İnsani İkamet İzni 2026: 6458 m.46’daki Yedi Hâl, 55. Madde ile İlişki, Başvuru, Süre, Diğer İzinlere Geçiş, İptal ve Ret Hâlinde Dava (6458 m.46-47; Yönetmelik m.44, 57)
14 Şubat 2026

İnsani İkamet İzni 2026: 6458 m.46’daki Yedi Hâl, 55. Madde ile İlişki, Başvuru, Süre, Diğer İzinlere Geçiş, İptal ve Ret Hâlinde Dava (6458 m.46-47; Yönetmelik m.44, 57)

İnsani ikamet izni, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 46. maddesinde sayılan yedi hâlden birinde, diğer ikamet izinlerinin şartları aranmadan verilen istisnai bir izindir. Bu hâller şunlardır: çocuğun yüksek yararı, sınır dışı etme veya giriş yasağı kararına rağmen çıkışın yaptırılamaması, 55. madde nedeniyle sınır dışı etme kararı alınamaması, sınır dışı, kabul edilemez başvuru veya geri çekme işlemlerine karşı dava açılması, ilk iltica ülkesine veya güvenli üçüncü ülkeye gönderme işlemlerinin sürmesi, acil nedenler veya kamu düzeni ile kamu güvenliği gereği kalış ve olağanüstü durumlar. İzin, Bakanlıkça belirlenen sürelerle sınırlı olarak ve Göç İdaresi Başkanlığının onayıyla valiliklerce verilir ve uzatılır. Alan yabancı yirmi iş günü içinde adres kaydı yaptırmalıdır. İzinle geçen süreler diğer izinlerin süre hesabında sayılmaz ve uzun dönem iznine geçiş hakkı vermez. Şartlar ortadan kalkınca Bakanlık onayıyla iptal edilir. Ret, iptal ve uzatmamaya karşı altmış gün içinde dava açılabilir.

Sınır dışı edilemiyor ama ikamet izniniz de yok mu?

Durumunuzun 46. maddedeki hangi hâle girdiğini, valilikten nasıl talep edileceğini ve ret hâlinde dava yolunu birlikte değerlendirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15

📞 Hemen Arayın
💬 WhatsApp

Kapsam notu. Bu yazı 6458 sayılı Kanun’un 22, 25, 42, 46, 47, 53, 55, 72, 73, 74 ve 77. maddelerine ve Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in (RG 17.03.2016, 29656) 22, 26, 27, 44, 57 ve 95. maddelerine dayanır. Kanun’un 46. maddesi 6.12.2019 tarihli ve 7196 sayılı Kanunla değiştirilmiştir: önceki metindeki “Bakanlığın onayı alınmak ve en fazla birer yıllık sürelerle” ibaresi “Bakanlıkça belirlenen sürelerle sınırlı olmak kaydıyla ve Genel Müdürlüğün onayı alınarak” şeklini almıştır. Yönetmeliğin 27. maddesindeki “her defasında en fazla bir yıllık süre” ifadesi değişiklikten önceki metne dayanır. Kanun metnindeki “Genel Müdürlük” bugün Göç İdaresi Başkanlığını ifade eder.

İnsani İkamet İzni Nedir?

Kanun’un 30. maddesi altı ikamet izni türü sayar ve insani ikamet izni bunlardan biridir. Diğer izinler yabancının bir amacına, örneğin ticari bağlantıya, öğrenime veya aile birliğine bağlıdır ve her biri pasaport süresi, maddi imkân, sağlık sigortası gibi şartlar arar. İnsani ikamet izni ise hukuki bir tıkanıklığı çözmek için vardır: kişi hakkında sınır dışı etme kararı alınamıyor veya uygulanamıyor, yargı süreci devam ediyor ya da çocuğun yüksek yararı kalışı zorunlu kılıyorsa, yabancının kendi kusuru olmadan kayıt dışı kalmasını önler. Kanun’un 46. maddesi bu nedenle izni “diğer ikamet izinlerinin verilmesindeki şartlar aranmadan” verilebilecek bir izin olarak düzenler.

İnsani ikamet izni bir koruma statüsü değildir. Mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statüleri ile geçici koruma ayrı rejimlerdir ve kendi hak ve yükümlülükleriyle düzenlenmiştir. İnsani ikamet izni ise bir ikamet izni türüdür ve yalnızca Kanunda sayılan hâllerden birinin varlığına bağlıdır. Koruma statüleri için Uluslararası Koruma Başvurusu yazımıza bakabilirsiniz.

İnsani İkamet İzni Hangi Hâllerde Verilir? (6458 m.46/1)

6458 m.46/1: insani ikamet izni hâlleri

BentHâlUygulamada
aÇocuğun yüksek yararı söz konusu olduğundaTürkiye’de eğitim gören, tedavisi süren veya ebeveyninden ayrılması çocuğun yararına aykırı olan durumlar
bSınır dışı etme veya giriş yasağı kararı alındığı hâlde çıkış yaptırılamadığında ya da ayrılma makul veya mümkün görülmediğindeKonsolosluğun seyahat belgesi düzenlememesi, menşe ülkenin kabul etmemesi, vatansızlık
c55. madde uyarınca sınır dışı etme kararı alınmadığındaÖlüm cezası veya işkence tehlikesi, ciddi sağlık sorunu, tedavisi süren hastalık, insan ticareti ve şiddet mağdurları
ç53, 72 ve 77. maddelere göre yapılan işlemlere karşı yargı yoluna başvurulduğundaSınır dışı, kabul edilemez başvuru ve geri çekilmiş sayılma kararlarına karşı dava süresince
dBaşvuru sahibinin ilk iltica ülkesine veya güvenli üçüncü ülkeye gönderilmesi işlemleri sürerkenm.73 ve m.74 kapsamındaki kabul edilemez başvurular
eAcil nedenler, ülke menfaati, kamu düzeni ve kamu güvenliği gereği kalışına izin verilmesi gereken ve başka izin alma imkânı olmayanlarÜlke menfaati veya kamu düzeni gereği kalışı gereken, ancak bir engel nedeniyle başka izin alamayan kişiler
fOlağanüstü durumlardaKişiye özgü olmayan genel ve istisnai durumlar

Bentler sınırlı sayıdadır. “Zor durumda olmak” veya “diğer izinlerin şartlarını karşılayamamak” tek başına insani ikamet izni için yeterli değildir; talebin hangi bende dayandığı açıkça gösterilmeli ve belgelenmelidir. (e) bendi bunu açıkça ifade eder: bu bentte izin, ikamet izni verilmesine engel durumları nedeniyle diğer izinlerden birini alma imkânı bulunmayan yabancılara verilir.

Çocuğun Yüksek Yararı Bendi (m.46/1-a)

Çocuğun yüksek yararı bendi, uygulamada en güçlü dayanaklardan biridir. Anayasa’nın 41. maddesine göre her çocuk, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir; Devlet çocukları koruyucu tedbirleri alır. Kanun’un 25. maddesi de ikamet izni talebinin reddi, uzatılmaması veya iptali işlemlerinde çocuğun yüksek yararının gözetilmesini emreder.

Yönetmeliğin 122. maddesi bu bent bakımından önemli bir kural koyar: çocuğun yüksek yararı söz konusu olduğunda idare, çocuk hakkında herhangi bir muvafakat, talep veya başvuru olmaksızın Kanun kapsamındaki iş ve işlemleri resen başlatır ve karara bağlar. Bu nedenle çocuğun Türkiye’de eğitim görmesi, tedavisinin sürmesi veya Türkiye’de yaşayan ebeveyninden ayrılmasının yararına aykırı olması gibi durumlarda idarenin kendiliğinden değerlendirme yapma yükümlülüğü vardır. Talepte çocuğun okul kaydı, sağlık raporları, velayet durumu ve aile ilişkisini gösteren belgeler sunulmalıdır. Çocuk için yapılan işlemlerde ortak velayet varsa anne ve babanın birlikte muvafakati aranır; velayetin kendisinde olduğunu belgeleyen ebeveyn işlemleri tek başına yapabilir (Yönetmelik m.122/1-a, b).

55. Madde ile İlişki: Yönetmeliğin 57. Maddesi

Kanun’un 55. maddesi, 54. madde kapsamında olsalar dahi beş grup yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınmayacağını düzenler: sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezası, işkence veya insanlık dışı muamele tehlikesi bulunanlar, ciddi sağlık sorunları, yaş ve hamilelik nedeniyle seyahati riskli görülenler, hayati tehlike arz eden hastalığının tedavisi sürerken ülkesinde tedavi imkânı bulunmayanlar, mağdur destek sürecindeki insan ticareti mağdurları ve tedavileri tamamlanıncaya kadar şiddet mağdurları. 46. maddenin (c) bendi bu kişilerin hukuki durumunu insani ikamet izniyle düzenler.

Yönetmeliğin 57. maddesi, sınır dışı etme kararı alındıktan sonra bu durumların ortaya çıkması hâlinde izlenecek yolu gösterir. Birinci fıkraya göre 55. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında olduğu anlaşılan yabancı hakkında önce üçüncü bir ülkeye gönderilme ihtimali değerlendirilir; bu mümkün değilse sınır dışı etme kararı uygulanmaz ve yabancıya insani ikamet izni verilir. İkinci fıkraya göre (b) ve (c) bentleri kapsamında olduğu anlaşılan yabancılar, yani sağlık nedeniyle seyahati riskli olanlar ve tedavisi sürenler hakkında sınır dışı etme kararı uygulanmaz ve yabancıya insani ikamet izni verilir. Yönetmelik bu iki fıkrada “verilebilir” değil “verilir” ifadesini kullanır; şartlar oluştuğunda idarenin izni vermesi gerekir.

Engel kalkınca yeni karar alınmaz. Yönetmeliğin 57. maddesine göre insani ikamet izni süresince yabancının ülkesine veya üçüncü bir ülkeye gönderilme olanakları araştırılmaya, sağlık nedenli izinlerde sağlık durumu takip edilmeye devam edilir. Sınır dışı etme engelinin ortadan kalkması hâlinde insani ikamet izni iptal edilir ve yeni bir karar alınmaksızın sınır dışı etme işlemi tamamlanır. Bu nedenle insani ikamet izni süresince, şartları varsa aile veya kısa dönem gibi kalıcı bir izne geçiş için başvurmak önemlidir (Yönetmelik m.44/3).

Dava Süresince İnsani İkamet İzni (m.46/1-ç)

Kanun’un 53. maddesinin üçüncü fıkrasına göre yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, sınır dışı etme kararına karşı dava açma süresi içinde ve yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez. Bu dönemde yabancının yasal kalış dayanağı 46. maddenin birinci fıkrasının (ç) bendidir: 53, 72 ve 77. maddelere göre yapılan işlemlere karşı yargı yoluna başvurulduğunda insani ikamet izni verilebilir. Yönetmeliğin 95. maddesinin ikinci fıkrası da kabul edilemez başvuru ve geri çekilmiş sayılma kararlarına karşı yargı yoluna başvurulduğunda insani ikamet izni verilebileceğini tekrar eder.

Bu bent özellikle sınır dışı etme kararına karşı dava açmış, ancak ikamet izni bulunmayan veya izni iptal edilmiş yabancılar için önemlidir. Dava süresince insani ikamet izni talep edilmesi, yabancının bankacılık, sağlık ve diğer işlemlerini yürütebilmesini kolaylaştırır. Sınır dışı kararına karşı dava için Deport Kararına İtiraz yazımıza bakabilirsiniz.

Kim Verir, Ne Kadar Süreyle? (m.46; Yönetmelik m.44)

Kanun’un 46. maddesine göre insani ikamet izni Bakanlıkça belirlenen sürelerle sınırlı olmak kaydıyla ve Göç İdaresi Başkanlığının onayı alınarak valiliklerce verilir ve uzatılır. Kanun’un 22. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi, insani ikamet izni başvurularının valiliklere de yapılabileceğini düzenler. Yönetmeliğin 44. maddesinin birinci fıkrasına göre insani ikamet izni işlemleri Başkanlığın veya valiliğin talebi üzerine başlatılır. Bu nedenle yabancı veya avukatı, 46. maddedeki hâlin oluştuğunu belgeleyerek il göç idaresi müdürlüğünden işlem başlatılmasını yazılı olarak istemelidir.

Süre bakımından Kanun 2019’dan bu yana sabit bir üst sınır öngörmez; süre Bakanlıkça belirlenir. Yönetmeliğin 27. maddesindeki bir yıllık ifade, Kanunun önceki metnine dayanır. İnsani ikamet izinleri Harçlar Kanunu hükümlerine tabidir; ancak insani ikamet izni şartlarının oluşması hâlinde daha önce ikamet ihlali nedeniyle hesaplanan harcın ödenmemesi izin verilmesine engel değildir (Yönetmelik m.44/6). Bu kural, diğer ikamet izinlerinde ödenmemiş harç ve cezaların başvurunun reddine yol açmasından (Yönetmelik m.22/10) önemli bir farktır.

İnsani ikamet izninin diğer izinlerden farkları

Konuİnsani ikamet izniDayanak
ŞartlarDiğer izinlerin şartları aranmaz; yalnızca 46. maddedeki hâl6458 m.46/1
OnayGöç İdaresi Başkanlığının onayı6458 m.46/1
SüreBakanlıkça belirlenen sürelerle6458 m.46/1
Önceki ihlal harcıÖdenmemesi engel değilYönetmelik m.44/6
Süre hesabıDiğer izinlerin süre toplamında sayılmazYönetmelik m.44/4
Uzun döneme geçişTanınmaz6458 m.42/2; Yönetmelik m.26/8
Diğer izinlere geçişUzun dönem hariç, şartları taşınan izinlere başvurulabilirYönetmelik m.44/3
ÖğrenimÖğrenci iznine geçmeden öğrenci izninin haklarından yararlanılabilirYönetmelik m.26/7
Adres kaydıYirmi iş günü içinde zorunlu6458 m.46/2; Yönetmelik m.44/5

İnsani izinden kalıcı bir izne geçebilir misiniz?

İnsani ikamet izniyle geçen süreler sayılmaz. Aile veya kısa dönem iznine geçiş imkânınızı birlikte değerlendirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15

📞 Hemen Arayın
💬 WhatsApp

Süre Hesabı ve Diğer İzinlere Geçiş

Yönetmeliğin 44. maddesinin dördüncü fıkrasına göre insani ikamet izni ile geçirilen süreler, Kanunda öngörülen ikamet izin sürelerinin toplanmasında hesaba katılmaz. Kanun’un 42. maddesinin ikinci fıkrası insani ikamet izni sahiplerine uzun dönem ikamet iznine geçiş hakkı tanımaz. Bu iki kuralın sonucu şudur: insani ikamet izniyle yıllarca Türkiye’de kalan yabancı, bu süreye dayanarak uzun dönem ikamet izni alamaz.

Buna karşılık insani ikamet izni bir ara aşama olarak kullanılabilir. Yönetmeliğin 44. maddesinin üçüncü fıkrasına göre insani ikamet izni sahipleri, izin süresi içinde uzun dönem hariç olmak üzere şartlarını taşıdıkları diğer ikamet izinlerinden biri için başvurabilir. Örneğin Türk vatandaşıyla evlenen yabancı aile ikamet iznine, taşınmaz edinen veya maddi imkânı oluşan yabancı kısa dönem ikamet iznine geçebilir. Bu geçişten sonra yeni izinle geçen süreler genel kurallara göre sayılmaya başlar. Ayrıntılar için Aile İkamet İzni ve Kısa Dönem İkamet İzni yazılarımıza bakabilirsiniz.

İptal ve Uzatmama (m.47; Yönetmelik m.44/2)

Kanun’un 47. maddesine göre insani ikamet izni, Bakanlığın onayı alınmak kaydıyla, iznin verilmesini zorunlu kılan şartlar ortadan kalktığında valiliklerce iptal edilir ve uzatılmaz. Yönetmeliğin 44. maddesinin ikinci fıkrasına göre valilik izin süresi içinde şartların ortadan kalkıp kalkmadığını resen değerlendirir ve Bakanlığa bilgi verir; Bakanlığın onayı doğrultusunda iptal veya uzatmama kararını izin süresi bitmeden en geç on beş gün önce yabancıya bildirir. Karar yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir (Yönetmelik m.44/7).

Şartların ortadan kalkmasına örnekler şunlardır: sınır dışı etme kararına karşı açılan davanın kesin olarak reddedilmesi, konsolosluğun seyahat belgesi düzenlemesi, hastalığın tedavisinin tamamlanması veya menşe ülkedeki tehlikenin ortadan kalkması. İptal kararına karşı dava açılırken şartların gerçekten ortadan kalkıp kalkmadığı, on beş günlük bildirim süresine uyulup uyulmadığı ve Bakanlık onayının alınıp alınmadığı incelenmelidir. Ayrıntılar için İkamet İzninin İptali yazımıza bakabilirsiniz.

Bentlere Göre Talepte Sunulacak Belgeler

İnsani ikamet izni talebinin başarısı, dayanılan bendin belgeyle ortaya konmasına bağlıdır. Aşağıdaki tablo, her bent için talebe eklenmesi gereken temel belgeleri gösterir.

Bentlere göre belgeler

BentTemel belgeler
a. Çocuğun yüksek yararıDoğum ve nüfus kayıtları, velayet belgesi, okul kaydı, sağlık raporları, çocuğun bakımını gösteren belgeler
b. Çıkışın yaptırılamamasıSınır dışı etme kararı, konsolosluğa yapılan başvurular ve cevaplar, seyahat belgesi alınamadığını gösteren yazışmalar
c. 55. maddeSağlık kurulu raporu, tedavi kayıtları, menşe ülke raporları, mağduriyete ilişkin kayıtlar
ç. Dava süreciDava dilekçesi ve kayıt bilgisi, idareye yapılan bildirim, tebliğ belgesi
d. Güvenli üçüncü ülkeKabul edilemezlik kararı, gönderme işlemine ilişkin yazılar
e. Acil neden ve kamu düzeniİlgili kurumun talep yazısı, başka izin alınamadığını gösteren belgeler

Belgelerin yabancı dilde olanları tercüme ettirilmeli, mümkünse noter onaylı veya apostilli suretleri sunulmalıdır. Talep dilekçesinde dayanılan bent açıkça yazılmalı, birden fazla bent varsa her biri ayrı ayrı gösterilmelidir. Yabancı belgeler için Apostil ve Yabancı Belgelerin Tasdiki yazımıza bakabilirsiniz.

İnsani İkamet İzni Sahibinin Yükümlülükleri

İnsani ikamet izni alan yabancı, iznin veriliş tarihinden itibaren en geç yirmi iş günü içinde adres kayıt sistemine kayıt yaptırmak zorundadır (m.46/2; Yönetmelik m.44/5). Adres, medeni hâl veya pasaportta isim değişikliği gibi durumlar yirmi iş günü içinde valiliğe bildirilir; başka bir ile taşınan yabancı yirmi iş günü içinde taşındığı ilde başvurur (Yönetmelik m.23/2-3). 55. madde kapsamında oldukları için haklarında sınır dışı etme kararı alınmayan veya uygulanmayan yabancılardan belli bir adreste ikamet etmeleri ve istenilen şekil ve sürelerde bildirimde bulunmaları istenebilir (m.55/2; Yönetmelik m.57/4).

İnsani ikamet izni çalışma hakkı vermez; çalışmak için ayrıca çalışma izni gerekir ve çalışma izni olmadan çalışmak sınır dışı etme sebebidir (m.54/1-ğ). İnsani ikamet izni sahibi, öğrenci ikamet izni alabilme koşulları ortaya çıktığında öğrenci iznine geçmeden de bu iznin sağladığı haklardan yararlanabilir (Yönetmelik m.26/7). Vatansızlığı tespit edilen kişiler için ayrıca Vatansız Kişi Kimlik Belgesi düzenlenir; bu belge ikamet izni yerine geçer ve insani ikamet izninden farklı olarak bu belgeyle geçen süreler ikamet sürelerinin toplanmasında hesaba katılır (m.50/2-3).

İnsani İkamet İzni ile Kararın Ertelenmesi Arasındaki Fark

Yönetmeliğin 22. maddesinin on sekizinci fıkrası başka bir araç daha öngörür: Türkiye içinden yapılan ikamet izni talebinin reddi, iznin uzatılmaması veya iptali işlemleri sırasında yabancının aile bağları, ikamet süresi, menşe ülkedeki durumu ve çocuğun yüksek yararı göz önünde bulundurularak kararın icrası ertelenebilir. Bu durumda yabancıya bir ay süresince kalma hakkı veren ve birer aylık sürelerle uzatılabilen bir belge verilir. Erteleme kısa süreli ve geçici bir çözümdür; durum uzun sürecekse ve 46. maddedeki bir hâl varsa insani ikamet izni talep edilmelidir.

Ret, İptal ve Uzatmamaya Karşı Dava

İnsani ikamet izni talebinin reddi, iznin iptali veya uzatılmaması idari işlemdir. Kanun’un 25. maddesi bu işlemlerde valiliğin yabancının Türkiye’deki aile bağlarını, ikamet süresini, menşe ülkedeki durumunu ve çocuğun yüksek yararını gözetmesini ve işlemin itiraz yollarını gösterir şekilde tebliğ edilmesini emreder. Özel bir süre öngörülmediğinden dava, 2577 sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde açılır. Talebe otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve bu tarihten itibaren dava açılabilir (2577 m.10).

Kanun’un 46. maddesi “verilebilir” ifadesini kullandığından idarenin takdir yetkisi vardır; ancak bu yetki sınırsız değildir. 55. madde kapsamındaki durumlarda Yönetmeliğin 57. maddesi “verilir” diyerek takdiri daraltır. Davada başlıca şu hususlar ileri sürülür: talebin dayandığı bendin şartlarının gerçekleşmiş olması, ret işleminde bu bendin neden karşılanmadığının gösterilmemesi, çocuğun yüksek yararı ile aile bağlarının değerlendirilmemesi ve sınır dışı etme kararı uygulanamadığı hâlde yabancının kayıt dışı bırakılması. Yürütmenin durdurulması da talep edilmelidir (2577 m.27/2).

İnsani İkamet İzni Talebinin Reddine Karşı Dava Dilekçesi

Aşağıdaki metin, ciddi bir hastalığın tedavisi sürdüğü için sınır dışı edilemeyen yabancının insani ikamet izni talebinin reddine karşı açılacak dava için hazırlanmıştır. Köşeli parantez içindeki yerler dosyaya göre doldurulmalı, dosyada karşılığı bulunmayan husus metinden çıkarılmalıdır.

[ … ] NÖBETÇİ İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA

YÜRÜTMENİN DURDURULMASI TALEPLİDİR

DAVACI: [Ad Soyad], [uyruğu] uyruklu, Yabancı Kimlik No: [ … ], [adres]
VEKİLİ: Av. [Ad Soyad], [adres]
DAVALI: [ … ] Valiliği (İl Göç İdaresi Müdürlüğü)
DAVA KONUSU: Davacının insani ikamet izni talebinin reddine ilişkin [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı işlemin yürütmesinin durdurulması ve iptali.
TEBLİĞ TARİHİ: [tarih]

AÇIKLAMALAR

1. Dava süresinde açılmıştır (2577 sayılı Kanun m.7; 6458 sayılı Kanun m.25/2)
Ret işlemi davacıya [tarih] tarihinde tebliğ edilmiştir. Dava altmış günlük süre içinde açılmıştır.

2. Davacı 55. madde kapsamında olduğundan insani ikamet izni verilmesi gerekir (6458 sayılı Kanun m.46/1-c, m.55/1-c; Yönetmelik m.57/2)
Davacı hakkında [tarih] tarihinde sınır dışı etme kararı alınmış, ancak davacının [hastalık] nedeniyle [hastane]de sürdürdüğü tedavinin ülkesinde yapılamadığı anlaşılmıştır. Bu durum ekli sağlık kurulu raporu ve [ülke]deki tedavi imkânlarına ilişkin belgelerle sabittir. Yönetmeliğin 57. maddesinin ikinci fıkrası, sınır dışı etme kararı alındıktan sonra 55. maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında olduğu anlaşılan yabancı hakkında kararın uygulanmayacağını ve yabancıya insani ikamet izni “verileceğini” açıkça düzenlemektedir. İdarenin bu durumda izni reddetme yönünde bir takdir yetkisi bulunmamaktadır.

3. Ret işleminin gerekçesi gösterilmemiştir (6458 sayılı Kanun m.25/2; Anayasa m.40/2)
Davacıya tebliğ edilen işlemde talebin neden reddedildiği ve 46. maddenin hangi şartının karşılanmadığı gösterilmemiş, itiraz yolları da belirtilmemiştir. Karara esas alınan bilgi ve belgelerin davalı idareden istenmesini talep ediyoruz (2577 sayılı Kanun m.20/1).

4. Ödenmemiş harç ret sebebi yapılamaz (Yönetmelik m.44/6)
Ret işleminde davacının önceki ikamet ihlalinden doğan harç borcuna değinilmiştir. Yönetmelik, insani ikamet izni şartlarının oluşması hâlinde daha önce ikamet süresinin ihlali nedeniyle hesaplanan harcın ödenmemesinin izin verilmesine engel olmadığını açıkça düzenlemektedir.

5. Davacının aile bağları ve çocuğun yüksek yararı değerlendirilmemiştir (6458 sayılı Kanun m.25/1, m.46/1-a)
Davacının [ … ] yaşındaki çocuğu Türkiye’de [ … ] okuluna devam etmekte ve davacının bakımındadır. Kanun, bu hususların ret işleminde gözetilmesini emreder ve çocuğun yüksek yararını ayrıca bir insani ikamet izni sebebi sayar. İşlemde bu yönde bir değerlendirme yoktur.

6. Yürütmenin durdurulması şartları oluşmuştur (2577 sayılı Kanun m.27/2)
Davacının ikamet izni bulunmaması, tedavisinin sürdürülmesini ve çocuğunun okul işlemlerini engellemekte, davacıyı kayıt dışı bırakmaktadır. Bu zararlar telafisi güç niteliktedir ve işlem açıkça hukuka aykırıdır.

SONUÇ VE İSTEM
Açıklanan nedenlerle öncelikle dava konusu işlemin yürütmesinin durdurulmasına, yargılama sonunda işlemin iptaline, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalı idareye yükletilmesine karar verilmesini saygıyla arz ederiz.

Davacı Vekili
Av. [Ad Soyad]

EKLER: Ret işlemi ve tebliğ belgesi, sınır dışı etme kararı, sağlık kurulu raporu, tedavi belgeleri, çocuğun öğrenci belgesi, nüfus kayıtları, vekâletname.

Uygulamadan Örnek Durumlar

Hakkında sınır dışı etme kararı alınan bir yabancının ülkesinin konsolosluğu, aylardır seyahat belgesi düzenlememektedir. Yabancı idari gözetimden alternatif yükümlülüklerle çıkarılmıştır, ancak ikamet izni yoktur. Kanun’un 46. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, çıkışın yaptırılamadığı bu durumu açıkça kapsar; konsolosluk yazışmalarıyla birlikte valilikten insani ikamet izni talep edilmelidir.

İkamet izni süresi dolmuş ve aşım nedeniyle hakkında sınır dışı etme kararı alınmış bir annenin Türkiye’de ilkokula giden çocuğu vardır. Anne sınır dışı etme kararına karşı yedi gün içinde dava açmıştır. Dava süresince (ç) bendine, çocuğun durumu nedeniyle (a) bendine dayanılarak insani ikamet izni istenebilir. Anne ayrıca önceki ihlalden kalan harç borcunu ödeyemiyorsa bu durum insani iznin verilmesine engel değildir (Yönetmelik m.44/6).

Bir yargılamada mağdur sıfatıyla bulunan ve ifadesine ihtiyaç duyulan yabancının ikamet izni yoktur ve diğer izinlerin şartlarını taşımamaktadır. Adli makamın talebi üzerine kısa dönem ikamet izni verilebileceği gibi (m.31/1-g), başka bir izin alma imkânı yoksa (e) bendi kapsamında insani ikamet izni de değerlendirilebilir.

Uluslararası koruma başvurusu ilk iltica ülkesinden geldiği gerekçesiyle kabul edilemez bulunan bir başvuru sahibi, bu karara karşı on beş gün içinde dava açmıştır. Dava süresince (ç) bendi, gönderme işlemleri sürerken ise (d) bendi kapsamında insani ikamet izni verilebilir (m.46/1-ç, d; Yönetmelik m.95/2). İlk iltica ülkesi kişiyi kabul etmezse başvuruya ilişkin işlemler devam ettirilir (m.73).

Hiçbir devletin vatandaşı olmadığını ileri süren ve ülkesinden çıktıktan sonra belgesiz kalan bir kişinin sınır dışı işlemi, hiçbir ülke kabul etmediği için yapılamamaktadır. Bu kişi için (b) bendi kapsamında insani ikamet izni talep edilebilir; aynı zamanda vatansızlık tespiti istenmelidir. Vatansızlığı tespit edilirse düzenlenecek Vatansız Kişi Kimlik Belgesi ikamet izni yerine geçer ve bu belgeyle geçen süreler insani izinden farklı olarak ikamet sürelerinin toplanmasında sayılır (m.50).

Kontrol Listesi

  1. Durumunuzun 46. maddenin hangi bendine girdiğini belirleyin.
  2. Bendin dayanağını belgeleyin: sınır dışı kararı ve dava kaydı, sağlık raporu, konsolosluk yazışmaları, çocuğun okul kaydı.
  3. Valilikten insani ikamet izni işlemi başlatılmasını yazılı olarak isteyin (m.22/1-d; Yönetmelik m.44/1).
  4. Sınır dışı etme kararı varsa yedi gün içinde dava açın (m.53/3).
  5. İzin verilirse yirmi iş günü içinde adres kaydı yaptırın (m.46/2).
  6. İzin süresi içinde aile veya kısa dönem iznine geçiş imkânını değerlendirin (Yönetmelik m.44/3).
  7. İptal veya uzatmama bildirimi gelirse altmış günlük dava süresini kaçırmayın.

İnsani ikamet izni talebi ve ret davaları için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numarasından ulaşabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

  • Talebin 46. maddenin hangi bendine dayandığını göstermemek.
  • İnsani ikamet izniyle geçen yılların uzun dönem iznine sayılacağını düşünmek.
  • İzin süresi içinde kalıcı bir izne geçiş başvurusu yapmamak.
  • Yirmi iş günü içinde adres kaydı yaptırmamak.
  • Ödenmemiş eski harç borcu nedeniyle başvurmaktan vazgeçmek.
  • Sınır dışı kararına karşı yedi günlük süreyi kaçırıp yalnızca insani izne güvenmek.

Sıkça Sorulan Sorular

İnsani ikamet izni kimlere verilir?

6458 sayılı Kanun’un 46. maddesinde sayılan yedi hâlden birindeki yabancılara: çocuğun yüksek yararı, çıkışın yaptırılamaması, 55. madde, dava süreci, güvenli üçüncü ülkeye gönderme işlemi, acil nedenler ve kamu düzeni, olağanüstü durumlar.

Diğer ikamet izinlerinin şartları aranır mı?

Hayır. Pasaport süresi, maddi imkân veya sağlık sigortası gibi şartlar aranmaz; yalnızca 46. maddedeki hâlin varlığı aranır.

İnsani ikamet izni kaç yıl verilir?

Kanun 2019’dan bu yana Bakanlıkça belirlenen sürelerden söz eder. Yönetmelikteki bir yıllık ifade Kanunun önceki metnine dayanır.

Başvuruyu kim başlatır?

Yönetmeliğe göre işlemler Başkanlığın veya valiliğin talebi üzerine başlatılır. Yabancı veya avukatı, şartların oluştuğunu belgeleyerek valilikten işlem başlatılmasını isteyebilir (m.22/1-d; Yönetmelik m.44/1).

Eski harç borcum varsa insani ikamet izni alabilir miyim?

Evet. Önceki ikamet ihlalinden kalan harcın ödenmemesi insani iznin verilmesine engel değildir (Yönetmelik m.44/6).

İnsani ikamet izniyle geçen süreler uzun dönem iznine sayılır mı?

Hayır. Süreler toplamda hesaba katılmaz ve insani izin sahiplerine uzun dönem iznine geçiş hakkı tanınmaz (m.42/2; Yönetmelik m.44/4).

İnsani ikamet izninden başka izne geçebilir miyim?

Evet. Uzun dönem hariç, şartlarını taşıdığınız diğer izinlere izin süresi içinde başvurabilirsiniz (Yönetmelik m.44/3).

Sınır dışı kararına dava açtım, insani ikamet izni alabilir miyim?

53. maddeye göre yapılan işlemlere karşı yargı yoluna başvurulduğunda insani ikamet izni verilebilir (m.46/1-ç).

Hastalığım nedeniyle sınır dışı edilemiyorum, ne olur?

55. maddenin birinci fıkrasının (b) veya (c) bendi kapsamındaysanız sınır dışı etme kararı uygulanmaz ve size insani ikamet izni verilir; sağlık durumunuz takip edilir (Yönetmelik m.57/2).

İnsani ikamet iznim ne zaman iptal edilir?

İznin verilmesini zorunlu kılan şartlar ortadan kalktığında, Bakanlık onayıyla iptal edilir veya uzatılmaz; karar süre bitmeden en geç on beş gün önce bildirilir (m.47; Yönetmelik m.44/2).

Engel ortadan kalkınca yeni bir sınır dışı kararı alınır mı?

Hayır. Yönetmeliğe göre insani izin iptal edilir ve yeni bir karar alınmaksızın sınır dışı işlemi tamamlanır (Yönetmelik m.57/1-2).

İnsani ikamet izni ile uluslararası koruma aynı şey mi?

Hayır. Uluslararası koruma bir statüdür; insani ikamet izni ise bir ikamet izni türüdür ve hukuki bir tıkanıklığa bağlıdır.

Talebim reddedilirse ne yapabilirim?

Tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde dava açabilir, yürütmenin durdurulmasını isteyebilirsiniz (2577 m.7, m.27/2).

Adres kaydı ne zaman yapılmalı?

İznin veriliş tarihinden itibaren en geç yirmi iş günü içinde (m.46/2).

İnsani ikamet izniyle çalışabilir miyim?

İzin tek başına çalışma hakkı vermez; çalışmak için ayrıca çalışma izni almanız gerekir. İzinsiz çalışmak sınır dışı etme sebebidir (m.54/1-ğ).

Çocuğum için idarenin kendiliğinden işlem yapması gerekir mi?

Çocuğun yüksek yararı söz konusu olduğunda idare, muvafakat, talep veya başvuru olmaksızın işlemleri resen başlatır ve karara bağlar (Yönetmelik m.122/1-ç).

Yurt dışına çıkarsam insani ikamet iznim ne olur?

İnsani ikamet izni Türkiye’den ayrılmanın makul veya mümkün olmadığı gibi hâllere bağlıdır. Ülkeden çıkış, iznin verilmesini zorunlu kılan şartın ortadan kalktığı şeklinde değerlendirilebilir ve iptal sebebi olabilir (m.47). Çıkış planlanıyorsa önceden valilikle durum netleştirilmelidir.

İlgili Rehberler

Post by Av. Fatma Öztürk