yedi gün içinde idare mahkemesinde dava açın; davayı valiliğe bildirin (m.53/3).
6. İdari gözetim varsa 55. madde iddiasını sulh ceza hâkimine yapılacak başvuruda da ileri sürün (m.57/6).
7. Karar alınmamışsa insani ikamet izni başvurusunu değerlendirin (m.46/1-c) ve adres ile bildirim yükümlülüklerine uyun (m.55/2).

Belgelerin hangi bent bakımından yeterli olduğunu değerlendirmek için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numarasından ulaşabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• 54. maddedeki sebep gerçekleştiği için 55. maddenin uygulanamayacağını düşünmek. Madde, “54 üncü madde kapsamında olsalar dahi” ifadesiyle başlar.
• Sağlık iddiasını yalnızca hastalığın adını gösteren bir belgeyle ileri sürmek. Raporun seyahat riskini veya tedavinin sürdüğünü göstermesi gerekir.
• (c) bendinde yalnızca hastalığı ispat edip ülkede tedavi imkânının bulunmadığını göstermemek.
• Ülkeye dönüşteki tehlikeyi yalnızca genel ülke koşullarına dayandırmak ve kişiye özgü riski anlatmamak.
• 55. madde iddiasını ilk fırsatta bildirmeyip kararın alınmasını beklemek.
• Karar alındıktan sonra 55. madde iddiasını idareye dilekçe vererek ileri sürmekle yetinmek. Kararın kendisine karşı yedi gün içinde dava açılmalıdır.
• Adres ve bildirim yükümlülüklerine uymamak.

Sıkça Sorulan Sorular

Kimler hakkında sınır dışı etme kararı alınamaz?

Ülkesinde ölüm cezası, işkence veya insanlık dışı muamele tehlikesi bulunanlar; ciddi sağlık sorunu, yaş veya hamilelik nedeniyle seyahat etmesi riskli olanlar; tedavisi süren ve ülkesinde tedavi imkânı bulunmayan hastalar; mağdur destek sürecindeki insan ticareti mağdurları ve tedavileri tamamlanıncaya kadar şiddet mağdurları (6458 m.55/1).

Hakkımda 54. maddedeki bir sebep varsa da korunur muyum?

Evet. 55. madde “54 üncü madde kapsamında olsalar dahi” ifadesiyle başlar; 54. maddedeki sebep gerçekleşmiş olsa bile beş bentten birine giren kişi hakkında sınır dışı etme kararı alınamaz.

“Ciddi emare” ne demektir?

Kanun tehlikenin kesin ispatını aramaz; tehlikenin varlığını gösteren ciddi işaretlerin bulunmasını yeterli görür (m.55/1-a). Kişinin anlatımı ve bunu destekleyen belgeler birlikte değerlendirilir.

Hastalığım varsa otomatik olarak korunur muyum?

Hayır. Hastalığın ciddi olması ve seyahati riskli hâle getirmesi (b bendi) veya hayati tehlike arz edip tedavisinin sürmesi ve ülkede tedavi imkânının bulunmaması (c bendi) gerekir. Bu durumlar raporla ortaya konmalıdır.

Hamilelik sınır dışı edilmeye engel midir?

Hamilelik durumu nedeniyle seyahat etmesi riskli görülen yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınmaz (m.55/1-b). Gebelik haftasını ve seyahat riskini gösteren güncel bir rapor sunulmalıdır.

İnsan ticareti mağduruysam yeterli mi?

Bent, mağdur destek sürecinden yararlanmakta olmayı arar (m.55/1-ç). Mağduriyet derhâl bildirilmeli ve 48. maddedeki otuz günlük ikamet izni talep edilmelidir.

Bu koruma süresiz mi?

Bentlere göre değişir. (d) bendi tedaviler tamamlanıncaya kadar koruma sağlar; (b) ve (c) bentleri sağlık durumuna bağlıdır. Durum değiştiğinde idare yeniden değerlendirme yapabilir.

55. madde kapsamındaysam Türkiye’de nasıl kalırım?

55. madde uyarınca hakkında sınır dışı etme kararı alınmayan yabancıya insani ikamet izni verilebilir (m.46/1-c). İzni alan kişi yirmi iş günü içinde adres kayıt sistemine kayıt yaptırmalıdır (m.46/2).

İdare benden ne isteyebilir?

Belli bir adreste ikamet etmeniz ve istenilen şekil ve sürelerde bildirimde bulunmanız istenebilir (m.55/2).

Karar alınmışsa ne yapmalıyım?

Tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde dava açmalı ve davayı kararı veren valiliğe bildirmelisiniz. Dava süresince, rızanız olmadıkça sınır dışı edilemezsiniz (m.53/3).

Uluslararası koruma başvurum varsa 55. madde yine uygulanır mı?

Evet. Başvuru sahipleri hakkında 54. maddenin ikinci fıkrası uyarınca belirli bentlerde her aşamada karar alınabilse de, 55. madde bu kişiler bakımından da uygulanır. Geri gönderme yasağı Kanun kapsamındaki herkes için geçerlidir (m.4).

İdari gözetim kararına da itiraz edilebilir mi?

Evet, sulh ceza hâkimine (m.57/6). 55. madde kapsamına girdiğine ilişkin ciddi emareler, idari gözetimin devamında zaruret bulunmadığı yönündeki talebin dayanağı olarak ileri sürülebilir.

Mahkeme davamı reddederse ne olur?

İdare mahkemesinin kararı kesindir. Otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir ve tedbir talep edilebilir (6216 m.47/5, m.49/5).

İlgili Rehberler

• Yabancılar Hukuku Rehberi (küme rehberi)
• Deport Kararına İtiraz: 7 Günlük Süre ve Haklar
• Sınır Dışı Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği
• Sınır Dışı Etme Kararına İtiraz ve Yargı Yolu
• Geri Gönderme Yasağı (6458 m.4)
• Sınır Dışı Etme ve Uluslararası Koruma
• Uluslararası Koruma: Mülteci, Şartlı Mülteci ve İkincil Koruma
• İnsani İkamet İzni (6458 m.46)
• İnsan Ticareti Mağduru İkamet İzni
• İdari Gözetim ve Geri Gönderme Merkezleri
• İdari Gözetim Kararına İtiraz
• Geri Gönderme Merkezinde Haklar
• Yabancıyım, Uyuşturucu Suçundan Yargılanıyorum: Sınır Dışı Edilir miyim?
• Geçici Koruma Statüsü
• Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru
• Yabancılar Hukuku Davaları