İki İranlı eşin Türkiye’deki boşanma davasına ortak millî hukuk olan İran hukuku, Türk vatandaşı ile İranlı eşin Türkiye’de birlikte yaşadığı durumda ise Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.14/1). MÖHUK’ta mehre özgü bir bağlama kuralı yoktur; İran hukukuna göre kadın evlenmeyle mehriyenin maliki olur ve onu her zaman isteyebilir (İran Medeni Kanunu m.1082), Türk hukukunda ise Yargıtay mehri bağışlama vaadi sayar (İBK, 02.12.1959, 14/30). Yargıtay, İran aile mahkemesinin kocaya verdiği izinle noterde gerçekleştirilen tek taraflı boşanmaları kadının iradesini yok saydığı için Türk kamu düzenine açıkça aykırı bulmakta ve tanımamaktadır (2. HD, 2018/3127 E.; 2024/51 E.). Türkiye ile İran arasındaki 2010 tarihli adli işbirliği anlaşması kişi hâline ilişkin kararların tanınmasını da düzenler.
Güncel durum (25 Ekim 2026). MÖHUK m.13-15 ve 50-59’da yeni bir değişikliğe rastlamadık. Türkiye Cumhuriyeti ile İran İslam Cumhuriyeti Arasında Hukukî ve Cezaî Konularda Adlî İşbirliği Anlaşması 3 Şubat 2010’da Ankara’da imzalanmış, onaylanması 6121 sayılı Kanunla uygun bulunmuştur (RG 10.03.2011, 27870). Anlaşmanın yürürlüğe girdiği tarihi doğrulayamadık; başvurudan önce Adalet Bakanlığından teyit edilmesi gerekir. İran, Apostil Sözleşmesi’ne ve 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi’ne taraf değildir (HCCH durum tabloları).
İran hukukuna ilişkin açıklamalar ikincil kaynaklara dayanır ve genel bilgi niteliğindedir. Somut dosyada İran hukukunun güncel metni Adalet Bakanlığı aracılığıyla veya bilirkişiden tespit ettirilmelidir.
İranlı eşinizle boşanma ve mehriye talebinizi doğru hukuka dayandıralım
Hangi hukukun uygulanacağını, mehriyenin nasıl isteneceğini ve İran’daki boşanmanın Türkiye’de sonuç doğurup doğurmayacağını birlikte değerlendirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
📞 0554 648 37 15💬 WhatsAppİçindekiler
- Kısa cevaplar
- Uygulanacak hukuk ve yetki
- İran hukukunda boşanma
- İran hukukunda mehriye
- Mehriyenin nitelendirilmesi ve Türk hukuku
- Velayet, nafaka ve çocuk
- İran boşanma kararlarının tanınması
- Türkiye-İran Adli İşbirliği Anlaşması
- Belgeler, temsilcilikler ve kayıt
- Yargıtay kararları
- Dilekçe örnekleri
- Örnek senaryolar
- Yol haritası
- Sık yapılan hatalar
- Sıkça sorulan sorular
Kısa Cevaplar
Tablo: İranlı eşle boşanmada kısa cevaplar
| Soru | Kısa cevap | Dayanak |
|---|---|---|
| İki İranlı eş Türkiye’de boşanırsa hangi hukuk uygulanır? | İran hukuku (ortak millî hukuk) | MÖHUK m.14/1 |
| Türk ve İranlı eş Türkiye’de yaşıyorsa? | Türk hukuku (ortak mutad mesken) | MÖHUK m.14/1 |
| İranlı eş Türk vatandaşlığını da almışsa? | Türk vatandaşlığı esas alınır | MÖHUK m.4/b |
| Mehriye hangi hukuka tabidir? | Özel kural yok; çoğu dosyada m.13/3, 14 ve 15 aynı hukuka götürür | MÖHUK m.13/3, 14, 15 |
| İran’da noterde tescil edilen tek taraflı boşanma tanınır mı? | Yargıtay kamu düzenine aykırı bularak tanımıyor | 2. HD 2018/3127 E.; 2024/51 E. |
| Çocuk İran’a götürülürse 1980 Lahey işler mi? | Hayır; İran taraf değil | HCCH durum tablosu |
| İran belgelerine apostil yapılır mı? | Hayır; onay zinciri veya anlaşmadaki tasdik muafiyeti | Anlaşma m.14 |
Diğer yabancı eş rehberleri için Azerbaycan ve Orta Asya vatandaşı eş, Suriyeli eş ve yabancıların Türkiye’de evlilik ve boşanması yazılarımıza bakabilirsiniz.
Uygulanacak Hukuk ve Yetkili Mahkeme
Türk mahkemesinde boşanma ve ayrılık eşlerin ortak millî hukukuna, ortak millî hukuk yoksa ortak mutad mesken hukukuna, o da yoksa Türk hukukuna tabidir; boşanmanın hükümlerine de aynı hukuk uygulanır, geçici tedbirlere ise Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.14). Bu nedenle iki İranlı eşin Ankara’da, İstanbul’da veya Denizli’de açtığı boşanma davasında İran Medeni Kanunu uygulanır. Türk vatandaşı ile İranlı eş Türkiye’de birlikte yaşıyorsa Türk hukuku, Tahran’da birlikte yaşıyorsa İran hukuku esas alınır. İranlı eş Türk vatandaşlığını da almışsa Türk vatandaşlığı esas alınır (m.4/b); bu durumda iki eş bakımından ortak millî hukuk Türk hukuku olur.
Hâkim yabancı hukuku re’sen uygular; içeriği bütün çabalara rağmen tespit edilemezse Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.2). Yabancı hukukun somut olaya uygulanan hükmü Türk kamu düzenine açıkça aykırıysa uygulanmaz ve gerekli hâllerde Türk hukuku uygulanır (m.5). Uluslararası koruma kapsamında Türkiye’de bulunan İranlılar bakımından, mülteciler için öngörülen yerleşim yeri hukuku kuralının (m.4/a) şartlı mültecilere uygulanıp uygulanmayacağı tartışmaya açıktır (bizim değerlendirmemiz).
Türk mahkemesinin yetkisi iç hukuktaki yer itibarıyla yetki kurallarına göre belirlenir (MÖHUK m.40); boşanmada eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir (TMK m.168). Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşı kişi hâline ilişkin davasını Türkiye’de de açabilir (MÖHUK m.41).
Tablo: Uygulanacak hukuk
| Durum | Boşanma | Evliliğin genel hükümleri | Mal rejimi |
|---|---|---|---|
| İki İranlı eş, Türkiye’de | İran hukuku (m.14/1) | İran hukuku (m.13/3) | İran hukuku (m.15/1) |
| Türk ve İranlı eş, Türkiye’de | Türk hukuku (m.14/1) | Türk hukuku (m.13/3) | Evlenme anındaki ortak mutad mesken (m.15/1) |
| Türk ve İranlı eş, İran’da | İran hukuku (m.14/1) | İran hukuku (m.13/3) | Evlenme anındaki ortak mutad mesken (m.15/1) |
| İranlı eş Türk vatandaşlığını da almış | Türk hukuku (m.4/b) | Türk hukuku | Evlenme anındaki vatandaşlığa göre |
| Yabancı hukuk tespit edilemezse | Türk hukuku (m.2) | Türk hukuku (m.2) | Türk hukuku (m.2) |
Evlenme ehliyeti ve şartları her eşin evlenme anındaki millî hukukuna, şekli ise evlenmenin yapıldığı ülke hukukuna tabidir (MÖHUK m.13/1-2). İran hukukunda kız için 13, erkek için 15 güneş yılı esas alınır; daha küçük yaşta evlenme veli izni ve mahkeme onayına bağlıdır (İran Medeni Kanunu m.1041). Müslüman kadının gayrimüslimle evlenmesi yasaktır (m.1059) ve İranlı kadının yabancıyla evlenmesi hükümet iznine bağlıdır (m.1060). Türkiye’de yapılacak evlendirmede bu farklılıklar somut olayda kamu düzeni denetimine tabidir; Türk hukukunda evlenme yaşı 17, olağanüstü durumlarda hâkim izniyle 16’dır (TMK m.124). Ayrıntılar için evlenme engelleri ve yabancı eşle boşanmada yetki yazılarımıza bakabilirsiniz.
İran Hukukunda Boşanma: Talak, Hul ve Kadının Boşanma Hakkı
İran Medeni Kanunu kocaya karısını boşama yetkisi tanır (m.1133). Uygulamada koca da aile mahkemesine başvurur; mahkeme boşanmanın tesciline imkân veren bir belge verir ve boşanma bu belgeye dayanılarak resmî boşanma dairesinde (noter) kaydedilir. Yargıtay’ın incelediği bir dosyada Tahran aile mahkemesi boşanmaya karar vermemiş, kocaya üç ay geçerli bir izin vermiş; koca bu izinle notere başvurarak boşanma belgesi düzenletmiştir (2. HD, 25.12.2018, E.2018/3127, K.2018/15305).
Kadın ise evlilik sözleşmesine konulan şartlara dayanarak (m.1119), kocanın nafaka yükümlülüğünü yerine getirmemesi hâlinde (m.1129) ve evliliğin devamı kendisi için ağır ve katlanılmaz bir durum yarattığında (usr ve haraç, m.1130) mahkemeden boşanma isteyebilir. 2002 değişikliğiyle m.1130’a örnekler eklenmiştir: kocanın en az altı ay üst üste ortak hayatı terk etmesi, evlilik hayatına zarar veren uyuşturucu veya alkol bağımlılığı, beş yıl veya daha fazla hapis cezasına kesin mahkûmiyet, kadına şiddet veya her türlü kötü muamele ve ortak hayatı bozan tedavisi güç hastalık. Kanun bu listenin sınırlı olmadığını belirtir (Iran Primer, USIP).
Kocasından hoşlanmayan kadının mehriyesinden veya başka bir maldan vazgeçerek boşanması hul (m.1146), eşlerin karşılıklı hoşnutsuzluğunda kadının mehriyeyi aşmayan bir bedel vermesiyle gerçekleşen boşanma mübarat (m.1147) olarak adlandırılır. Uygulamada sık görülen “mehriyemi bağışladım, boşanmak istiyorum” talebi hul boşanmasına karşılık gelir.
Tablo: İran hukukunda boşanma yolları
| Yol | Kim başvurur | İran Medeni Kanunu | Türkiye’de dikkat |
|---|---|---|---|
| Talak (kocanın boşaması) | Koca; mahkeme izni ve noter tescili | m.1133 | Tek taraflı ise tanınmıyor |
| Sözleşme şartına dayalı boşanma | Kadın | m.1119 | Evlilik senedi sunulmalı |
| Nafaka ödenmemesi | Kadın | m.1129 | Mahkeme kararı |
| Usr ve haraç | Kadın | m.1130 | Mahkeme kararı |
| Hul | Kadın; bedel karşılığı | m.1146 | Mehriyeden vazgeçme belgelenmeli |
| Mübarat | Karşılıklı hoşnutsuzluk | m.1147 | Bedel mehriyeyi aşamaz |
İran hukukunda kadının nafakası evlilik süresince kocaya aittir (m.1106-1107). Boşanmadan sonra nafaka kural olarak rici talakta iddet süresiyle, kesin (bain) talakta ise kadının gebeliği hâliyle sınırlıdır (m.1109). Türk mahkemesi İran hukukunu uyguladığında TMK m.175’teki yoksulluk nafakasının karşılığı bulunmaz; kamu düzeni müdahalesi ancak somut olayda açık bir aykırılık varsa gündeme gelir (MÖHUK m.5).
İran Hukukunda Mehriye
Mali değeri olan ve mülkiyete konu olabilen her şey mehriye olarak belirlenebilir (İran Medeni Kanunu m.1078); mehriye taraflarca bilinmeli ve onların rızasıyla belirlenmelidir (m.1079-1080). Kanunda üst sınır yoktur. Evlenmeyle kadın mehriyenin maliki olur ve onda dilediği gibi tasarruf edebilir (m.1082). Maddeye eklenen not, para olarak belirlenen mehriyenin evlenme yılından itibaren fiyat endeksindeki değişime göre güncellenmesini öngörür. Mehriye belirlenmemişse evlilik geçerlidir ve zifaftan sonra emsal mehir (mehr-i misil) istenir (m.1087, 1091); koca zifaftan önce boşarsa kadın mehriyenin yarısını alır (m.1092).
Aile Koruma Kanunu’nun 22. maddesine göre 110 adet altın sikkeye veya karşılığına kadar olan mehriye, Mali Mahkûmiyetlerin İnfazı Kanunu’nun 2. maddesine göre icra edilir; bu miktarı aşan kısımda ise yalnız kocanın ödeme gücü esas alınır. Ödenmeyen mehriye için öngörülen hapis yaptırımı da 110 sikke ile sınırlıdır (JAHSS 8(1), 2022). Uygulamada mehriye sıklıkla altın sikke sayısıyla belirlenir.
Tablo: İran hukukunda mehriyenin temel kuralları
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Konu | Mali değeri olan her şey | İMK m.1078 |
| Belirlilik | Taraflarca bilinmeli | İMK m.1079 |
| Miktar | Rızayla belirlenir; üst sınır yok | İMK m.1080 |
| Mülkiyet | Evlenmeyle kadına geçer | İMK m.1082 |
| Nakdî mehriye | Fiyat endeksine göre güncellenir | İMK m.1082 notu |
| Belirlenmemişse | Zifaftan sonra emsal mehir | İMK m.1087, 1091 |
| Zifaftan önce boşanma | Mehriyenin yarısı | İMK m.1092 |
| İcra | 110 sikkeye kadar özel icra; fazlası ödeme gücüne göre | Aile Koruma Kanunu m.22 |
Türk mahkemesi iki İranlı eş arasındaki davada İran hukukunu uyguladığında mehriyenin varlığı ve miktarı İran hukukuna göre belirlenir. Ancak hükmün icrası Türk icra hukukuna tabidir; İran’daki hapis yaptırımı Türkiye’de uygulanmaz (bizim değerlendirmemiz).
Mehriyenin Nitelendirilmesi ve Türk Hukuku
MÖHUK’ta mehre özgü bir bağlama kuralı yoktur. Mehriye talebi evliliğin genel hükmü (m.13/3), boşanmanın hükmü (m.14/3) veya mal rejimi (m.15/1) olarak nitelendirilebilir. İki İranlı eş arasında bu üç kuralın üçü de ortak millî hukuk olan İran hukukuna götürür; Türk ve İranlı eşin Türkiye’de yaşadığı durumda ise genel hükümler ve boşanma bakımından Türk hukuku uygulanır. Bu nedenle nitelendirme tartışması çoğu dosyada sonucu değiştirmez (bizim değerlendirmemiz).
Türk hukuku uygulandığında Yargıtay mehri bağışlama vaadi olarak kabul eder (İBK, 02.12.1959, 14/30). Bağışlama vaadi yazılı şekle bağlıdır (TBK m.288). İran’da düzenlenen evlilik senedinde yer alan mehriye kaydı bu şekil şartını karşılayabilir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, evlilik teminatı senedine dayanan mehir davasının aile hukukundan değil genel hükümlerden doğduğunu kabul etmiştir (08.04.2019, E.2019/482, K.2019/3079). Hukuk Genel Kurulu ise senette yazılı ziynetlerin kadına teslim edildiği savunmasının yazılı delille ispatlanması gerektiğine karar vermiştir (30.06.2020, E.2017/1538, K.2020/485).
Tablo: Senaryoya göre mehriye talebi
| Senaryo | Uygulanacak hukuk | Sonuç |
|---|---|---|
| İki İranlı eş, Türkiye’de dava | İran hukuku | Evlenmeyle doğan alacak; m.1082 |
| Türk kadın, İranlı koca, Türkiye’de yaşıyorlar | Türk hukuku | Bağışlama vaadi; yazılı şekil |
| Mehriye boşanma davasıyla birlikte isteniyor | Boşanmaya uygulanan hukuk | Aynı davada karara bağlanabilir |
| Mehriye ayrı davada isteniyor (Türk hukuku) | Türk hukuku | Genel hükümler; 3. HD 2019/482 E. |
| Kadın hul ile boşanmış | İran hukuku | Vazgeçilen mehriye istenemez |
Mehrin Türk hukukundaki niteliği için mehir senedi alacağı, ziynetler için boşanmada ziynet ve altınlar yazılarımıza bakabilirsiniz.
Velayet, Nafaka ve Çocuğun Korunması
İran hukuku çocuğun bakımı ve gözetimi (hazanet) ile kanuni temsili (velayet) birbirinden ayırır. 2002 değişikliğinden sonra yedi yaşına kadar hazanette anne önceliklidir; bu yaştan sonra hazanet babaya geçer, ancak uyuşmazlık çıkarsa mahkeme çocuğun yararını gözeterek karar verir (İran Medeni Kanunu m.1169; Iran Primer). Kanuni temsil anlamındaki velayet baba ve baba tarafından dedeye aittir (m.1180-1181). Çocuğun nafakası babaya aittir (m.1199).
Türk mahkemesinde boşanmanın hükümleri boşanmaya uygulanan hukuka tabidir (MÖHUK m.14/3). İki İranlı eşin davasında velayet konusunda İran hukuku esas alınsa da sonucun çocuğun üstün yararıyla açıkça bağdaşmadığı durumda kamu düzeni denetimi devreye girer (m.5). Yargılama süresince tedbir nafakası ve çocuğun yurt dışına çıkarılmasını önleyen tedbirler Türk hukukuna göre verilir (m.14/4; TMK m.169).
İran 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi’ne taraf değildir. Çocuk İran’a götürüldükten sonra iade için bir sözleşme mekanizması bulunmadığından, en etkili araç çocuk Türkiye’deyken alınacak yurt dışına çıkış yasağı tedbiridir. Babası İranlı olan çocuk İran hukukuna göre İran vatandaşıdır (İran Medeni Kanunu m.976); annesi Türk vatandaşı olan çocuk da Türk vatandaşıdır (5901 s.K. m.7). İran Meclisi 2019’da İranlı annenin yabancı babadan doğan çocuğu için başvuru yoluyla vatandaşlık imkânı getiren değişikliği kabul etmiştir (HRW, 2019).
Tablo: Velayet ve nafakada İran hukuku ile Türk hukuku
| Konu | İran hukuku | Türk hukuku |
|---|---|---|
| Bakım ve gözetim | Yedi yaşa kadar anne öncelikli; sonra baba (m.1169) | Çocuğun üstün yararına göre (TMK m.182) |
| Kanuni temsil | Baba ve baba tarafından dede (m.1180-1181) | Velayet sahibi ebeveyn |
| Uyuşmazlık | Mahkeme çocuğun yararını gözetir | Hâkim re’sen gözetir |
| Çocuğun nafakası | Babaya ait (m.1199) | Ebeveynler gücü oranında (TMK m.182) |
| Kadının boşanma sonrası nafakası | Rici talakta iddet süresi (m.1109) | Yoksulluk nafakası (TMK m.175) |
| Kaçırma | 1980 Lahey’e taraf değil | Çıkış yasağı tedbiri (TMK m.169) |
Ayrıntılar için velayet davası ve çocuğa yurt dışına çıkış yasağı yazılarımıza bakabilirsiniz.
İran Boşanma Kararlarının Türkiye’de Tanınması
Yabancı mahkeme kararının tanınmasında karşılıklılık aranmaz; kararın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmemesi, kamu düzenine açıkça aykırı olmaması ve savunma hakkına uyulmuş olması gerekir (MÖHUK m.54, 58). Yargıtay, İran aile mahkemesinin boşanmaya karar vermeden kocaya tek taraflı boşanma yetkisi verdiği ve boşanmanın noterde gerçekleştiği bir olayda, ortada boşanmaya ilişkin bir mahkeme kararı bulunmadığını ve kadının iradesini yok sayan bu işlemin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olduğunu belirterek tanıma kararını bozmuştur (2. HD, 25.12.2018, E.2018/3127, K.2018/15305, oyçokluğu). Daire 2024’te de benzer bir davanın reddini onamıştır (2. HD, 01.04.2024, E.2024/51, K.2024/2254).
Kadının m.1129 veya m.1130’a dayanan talebi üzerine mahkemenin verdiği boşanma kararı ile eşlerin birlikte başvurduğu anlaşmalı boşanma bu kadar sorunlu değildir; burada kadının iradesi yok sayılmamıştır. Yine de İran’da boşanmanın mahkeme belgesine dayanılarak noterde tescil edilmesi nedeniyle “ortada mahkeme kararı yok” itirazı her dosyada gündeme gelebilir. Bu durumda Nüfus Hizmetleri Kanunu 27/A maddesi değerlendirilmelidir: Madde, yabancı ülke adlî veya idarî makamlarınca verilen ve usulen kesinleşen boşanma kararlarının, Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmamak şartıyla dava açılmadan nüfusa tescilini kabul eder; eşlerden biri yabancıysa Türk vatandaşı eş tek başına başvurabilir (bizim değerlendirmemiz).
Tablo: İran’daki boşanma türüne göre Türkiye’de sonuç
| İran’daki işlem | Mahkemede tanıma | İdari tescil (NHK m.27/A) |
|---|---|---|
| Kocanın mahkeme izniyle noterde tek taraflı boşaması | Yargıtay kamu düzenine aykırı buluyor | Kamu düzeni şartı nedeniyle güç |
| Kadının talebiyle mahkeme kararı (m.1129, 1130) | Mümkün; şartlar MÖHUK m.54 | Mümkün |
| Eşlerin birlikte başvurduğu anlaşmalı boşanma | Mümkün; “karar yok” itirazı riski | Mümkün |
| Hul boşanması | Kadının iradesi var; dosyaya göre | Mümkün |
| Türkiye’de boşanma kararı kesinleşmiş | Hukuki yarar yok (2. HD 2024/10660 E.) | Gerek yok |
Tanınmayan bir İran boşanması Türkiye bakımından evliliği sona erdirmez; kadın Türk mahkemesinde boşanma davası açabilir. İran kararı tanındıktan sonra Türkiye’de açılan tazminat davasında yabancı karardan kusur çıkarılamaz (YHGK, E.2022/187, K.2023/444). Genel kurallar için tanıma ve tenfiz davası, tenfizde kamu düzeni itirazı ve idari yoldan tanıma yazılarımıza bakabilirsiniz.
Türkiye-İran Hukukî ve Cezaî Konularda Adlî İşbirliği Anlaşması
Anlaşma 3 Şubat 2010’da Ankara’da imzalanmış ve onaylanması 6121 sayılı Kanunla uygun bulunmuştur (RG 10.03.2011, 27870). Taraflar diğer tarafta verilen hukukî ve ticarî kararları, tazminata ilişkin ceza kararlarını ve hakem kararlarını tanır ve tenfiz eder (m.19/1). Hukukî ve ticarî kararlar ancak dayandıkları hukuki ilişki Anlaşma’nın yürürlüğünden sonra doğmuşsa kapsamdadır (m.19/2); kişi hâline ilişkin kararlar ise Anlaşma’nın yürürlüğünden önce verilmiş olsalar bile tanınır (m.19/3).
Tanıma için kararın kesinleşmiş ve icra edilebilir olması, kararı veren mahkemenin tanıma ülkesi hukukuna göre yetkili olması, davayı kaybeden tarafın usulüne uygun çağrılması, savunma hakkının kısıtlanmaması, aynı konuda kesin hüküm veya derdest dava bulunmaması ve tanımanın tanıma ülkesinin temel hukuk ilkelerine ve kamu düzenine aykırı olmaması gerekir (m.20). Talep doğrudan yetkili adli makama yapılır; kararın onaylı örneği, kesinleşme belgesi, gıyabi kararda davetiye belgesi ve onaylı tercümeler eklenir (m.22). Mahkeme esası incelemez (m.23). Resmî mühürlü belgeler tasdike ihtiyaç duymaz (m.14). Taraflar arasında yazışmalar diplomatik yoldan yürür (m.2).
Tablo: Anlaşmanın aile hukukunu ilgilendiren hükümleri
| Konu | Kural | Madde |
|---|---|---|
| Kapsam | Hukukî ve ticarî kararlar, tazminat kararları, hakem kararları | m.19/1 |
| Zaman | Hukuki ilişki yürürlükten sonra doğmuş olmalı | m.19/2 |
| Kişi hâli kararları | Yürürlükten önce verilmiş olsalar da tanınır | m.19/3 |
| Şartlar | Kesinleşme, yetki, davet, savunma, kesin hüküm, derdestlik, kamu düzeni | m.20 |
| Belgeler | Onaylı karar, kesinleşme, davetiye, tercüme | m.22 |
| Usul | Tanıma ülkesi hukuku; esas incelenmez | m.23 |
| Tasdik | Resmî mühürlü belgeler tasdikten muaf | m.14 |
| Tebligat | Onaylı tercümeyle, tanıma ülkesi hukukuna göre | m.7-8 |
Evlilik Anlaşma’nın yürürlüğünden önce kurulmuşsa, mehriye ve nafaka gibi malvarlığına ilişkin hükümlerin m.19/2 nedeniyle Anlaşma kapsamında tenfizi tartışılabilir; bu durumda MÖHUK m.54/a’daki karşılıklılık şartı ayrıca ortaya konulmalıdır (bizim değerlendirmemiz). Nafaka kararlarının tenfizi için yabancı nafaka kararının tenfizi yazımıza bakabilirsiniz.
Belgeler, Temsilcilikler ve Nüfus Kaydı
İran Apostil Sözleşmesi’ne taraf olmadığından İran belgeleri apostil şerhiyle değil, onay zinciriyle sunulur. Türkiye-İran Anlaşması resmî mühürlü belgeleri tasdikten muaf tuttuğundan (m.14), Anlaşma’nın yürürlükte olduğu teyit edilirse bu muafiyete dayanılabilir; teyit edilemiyorsa onay zinciri daha güvenli yoldur. Türkiye’nin İran’daki temsilcilikleri Tahran Büyükelçiliği ile Tebriz, Urumiye ve Meşhed başkonsolosluklarıdır; nüfus işlemlerinde görev bölgesi başvurudan önce temsilciliğin sayfasından teyit edilmelidir.
Türk vatandaşının İran’da yaptığı evlilik nüfusa tescil edilmemişse önce tescil edilmesi, Türkiye’deki boşanma davasını ve sonrasında kaydın güncellenmesini kolaylaştırır. İranlı eşin Türk vatandaşlığını kazanması için evliliğin en az üç yıl sürmesi ve aile birliği içinde yaşanması gerekir (5901 s.K. m.16). Boşanma, eşe bağlı aile ikamet izninin dayanağını ortadan kaldırır; en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olan eş kısa dönem ikamet iznine geçebilir (6458 s.K. m.34/6).
Tablo: Belge hazırlığı
| Belge | Kullanım yeri | Hazırlık |
|---|---|---|
| Evlilik senedi (mehriye kaydı dâhil) | Boşanma ve mehriye davası | Onay zinciri veya Anlaşma m.14; Türkçe tercüme |
| İran mahkeme kararı ve kesinleşme belgesi | Tanıma davası | Onaylı örnek, kesinleşme, tercüme (Anlaşma m.22) |
| Noterde düzenlenen boşanma belgesi | Tanıma veya NHK 27/A | Mahkeme belgesiyle birlikte sunulmalı |
| Davetiye ve tebliğ belgeleri | Gıyabi kararın tanınması | Aslı veya onaylı örneği |
| Çocuğun doğum belgesi | Velayet ve nafaka | Onay zinciri ve tercüme |
Ayrıntılar için yurt dışında yapılan evliliğin tescili, aile ikamet izni, evlilik yoluyla vatandaşlık ve uluslararası koruma statüleri yazılarımıza bakabilirsiniz.
Yargıtay Kararları
Tablo: İranlı eşlerle ve mehirle ilgili önemli kararlar
| Karar | Konu | İlke |
|---|---|---|
| 2. HD 2018/3127 E., 2018/15305 K. (25.12.2018) | İran mahkemesinin kocaya boşanma izni, noterde boşanma | Mahkeme kararı yok; kamu düzenine aykırı, tanınamaz |
| 2. HD 2024/51 E., 2024/2254 K. (01.04.2024) | İran’da tek taraflı boşanma yetkisi | Tanıma davasının reddi onandı |
| YİBBGK 2010/1 E., 2012/1 K. (10.02.2012) | Kamu düzeni ölçütü | Türk hukukunun temel değerleri esas alınır |
| YHGK 2022/2-766 E., 2023/975 K. (18.10.2023) | Yabancı boşanma kararının tanınması | Tanıma süreye bağlı değil; esas incelenmez |
| 2. HD 2024/10660 E., 2025/696 K. | Türk boşanması kesinleşmişken yabancı karar | Tanımada hukuki yarar yok |
| YHGK 2022/187 E., 2023/444 K. | Tanınan boşanmadan sonra tazminat | Yabancı karardan kusur çıkarılamaz |
| İBK 02.12.1959, 14/30 | Mehrin niteliği | Bağışlama vaadi |
| 3. HD 2019/482 E., 2019/3079 K. (08.04.2019) | Evlilik teminatı senedine dayalı mehir | Genel hükümlerden doğan uyuşmazlık |
| YHGK 2017/1538 E., 2020/485 K. (30.06.2020) | Mehir senedindeki ziynetin teslimi | Yazılı delille ispat |
| 2. HD 2023/4849 E., 2024/3702 K. (21.05.2024) | İki yabancı eşin boşanması | Ortak millî hukuk araştırılmadan karar verilemez |
Son karar Suriyeli eşlere ilişkindir; ortak millî hukukun re’sen araştırılması ilkesi iki İranlı eşin davasında da geçerlidir. Ayrıntılar için yurt dışında boşandık, Türkiye’de geçerli mi yazımıza bakabilirsiniz.
Dilekçe Örnekleri
Önemli not. Aşağıdaki dilekçeler basitleştirilmiş ve varsayımsal örneklerdir. Köşeli parantez içindeki bölümleri dosyanıza göre doldurmanız gerekir. İran hukukuna ilişkin hükümlerin dava tarihindeki metni ayrıca tespit ettirilmelidir.
1. İki İranlı eş arasında boşanma, velayet ve mehriye dava dilekçesi
2. İran’daki tek taraflı boşanmanın tanınması davasına cevap dilekçesi
3. Türk hukukuna tabi mehriye alacağı dava dilekçesi
Benzer bir dilekçe için yabancı boşanma kararının tanınması dilekçesi yazımıza bakabilirsiniz.
Örnek Senaryolar
Uyarı. Aşağıdaki senaryolar basitleştirilmiş ve varsayımsaldır; gerçek kişilere ait değildir.
Senaryo 1: İki İranlı eş Ankara’da boşanıyor. İki İran vatandaşı 2015’te Tahran’da evlenmiş, 2020’den beri Ankara’da yaşamaktadır. Evlilik senedinde mehriye 300 altın sikke olarak belirlenmiştir. Beş yaşında bir çocukları vardır. Koca sekiz aydır evi terk etmiştir ve kadın boşanmak, velayeti almak ve mehriyesini istemek niyetindedir.
Senaryo 1: Değerlendirme
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Yetki | Ankara Aile Mahkemesi | TMK m.168; MÖHUK m.40 |
| Uygulanacak hukuk | İran Medeni Kanunu | MÖHUK m.14/1 |
| Boşanma sebebi | Altı aydan uzun terk; usr ve haraç | İMK m.1130 |
| Mehriye | 300 sikkenin tamamı istenebilir | İMK m.1082 |
| Velayet | Yedi yaşa kadar anne öncelikli; çocuğun yararı | İMK m.1169; MÖHUK m.5 |
| Tedbirler | Tedbir nafakası ve çıkış yasağı | MÖHUK m.14/4; TMK m.169 |
Senaryo 2: Tahran’da tek taraflı boşanma. Türk vatandaşı bir kadın ile İranlı eşi Tahran’da yaşarken koca aile mahkemesinden izin alıp noterde boşanma işlemi yaptırmıştır. Kadın Türkiye’ye dönmüş, koca Türkiye’de tanıma davası açmıştır.
Senaryo 2: Değerlendirme
| Sorun | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Tanıma davası | Mahkeme kararı yok; kamu düzenine aykırı; ret beklenir | 2. HD 2018/3127 E.; 2024/51 E. |
| Evliliğin Türkiye’deki durumu | Tanınmadıkça devam eder | MÖHUK m.58 |
| Kadının seçeneği | Türkiye’de boşanma davası | TMK m.168; MÖHUK m.41 |
| Uygulanacak hukuk | Dava tarihinde ortak mutad mesken yoksa Türk hukuku | MÖHUK m.14/1 (bizim değerlendirmemiz) |
| Mehriye | Türk hukukunda bağışlama vaadi | İBK 1959; TBK m.288 |
Adım Adım Yol Haritası
- Vatandaşlığı netleştirin. İranlı eş Türk vatandaşlığını da almışsa Türk hukuku uygulanır.
- Evlilik senedini temin edin. Mehriye kaydı ve kadına tanınan şartlar bu belgededir.
- Uygulanacak hukuku belirleyin. İki İranlı eşte İran hukuku, Türkiye’de yaşayan karma çiftte Türk hukuku.
- İran hukukunun tespitini isteyin. Mahkeme yabancı hukuku re’sen araştırmalıdır.
- Mehriyeyi doğru davada isteyin. Boşanmayla birlikte veya ayrı davada; uygulanacak hukuka göre görev değişebilir.
- Çocuk için tedbir alın. İran 1980 Lahey’e taraf olmadığından çıkış yasağını erken isteyin.
- İran’daki boşanmanın türünü belirleyin. Tek taraflı talak tanınmaz; kadının talebiyle verilen karar tanınabilir.
- Belgeleri onaylatın. Apostil yoktur; onay zinciri veya Anlaşma’daki tasdik muafiyeti.
Sık Yapılan Hatalar
Tablo: İranlı eşle boşanmada sık yapılan hatalar
| Hata | Sonuç | Doğrusu |
|---|---|---|
| İki İranlı eşte Türk hukukuna göre karar istemek | Karar bozulabilir | İran hukukunun tespiti |
| Tek taraflı İran boşanmasına güvenip yeniden evlenmek | Türkiye’de önceki evlilik devam eder; butlan riski | Önce Türkiye’de boşanma |
| Hul ile vazgeçilen mehriyeyi yeniden istemek | Talep reddedilir | Boşanma türünü belgeleyin |
| İran belgelerine apostil aramak | Belge kabul edilmez | Onay zinciri veya Anlaşma m.14 |
| Çıkış yasağını geç istemek | Çocuğun iadesi için sözleşme yolu yok | Dava ile birlikte tedbir |
| Mehriyenin ödendiğini tanıkla ispata çalışmak | Savunma dinlenmez | Yazılı delil (YHGK 2020/485 K.) |
Sıkça Sorulan Sorular
İki İranlı eş Türkiye’de boşanabilir mi?
Evet. Eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.168; MÖHUK m.40); davaya ortak millî hukuk olan İran hukuku uygulanır (MÖHUK m.14/1).
Türk vatandaşı ile İranlı eşin boşanmasına hangi hukuk uygulanır?
Ortak millî hukuk olmadığından ortak mutad mesken hukuku uygulanır; Türkiye’de birlikte yaşıyorlarsa Türk hukuku esas alınır (MÖHUK m.14/1).
İranlı eşim Türk vatandaşı oldu; yine İran hukuku mu uygulanır?
Hayır. Türk vatandaşlığı da bulunan kişi bakımından Türk vatandaşlığı esas alınır (MÖHUK m.4/b).
İran hukukunda kadın boşanma isteyebilir mi?
Evet. Evlilik sözleşmesindeki şartlara (m.1119), nafakanın ödenmemesine (m.1129) ve evliliğin ağır ve katlanılmaz hâle gelmesine (m.1130) dayanarak mahkemeden boşanma isteyebilir.
İran hukukuna göre mehriye ne zaman istenebilir?
Kadın evlenmeyle mehriyenin maliki olur ve onda dilediği gibi tasarruf edebilir (İran Medeni Kanunu m.1082); boşanmayı beklemesi gerekmez.
Türk hukukunda mehir geçerli midir?
Evet. Yargıtay mehri bağışlama vaadi sayar (İBK, 02.12.1959, 14/30); yazılı şekilde yapılması gerekir (TBK m.288).
Mehriyemi bağışlayıp boşanırsam ne olur?
Bu boşanma İran hukukunda hul olarak adlandırılır (m.1146); kadın vazgeçtiği mehriyeyi sonradan isteyemez.
110 sikke kuralı Türkiye’de uygulanır mı?
Aile Koruma Kanunu m.22 mehriyenin İran’da icrasına ilişkindir. Türk mahkemesinin hükmettiği mehriye Türk icra hukukuna göre takip edilir; İran’daki hapis yaptırımı Türkiye’de uygulanmaz (bizim değerlendirmemiz).
İran’da noterde yapılan boşanma Türkiye’de geçerli mi?
Kocanın mahkeme izniyle tek taraflı yaptığı boşanmayı Yargıtay kamu düzenine aykırı bularak tanımamaktadır (2. HD, 2018/3127 E.; 2024/51 E.).
İran boşanmam tanınmazsa ne yapmalıyım?
Evlilik Türkiye bakımından devam eder; Türk mahkemesinde boşanma davası açabilirsiniz. Türk vatandaşı yurt dışında yaşasa da davayı Türkiye’de açabilir (MÖHUK m.41).
İran mahkeme kararının tanınması için hangi belgeler gerekir?
Kararın onaylı örneği, kesinleşme belgesi, gıyabi kararda davetiye belgeleri ve onaylı Türkçe tercümeleri (Türkiye-İran Anlaşması m.22).
İran belgelerine apostil yapılır mı?
Hayır. İran Apostil Sözleşmesi’ne taraf değildir; belgeler onay zinciriyle sunulur. Anlaşma resmî mühürlü belgeleri tasdikten muaf tutar (m.14), ancak yürürlüğü teyit edilmelidir.
İran hukukunda velayet kimdedir?
Yedi yaşına kadar bakım ve gözetimde anne önceliklidir, sonra baba; uyuşmazlıkta mahkeme çocuğun yararını gözetir (m.1169). Kanuni temsil baba ve baba tarafından dededir (m.1180-1181).
Eşim çocuğu İran’a götürürse ne olur?
İran 1980 Lahey Sözleşmesi’ne taraf olmadığından sözleşmeye dayalı iade yolu yoktur; çocuk Türkiye’deyken çıkış yasağı istenmelidir (TMK m.169).
İranlı kadın Türk erkekle evlenebilir mi?
İran hukukunda İranlı kadının yabancıyla evlenmesi hükümet iznine bağlıdır (İran Medeni Kanunu m.1060); izin yoksa evliliğin İran’daki kaydı güçleşebilir.
Boşanınca İranlı eşin ikamet izni ne olur?
Boşanma aile ikamet izninin dayanağını ortadan kaldırır; en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olan eş kısa dönem ikamet iznine geçebilir (6458 s.K. m.34/6).
Bu yazının kaynakları. 5718 sayılı MÖHUK m.2, 4, 5, 13, 14, 15, 40, 41, 50, 54, 58; 5490 sayılı NHK m.27/A; TMK m.124, 168, 169, 175, 182; TBK m.285, 288; HMK m.6, 200; 5901 s.K. m.7, 16; 6458 s.K. m.34. Türkiye-İran Hukukî ve Cezaî Konularda Adlî İşbirliği Anlaşması (Ankara, 03.02.2010; 6121 s.K., RG 10.03.2011, 27870) m.2, 7, 8, 14, 19-24 (Adalet Bakanlığı DİABGM metni). HCCH Apostil ve 1980 Çocuk Kaçırma sözleşmeleri durum tabloları.
İran hukuku: Medeni Kanun m.976, 1041, 1059, 1060, 1078-1092, 1106-1109, 1119, 1129, 1130, 1133, 1146, 1147, 1169, 1180, 1181, 1199; Aile Koruma Kanunu m.22 (Iran Primer, USIP, 2023; EUAA COI Q71, 2024; JAHSS 8(1), 2022; HRW, 2019). Kararlar: 2. HD, 25.12.2018, E.2018/3127, K.2018/15305; 2. HD, 01.04.2024, E.2024/51, K.2024/2254 (H. Barış, Hukuki Haber, 2025); YİBBGK, 10.02.2012, E.2010/1, K.2012/1; YHGK, 18.10.2023, E.2022/2-766, K.2023/975; 2. HD E.2024/10660, K.2025/696; YHGK E.2022/187, K.2023/444; İBK, 02.12.1959, 14/30; 3. HD, 08.04.2019, E.2019/482, K.2019/3079; YHGK, 30.06.2020, E.2017/1538, K.2020/485; 2. HD, 21.05.2024, E.2023/4849, K.2024/3702.
📚 İlgili Rehberler
- 🧭 Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi (Hub)Boşanma, nafaka, velayet ve mal paylaşımının tüm başlıkları
- Azerbaycan ve Orta Asya Vatandaşı Eşle Evlilik ve Boşanmaİkili anlaşmalar ve idari boşanma
- Suriyeli ile Evlilik ve BoşanmaOrtak millî hukuk ve dini nikâh
- Mehir Senedi Alacağı ve Hukuki NiteliğiBağışlama vaadi
- Boşanmada Ev Eşyaları, Ziynet ve AltınlarKime kalır?
- Tanıma ve Tenfiz DavasıMÖHUK 50-59
- Tenfizde Kamu Düzeni İtirazıMÖHUK 54
- Yabancı Boşanma Kararının İdari Yoldan TanınmasıNHK 27/A
- Velayet Davası Nasıl Kazanılır?Mahkemenin ölçütleri
- Yabancı Eşle Boşanmada Dava Hangi Ülkede Açılır?Milletlerarası yetki
İranlı eşinizle boşanma ve mehriye sürecinizi eksiksiz yürütelim
Doğru hukuka göre boşanma davanızı açalım, mehriyenizi isteyelim, İran’daki boşanmanın tanınmasına karşı haklarınızı koruyalım ve çocuğunuz için tedbirleri alalım. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
📞 0554 648 37 15💬 WhatsAppYurt dışı, gurbetçi ve yabancı eş kümesindeki diğer rehberler:
Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi · Azerbaycan ve Orta Asya vatandaşı eş · Suriyeli eşle boşanma · Rus veya Ukraynalı eşle boşanma · Mehir senedi alacağı · Tanıma ve tenfiz davası · İdari yoldan tanıma