Rus veya Ukraynalı eşle evlilikte evlenme ehliyeti ve şartları her eşin kendi millî hukukuna, şekli evlenmenin yapıldığı ülke hukukuna tabidir (MÖHUK m.13). Türk mahkemesinde boşanmaya, eşlerin ortak millî hukuku olmadığından ortak mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır (m.14/1). Rusya ve Ukrayna’da çocuğu olmayan ve anlaşan eşler mahkemeye gitmeden nüfus dairesinde (Rusya’da ZAGS, Ukrayna’da DRACS) bir ay sonra boşanabilir. Bu idari boşanmalar Türk mahkemesinde tanınmaya elverişli değildir; ancak Nüfus Hizmetleri Kanunu 27/A maddesi idari makam kararlarının tescilini kabul eder ve eş yabancı olduğundan Türk vatandaşı eş tek başına başvurabilir. Ukrayna ile 2004’ten beri tanıma ve tenfiz hükümleri içeren bir adli yardım anlaşması yürürlüktedir; Rusya ile böyle bir anlaşma yoktur. Boşanma, yabancı eşin aile ikamet iznini de etkiler (6458 s.K. m.34).
Güncel durum (24 Ekim 2026). MÖHUK m.13-14, 50-59 ve Nüfus Hizmetleri Kanunu m.27/A’da yeni bir değişikliğe rastlamadık. Türkiye-Ukrayna Hukuki Konularda Adli Yardımlaşma ve İşbirliği Anlaşması 23 Kasım 2000’de imzalanmış, 22 Aralık 2003 tarihli ve 25324 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış ve 2 Mayıs 2004’te yürürlüğe girmiştir (Adalet Bakanlığı DİABGM metni; Lexpera künyesi). Türkiye ile Rusya arasındaki 1997 tarihli adli yardım anlaşması 2002’de yürürlükten kalkmış; 2014 tarihli anlaşma ise yalnız cezai konuları düzenlemektedir (Aksoy, SDÜHFD 2021).
Ukrayna’daki savaş ve Rusya’ya yönelik yaptırımlar belge temini, tebligat ve para transferini zorlaştırabilir; başvurudan önce ilgili temsilciliğin güncel duyurusu kontrol edilmelidir. Rusya ve Ukrayna hukukuna ilişkin açıklamalar genel bilgi niteliğindedir.
Rus veya Ukraynalı eşinizle boşanmayı doğru ülkede ve doğru yoldan yürütelim
Hangi hukukun uygulanacağını, yurt dışındaki boşanmanın Türkiye’de nasıl tescil edileceğini ve ikamet izninize etkisini birlikte değerlendirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
📞 0554 648 37 15💬 WhatsAppİçindekiler
- Kısa cevaplar
- Evlenme: MÖHUK 13
- Boşanmaya uygulanacak hukuk
- Türkiye’de dava
- Rusya’da boşanma
- Ukrayna’da boşanma
- ZAGS ve DRACS boşanmalarının tescili
- Mahkeme kararlarının tanınması
- Mal rejimi
- Çocuklar
- İkamet ve vatandaşlık
- Yargıtay kararları
- Dilekçe örnekleri
- Örnek senaryolar
- Yol haritası
- Sık yapılan hatalar
- Sıkça sorulan sorular
Kısa Cevaplar
Tablo: Rus veya Ukraynalı eşle evlilik ve boşanma hakkında kısa cevaplar
| Soru | Kısa cevap | Dayanak |
|---|---|---|
| Evlenme şartları? | Her eş için kendi millî hukuku; şekil evlenilen yerin hukuku. | MÖHUK m.13 |
| Türk mahkemesinde hangi hukuk? | Ortak mutad mesken hukuku; yoksa Türk hukuku. | MÖHUK m.14/1 |
| Rusya’da nüfus dairesinde boşanma? | Ortak reşit olmayan çocuk yok ve anlaşma varsa ZAGS’ta, bir ay sonra. | Rusya Aile Kanunu m.19 |
| Ukrayna’da? | Çocuk yok ve ortak başvuru varsa DRACS’ta, bir ay sonra. | Ukrayna Aile Kanunu m.106 |
| Nüfus dairesi boşanması Türkiye’de? | Mahkemede tanıma riskli; NHK 27/A ile idari tescil mümkün. | NHK m.27/A |
| Eş yabancıysa tescil? | Türk vatandaşı eş tek başına başvurabilir. | NHK m.27/A |
| Ukrayna kararlarının tenfizi? | 2004’ten beri yürürlükteki anlaşmayla. | Türkiye-Ukrayna Anlaşması m.35-38 |
| Rusya kararlarının tenfizi? | Anlaşma yok; fiilî karşılıklılık incelenir. | MÖHUK m.54/a |
| Çocuk kaçırma? | 1980 Lahey: Ukrayna ile 2008, Rusya ile 2017’den beri. | HCCH |
| İkamet izni? | Üç yıl aile izniyle kalan eş boşanmada kısa döneme geçebilir. | 6458 s.K. m.34 |
Diğer ülkeler için Almanya, İskandinavya ve KKTC yazılarımıza bakabilirsiniz.
Evlenme: Hangi Ülkenin Hukuku Uygulanır?
Evlenme ehliyeti ve şartları taraflardan her birinin evlenme anındaki millî hukukuna tabidir; evlenmenin şekli ise evlenmenin yapıldığı ülke hukukuna bağlıdır (MÖHUK m.13/1-2). Bu nedenle Türk vatandaşının evlenme şartları Türk Medeni Kanunu’na, Rus veya Ukraynalı eşin evlenme şartları kendi ülkesinin hukukuna göre değerlendirilir. Türkiye’de belediye evlendirme memuru önünde yapılan evlilikte şekil Türk hukukuna, Rusya’da nüfus dairesinde (ZAGS) yapılan evlilikte Rus hukukuna tabidir. Evliliğin genel hükümleri ise eşlerin ortak millî hukukuna, ortak millî hukuk yoksa ortak mutad mesken hukukuna, o da yoksa Türk hukukuna tabidir (m.13/3).
Türkiye-Ukrayna Anlaşması da benzer bir kural koyar: evlenme şartlarına her tarafın vatandaşı olduğu ülkenin hukuku uygulanır, ayrıca evlenmenin tescil edildiği ülkenin evlenme engellerine ilişkin şartları da yerine getirilmelidir; şekil evlenmenin yapıldığı ülkenin hukukuna tabidir (Anlaşma m.21). Yurt dışında yapılan evliliğin Türkiye’de nüfusa işlenmesi için yurt dışında yapılan evliliğin tescili, yabancıyla Türkiye’de evlenme için yabancıların Türkiye’de evlilik ve boşanması yazılarımıza bakabilirsiniz.
Tablo: Evlenmede uygulanacak hukuk ve belgeler
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Evlenme ehliyeti ve şartları | Her eş için kendi millî hukuku | MÖHUK m.13/1; Ukrayna Anlaşması m.21 |
| Şekil | Evlenmenin yapıldığı ülkenin hukuku | MÖHUK m.13/2 |
| Evliliğin genel hükümleri | Ortak millî hukuk, yoksa ortak mutad mesken, yoksa Türk hukuku | MÖHUK m.13/3 |
| Rus belgelerine apostil | Rusya 31 Mayıs 1992’den beri taraf | HCCH |
| Ukrayna belgelerine apostil | Ukrayna 22 Aralık 2003’ten beri taraf | HCCH |
| Ukrayna belgelerinde tasdik | Resmî mühürlü belgeler tasdikten muaf | Ukrayna Anlaşması m.13 |
Türk Mahkemesinde Boşanmaya Hangi Hukuk Uygulanır?
Boşanma ve ayrılık sebepleri ve hükümleri eşlerin ortak millî hukukuna tabidir; eşler ayrı vatandaşlıktaysa ortak mutad mesken hukuku, bu da yoksa Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.14/1). Boşanmış eşler arasındaki nafaka talepleri ile boşanmada velayet de aynı hukuka tabidir; geçici tedbirlere ise Türk hukuku uygulanır (m.14/2-4). Türk vatandaşı ile Rus vatandaşı arasında ortak millî hukuk bulunmadığından, eşler Türkiye’de yaşıyorsa Türk hukuku, birlikte Rusya’da yaşıyorsa Rus hukuku uygulanır. Eşlerden biri Türkiye’de, diğeri Rusya’da yaşıyorsa ortak mutad mesken olmadığından Türk hukuku uygulanır. Rus eş aynı zamanda Türk vatandaşıysa Türk vatandaşlığı esas alınır (m.4) ve ortak millî hukuk olarak Türk hukuku uygulanır.
Türk hâkimi Türk kanunlar ihtilafı kurallarını ve yetkili yabancı hukuku re’sen uygular; yabancı hukukun içeriği tüm araştırmalara rağmen tespit edilemezse Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.2). Ukraynalı eşle boşanmada ise milletlerarası sözleşmeler saklı olduğundan (m.1/2) Türkiye-Ukrayna Anlaşması’nın 23. maddesi de dikkate alınır: farklı vatandaşlıktaki eşlerin ortak ikametgâhı bir ülkedeyse o ülkenin hukuku uygulanır; vatandaşlık ve ikametgâh farklı ülkelerdeyse iki ülkenin makamları da yetkilidir ve kendi hukuklarını uygular. Sonuç çoğu dosyada MÖHUK m.14 ile aynıdır.
Tablo: Türk-Rus veya Türk-Ukraynalı çiftte uygulanacak hukuk
| Durum | Uygulanacak hukuk | Dayanak |
|---|---|---|
| Eşler birlikte Türkiye’de yaşıyor | Türk hukuku | MÖHUK m.14/1 |
| Eşler birlikte Rusya’da yaşıyor | Rus hukuku | MÖHUK m.14/1 |
| Eşler birlikte Ukrayna’da yaşıyor | Ukrayna hukuku | MÖHUK m.14/1; Anlaşma m.23 |
| Eşler ayrı ülkelerde yaşıyor | Türk hukuku (Türk mahkemesinde) | MÖHUK m.14/1; Anlaşma m.23 |
| Yabancı eş Türk vatandaşlığını da almış | Türk hukuku | MÖHUK m.4, 14/1 |
| Geçici tedbirler | Her durumda Türk hukuku | MÖHUK m.14/4 |
| Yabancı hukuk tespit edilemezse | Türk hukuku | MÖHUK m.2/2 |
Türkiye’de Boşanma Davası: Yetki ve Tebligat
Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi iç hukuktaki yer itibarıyla yetki kurallarına göre belirlenir (MÖHUK m.40). Boşanma davasında eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı ay birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir (TMK m.168). Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşı, kişi hâline ilişkin davasını yabancı ülkede açmamışsa veya açamıyorsa Türkiye’de, sırasıyla sâkin olduğu yer, son yerleşim yeri ya da Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemesinde açabilir (m.41). Ayrıntılar için yabancı eşle boşanmada yetki ve yurt dışında yaşayan eşle boşanma yazılarımıza bakabilirsiniz.
Rusya veya Ukrayna’da yaşayan eşe dava dilekçesinin tebliği, Türkiye, Rusya ve Ukrayna’nın taraf olduğu 1965 Lahey Tebligat Sözleşmesi üzerinden yapılabilir; sözleşme Türkiye için 28 Nisan 1972’den, Rusya ve Ukrayna için 1 Aralık 2001’den beri yürürlüktedir (HCCH). Ukrayna ile ikili anlaşma da tebligat ve istinabeyi düzenler; her iki ülkede merkezî makam Adalet Bakanlığı’dır ve talepler karşı tarafın dilinde veya İngilizce onaylı tercümeyle gönderilir (Anlaşma m.2-3). Usulsüz tebligatla verilen Türk kararı, yabancı ülkede tanınma aşamasında savunma hakkı itirazıyla karşılaşabilir.
Tablo: Türkiye’de açılacak davada yetki ve tebligat
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Milletlerarası yetki | İç hukuktaki yer itibarıyla yetki | MÖHUK m.40 |
| Yetkili mahkeme | Eşlerden birinin yerleşim yeri | TMK m.168 |
| Yurt dışındaki Türk vatandaşı | Sâkin olunan yer, son yerleşim yeri veya üç büyük şehir | MÖHUK m.41 |
| Rusya’ya tebligat | 1965 Lahey Tebligat Sözleşmesi | HCCH |
| Ukrayna’ya tebligat | 1965 Lahey Sözleşmesi ve ikili anlaşma | HCCH; Anlaşma m.2-3 |
Rusya’da Boşanma: ZAGS ve Mahkeme
Rusya’da ortak reşit olmayan çocuğu bulunmayan ve boşanmada anlaşan eşler nüfus dairesinde (ZAGS) boşanır. Diğer eş mahkemece gaip veya ehliyetsiz sayılmışsa ya da üç yıldan fazla hapis cezasına mahkûm edilmişse, çocuk olsa bile tek eşin başvurusuyla ZAGS’ta boşanma mümkündür. Boşanma, başvurudan bir ay sonra tescil edilir ve boşanma belgesi verilir (Rusya Aile Kanunu m.19). Eşlerin ortak reşit olmayan çocuğu varsa veya eşlerden biri rıza göstermiyorsa boşanma mahkemede görülür (m.21).
Uygulamaya ilişkin bir kaynağa göre çocuklar ve değeri 50.000 rubleyi aşan mallar konusunda uyuşmazlık yoksa dava sulh hâkiminde, diğer hâllerde ilçe mahkemesinde görülür; eşlerden biri boşanmaya karşı çıkarsa mahkeme toplam üç ayı aşmamak üzere barışma süresi verebilir; diğer eşin gebeliği süresince ve çocuğun doğumundan sonraki bir yıl içinde onun rızası olmadan boşanma davası açılamaz; ortak malların paylaşımı boşanmadan sonra üç yıl içinde istenebilir (CIS London, 2018). Rus hukuku yabancı ülkelerin yetkili makamlarınca verilen boşanma kararlarını, mahkeme kararı olmasa da tanır (Rusya Aile Kanunu m.160; Ganiyeva).
Tablo: Rusya’da boşanma yolları
| Yol | Şart | Karar veren | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Anlaşmalı idari boşanma | Ortak reşit olmayan çocuk yok, iki eş rızalı | ZAGS; bir ay sonra | Aile Kanunu m.19/1, 3 |
| Tek taraflı idari boşanma | Diğer eş gaip, ehliyetsiz veya 3 yıldan fazla hapis | ZAGS | Aile Kanunu m.19/2 |
| Mahkemede boşanma | Ortak çocuk var veya rıza yok | Sulh veya ilçe mahkemesi | Aile Kanunu m.21; CIS London |
| Barışma süresi | Bir eş karşı çıkarsa en fazla üç ay | Mahkeme | CIS London |
| Mal paylaşımı süresi | Boşanmadan sonra üç yıl | Mahkeme | CIS London |
Ukrayna’da Boşanma: DRACS ve Mahkeme
Ukrayna’da çocuğu olmayan eşler ortak başvuruyla nüfus dairesinde (DRACS) boşanabilir; başvuru geri alınmazsa boşanma bir ay sonra tescil edilir (Ukrayna Aile Kanunu m.106). Diğer eş gaip veya ehliyetsiz sayılmışsa tek eşin başvurusuyla da nüfus dairesinde boşanma mümkündür (m.107). Çocuğu olan eşler, çocuğun nerede yaşayacağı ve bakımı hakkında yazılı anlaşmayla mahkemeye ortak başvuru yapar ve mahkeme bir ay sonra karar verir (m.109). Eşlerden biri dava açabilir; mahkeme evliliğin sürdürülmesi eşlerden birinin veya çocukların önemli çıkarlarına aykırıysa boşanmaya karar verir (m.110, 112). Nüfus dairesindeki boşanmada evlilik tescil gününde, mahkemede ise kararın kesinleştiği gün sona erer (m.114; Ukrayna Adalet Bakanlığı, 29.08.2024).
Ukrayna’nın Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu’na göre boşanmaya evliliğin hükümlerine uygulanan hukuk uygulanır; bu da sırasıyla eşlerin ortak kişisel hukuku, son ortak ikametgâh hukuku ve en sıkı ilişkili hukuktur (m.63; Juriliga, 2020). Yurt dışında yaşayan davalıya karşı açılan davalarda, küçük çocuğu olan veya geçerli sebebi bulunan davacı kendi kayıtlı ikametgâhında dava açabilir (Ukrayna HMK m.28).
Tablo: Ukrayna’da boşanma yolları
| Yol | Şart | Karar veren | Dayanak |
|---|---|---|---|
| İdari boşanma | Çocuk yok, ortak başvuru | DRACS; bir ay sonra | Aile Kanunu m.106 |
| Tek taraflı idari boşanma | Diğer eş gaip veya ehliyetsiz | DRACS | Aile Kanunu m.107 |
| Mahkemeye ortak başvuru | Çocuk var; çocuk hakkında yazılı anlaşma | Mahkeme; bir ay sonra | Aile Kanunu m.109 |
| Dava | Bir eşin talebi | Mahkeme | Aile Kanunu m.110, 112 |
| Evliliğin sona ermesi | Tescil günü veya kararın kesinleştiği gün | — | Aile Kanunu m.114 |
ZAGS ve DRACS Boşanmaları Türkiye’de Nasıl Geçerli Olur?
Rusya’da ZAGS’ta, Ukrayna’da DRACS’ta gerçekleşen boşanmalar mahkeme kararı değil, idari makam işlemidir. MÖHUK’un tanıma ve tenfiz hükümleri yabancı mahkeme ilamlarını düzenler (m.50, 58). Yargıtay, Danimarka idari makamlarının boşanma kararlarının mahkemede tanınmasını reddeden bölge adliye mahkemesi kararlarını onamıştır (2. HD, 03.10.2023, E.2023/2096, K.2023/4376; 2. HD, 07.12.2023, E.2023/4901, K.2023/6077). Doktrinde de Rus idari boşanma kararlarının Türk mahkemesinde tanınmasının söz konusu olmadığı, bu nedenle tarafların yargıya başvurmak zorunda kaldığı belirtilmektedir (Ganiyeva, MHB 33/1). Türkiye-Ukrayna Anlaşması’nın tanıma hükümleri de “hukuki konulara ilişkin adlî kararlar” için sevk edilmiştir (m.35); DRACS işleminin bu kapsama girmediği kanaatindeyiz (bizim değerlendirmemiz).
Çözüm Nüfus Hizmetleri Kanunu 27/A maddesidir. Madde, yabancı ülke adlî veya idarî makamlarınca verilen ve usulen kesinleşen boşanma kararlarının, Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmamak şartıyla dava açılmadan nüfusa tescilini kabul eder. Taraflardan biri yabancıysa Türk vatandaşı eş tek başına başvurabilir. Rus veya Ukraynalı eş Türk vatandaşı değilse, Türk vatandaşı eş ZAGS veya DRACS boşanma belgesini apostil ve Türkçe tercümeyle temsilciliğe ya da il nüfus müdürlüğüne tek başına sunabilir (Yönetmelik m.5-10). İdari tescil yalnız boşanmayı işler; nafaka ve velayet için ayrıca dava gerekir.
Tablo: Karar türüne göre Türkiye’deki yol
| Karar | İdari tescil (NHK m.27/A) | Mahkemede tanıma (MÖHUK m.58) |
|---|---|---|
| Rusya ZAGS boşanması | Mümkün; yabancı eş varsa Türk eş tek başına | Risk yüksek (idari karar) |
| Rusya mahkeme kararı | Mümkün | Mümkün; karşılıklılık aranmaz |
| Ukrayna DRACS boşanması | Mümkün; yabancı eş varsa Türk eş tek başına | Risk yüksek (idari karar) |
| Ukrayna mahkeme kararı | Mümkün | Mümkün; Anlaşma m.35-38 |
| İki eş de Türk vatandaşı | Birlikte başvuru gerekir | Eş katılmazsa dava |
Rusya’daki Türk temsilcilikleri Moskova Büyükelçiliği ile St. Petersburg, Kazan ve Krasnodar başkonsolosluklarıdır; Moskova Büyükelçiliği bu başkonsoloslukların bölgeleri dışındaki tüm Rusya’ya hizmet verir (Moskova Büyükelçiliği sayfası). Ukrayna’daki temsilciliklerin güncel çalışma durumu başvurudan önce teyit edilmelidir. İdari tescilin genel kuralları için yabancı boşanma kararının idari yoldan tanınması, idari makam kararları için İskandinav ülkelerindeki idari boşanmalar yazılarımıza bakabilirsiniz.
Rus ve Ukrayna Mahkeme Kararlarının Tanınması ve Tenfizi
Boşanma kararının tanınmasında karşılıklılık aranmaz (MÖHUK m.58/1). Nafaka gibi icrası gereken hükümlerde ise karşılıklılık gerekir (m.54/a). Ukrayna ile karşılıklılık Anlaşma’ya dayanır: her taraf diğer tarafta verilen hukuki konulara ilişkin adlî kararları tanır ve tenfiz eder; ancak yalnız Anlaşma’nın yürürlüğe girmesinden sonra verilen kesinleşmiş kararlar kapsamdadır (m.35). Kararın kesinleşmiş ve icra edilebilir olması, davalının usulüne uygun davet edilmesi, savunma hakkının kısıtlanmaması, tanıma ülkesinde aynı konuda kesinleşmiş karar veya önce açılmış dava bulunmaması ve kararın kamu düzeni ile temel hukuk ilkelerine uygun olması gerekir (m.36). Talebe kararın tasdikli örneği, kesinleşme ve icra şerhi, davaya katılmayan davalının usulüne uygun çağrıldığını gösteren belge ve onaylı tercümeler eklenir; mahkeme esastan inceleme yapmaz (m.37, 38).
Rusya ile tanıma ve tenfiz hükmü içeren bir anlaşma yoktur. Bir kaynağa göre Ankara 8. Asliye Ticaret Mahkemesi Rusya ile fiilî karşılıklılığı kabul etmiş (E.2020/347, K.2021/464) ve Yargıtay 19. Hukuk Dairesi bir Rus mahkeme kararının tanınmasını kabul etmiştir (E.2018/579, K.2018/6742; Gönen Hukuk, 2025). Rus Medeni Usul Kanunu ise yabancı kararların tenfizini kural olarak uluslararası anlaşmaya bağlar; icra gerektirmeyen boşanma kararlarını anlaşma aranmaksızın tanır (m.409, 415; Ganiyeva). Mahkeme karşılıklılığı her dosyada ayrıca değerlendirir.
Tablo: Karşılıklılık ve sözleşmeler
| Konu | Ukrayna | Rusya | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Boşanmanın tanınması | Karşılıklılık aranmaz | Karşılıklılık aranmaz | MÖHUK m.58/1 |
| Tenfiz için karşılıklılık | Anlaşma (2004’ten beri) | Anlaşma yok; fiilî karşılıklılık incelenir | MÖHUK m.54/a |
| 2007 Lahey Çocuk Nafakası | Ukrayna için 1 Kasım 2013 | Taraf değil | HCCH |
| 1973 Lahey Nafaka Kararları | Ukrayna için 1 Ağustos 2008 | Taraf değil | HCCH |
| Belgelerde tasdik | Resmî mühürlü belgeler muaf (m.13) | Apostil | Anlaşma; HCCH |
| Tercüme | Onaylı tercüme (m.37) | Onaylı tercüme | MÖHUK m.53 |
Türkiye için 2007 Lahey Sözleşmesi 1 Şubat 2017’den, 1973 Lahey Sözleşmesi 1 Kasım 1983’ten beri yürürlüktedir. Dilekçe örneği için yabancı boşanma kararının tanınması dilekçesi, nafaka için yabancı nafaka kararının tenfizi, icra için yabancı ilamın takibi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Mal Rejimi: Hangi Hukuk, Hangi Mal?
Eşler evlenme anındaki mutad meskenlerinin veya millî hukuklarından birinin hukukunu açıkça seçebilir. Seçim yoksa sırasıyla ortak millî hukuk, ortak mutad mesken hukuku ve Türk hukuku uygulanır; taşınmazların tasfiyesinde ise bulundukları ülkenin hukuku uygulanır (MÖHUK m.15). Türk-Rus veya Türk-Ukraynalı çiftin ortak millî hukuku olmadığından, seçim yapılmamışsa evlilik boyunca birlikte yaşadıkları ülkenin hukuku, böyle bir ülke yoksa Türk hukuku uygulanır. Türkiye’deki taşınmazlar her durumda Türk hukukuna göre tasfiye edilir.
Tablo: Mal rejiminde uygulanacak hukuk
| Durum | Uygulanacak hukuk | Dayanak |
|---|---|---|
| Eşler hukuk seçmiş | Seçilen hukuk | MÖHUK m.15/1 |
| Seçim yok, Türkiye’de birlikte yaşamışlar | Türk hukuku | MÖHUK m.15/1 |
| Seçim yok, Rusya’da birlikte yaşamışlar | Rus hukuku | MÖHUK m.15/1 |
| Türkiye’deki taşınmaz | Türk hukuku | MÖHUK m.15/2 |
| Rusya’da mal paylaşımı süresi | Boşanmadan sonra üç yıl | CIS London |
| Türk hukukunda zamanaşımı | Yabancı kararın kesinleşmesinden on yıl | YHGK 2022/2-1205 E. |
Türkiye’deki mallar için katılma alacağı ve yurt dışındaki ev ve hesaplar yazılarımıza bakabilirsiniz.
Çocuklar: Velayet, Vatandaşlık ve Çocuk Kaçırma
Türk mahkemesinde boşanmada velayet, boşanmaya uygulanan hukuka tabidir (MÖHUK m.14/3). Türk vatandaşı anne veya babadan evlilik birliği içinde doğan çocuk Türk vatandaşıdır (5901 s.K. m.7; genel bilgi) ve çoğu zaman diğer ebeveynin ülkesinin vatandaşlığına da sahiptir. Çift vatandaş çocuğun izinsiz yurt dışına götürülmesi en sık karşılaşılan sorundur.
1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi Türkiye ile Ukrayna arasında 1 Nisan 2008’den, Türkiye ile Rusya arasında 1 Ağustos 2017’den beri uygulanmaktadır (HCCH katılım kabul tabloları). 1996 Lahey Çocukların Korunması Sözleşmesi Ukrayna için 1 Şubat 2008, Rusya için 1 Haziran 2013, Türkiye için 1 Şubat 2017’den beri yürürlüktedir. Yabancı ortak velayet kararı Türkiye’de kamu düzenine aykırı sayılmamaktadır (Yargıtay 2. HD, 20.02.2017, E.2016/15771, K.2017/1737; ortak velayet).
Tablo: Çocuklara ilişkin sözleşmeler
| Sözleşme | Türkiye-Ukrayna | Türkiye-Rusya | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1980 Lahey Çocuk Kaçırma | 1 Nisan 2008’den beri | 1 Ağustos 2017’den beri | HCCH |
| 1996 Lahey Çocukların Korunması | İkisi de taraf | İkisi de taraf | HCCH |
| 2007 Lahey Çocuk Nafakası | İkisi de taraf | Rusya taraf değil | HCCH |
| Ana-baba-çocuk ilişkileri | Anlaşma m.24 | MÖHUK m.17 | Anlaşma; MÖHUK |
Çocuğun yurt dışına çıkarılması riski için çocuğa çıkış yasağı tedbiri, iade için 1980 Lahey Sözleşmesi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Boşanmanın İkamet İzni ve Vatandaşlığa Etkisi
Türk vatandaşıyla evli yabancı eş Türkiye’de genellikle aile ikamet izniyle kalır (6458 s.K. m.34). Boşanma bu iznin dayanağını ortadan kaldırır. Türk vatandaşıyla evli yabancı, en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmışsa boşanmada kısa dönem ikamet izni alabilir (m.34/6; Uygulama Yönetmeliği m.30/7). Boşanma aile içi şiddet nedeniyle gerçekleşmiş ve mağduriyet mahkeme kararıyla sabitse üç yıl şartı aranmaz (Yönetmelik m.30/8). Başvurunun boşanmanın kesinleşmesinden itibaren on gün içinde yapılması gerekir (Yönetmelik m.26/1). Türk vatandaşı eşin ölümü hâlinde ise süre şartı aranmadan kısa dönem izni verilebilir (m.34/7).
Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı için en az üç yıl evli olmak, aile birliği içinde yaşamak, evlilik birliğiyle bağdaşmayan faaliyette bulunmamak ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel taşımamak gerekir (5901 s.K. m.16). Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümüyle evlilik sona ererse aile birliği şartı aranmaz. Kanunda, kazanılmış vatandaşlığın boşanmayla sona ereceğine ilişkin bir hüküm yoktur; evliliğin danışıklı olduğunun anlaşılması ise ayrı sonuçlar doğurur.
Tablo: Boşanmanın yabancı eşe etkisi
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Üç yıl aile izniyle kalmış | Kısa dönem ikamet iznine geçiş | 6458 s.K. m.34/6; Yönetmelik m.30/7 |
| Üç yıldan az, aile içi şiddet mağduru | Mahkeme kararıyla sabitse üç yıl aranmaz | Yönetmelik m.30/8 |
| Üç yıldan az, şiddet yok | Başka izin türüne başvuru | Yönetmelik m.30/7 |
| Başvuru süresi | Kesinleşmeden itibaren on gün | Yönetmelik m.26/1 |
| Türk eşin ölümü | Süre şartı aranmadan kısa dönem | 6458 s.K. m.34/7 |
| Evlilikle kazanılmış vatandaşlık | Boşanmayla kendiliğinden sona ermez | 5901 s.K. m.16 |
Ayrıntılar için aile ikamet izni, evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı ve danışıklı evlilik şüphesi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Yargıtay Kararları
Rus veya Ukrayna boşanma kararlarına özgü yayımlanmış bir Yargıtay aile hukuku kararına ulaşamadık. Aşağıdaki kararlar bu dosyalarda doğrudan uygulanabilecek ilkeleri içerir.
Tablo: Rus veya Ukraynalı eşle boşanmada önemli kararlar
| Karar | Konu | İlke |
|---|---|---|
| 2. HD 2023/2096 E., 2023/4376 K. | Danimarka idari boşanma kararı | Mahkemede tanıma reddi onandı |
| 2. HD 2023/4901 E., 2023/6077 K. | Danimarka boşanma dairesi kararı | Mahkemede tanıma reddi onandı |
| 19. HD 2018/579 E., 2018/6742 K. | Rus mahkeme kararı | Tanıma kabul edildi (Gönen aktarımı) |
| 2. HD 2023/3912 E., 2023/5837 K. | Bakü (Azerbaycan) boşanma kararı | Tanıma dilekçesi duruşma günüyle tebliğ edilmeli |
| YHGK 2022/2-766 E., 2023/975 K. | Arnhem (Hollanda) kararı | Tanıma süreye bağlı değil; esas incelenmez |
| YHGK 2022/187 E., 2023/444 K. | Tanınan yabancı boşanmadan sonra tazminat | Yabancı karardan kusur çıkarılamaz |
| YHGK 2022/2-1205 E., 2023/1188 K. | Mal rejimi zamanaşımı | Yabancı kararın kesinleşmesinden başlar |
Dilekçe Örnekleri
Önemli not. Aşağıdaki dilekçeler basitleştirilmiş ve varsayımsal örneklerdir. Köşeli parantez içindeki bölümleri dosyanıza göre doldurmanız gerekir. Yabancı belgeler apostil ve yeminli tercümeyle sunulmalıdır.
1. Rus eşe karşı Türkiye’de boşanma dava dilekçesi
2. ZAGS boşanmasının nüfus müdürlüğünde tek taraflı tescili başvuru dilekçesi
3. Ukrayna mahkemesi kararındaki nafakanın tenfizi dilekçesi
Örnek Senaryolar
Uyarı. Aşağıdaki senaryolar basitleştirilmiş ve varsayımsaldır; gerçek kişilere ait değildir.
Senaryo 1: Antalya’da yaşayan Türk-Rus çift. Türk koca ile Rus kadın 2019’da Antalya’da evlenmiş, hep Türkiye’de yaşamışlardır. Altı yaşında çocukları vardır; kadın çocukla Rusya’ya dönmek istemektedir.
Senaryo 1: Değerlendirme
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Yetkili mahkeme | Antalya Aile Mahkemesi | TMK m.168; MÖHUK m.40 |
| Uygulanacak hukuk | Türk hukuku (ortak mutad mesken) | MÖHUK m.14/1 |
| Çocuğun Rusya’ya götürülmesi | Çıkış yasağı tedbiri; izinsiz götürmede 1980 Lahey | TMK m.169; HCCH |
| Kadının ikamet izni | En az üç yıl aile izniyle kaldıysa kısa döneme geçiş | 6458 s.K. m.34/6 |
Senaryo 2: Kiev’de DRACS boşanması. Türk erkek ile Ukraynalı kadın Kiev’de yaşarken çocukları olmadığı için DRACS’ta anlaşarak boşanmıştır. Erkek Türkiye’ye dönmüş ve nüfusta hâlâ evli görünmektedir.
Senaryo 2: Değerlendirme
| Seçenek | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Mahkemede tanıma | İdari karar olduğundan ret riski | 2. HD 2023/2096 E. (benzer) |
| İdari tescil | Eş yabancı olduğundan erkek tek başına başvurabilir | NHK m.27/A |
| Belgeler | DRACS belgesi, apostil, yeminli tercüme | Yönetmelik m.7 |
| Sonuç | Kesinleşme tarihi esas alınarak tescil | Yönetmelik m.10 |
Adım Adım Yol Haritası
- Ortak mutad meskeni belirleyin. Uygulanacak hukuk buna göre değişir.
- Ülkeyi seçin. Kusur tazminatı ve velayet bakımından Türkiye’de dava avantajlı olabilir.
- Belgeleri apostil ve tercümeyle hazırlayın. Rusya ve Ukrayna Apostil Sözleşmesi’nin tarafıdır.
- Yurt dışında boşandıysanız kararın türüne bakın. ZAGS veya DRACS işlemi mi, mahkeme kararı mı?
- İdari tescil için başvurun. Eş yabancıysa Türk vatandaşı eş tek başına başvurabilir.
- Nafaka için tenfiz isteyin. Ukrayna’da Anlaşma, Rusya’da fiilî karşılıklılık incelenir.
- Çocuk için tedbir alın. Yurt dışına götürülme riskinde çıkış yasağı isteyin.
- İkamet iznini takip edin. Boşanmanın kesinleşmesinden itibaren on gün içinde başvurun.
Sık Yapılan Hatalar
Tablo: Rus veya Ukraynalı eşle boşanmada sık yapılan hatalar
| Hata | Sonuç | Doğrusu |
|---|---|---|
| ZAGS boşanması için tanıma davası açmak | Ret riski | NHK 27/A ile idari tescil |
| Rus hukukunun her durumda uygulanacağını sanmak | Yanlış strateji | Ortak mutad mesken bağlantısı |
| Tebligatı usulsüz yapmak | Kararın yurt dışında tanınmaması | 1965 Lahey Tebligat Sözleşmesi |
| Ukrayna kararını tercümesiz sunmak | Belge eksik | Onaylı tercüme (Anlaşma m.37) |
| İkamet izni süresini kaçırmak | Kaçak kalma riski | On gün içinde başvuru |
| Çocuk için tedbir almamak | Çocuğun yurt dışına götürülmesi | Çıkış yasağı tedbiri |
Eşiniz Suriyeliyse: İki Suriyeli eşin boşanmasına Suriye hukukunun uygulanması ve geçici koruma kaydındaki medeni hal için Suriyeli ile Evlilik ve Boşanma yazımıza bakın.
Eşiniz Azerbaycanlı veya Orta Asyalıysa: Azerbaycan, Kazakistan ve Özbekistan’daki nüfus dairesi boşanmalarının tescili ve ikili adli yardım anlaşmaları için Azerbaycan ve Orta Asya Vatandaşı Eşle Evlilik ve Boşanma yazımıza bakın.
Rus veya Ukraynalı eşin boşanmadan sonraki ikameti: Kısa dönem izne geçiş, şiddet istisnası ve Türk çocuğun durumu için Türk Vatandaşıyla Boşanan Yabancı: İkamet İzni, Vatandaşlık ve Çocuk yazımıza bakın.
Sıkça Sorulan Sorular
Rus veya Ukraynalı eşle evlenmede hangi hukuk uygulanır?
Evlenme ehliyeti ve şartları her eşin kendi millî hukukuna, şekil evlenmenin yapıldığı ülkenin hukukuna tabidir (MÖHUK m.13).
Türk mahkemesi Rus eşle boşanmaya hangi hukuku uygular?
Ortak millî hukuk olmadığından ortak mutad mesken hukukunu, o da yoksa Türk hukukunu uygular (MÖHUK m.14/1).
Rus eşim Rus hukukunun uygulanmasını isteyebilir mi?
Eşler birlikte Rusya’da yaşıyorsa Rus hukuku uygulanabilir; Türkiye’de yaşıyorlarsa Türk hukuku uygulanır. Belirleyici olan vatandaşlık değil ortak mutad meskendir.
Rusya’da ZAGS’ta boşanmak mümkün mü?
Ortak reşit olmayan çocuk yoksa ve iki eş de rızalıysa ZAGS’ta boşanılır; boşanma başvurudan bir ay sonra tescil edilir (Rusya Aile Kanunu m.19).
Ukrayna’da nüfus dairesinde boşanma mümkün mü?
Çocuğu olmayan eşler ortak başvuruyla DRACS’ta boşanabilir; boşanma bir ay sonra tescil edilir (Ukrayna Aile Kanunu m.106).
ZAGS veya DRACS boşanması Türkiye’de mahkemede tanınır mı?
Risklidir; Yargıtay idari makam boşanma kararlarının mahkemede tanınmasını reddeden kararları onamıştır. Nüfus Hizmetleri Kanunu 27/A ile idari tescil yolu kullanılmalıdır.
Eşim yabancıysa tescile tek başıma başvurabilir miyim?
Evet. Taraflardan biri yabancıysa Türk vatandaşı eş tek başına başvurabilir (NHK m.27/A).
Ukrayna mahkeme kararı Türkiye’de tenfiz edilir mi?
Evet. 2004’ten beri yürürlükteki Türkiye-Ukrayna Anlaşması bu tarihten sonra verilen kesinleşmiş adlî kararların tanınma ve tenfizini öngörür (m.35-38).
Rus mahkeme kararı Türkiye’de tenfiz edilir mi?
Anlaşma yoktur; tenfizde fiilî karşılıklılık incelenir. Bazı mahkeme kararları Rusya ile fiilî karşılıklılığı kabul etmiştir. Boşanmanın tanınmasında ise karşılıklılık aranmaz.
Rus belgelerine apostil gerekir mi?
Evet. Rusya 31 Mayıs 1992’den, Ukrayna 22 Aralık 2003’ten beri Apostil Sözleşmesi’nin tarafıdır; Ukrayna Anlaşması ayrıca resmî mühürlü belgeleri tasdikten muaf tutar (m.13).
Çocuğum Rusya’ya götürülürse ne yapabilirim?
1980 Lahey Sözleşmesi Türkiye ile Rusya arasında 1 Ağustos 2017’den beri uygulanır; iade başvurusu Adalet Bakanlığı aracılığıyla yapılır.
Boşanınca yabancı eşin ikamet izni ne olur?
En az üç yıl aile ikamet izniyle kalmışsa kısa dönem ikamet iznine geçebilir; aile içi şiddet mağduriyeti mahkeme kararıyla sabitse üç yıl aranmaz (6458 s.K. m.34/6).
Boşanma başvurusu için süre var mı?
İkamet izni için başvurunun boşanmanın kesinleşmesinden itibaren on gün içinde yapılması gerekir (Uygulama Yönetmeliği m.26/1).
Evlilikle aldığım Türk vatandaşlığı boşanınca gider mi?
Kanunda boşanmayla vatandaşlığın kendiliğinden sona ereceğine ilişkin bir hüküm yoktur; danışıklı evlilik ise ayrı sonuç doğurur (5901 s.K. m.16).
Rus eşle mal rejimine hangi hukuk uygulanır?
Seçim yoksa birlikte yaşanılan ülkenin hukuku, böyle bir ülke yoksa Türk hukuku uygulanır; Türkiye’deki taşınmazlar Türk hukukuna tabidir (MÖHUK m.15).
Rus eşe dava dilekçesi nasıl tebliğ edilir?
Türkiye ve Rusya’nın taraf olduğu 1965 Lahey Tebligat Sözleşmesi üzerinden tebligat yapılabilir.
Bu yazının kaynakları. 5718 sayılı MÖHUK m.1/2, 2, 4, 13, 14, 15, 17, 40, 41, 50-59; 5490 sayılı NHK m.27/A; Yabancı Ülke Adlî veya İdarî Makamlarınca Verilen Kararların Nüfus Kütüğüne Tescili Hakkında Yönetmelik m.5-10; 6458 sayılı YUKK m.34 ve Uygulama Yönetmeliği m.26, 30; 5901 sayılı TVK m.7, 16; TMK m.166, 168, 169, 182. Türkiye-Ukrayna Hukuki Konularda Adli Yardımlaşma ve İşbirliği Anlaşması (RG 22.12.2003, 25324) m.2, 3, 13, 21-24, 35-38. Rusya Aile Kanunu m.19, 21, 160; Rus Medeni Usul Kanunu m.409, 415; Ukrayna Aile Kanunu m.106, 107, 109, 110, 112, 114; Ukrayna MÖHK m.63. HCCH statü ve katılım kabul tabloları (1961, 1965, 1973, 1980, 1996, 2007).
Kararlar: 2. HD, 03.10.2023, E.2023/2096, K.2023/4376; 2. HD, 07.12.2023, E.2023/4901, K.2023/6077; 19. HD, E.2018/579, K.2018/6742 ve Ankara 8. ATM, E.2020/347, K.2021/464 (Gönen Hukuk aktarımı); 2. HD, 30.11.2023, E.2023/3912, K.2023/5837; YHGK, 18.10.2023, E.2022/2-766, K.2023/975; YHGK, 10.05.2023, E.2022/187, K.2023/444; YHGK, 29.11.2023, E.2022/2-1205, K.2023/1188; 2. HD, 20.02.2017, E.2016/15771, K.2017/1737. Diğer: S. Ganiyeva, Türk ve Rusya Federasyonu Milletlerarası Usul Hukukunda İdarî Boşanma Kararlarının Tanınması Sorunu, MHB 33/1; N. Aksoy, SDÜHFD 11/1 (2021); Ukrayna Adalet Bakanlığı (29.08.2024); CIS London (2018); Juriliga (2020); Moskova Büyükelçiliği sayfası.
📚 İlgili Rehberler
- 🧭 Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi (Hub)Boşanma, nafaka, velayet ve mal paylaşımının tüm başlıkları
- Yabancıların Türkiye’de Evlilik ve BoşanmasıGenel kurallar
- Yabancı Eşle Boşanmada Dava Hangi Ülkede Açılır?Milletlerarası yetki
- İsveç, Danimarka ve Norveç’te Boşanmaİdari boşanma kararları
- Yabancı Boşanma Kararının İdari Yoldan TanınmasıKonsolosluk ve nüfus müdürlüğü
- Aile İkamet İzniBoşanmanın ikamete etkisi
- Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşlığı5901 m.16
- Çocuğun Yurt Dışına Kaçırılması: 1980 Lahey SözleşmesiÇocuğun iadesi
- Yabancı Mahkeme Nafaka Kararının TenfiziNafaka tahsili
- KKTC’de Alınan Boşanma Kararı Türkiye’de Geçerli mi?İkili anlaşmaya dayalı tanıma
Yabancı eşle boşanmanızı eksiksiz sonuçlandıralım
Uygulanacak hukuku belirleyelim, yurt dışındaki boşanmanızı Türkiye’de tescil ettirelim, nafaka ve velayet için gereken davaları açalım ve ikamet izni sürelerini kaçırmayalım. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
📞 0554 648 37 15💬 WhatsAppYurt dışı, gurbetçi ve yabancı eş kümesindeki diğer rehberler:
Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi · Almanya’daki Türklerin boşanması · İskandinavya’da boşanma · KKTC boşanma kararı · Yabancılarla evlilik ve boşanma · Tanıma ve tenfiz davası · İdari yoldan tanıma