İkamet İzni Başvurusu ve Reddi: Türler, Uzatma, Ret Sonrası Dava

Türkiye’de vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni alması zorunludur (6458 sayılı YUKK m.19). Başvuru kural olarak yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki konsolosluğa yapılır; Kanunun 22. maddesinde sayılan hâllerde valiliğe yapılabilir. Pasaportun, istenen izin süresinden altmış gün daha uzun geçerli olması gerekir (m.21/2). Başvuru en geç doksan gün içinde sonuçlandırılır. Uygulama Yönetmeliğine göre bildirilen eksik belgeler otuz gün içinde tamamlanmazsa başvuru işlemden kaldırılır. Uzatma başvurusu, iznin bitmesine altmış gün kalmasından itibaren ve her hâlde süre dolmadan valiliğe yapılır (m.24/2). Ret ve uzatmama kararı yabancıya veya avukatına tebliğ edilir ve yabancıya Türkiye’de on güne kadar kalma imkânı veren belge verilir. Uzatma başvurusu reddedilip on gün içinde çıkış yapmayan yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınır (m.54/1-j). Ret, iptal ve uzatmama kararlarına karşı tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m.7).

Kimler İkamet İzni Almak Zorundadır?

YUKK m.19/1’e göre Türkiye’de vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni alması zorunludur. Aynı fıkra önemli bir süre kuralı da koyar: ikamet izni, altı ay içinde kullanılmaya başlanmadığında geçerliliğini kaybeder. Konsolosluktan izin alıp Türkiye’ye gelişini uzun süre erteleyen yabancı bu nedenle izninin düşmesi riskiyle karşılaşır.

Kanun bazı yabancıları ikamet izninden muaf tutar (m.20/1). Muafiyet, kişinin Türkiye’de kayıtsız kalabileceği anlamına gelmez. Muafiyetin dayanağı olan durum sona erdiğinde yabancı genel kurallara tabi olur.

Geçerli çalışma izni ve 4817 sayılı Kanunun 10. maddesine göre verilen Çalışma İzni Muafiyet Teyit Belgesi de ikamet izni sayılır (YUKK m.27/1). Çalışma izni olan yabancının ayrıca ikamet izni alması gerekmez. Çalışma izni sona erdiğinde ise ikamet durumu yeniden düzenlenmelidir. Mavi Kart sahiplerinin hakları için Mavi Kart ve Mavi Kartlıların hakları, çalışma izni türleri için çalışma izni ve Turkuaz Kart yazılarımıza bakabilirsiniz.

İkamet İzni Türleri ve Süre Üst Sınırları

YUKK altı ikamet izni türü düzenler. Her türün gerekçesi, şartları ve ret sebepleri ayrıdır. Bu nedenle başvurunun ilk ve en önemli kararı doğru izin türünü seçmektir. Süreler bakımından dikkat edilmesi gereken bir nokta vardır: Kanun bazı izinler için bir üst sınır koyar, Uygulama Yönetmeliği ise aynı izinler için daha kısa bir üst sınır öngörür. İdare izni Yönetmelikteki sınırlar içinde düzenler.

Her izin türü için ayrıca genel bir sınır vardır: ikamet izni, pasaport veya pasaport yerine geçen belgenin geçerlilik süresinden altmış gün daha kısa süreli düzenlenir (YUKK m.23/1; Yön. m.23/1-a). Pasaportu birkaç ay içinde bitecek bir yabancı, istediği süre için izin alamaz. Önce pasaportunu yenilemesi gerekir. Türlerin genel çerçevesi için 6458 sayılı Kanuna göre ikamet izni türleri ve ikamet izni türleri, başvuru ve itiraz yazılarımıza bakabilirsiniz.

Başvuru Nereye Yapılır: Konsolosluk mu, Valilik mi?

Kanunun kurgusunda kural konsolosluktur. İkamet izni başvurusu, yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki konsolosluklara yapılır (YUKK m.21/1). Konsolosluk başvuruyu görüşüyle birlikte Göç İdaresi Genel Müdürlüğüne iletir. Genel Müdürlük başvuruyu sonuçlandırır ve izin düzenlenmesi veya ret için konsolosluğa bilgi verir (m.21/4). Başvurular en geç doksan gün içinde sonuçlandırılır ve ret işlemi ilgiliye tebliğ edilir (m.21/5-6).

Kanunun 22. maddesi, valiliklere başvurunun istisnai olarak mümkün olduğu hâlleri sayar. Uygulama Yönetmeliği ise yurt içi başvuruların valiliğe, yurt dışı başvuruların konsolosluğa yapılacağını düzenler (Yön. m.21/1). Uygulamada Türkiye’de yasal olarak bulunan yabancıların başvuruları il göç idaresi müdürlüklerine yapılmaktadır.

Yurt içinden yapılan başvurularda zamanlama belirleyicidir. Valiliklere yapılabilecek başvurular, başvuru için gerekli yasal süre bitmeden yapılmalıdır. İkamet izni, vize veya vize muafiyeti süresini on güne kadar aşmış olanların başvuruları da alınır (Yön. m.21/2). Bu on günlük tolerans bir hak değil, son sınırdır. Vize veya izin süresini on günden fazla aşan yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınabilir (YUKK m.54/1-e ve g).

Başvurunun yabancı tarafından bizzat yapılması esastır. Başvuru, yabancının yasal temsilcisi veya vekâletnameli avukatı aracılığıyla da yapılabilir (Yön. m.21/4). Kanun ayrıca İçişleri Bakanlığınca görevlendirilen yetkili aracı kurumlar üzerinden başvuruya imkân tanır (YUKK m.21/7). Bu fıkradaki bazı ibareler Anayasa Mahkemesinin 25.01.2023 tarihli, E.2020/30, K.2023/12 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.

Başvuruda Aranan Genel Şartlar ve Belgeler

Başvuru için istenecek belgeler Göç İdaresi Genel Müdürlüğünce belirlenir ve kurumsal internet sitesinde yayımlanır (Yön. m.21/1). Belge listesi izin türüne göre değişir. Bununla birlikte bazı şartlar bütün türlerde ortaktır ve başvuruların önemli bir kısmı bu ortak şartlarda takılır.

Kamu borcu kuralı uygulamada sık gözden kaçar. Önceki bir vize ihlalinden doğan harç, ödenmemiş bir idari para cezası veya taraf olunan bir davada hükmedilen vekâlet ücreti, başka bakımlardan eksiksiz olan bir başvurunun reddine yol açabilir. Başvurudan önce bu borçların sorgulanıp kapatılması gerekir. Sağlık sigortası yükümlülüğünün ayrıntıları için yabancılarda sağlık sigortası yükümlülüğü, adres kaydı için yabancı kimlik numarası ve adres kaydı yazılarımıza bakabilirsiniz.

İzin aldıktan sonra da bildirim yükümlülükleri sürer. İkamet adresi, medeni hâl veya pasaportta isim değişikliği gibi durumlar yirmi iş günü içinde valiliğe bildirilir (Yön. m.23/2). Başka bir ile taşınan yabancı, taşındığı ilde yeni izin almak için en geç yirmi iş günü içinde başvurur. İzin türü değişmiyorsa harcı ödenmiş süre yeniden harca tabi tutulmaz (Yön. m.23/3).

Uzatma Başvurusu: Altmış Günlük Pencere

İkamet izinleri valiliklerce uzatılabilir (YUKK m.24/1). Uzatma başvuruları, iznin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her koşulda izin süresi dolmadan önce valiliklere yapılır (m.24/2; Yön. m.21/5). Uzatma başvurusunda bulunan yabancıya harca tabi olmayan bir belge verilir. Yabancı, izin süresi sona ermiş olsa bile karar verilinceye kadar bu belgeyle Türkiye’de kalabilir. Uzatılan izin, eski iznin bitim tarihinden itibaren başlatılır (m.24/3; Yön. m.23/1-d). Erken başvuru bu nedenle izin süresini kısaltmaz.

Müracaat belgesi sahibi yabancı, ikamet harçlarını ödediğini kanıtlamak ve talep ettiği izin süresi içinde kalmak kaydıyla, başvurunun sonucunu beklemeden sınır kapılarından birden fazla çıkış yapabilir. On beş gün içinde dönerse girişte vize koşulundan muaf tutulur. On beş günü aşarsa vize genel hükümlerine tabi olur (Yön. m.21/9-ç, d). Uzatma başvurusu elektronik ortamda da alınabilir (Yön. m.23/1-g). Uzatma sürecinin pratik adımları için ikamet iznim bitiyor: uzatma ve yenileme yazımıza bakabilirsiniz.

Kısa Dönem İkamet İzni: Gerekçeler ve Özel Kurallar

Kısa dönem ikamet izni, YUKK m.31/1’de sayılan gerekçelerden birine dayanılarak verilir. Gerekçe başvurunun omurgasıdır. İzin, veriliş amacı dışında kullanılırsa iptal edilebilir (Yön. m.29/1-b). Bu nedenle başvuruda gösterilen amaç, yabancının Türkiye’deki fiilî yaşamıyla uyumlu olmalıdır.

Kısa dönem iznin şartları YUKK m.32/1’de sayılır: gerekçeyi ileri sürmek ve buna ilişkin belgeleri sunmak, 7. madde kapsamına girmemek, genel sağlık ve güvenlik standartlarına uygun barınma şartlarına sahip olmak, istenmesi hâlinde adli sicil kaydını sunmak ve Türkiye’de kalınacak adres bilgisini vermek. Maddi imkân ve sağlık sigortası şartı Yönetmelikteki genel kurallardan gelir (Yön. m.22/6, 22/13).

Taşınmaz gerekçesinde aile üyelerinin durumu ayrıca düzenlenmiştir. Aile üyeleri konut üzerinde paylı veya elbirliğiyle mülkiyet hakkına sahipse bu bent kapsamında kendileri de başvurabilir. Mülkiyette payı olmayan aile üyeleri için taşınmaz yalnızca maddi imkânın tespitine dayanak olabilir (Yön. m.28/3). Taşınmaz edinimi için yabancıların taşınmaz edinmesi: şartlar ve sınırlar, kısa dönem iznin ayrıntıları için kısa dönem ikamet izni yazılarımıza bakabilirsiniz.

Aile İkamet İzni: Destekleyici, Gelir ve Bağımsız İzne Geçiş

Aile ikamet izni; Türk vatandaşlarının, 5901 sayılı Kanunun 28. maddesi kapsamındakilerin, ikamet izinlerinden birine sahip yabancıların, mültecilerin ve ikincil koruma statüsü sahiplerinin yabancı eşine, kendisinin veya eşinin ergin olmayan yabancı çocuğuna ve bağımlı yabancı çocuğuna verilebilir (YUKK m.34/1). Bu kişiye “destekleyici” denir. Aile izninin süresi hiçbir şekilde destekleyicinin izin süresini aşamaz. Birden fazla eşle evlilik hâlinde yalnızca bir eşe aile izni verilir; diğer eşlerden olan çocuklara da izin verilebilir (m.34/2). Çocukların izninde, Türkiye dışında ortak velayeti bulunan anne veya babanın muvafakati aranır (m.34/3).

Bir yıllık ikamet şartı yabancı destekleyiciye yöneliktir ve m.35/2’deki kişiler için uygulanmaz. Gelir, barınma, sağlık sigortası, adli sicil ve adres şartları ise m.35/1’de destekleyici için genel olarak sayılmıştır. Aile izni başvurusu konsolosluğa yapıldığında destekleyici, m.35/1 kapsamındaki belgeleri ikamet ettiği yerdeki valiliğe teslim eder ve başvuru bu teslimle işleme konur (Yön. m.32/1). Destekleyicinin aylık gelirinin hesabında Yönetmeliğin 40. maddesinin beşinci fıkrasının (b) bendi uygulanır (Yön. m.31/1). Yönetmelik, Kanunda ikamet izni yerine geçtiği kabul edilen kimlik belgesi sahiplerini de destekleyici sayar; ancak uluslararası koruma başvuru sahipleri, şartlı mülteciler ve geçici korunanlar bu kapsamın dışında tutulmuştur (Yön. m.30/1-ç).

Anlaşmalı evlilik araştırması

Makul şüphe varsa valilik, evliliğin sırf ikamet izni alabilmek amacıyla yapılıp yapılmadığını araştırır. Evliliğin bu amaçla yapıldığı tespit edilirse izin verilmez, verilmişse iptal edilir (YUKK m.37/1). Denetim izin verildikten sonra da yapılabilir (m.37/2). Anlaşmalı evlilikle alınıp sonradan iptal edilen izinler, Kanundaki izin sürelerinin toplanmasında hesaba katılmaz (m.37/3). Yönetmelik makul şüphe sayılabilecek durumları sayar: eşlerin aynı konutta yaşamaması veya bu yönde ihbar bulunması, ortak bir dilin olmaması, makul olmayan yaş farkı, vize veya izin ihlalleri, eşlerin evliliğin anlaşmalı olduğunu beyan etmesi, eşlerden biri hakkında izinsiz çalışmaktan işlem yapılmış olması ve gelir ile yaşam standardının uyumsuzluğu (Yön. m.34/1).

Boşanma, ölüm ve erginlik hâlinde bağımsız izne geçiş

Aile izni on sekiz yaşına kadar öğrenci izni almadan ilk ve ortaöğretim kurumlarında eğitim hakkı sağlar (m.34/4). Şartlar ortadan kalktıktan sonra kısa dönem izin verilmemesi, aile izninin iptal veya uzatmama sebebidir (m.36/1-b). Boşanma davası açılacak bir yabancı eş, bu nedenle ikamet statüsünü dava stratejisiyle birlikte planlamalıdır. Konunun ayrıntıları için aile ikamet izni: eş ve çocuklar ve yabancıların Türkiye’de evlilik ve boşanması yazılarımıza bakabilirsiniz.

Öğrenci İkamet İzni ve Mezuniyet Sonrası

Türkiye’de bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora öğrenimi görecek yabancılara öğrenci ikamet izni verilir (YUKK m.38/1). Bakımı ve masrafları üstlenilen ilk ve ortaöğretim öğrencilerine velilerinin muvafakatiyle birer yıllık sürelerle izin verilebilir (m.38/2). Öğrenim süresi bir yıldan kısaysa izin süresi öğrenim süresini aşamaz (m.38/4). Öğrenci izni, anne, baba ve diğer yakınlara ikamet izni konusunda hiçbir hak sağlamaz (m.38/3). Yönetmelik öğrenciye yalnızca eş ve çocuklarının aile izni başvurularında destekleyici olabilme hakkı tanır (Yön. m.35/6).

Yükseköğretimde izin, öğrenim programının tamamını kapsayacak şekilde düzenlenebilir. Normal sürede mezun olamayan öğrencinin izni en fazla birer yıllık sürelerle ve azami öğrenim süresini aşmayacak şekilde uzatılır (Yön. m.37/2). Mezun olan öğrencinin izni mezuniyet tarihi itibarıyla kesilir. Yeni bir amaçla kalacak öğrencinin, gerekçenin sona erdiği tarihten itibaren on gün içinde valiliğe başvurması gerekir (Yön. m.26/1, 37/2). Türkiye’de yükseköğrenimini tamamlayanlar mezuniyetten itibaren altı ay içinde başvurarak bir defaya mahsus ve en fazla bir yıl süreli kısa dönem izin alabilir (YUKK m.31/1-i, 31/4).

Ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora öğrencileri çalışma izni almak kaydıyla çalışabilir. Ön lisans ve lisans öğrencileri için çalışma hakkı ilk yıldan sonra başlar (YUKK m.41/1). Öğrenci izninin ret ve iptal sebepleri şunlardır: şartların karşılanmaması veya ortadan kalkması, öğrenimin sürdürülemeyeceğine ilişkin kanıtlar, iznin amaç dışı kullanılması ve geçerli sınır dışı etme veya giriş yasağı kararı bulunması (m.40/1). Ayrıntılar için öğrenci ikamet izni ve yabancı öğrenciler yazımıza bakabilirsiniz.

Uzun Dönem İkamet İzni: Sekiz Yıl ve Kesinti Hesabı

Türkiye’de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış veya Bakanlığın belirlediği şartlara uyan yabancılara, Bakanlığın onayıyla valiliklerce süresiz ikamet izni verilir (YUKK m.42/1). Mülteci, şartlı mülteci, ikincil koruma statüsü sahipleri, insani ikamet izni sahipleri ve geçici korunanlar uzun dönem izne geçemez (m.42/2).

Sekiz yıllık sürenin hesabında öğrenci izinlerinin yarısı, diğer izinlerin tamamı sayılır (YUKK m.28/2). Yönetmelik kesintiyi ayrıntılı bir yöntemle hesaplar (Yön. m.40/2):

• Hesaplamada başvuru tarihi esas alınır. Yurt dışında geçen süreler ve ikamet izni olmadan Türkiye’de kalınan süreler kesintidir.
• Başvuru tarihinden geriye doğru birer yıllık dilimlerde toplam yüz seksen günü aşan kesinti yoksa bir sonraki dilime geçilir ve kontrol sekiz yıl tamamlanana kadar sürer.
• Dilimlerde yüz seksen günü aşan kesinti yoksa, son beş yıllık dilim içinde toplam üç yüz altmış beş günü aşan kesinti olup olmadığına bakılır.
• Sekiz yıl içinde bir seferde veya peş peşe altı ayı aşan yurt dışı veya izinsiz kalış varsa talep dilim hesabına geçilmeden olumsuz sonuçlandırılır.
• Sınır dışı edilen yabancının önceki izin süreleri toplamda hesaba katılmaz.

Uzun dönem izin sahipleri; askerlik, seçme ve seçilme, kamu görevine girme ve muaf araç ithali hariç olmak üzere Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır (YUKK m.44/1). Bu haklar Cumhurbaşkanınca kısıtlanabilir (m.44/2). Uzun dönem izin, kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit hâlinde ya da sağlık, eğitim ve ülkesindeki zorunlu kamu hizmeti dışında bir nedenle kesintisiz bir yıldan fazla yurt dışında kalınması hâlinde iptal edilir (m.45/1). Yurt dışı nedeniyle izni iptal edilen yabancının yeniden başvurusu öncelikle değerlendirilir ve en geç bir ay içinde sonuçlandırılır (Yön. m.43/3). Ayrıntılar için uzun dönem (süresiz) ikamet izni yazımıza bakabilirsiniz.

Yurt Dışında Kalma Süreleri ve İzin İptali

YUKK m.28/1’e göre zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık nedenleri hariç, bir yılda toplam altı ayı geçen veya son beş yıl içinde toplam bir yılı aşan yurt dışı kalışlar ikamette kesinti sayılır. Kesintisi olanların sonraki başvurularında önceki izin süreleri hesaba katılmaz. İzin türüne göre iptal eşikleri ise ayrıca düzenlenmiştir. 6735 sayılı Kanunla Kanundaki yurt dışı iptal bentleri yürürlükten kaldırılmış, usul ve esasların yönetmelikle düzenleneceği öngörülmüştür (YUKK m.36/2).

Bu eşikler nedeniyle izni iptal edilen yabancıdan yeniden başvuruda yeni bir gerekçe istenmez (Yön. m.21/11). Türkiye’de bulunan bu yabancılar, iptal kararının tebliğinden itibaren on gün içinde yeniden başvurabilir. Bu durumda tek giriş vize harcı ile iptal tarihinden başvuru tarihine kadar geçen sürenin ikamet harcı bir kat fazlasıyla tahsil edilir (Yön. m.21/12). Yurt dışında uzun süre kalacak yabancının, eşiği aşmadan önce sağlık veya eğitim gibi istisna gerekçelerini belgelemesi gerekir.

Ret, İptal ve Uzatmama Sebepleri

Kanun her izin türü için “verilmez, verilmişse iptal edilir, süresi bitenler uzatılmaz” kalıbıyla ayrı sebepler sayar. Türkiye içinden yapılan talebin reddi, iznin uzatılmaması veya iptali ve bunların tebliği valiliklerce yapılır. Bu işlemler sırasında yabancının Türkiye’deki aile bağları, ikamet süresi, menşe ülkedeki durumu ve çocuğun yüksek yararı gibi hususlar göz önünde bulundurulur ve karar ertelenebilir (YUKK m.25/1).

Ret, iptal veya uzatmama kararı yabancıya ya da yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Tebligatta yabancının karara karşı itiraz haklarını etkin şekilde nasıl kullanabileceği ve süreçteki diğer yasal hak ve yükümlülükleri de yer alır (YUKK m.25/2). Gerekçesiz veya itiraz yollarını göstermeyen bir tebligat, dava aşamasında usul eksikliği olarak ileri sürülebilir. İptal kararlarına özgü ayrıntılar için ikamet izninin iptali yazımıza bakabilirsiniz.

Ret Kararından Sonra İlk On Gün: Ne Yapılmalı?

Ret kararı tebliğ edildiğinde süreler aynı anda işlemeye başlar. Süresi biten iznin uzatılmaması veya izin talebinin reddi hâlinde yabancıya harca tabi olmayan ve Türkiye’de yalnızca on güne kadar kalma imkânı veren bir belge verilir (Yön. m.22/11). İkamet izni uzatma başvurusu reddedilip on gün içinde Türkiye’den çıkış yapmayan yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınır (YUKK m.54/1-j). İzni iptal edilen yabancılar da sınır dışı etme kararı alınacaklar arasında sayılır (m.54/1-f).

İptal davası, ret kararının icrasını kendiliğinden durdurmaz. İdari yargıda dava açılması dava edilen işlemin yürütülmesini durdurmaz (İYUK m.27/1). Bu nedenle on günlük süre içinde ülkeden çıkmayan yabancı, ret kararına karşı dava açmış olsa bile sınır dışı etme kararıyla karşılaşabilir. Pratikte iki yol birlikte değerlendirilir: ret kararına karşı iptal davası ve yürütmeyi durdurma talebi ile, uygun bir gerekçe varsa yeni bir başvuru. Hangi yolun seçileceği; yabancının aile bağlarına, ret gerekçesinin niteliğine ve yeni bir gerekçe sunup sunamayacağına bağlıdır.

Sınır dışı etme kararı alınırsa yabancıya, kararda belirtilmek kaydıyla Türkiye’yi terk edebilmesi için on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınır. Kaçma ve kaybolma riski bulunanlar, sahte belge kullananlar veya kamu düzeni açısından tehdit oluşturanlar gibi hâllerde bu süre tanınmayabilir (YUKK m.56/1). Sınır dışı etme kararına karşı başvuru süresi yedi gündür (m.53/3). Bu süre ikamet izni davasının altmış günlük süresinden çok daha kısadır ve karıştırılmamalıdır. Ayrıntılar için sınır dışı etme kararı ve itiraz ve sınır dışı kararına itiraz ve yargı yolu yazılarımıza bakabilirsiniz.

İkamet İzni Reddine Karşı İptal Davası

İkamet izni talebinin reddi, iznin uzatılmaması ve iptali idari işlemdir. Bu işlemlere karşı idare mahkemesinde iptal davası açılır. Dava açma süresi, özel kanunlarda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde altmış gündür (İYUK m.7/1). Süre, idari işlemin yazılı bildirim tarihini izleyen günden başlar (m.7/2). YUKK ikamet izni işlemleri için ayrı bir dava süresi öngörmemiştir. Sınır dışı etme kararına ilişkin yedi günlük süre (m.53/3) yalnızca o karar için geçerlidir.

Kısa dönem izinler için 7533 sayılı Kanunla özel bir usul getirilmiştir. Kısa dönem ikamet izni başvurusunun reddi veya kısa dönem iznin iptali kararlarına karşı açılan davalarda, savunmanın verilmesi veya savunma süresinin geçmesiyle dosya tekemmül etmiş sayılır. Davacının gösterdiği adrese tebligat yapılamazsa İYUK m.26/3’teki süre iki ay olarak uygulanır. Duruşma yapılması mahkemenin takdirine bağlıdır (YUKK m.31/7). Bu hüküm kısa dönem izin davalarının hızlı sonuçlanmasını amaçlar. Dava dilekçesindeki adresin doğru ve güncel olması bu nedenle ayrıca önem taşır.

Mahkemenin görev ve yetkisi, davanın açılacağı yer ve dilekçe içeriği için yabancılar davalarında görevli ve yetkili mahkeme, iptal davasının genel şartları için iptal davası nedir, yürütmeyi durdurma için idari işlemde yürütmeyi durdurma (İYUK 27) yazılarımıza bakabilirsiniz.

İzin Türleri Arasında Geçiş

Yabancılar, iznin verilmesine esas olan gerekçenin sona ermesi veya farklı bir gerekçenin ortaya çıkması hâlinde yeni kalış amacına uygun izin talep edebilir (YUKK m.29/1). Gerekçesi sona erdikten sonra Türkiye’de kalmaya devam edecek yabancı, gerekçenin sona erdiği tarihten itibaren on gün içinde valiliğe başvurur. Geçiş başvurusunda mevcut izin, gerekçenin ortadan kalktığı tarih itibarıyla sona erdirilir (Yön. m.26/1-2). Mevcut gerekçesine ek olarak yeni bir gerekçesi olan yabancı ise mevcut izniyle kalmaya devam edebilir ya da altmış günlük uzatma penceresini beklemeden yeni izin talep edebilir (Yön. m.26/3).

Çalışma izni iptal edilen veya sona erenler on gün içinde ikamet izni başvurusu yapabilir. Çalışma izni uzatma başvurusu olumsuz sonuçlananlar için on günlük süre olumsuz kararın tebliğinden başlar (Yön. m.21/6-7). Türkiye’de doğan yabancı çocuklar için yüz seksen gün içinde durumlarına uygun ikamet izni alınması zorunludur (Yön. m.21/13). Çalışma izni reddi için çalışma izni başvurusunun reddi ve itiraz yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Uzatmayı son güne bırakmak: Uzatma başvurusu ancak izin süresi dolmadan yapılabilir. Son günde yaşanan sistem veya randevu sorunu, yabancıyı gecikmeli başvuru ve sınır dışı riskiyle baş başa bırakır.
• On günlük toleransı hak sanmak: Yönetmelik on güne kadar gecikmiş başvuruları alır. Ancak on günü aşan ihlal sınır dışı etme sebebidir (YUKK m.54/1-g).
• Pasaport süresini hesaba katmamak: İzin, pasaport süresinden altmış gün kısa düzenlenir. Pasaportu kısa süre sonra bitecek yabancı, beklediğinden çok daha kısa bir izin alır.
• Kamu borçlarını kontrol etmemek: Ödenmemiş vize ihlali harcı, idari para cezası veya vekâlet ücreti başvurunun reddine yol açar (Yön. m.22/10).
• Eksik belge bildirimini kaçırmak: Bildirimden itibaren otuz gün içinde tamamlanmayan başvuru işlemden kaldırılır.
• Gerekçeyle uyumsuz yaşam: Turizm gerekçesiyle izin alıp fiilen çalışmak veya taşınmaz gerekçesine konu konutu kiraya vermek, amaç dışı kullanım nedeniyle iptale yol açabilir.
• Yurt dışı günlerini saymamak: Kısa dönem için yüz yirmi, aile izni için yüz seksen günlük eşik son bir yıl içinde toplam olarak hesaplanır.
• Ret sonrası aynı dosyayla yeniden başvurmak: Ret veya iptalden sonraki altı ay içinde yeni bir talep gerekçesi istenir (Yön. m.21/10).
• Dava açınca ülkede kalmanın güvence altına alındığını düşünmek: Dava açılması işlemin yürütülmesini durdurmaz. Yürütmeyi durdurma ayrıca talep edilmelidir.
• Adres ve taşınma bildirimini ihmal etmek: Adres ve medeni hâl değişiklikleri ile il değişikliği yirmi iş günü içinde bildirilmelidir.

Hukukçular Evi Bu Süreçte Ne Yapar?

• Kalış amacınıza ve uzun vadeli planınıza (vatandaşlık, uzun dönem izin) uygun izin türünü belirler, gerekçe ile belge setini kurarız.
• Pasaport süresi, kamu borçları, sağlık sigortası ve gelir şartını başvurudan önce kontrol ederiz.
• Uzatma takvimini, yurt dışı gün sayımını ve adres bildirim yükümlülüklerini sizinle birlikte izleriz.
• Ret, iptal veya uzatmama kararında on günlük süre içinde yeniden başvuru, erteleme talebi ve dava seçeneklerini değerlendiririz.
• İdare mahkemesinde iptal davası açar, yürütmeyi durdurma talep eder ve kısa dönem davalarındaki özel usulü takip ederiz.
• Sınır dışı etme kararı alınırsa yedi günlük süre içinde idare mahkemesine başvururuz.

İkamet izni başvurunuz, uzatmanız veya ret kararınız için Hukukçular Evi Ankara ofisine 0554 648 37 15 numaralı telefondan veya iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz. Ret kararının tebliğ tarihini ve kararın kendisini görüşmeye getirmeniz süre hesabı için yeterlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

İkamet izni kimler için zorunludur?

Türkiye’de vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancılar için zorunludur (YUKK m.19/1). Diplomatlar, Vatansız Kişi Kimlik Belgesi sahipleri ve Mavi Kart sahipleri gibi bazı yabancılar muaftır (m.20).

İkamet izni başvurusu nereye yapılır?

Kanunda kural, yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki konsolosluktur (YUKK m.21/1). Kanunun 22. maddesinde sayılan hâllerde başvuru valiliğe yapılabilir. Yönetmelik yurt içi başvuruların valiliğe yapılacağını düzenler.

Pasaportumun ne kadar süre geçerli olması gerekir?

İstenen izin süresinden altmış gün daha uzun geçerli olmalıdır (YUKK m.21/2). İzin, pasaportun geçerlilik süresinden altmış gün daha kısa düzenlenir (m.23/1).

Başvuru ne kadar sürede sonuçlanır?

En geç doksan gün içinde sonuçlandırılır. Süre, bilgi ve belgelerin tam teslim edildiği tarihten başlar; uzarsa yabancıya bilgi verilir (YUKK m.21/5; Yön. m.22/2).

Eksik belge istenirse ne kadar sürem var?

Bildirim tarihinden itibaren otuz gün içinde tamamlamanız gerekir. Tamamlanmazsa başvuru işlemden kaldırılır (Yön. m.22/1).

Uzatma başvurusunu ne zaman yapmalıyım?

İznin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her koşulda süre dolmadan önce valiliğe başvurmalısınız (YUKK m.24/2). Uzatılan izin, eski iznin bitim tarihinden başladığı için erken başvuru süre kaybettirmez.

Uzatma başvurusu sonuçlanmadan iznim biterse ne olur?

Uzatma başvurusunda verilen belgeyle, izin süreniz dolmuş olsa bile karar verilinceye kadar Türkiye’de kalabilirsiniz (YUKK m.24/2).

Kısa dönem ikamet izni kaç yıllık verilir?

Kanun her defasında en fazla iki yıl (yatırım ve KKTC bentlerinde beş yıl) öngörür (YUKK m.31/2, 31/5). Yönetmelik ise kısa dönem iznin her defasında en fazla bir yıllık verileceğini düzenler (Yön. m.27/1-a, 28/1).

Türk vatandaşıyla evliyim; boşanırsam iznim ne olur?

En az üç yıl aile ikamet izniyle kalmışsanız kısa dönem izin verilebilir. Aile içi şiddet mağduriyeti mahkeme kararıyla sabitse üç yıl şartı aranmaz (YUKK m.34/6).

Yurt dışında ne kadar kalırsam iznim iptal edilir?

Son bir yıl içinde toplam yüz yirmi günü aşan kalış kısa dönem izni, yüz seksen günü aşan kalış aile iznini, kesintisiz bir yılı aşan kalış uzun dönem izni iptal sebebidir. Zorunlu kamu hizmeti, görev, eğitim ve sağlık nedenleri istisnadır (Yön. m.21/11, 29, 33; YUKK m.45).

Ret kararından sonra Türkiye’de ne kadar kalabilirim?

Yabancıya Türkiye’de on güne kadar kalma imkânı veren belge verilir (Yön. m.22/11). Uzatma başvurusu reddedilip on gün içinde çıkış yapmayanlar hakkında sınır dışı etme kararı alınır (YUKK m.54/1-j).

Ret kararına karşı dava açma süresi nedir?

Tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m.7). Dava açılması kararın yürütülmesini durdurmaz; yürütmeyi durdurma ayrıca istenmelidir (İYUK m.27).

Ret kararından sonra hemen yeniden başvurabilir miyim?

Başvurabilirsiniz. Ancak ret veya iptalden sonraki altı ay içinde yapılan başvuruda yeni bir talep gerekçesi sunmanız istenir (Yön. m.21/10).

Uzun dönem ikamet izni için hangi şartlar aranır?

Kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmak, son üç yılda sosyal yardım almamak, yeterli ve düzenli gelir, geçerli sağlık sigortası ve kamu düzeni açısından tehdit oluşturmamak (YUKK m.43/1). Öğrenci izinlerinin yarısı sayılır (m.28/2).

Sınır dışı etme kararına karşı süre de altmış gün müdür?

Hayır. Sınır dışı etme kararına karşı kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulur (YUKK m.53/3). Bu süre ikamet izni davasının süresinden farklıdır.