Türk Vatandaşıyla Boşanan Yabancı: İkamet İzni, Vatandaşlık ve Çocuk (6458 m.34-37, 5901 m.16)

Türk vatandaşıyla evli yabancı Türkiye’de genellikle aile ikamet izniyle kalır ve boşanma bu iznin dayanağını ortadan kaldırır. En az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olan yabancıya boşanmadan sonra kısa dönem ikamet izni verilebilir; aile içi şiddet mağduriyeti mahkeme kararıyla sabitse üç yıllık süre aranmaz (6458 s.K. m.34/6). Başvuru boşanmanın kesinleşmesinden itibaren on gün içinde yapılmalıdır. Evlilik yoluyla vatandaşlık için en az üç yıl evli olmak ve evliliğin devam etmesi gerekir; kazanılmış vatandaşlık boşanmayla kendiliğinden sona ermez (5901 s.K. m.16). Türk vatandaşı anne veya babadan doğan çocuk Türk vatandaşıdır; yabancı ebeveyn için çocuğun yüksek yararı insani ikamet izni sebebi olabilir (6458 s.K. m.46).

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Aile ikamet izni ve boşanma davası süreci
• Boşanma davasında yabancı eşin hakları
• Boşanmadan sonra kısa dönem izne geçiş
• Aile içi şiddet istisnası
• Uzun dönem, insani izin ve çalışma
• Danışıklı evlilik şüphesi
• Sınır dışı etme riski ve yargı yolu
• Vatandaşlık: başvuru, kazanılmış vatandaşlık, iptal
• Çocuk: vatandaşlık, velayet ve ikamet
• Anayasa Mahkemesi ve yargı kararları
• Dilekçe örnekleri
• Örnek senaryolar
• Yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

Aile ikamet izninin genel kuralları için aile ikamet izni, boşanmanın kendisi için yabancıların Türkiye’de evlilik ve boşanması yazılarımıza bakabilirsiniz.

Aile İkamet İzni ve Boşanma Davası Süreci

Türk vatandaşları yabancı eşlerine, ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuklarına her defasında üç yılı geçmeyecek sürelerle aile ikamet izni sağlayabilir (6458 s.K. m.34/1). Destekleyici Türk vatandaşından asgari ücret düzeyinde gelir, uygun barınma, tüm aile fertlerini kapsayan sağlık sigortası, son beş yılda aile düzenine karşı suçtan mahkûmiyet bulunmadığına ilişkin adli sicil belgesi ve adres kaydı aranır; Türkiye’de en az bir yıl ikamet izniyle bulunma şartı Türk vatandaşlarıyla evli yabancılar için uygulanmaz (m.35/1-2). Yabancı eşte ise birlikte yaşama veya yaşama niyeti, evliliğin yalnız ikamet izni almak amacıyla yapılmamış olması ve eşlerin 18 yaşını doldurmuş olması aranır (m.35/3).

Bu şartlar karşılanmıyorsa veya sonradan ortadan kalkmışsa izin verilmez, verilmişse iptal edilir veya uzatılmaz (m.36/1-a). Boşanma davası açılmış olması tek başına evliliği sona erdirmez; dava açılınca eşlerden her biri dava süresince ayrı yaşama hakkına sahiptir (TMK m.197/1). Bu nedenle dava sürerken ayrı yaşamanın “birlikte yaşama” şartının kalktığı gerekçesiyle iptale dayanak yapılması tartışmaya açıktır; yine de uzatma döneminde izin riski doğar (bizim değerlendirmemiz).

Aile ikamet izninin genel kuralları için aile ikamet izni yazımıza bakabilirsiniz.

Boşanma Davasında Yabancı Eşin Hakları ve Usul

Türk vatandaşı ile yabancı eş Türkiye’de birlikte yaşıyorsa boşanmaya ortak mutad mesken hukuku olan Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.14/1); dava eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesinde açılır (TMK m.168). Yabancı eş bu nedenle Türk eşle aynı haklara sahiptir: dava süresince tedbir nafakası (TMK m.169), boşanmadan sonra şartları varsa yoksulluk nafakası (m.175) ve kusura bağlı maddi ve manevi tazminat (m.174) isteyebilir. Mal rejimine evlenme anındaki ortak mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.15/1).

Türk mahkemesinde dava açan yabancıdan yargılama giderleri için teminat istenebilir; karşılıklılık esasına göre bu yükümlülükten muafiyet tanınabilir (MÖHUK m.48). Türkçe bilmeyen eşin dinlenmesinde tercüman kullanılır. Yabancı eşin ülkesinde verilmiş bir boşanma kararı varsa, Türkiye’de sonuç doğurması için tanınması veya Nüfus Hizmetleri Kanunu 27/A maddesine göre idari tescili gerekir.

Yetki ve uygulanacak hukukun ayrıntıları için yabancı eşle boşanmada dava hangi ülkede açılır yazımıza bakabilirsiniz.

Boşanmadan Sonra Kısa Dönem İkamet İznine Geçiş

Boşanma hâlinde Türk vatandaşıyla evli olup en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış yabancıya kısa dönem ikamet izni verilebilir (6458 s.K. m.34/6; Uygulama Yönetmeliği m.30/7). Kısa dönem ikamet izninin sebepleri arasında aile ikamet izninden geçiş ayrıca sayılmıştır (m.31/1-ğ). Başvurunun boşanmanın kesinleşmesinden itibaren on gün içinde yapılması gerekir (Yönetmelik m.26/1). Kısa dönem izin her defasında en fazla iki yıl için verilir (m.31/2) ve kısa dönem izin için ayrıca barınma, adres ve gerektiğinde adli sicil şartları aranır (m.32).

Destekleyicinin ölümü hâlinde ona bağlı aile ikamet izniyle kalanlara süre şartı aranmadan kısa dönem izin verilebilir (m.34/7). Aile ikamet izniyle en az üç yıl kalmış ve 18 yaşını doldurmuş çocuklar da talep ederlerse kısa dönem izne geçebilir (m.34/5). Şartlar ortadan kalktıktan sonra kısa dönem izin verilmemesi, aile izninin iptal edilmesi veya uzatılmaması sebebidir (m.36/1-b).

Başvuru ve ret sonrası yollar için ikamet izni başvurusu ve reddi yazımıza bakabilirsiniz.

Aile İçi Şiddet İstisnası

Kanun, aile içi şiddet mağduru yabancı eşin şiddet uygulayan Türk eşe bağımlı kalmasını önlemek için üç yıllık süre şartını kaldırır: aile içi şiddet mağduriyeti mahkeme kararıyla sabitse süre aranmaz (6458 s.K. m.34/6; Yönetmelik m.30/8). Kanunun aradığı, mağduriyetin “mahkeme kararıyla” sabit olmasıdır. Boşanma kararında şiddetin kusur olarak tespit edilmesi, şiddet nedeniyle verilmiş mahkûmiyet kararı veya 6284 sayılı Kanun kapsamında aile mahkemesinin verdiği koruyucu tedbir kararı bu amaçla sunulabilecek belgelerdir; hangisinin yeterli görüleceği idarenin ve idare mahkemesinin değerlendirmesine bağlıdır (bizim değerlendirmemiz).

Şiddet mağduru yabancı eş, boşanma davasını açarken şiddet olgusunun karar gerekçesinde açıkça yer almasını istemeli ve koruyucu tedbir kararlarını saklamalıdır. Psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları ayrıca tedavileri tamamlanıncaya kadar sınır dışı edilmez (6458 s.K. m.55/1-d).

Sınır dışı edilemeyecek yabancılar için 6458 sayılı Kanun’un 55. maddesi yazımıza bakabilirsiniz.

Uzun Dönem İkamet, İnsani İkamet ve Çalışma

Türkiye’de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalan yabancıya uzun dönem ikamet izni verilebilir (6458 s.K. m.42/1). Son üç yılda sosyal yardım almamış olmak, yeterli ve düzenli gelir, geçerli sağlık sigortası ve kamu düzeni bakımından tehdit oluşturmamak gerekir (m.43). Aile ve kısa dönem izinlerle geçen süreler bu hesaba katılır; ancak danışıklı evlilikle alınıp sonradan iptal edilen izinler toplam süreye sayılmaz (m.37/3). İnsani ikamet izni sahipleri uzun dönem izne geçemez (m.42/2).

Çocuğun yüksek yararının söz konusu olduğu durumlarda, diğer ikamet izinlerinin şartları aranmadan insani ikamet izni verilebilir ve uzatılabilir (m.46/1-a). İkamet izni tek başına çalışma hakkı vermez; çalışmak için ayrıca çalışma izni gerekir ve çalışma izni olmadan çalışmak sınır dışı etme sebebidir (m.54/1-ğ).

Ayrıntılar için uzun dönem ikamet izni, insani ikamet izni ve yabancıların çalışma izni yazılarımıza bakabilirsiniz.

Danışıklı Evlilik Şüphesi

Evliliğin yalnız ikamet izni almak amacıyla yapıldığına ilişkin makul şüphe varsa, valilikler izin verilmeden veya uzatılmadan önce durumu araştırır; bu tespit edilirse izin verilmez, verilmişse iptal edilir (6458 s.K. m.37/1). İzin verildikten sonra da evliliğin danışıklı olup olmadığı denetlenebilir (m.37/2). Danışıklı evlilikle alınıp sonradan iptal edilen izinler toplam ikamet süresinden sayılmaz (m.37/3). Kısa süren bir evliliğin boşanmayla bitmesi, özellikle evlilikten kısa süre sonra açılan davalarda bu şüpheyi gündeme getirebilir.

Vatandaşlık başvurusunda da il emniyet müdürlüğü aile birliği ve evlilik birliğiyle bağdaşmayan davranışlar yönünden soruşturma yapar, ardından komisyon eşlerle ayrı ayrı ve birlikte görüşür (Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.27-29). Vatandaşlık kazanıldıktan sonra kazanmanın yalan beyan veya önemli hususların gizlenmesi sonucunda gerçekleştiği anlaşılırsa kazanma kararı iptal edilir (5901 s.K. m.31); iptal karar tarihinden itibaren hüküm doğurur ve bu kişiye bağlı olarak vatandaşlık kazanan eş ve çocuklara da uygulanır (m.32).

Ayrıntılar için danışıklı evlilik şüphesi ve vatandaşlığın iptali yazımıza bakabilirsiniz.

Sınır Dışı Etme Riski ve Yargı Yolu

Boşanma yabancı eşin kendiliğinden sınır dışı edilmesi sonucunu doğurmaz. Risk, ikamet izni iptal edildiğinde, izin süresi bittikten sonra kabul edilebilir bir gerekçe olmadan on günden fazla kalındığında veya uzatma başvurusu reddedilip on gün içinde ülke terk edilmediğinde doğar (6458 s.K. m.54/1-f, g, j). Sınır dışı etme kararı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde dava konusu yapılabilir; dava açma süresi içinde ve yargılama sürerken yabancı, rızası olmadıkça sınır dışı edilmez (m.53/3).

Kanun’un sınır dışı etme kararı alınmayacakları sayan 55. maddesinde aile hayatına ilişkin doğrudan bir bent yoktur. Ancak Türk vatandaşı çocuğu veya eşi bulunan yabancılar bakımından Anayasa’nın 20. maddesindeki aile hayatına saygı hakkı idari kararların denetiminde dikkate alınır. Anayasa Mahkemesi aile hayatı iddiasını idare mahkemesinde ileri sürmeyen başvurucunun bu şikâyetini başvuru yolları tüketilmediği için incelememiştir (B. No: 2020/14880, 25.03.2025); bu nedenle aile bağları davanın en başında ileri sürülmelidir.

Dava dilekçesi için sınır dışı kararı iptal dava dilekçesi, tahdit kodları için ikamet izni iptali ve tahdit kodu riski yazılarımıza bakabilirsiniz.

Vatandaşlık: Başvuru, Kazanılmış Vatandaşlık ve İptal

Türk vatandaşıyla evlenmek kendiliğinden vatandaşlık kazandırmaz. En az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancı; aile birliği içinde yaşamak, evlilik birliğiyle bağdaşmayacak faaliyette bulunmamak ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel teşkil etmemek şartıyla başvurabilir (5901 s.K. m.16/1). Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümüyle evlilik sona ererse aile birliği şartı aranmaz (m.16/2). Eş sonradan Türk vatandaşı olmuşsa üç yıllık süre onun vatandaşlığı kazandığı tarihten hesaplanır (Vatandaşlık Yönetmeliği m.25/3).

Kanun “evliliği devam eden” yabancıdan söz ettiğinden, başvuru sonuçlanmadan boşanma kesinleşirse evlilik yoluyla vatandaşlık şartı ortadan kalkar; bu durumda genel yoldan vatandaşlık için beş yıl kesintisiz ikamet, Türkçe bilgisi ve geçim gibi şartlara bakılır (m.11). Kazanılmış vatandaşlık ise boşanmayla kendiliğinden sona ermez; Kanunda bu yönde bir hüküm yoktur ve iptal ancak kazanma sırasında yalan beyan veya önemli hususların gizlenmesi varsa mümkündür (m.31). Evliliğin butlanına karar verilirse iyi niyetli eş vatandaşlığını korur (m.16/3); iyi niyet Bakanlıkça araştırılır (Vatandaşlık Yönetmeliği m.31).

Ayrıntılar için evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı ve evlilik yoluyla vatandaşlık başvurusunun reddi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Çocuk: Vatandaşlık, Velayet ve İkamet

Türkiye’de veya yurt dışında Türk vatandaşı ana veya babadan evlilik içinde doğan çocuk Türk vatandaşıdır (5901 s.K. m.7/1). Ebeveynlerin boşanması çocuğun vatandaşlığını etkilemez; vatandaşlığın iptali hâlinde bile doğumla Türk vatandaşı olan çocuk bu iptalden etkilenmez. Velayet ana veya babanın vatandaşlığına göre değil, çocuğun üstün yararına göre düzenlenir (TMK m.182). Velayeti kendisine verilmeyen ebeveyn çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır.

Aile ikamet izni Türk vatandaşının yabancı eşine ve yabancı çocuklarına verilir (6458 s.K. m.34/1); Türk vatandaşı çocuğun yabancı ebeveyni için bu maddede ayrı bir sebep yoktur. Bu durumda kısa dönem izin şartları yoksa çocuğun yüksek yararı insani ikamet izni için ileri sürülebilir (m.46/1-a). Yabancı eşin önceki ilişkisinden olan ve Türk eş üzerinden aile izni alan çocuğun izni de boşanmadan etkilenir (bizim değerlendirmemiz). Çocuğun yurt dışına çıkarılması riskine karşı boşanma davasında tedbir istenebilir (TMK m.169).

Ayrıntılar için çocuğa çıkış yasağı tedbiri ve yurt dışında verilen velayet kararının tanınması yazılarımıza bakabilirsiniz.

Anayasa Mahkemesi ve Yargı Kararları

Kararların ortak dersi, aile bağlarının idari başvuruda ve idare mahkemesinde somut belgelerle ve en baştan ileri sürülmesidir. Rus ve Ukraynalı eşler için Rus veya Ukraynalı eşle boşanma, Azerbaycan ve Orta Asya vatandaşları için Azerbaycan ve Orta Asya vatandaşı eşle boşanma yazılarımıza bakabilirsiniz.

Dilekçe Örnekleri

1. Boşanma sonrası kısa dönem ikamet izni başvuru dilekçesi

2. Boşanma davası sürerken aile ikamet izninin iptaline karşı iptal davası dilekçesi

3. Türk vatandaşı çocuğu olan yabancı hakkında sınır dışı etme kararına karşı iptal davası dilekçesi

Benzer bir dilekçe için sınır dışı kararı iptal dava dilekçesi yazımıza bakabilirsiniz.

Örnek Senaryolar

Senaryo 1: Dört yıllık evlilik, anlaşmalı boşanma. Rusya vatandaşı bir kadın Türk vatandaşı eşiyle dört yıl evli kalmış ve bu süre boyunca aile ikamet izniyle İstanbul’da yaşamıştır. Anlaşmalı boşanma kararı kesinleşmiştir. Vatandaşlık başvurusu ise henüz sonuçlanmamıştır.

Senaryo 2: On sekiz aylık evlilik ve şiddet. Ukrayna vatandaşı bir kadın, Türk vatandaşı eşinin şiddeti nedeniyle evlilikten on sekiz ay sonra boşanmıştır. Aile mahkemesi koruyucu tedbir kararı vermiş, boşanma kararında şiddet kusur olarak tespit edilmiştir. Bir yaşında Türk vatandaşı çocukları vardır ve velayet anneye verilmiştir.

Adım Adım Yol Haritası

1. Aile izniyle geçen süreyi hesaplayın. Üç yılı doldurdunuz mu?
2. Şiddet varsa mahkeme kararı edinin. Koruyucu tedbir ve boşanma kararındaki tespit önemlidir.
3. Kesinleşme tarihini takip edin. On günlük başvuru süresi bu tarihten başlar.
4. Kısa dönem başvurusunu belgeleyin. Adres, barınma ve sağlık sigortası belgelerini hazırlayın.
5. Vatandaşlık başvurusunun durumunu öğrenin. Boşanma evlilik yoluyla başvuruyu sonuçsuz bırakır.
6. Çocuğun durumunu ayrıca değerlendirin. Gerekirse insani ikamet izni isteyin.
7. Çalışacaksanız çalışma izni alın. İkamet izni çalışma hakkı vermez.
8. Olumsuz işleme süresinde dava açın. Sınır dışı kararında yedi gün, diğer işlemlerde altmış gün.

Sık Yapılan Hatalar

Sıkça Sorulan Sorular

Türk vatandaşından boşanınca aile ikamet iznim iptal edilir mi?

Boşanma iznin dayanağını ortadan kaldırır; şartları varsa kısa dönem izne geçilir, aksi hâlde izin iptal edilir veya uzatılmaz (6458 s.K. m.34/6, 36).

Kısa dönem izne geçiş için kaç yıl evli olmak gerekir?

Evlilik süresi değil, en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olmak aranır (6458 s.K. m.34/6).

Başvuruyu ne zaman yapmalıyım?

Boşanmanın kesinleşmesinden itibaren on gün içinde (Uygulama Yönetmeliği m.26/1).

Şiddet nedeniyle boşandım; üç yıl şartı aranır mı?

Aile içi şiddet mağduriyeti mahkeme kararıyla sabitse aranmaz (6458 s.K. m.34/6).

Koruyucu tedbir kararı yeterli mi?

6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruyucu tedbir kararı bir mahkeme kararıdır; ancak yeterliliği idarenin değerlendirmesine bağlıdır. Boşanma kararında şiddetin tespiti de sunulmalıdır.

Türk eşim öldü; Türkiye’de kalabilir miyim?

Destekleyicinin ölümü hâlinde süre şartı aranmadan kısa dönem izin verilebilir (6458 s.K. m.34/7).

Boşanma davası sürerken aile iznim iptal edilebilir mi?

Evlilik devam ettiği ve eşler dava süresince ayrı yaşama hakkına sahip olduğu için (TMK m.197) bu gerekçeyle iptal tartışmalıdır; yine de iptal hâlinde dava açılmalıdır.

Kısa dönem ikamet izni kaç yıl verilir?

Her defasında en fazla iki yıl (6458 s.K. m.31/2).

Uzun dönem ikamet iznine nasıl geçerim?

Kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmak ve gelir, sağlık sigortası, sosyal yardım almamış olma gibi şartları taşımak gerekir (6458 s.K. m.42, 43).

Evlilik yoluyla aldığım vatandaşlık boşanınca gider mi?

Hayır. Kanunda böyle bir hüküm yoktur; iptal ancak kazanma sırasında yalan beyan veya önemli hususların gizlenmesi varsa mümkündür (5901 s.K. m.31).

Vatandaşlık başvurum sürerken boşanırsam ne olur?

Kanun evliliğin devam etmesini aradığından evlilik yoluyla başvuru şartı ortadan kalkar (5901 s.K. m.16/1); genel yoldan başvuru şartlarına bakılır (m.11).

Danışıklı evlilik şüphesi neye yol açar?

İkamet izni verilmez veya iptal edilir ve bu izinle geçen süreler toplam ikamet süresine sayılmaz (6458 s.K. m.37).

Türk vatandaşı çocuğum var; bu bana ikamet hakkı verir mi?

Aile ikamet izni maddesinde bu yönde ayrı bir sebep yoktur; ancak çocuğun yüksek yararı insani ikamet izni sebebidir (6458 s.K. m.46/1-a).

Çocuğumun vatandaşlığı boşanmadan etkilenir mi?

Hayır. Türk vatandaşı ana veya babadan evlilik içinde doğan çocuk Türk vatandaşıdır (5901 s.K. m.7/1).

Sınır dışı kararına karşı ne kadar sürede dava açmalıyım?

Tebliğden itibaren yedi gün içinde; dava süresince rızanız olmadıkça sınır dışı edilmezsiniz (6458 s.K. m.53/3).

İkamet iznimle çalışabilir miyim?

Hayır. Çalışma izni ayrıca alınmalıdır; izinsiz çalışmak sınır dışı etme sebebidir (6458 s.K. m.54/1-ğ).