Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşlığı: Şartlar, Belgeler, Mülakat ve Ret Hâlinde Dava (5901 m.16)

Bir Türk vatandaşıyla evlenmek, Türk vatandaşlığını doğrudan kazandırmaz. En az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancı başvuru yapabilir. Başvuru sahibinde aile birliği içinde yaşama, evlilik birliğiyle bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel bir hâlinin bulunmaması aranır (5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.16/1). Genel yoldaki beş yıllık ikamet, Türkçe ve gelir şartları evlilik yolunda aranmaz. Başvuru yurt içinde valiliğe, yurt dışında dış temsilciliğe yapılır (m.37). Emniyet soruşturması ve komisyon mülakatından sonra kararı İçişleri Bakanlığı verir (m.18, 19); karar karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder (m.20/1). Şartları taşımak vatandaşlık için mutlak bir hak sağlamaz (m.10/1). Ret kararına karşı tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir (İYUK m.7).

Evlenme Vatandaşlığı Kendiliğinden Kazandırmaz (5901 m.16)

5901 sayılı Kanunun 16. maddesinin birinci fıkrası şöyledir: “Bir Türk vatandaşı ile evlenme doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz. Ancak bir Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar Türk vatandaşlığını kazanmak üzere başvuruda bulunabilir.” Başvuru sahiplerinde üç şart aranır: aile birliği içinde yaşama, evlilik birliği ile bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâlinin bulunmaması.

Evlilik yoluyla vatandaşlık, yetkili makam kararıyla kazanılan bir vatandaşlıktır (m.9, 10). Kanun bu yolda da açıktır: aranan şartları taşımak, vatandaşlığın kazanılmasında kişiye mutlak bir hak sağlamaz (m.10/1). Bu nedenle başvuru dosyasının yalnızca şartları değil, evliliğin gerçekliğini de gösterecek biçimde hazırlanması gerekir. Vatandaşlığın diğer kazanma yolları için Türk vatandaşlığının kazanılması (5901) yazımıza bakabilirsiniz.

Üç Yıllık Süre Nasıl Hesaplanır?

Üç yıllık süre Türk vatandaşıyla evlilikte geçen süredir. Yabancının eşi evlilik sırasında Türk vatandaşı değilse ve vatandaşlığı sonradan kazanmışsa, sürenin hesabında eşin Türk vatandaşlığını kazanma tarihi esas alınır (Yön. m.25/3). Evliliğin başvuru tarihinde devam ediyor olması gerekir. Evlilik başvurudan önce boşanma veya ölüm gibi nedenlerle sona ermişse başvuru kabul edilmez (Yön. m.25/2-b). Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümüyle evlilik sona ererse, aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz (5901 m.16/2).

Evliliğin geçerliliği de önemlidir. Yurt dışında yapılan evliliğin Türkiye’deki nüfus kaydına işlenmiş olması, sürenin ispatını kolaylaştırır. Bu konuda yurt dışında yapılan evliliğin tescili ve Türkiye’de yabancıyla evlilik yazılarımıza bakabilirsiniz.

Genel Yol ile Evlilik Yolu Arasındaki Farklar

Evlilik yolu, genel yola göre daha az şart içerir. Genel yolda aranan beş yıllık ikamet, Türkçe bilgisi, gelir ve sağlık şartları evlilik yolunda kanunda sayılmamıştır. Buna karşılık evlilik yolunda aile birliğinin gerçekliği ayrıca araştırılır.

Genel yolda ikamet süresi içinde toplam on iki ayı geçmemek üzere Türkiye dışında bulunulabilir (5901 m.15/1). Yönetmelikte bu süre altı ay olarak kalmıştır (Yön. m.71/1-b); 2017’de değiştirilen Kanun hükmü üst normdur. İkamet şartları için vatandaşlık başvurusunda ikamet ve şartlar yazımıza bakabilirsiniz.

Başvuru Nereye ve Hangi Belgelerle Yapılır?

Türk vatandaşlığının kazanılmasına ilişkin başvurular yurt içinde ikamet edilen yer valiliğine, yurt dışında dış temsilciliklere yapılır. Başvuru bizzat veya bu hakkın kullanılmasına ilişkin vekâletname ile yapılabilir (5901 m.37). Yurt içinde vatandaşlık hizmetleri İçişleri Bakanlığı, yurt dışında dış temsilcilikler tarafından yürütülür (m.4). Müracaat makamı, yönetmelikte sayılan belgelerden oluşan bir dosya düzenler (Yön. m.26).

Hizmet bedelinin tutarı İçişleri Bakanlığı ile Maliye Bakanlığınca birlikte belirlenir. Gelir Vergisi Kanununa göre geliri olmayanlardan ve onlarla birlikte işlem gören ergin olmayan çocuklarından hizmet bedeli alınmaz (5901 m.45). Bir belge temin edilemiyorsa ve Bakanlık bu belgenin istenmemesi yolunda talimat verirse, ilgiliden belgede bulunması gereken bilgileri içeren yazılı beyan alınır. Bu beyanın yalan olduğu sonradan anlaşılırsa vatandaşlığa alınma kararı iptal edilir (Yön. m.39/2). Yabancı belgelerin onayı için apostil ve yabancı belgelerin tasdiki ve güncel belge listesi için vatandaşlık başvurusu için gerekli belgeler yazılarımıza bakabilirsiniz.

Başvurunun Baştan Kabul Edilmediği Hâller

Müracaat makamı başvuruyu aldıktan sonra bir ön araştırma yapar. Aşağıdaki hâllerden biri anlaşılırsa başvuru kabul edilmez ve ilgiliye tebligat yapılır (Yön. m.25/2). Bu aşama, Bakanlığın esasa ilişkin ret kararından farklıdır.

(c) bendi uygulamada en çok gözden kaçan hâldir. Devam eden bir ceza yargılaması, başvurunun kabul edilmemesi için yeterlidir. Ceza dosyası sonuçlanmadan başvuru yapılması, zaman kaybına yol açabilir.

Emniyet Soruşturması, Komisyon Mülakatı ve Bakanlık Kararı

Evlilik yoluyla başvurunun en önemli aşaması, evliliğin gerçek olup olmadığının araştırılmasıdır. Yurt içinde dosya düzenlendikten sonra il emniyet müdürlüğünden soruşturma istenir (Yön. m.27). Emniyet; aile birliği içinde yaşanıp yaşanmadığını, evlilikle bağdaşmayan davranışların bulunup bulunmadığını ve millî güvenlik ile kamu düzeni engelini araştırır. Olumlu veya olumsuz kanaat soruşturma formuna açıkça yazılır (Yön. m.28).

Komisyon, il valisi veya görevlendireceği vali yardımcısının başkanlığında; il müdürlüğü, il emniyet müdürlüğü, il jandarma komutanlığı, il millî eğitim müdürlüğü ve sosyal hizmetler il müdürlüğü temsilcilerinden oluşur (Yön. m.69/2). Komisyon üye tam sayısının en az üçte ikisiyle toplanır ve oy çokluğuyla karar verir (Yön. m.70/2). Yurt dışından yapılan başvurularda mülakatı konsolosluk işlemlerinden sorumlu muavin konsolos veya daha üst yetkili yapar; yabancının bulunduğu devletin kanunları izin veriyorsa sabıka kaydı istenir (Yön. m.30). Mülakat ve danışıklı evlilik şüphesi için danışıklı evlilik şüphesi ve mülakat yazımıza bakabilirsiniz.

Eski bilgilerde sıkça rastlanan bir yanlış da düzeltilmelidir: evlilik yoluyla vatandaşlık kararı Cumhurbaşkanı kararıyla verilmez ve Resmî Gazete’de yayımlanmaz. Kanun, 16. madde uyarınca yapılan başvurularda kararı Bakanlığa bırakmıştır (5901 m.19/1). Cumhurbaşkanı kararı, 12. maddedeki istisnai yollar için öngörülmüştür. İstisnai yollar için istisnai ve yatırım yoluyla vatandaşlık yazımıza bakabilirsiniz.

Aile Birliği Nasıl Gösterilir? Danışıklı Evlilik Şüphesi

Yönetmelik, komisyonun ve konsolosluğun mülakatta “evliliğin gerçek bir evlilik ya da Türk vatandaşlığını kazanmak amacıyla yapılmış bir evlilik olup olmadığını” araştıracağını açıkça düzenler (Yön. m.29/1, 30/2). Emniyet soruşturmasında kanaate varılamazsa, Türk vatandaşı eşin yakınlarının ifadelerine de başvurularak kanaat oluşuncaya kadar periyodik olarak soruşturmaya devam edilir (Yön. m.72/2). Kanun ve yönetmelik, aile birliğinin hangi belgeyle ispat edileceğini sınırlı olarak saymamıştır. Uygulamada aşağıdaki belgeler aile birliğini göstermeye yardımcı olur.

Mülakatta eşlerin birbirine ilişkin temel bilgilerde çelişkiye düşmesi olumsuz kanaate yol açabilir. Gerçek dışı beyan ise yalnızca başvurunun reddine değil, vatandaşlık kazanıldıktan sonra iptaline de sebep olabilir (5901 m.31; Yön. m.57). Bu nedenle beyanların doğru ve tutarlı olması, belgelerden daha önemlidir.

Yabancı Eşin Çocukları: Birlikte Vatandaşlık veya Evlat Edinme

Yabancı eşin önceki evliliğinden olan ergin olmayan çocukları için iki yol vardır. Birincisi, yabancı eş vatandaşlığı kazandığında velayeti altındaki çocukların diğer ebeveynin muvafakatiyle onunla birlikte vatandaşlığı kazanmasıdır (5901 m.20/2). İkincisi, Türk vatandaşı eşin bu çocuğu evlat edinmesidir. Bir Türk vatandaşı tarafından evlat edinilen ergin olmayan kişi, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bir hâli bulunmamak şartıyla karar tarihinden itibaren Türk vatandaşlığını kazanabilir (5901 m.17; Yön. m.32). Eşlerden biri, en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını doldurmuş bulunması koşuluyla diğerinin çocuğunu evlat edinebilir (TMK m.306/3). Küçüğün evlat edinilmesi için evlat edenin bir yıl süreyle bakmış ve eğitmiş olması gerekir (TMK m.305/1). Ayrıntılar için eşin çocuğunu evlat edinme (TMK m.306) yazımıza bakabilirsiniz.

Vatandaşlık Kararının Sonuçları: Eş, Çocuklar ve Çok Vatandaşlık

Türk vatandaşlığının kazanılmasına ilişkin kararlar, karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder (5901 m.20/1). Ana veya babanın velayeti kendisinde bulunan çocukları, diğer eşin muvafakati hâlinde Türk vatandaşlığını kazanır. Muvafakat verilmezse ana veya babanın mutad meskeninin bulunduğu ülkedeki hâkim kararına göre işlem yapılır (m.20/2). Birlikte işlem görmeyen çocuklar ergin olduktan sonra başvurursa genel yol hükümleri uygulanır (m.20/3).

Türk hukuku açısından önceki vatandaşlığın korunması mümkündür. Ancak yabancının kendi devletinin hukuku, başka bir vatandaşlık kazanılmasına farklı sonuçlar bağlayabilir. Bu nedenle başvurudan önce menşe ülkenin kuralları ayrıca kontrol edilmelidir. Çifte vatandaşlıkta askerlik için çifte vatandaşların askerlik yükümlülüğü yazımıza bakabilirsiniz.

Başvuru Reddedilirse: İdari Başvuru ve Dava

Ret kararı idari bir işlemdir ve iptal davasına konu olabilir. Dava açma süresi idare mahkemelerinde altmış gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (İYUK m.7). Dava açmadan önce işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi, üst makamdan ya da üst makam yoksa işlemi yapan makamdan dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvuru işlemeye başlamış dava süresini durdurur; otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK m.11). Yetkili idare mahkemesi, kural olarak işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (İYUK m.32).

Davada idarenin takdir yetkisi önemli bir yer tutar; çünkü şartları taşımak mutlak bir hak sağlamaz (5901 m.10/1). Bu nedenle davada ret gerekçesinin somut olgulara dayanıp dayanmadığı, soruşturma ve mülakat tutanaklarının içeriği ve aile birliğini gösteren deliller belirleyicidir. Ret türleri için evlilik yoluyla vatandaşlık başvurusunun reddi, kamu düzeni gerekçesiyle ret, idari davalarda dava açma süreleri ve yürütmeyi durdurma yazılarımıza bakabilirsiniz.

Vatandaşlık Kazanıldıktan Sonra: Boşanma, Butlan ve İptal

Kanunda boşanma, evlilik yoluyla kazanılmış vatandaşlığın kaybı sebebi olarak sayılmamıştır. Vatandaşlığın sona ermesine yol açabilecek hâller ayrı ayrı düzenlenmiştir.

Vatandaşlığın iptali bir mahkeme davası değil, kararı veren makamın verdiği idari bir karardır (5901 m.31). İptal kararına karşı da idari yargı yolu açıktır. Bakanlık, yalan beyan veya gizleme iddiasını öğrendiğinde araştırma ve soruşturma yapar ya da yaptırır (Yön. m.57/2). Evliliğin butlanı ile boşanma arasındaki fark için evliliğin butlanı (TMK m.145–153) ve vatandaşlığın kaybı için vatandaşlığın kaybı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Başvuru Sürerken Türkiye’de Kalmak: Aile İkamet İzni

Vatandaşlık için üç yıl beklenirken veya başvuru incelenirken yabancı eşin Türkiye’de yasal olarak kalması gerekir. Türk vatandaşlarının yabancı eşine, her defasında üç yılı aşmayacak şekilde aile ikamet izni verilebilir (6458 s. YUKK m.34/1). Aile ikamet izni için destekleyicide gelir, barınma, sağlık sigortası, adli sicil ve adres kaydı şartları aranır (m.35/1). Destekleyicinin en az bir yıldır ikamet izniyle Türkiye’de kalması şartı, Türk vatandaşlarıyla evli yabancılar hakkında uygulanmaz (m.35/2).

Aile ikamet izni için aile ikamet izni, iznin uzatılması için ikamet izninin uzatılması ve ret hâlinde ikamet izni başvurusunun reddi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Evlilik Sona Ererse Hangi Yol Kalır?

Başvurudan önce boşanma gerçekleşirse evlilik yolu kapanır (Yön. m.25/2-b). Bu durumda yabancının genel yoldan başvurusu gündeme gelebilir. Genel yolda başvurudan geriye kesintisiz beş yıl ikamet, Türkçe, gelir ve diğer şartlar aranır (5901 m.11). Yönetmelik, Türk vatandaşı ile evlenmeyi yerleşme kararının teyidi olarak saymıştır (Yön. m.15/1-c). Hangi ikamet türlerinin geçerli sayılacağı da ayrıca önemlidir: örneğin öğrenim veya turistik amaçlı ikamet geçerli ikamet olarak kabul edilmez (Yön. m.71/1-ç). Uzun süreli ikamet için uzun dönem ikamet izni yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Evlenince vatandaşlığın kendiliğinden geleceğini sanmak: Evlenme doğrudan vatandaşlık kazandırmaz; başvuru ve karar gerekir (5901 m.16/1).
• Üç yıl dolmadan başvurmak: Başvuru kabul edilmez (Yön. m.25/2-a).
• Devam eden ceza davasını önemsememek: Yargılamanın sürmesi başvurunun kabul edilmemesi için yeterlidir (Yön. m.25/2-c).
• Ayrı yaşarken başvurmak: Aile birliği içinde yaşama şartı emniyet soruşturması ve mülakatla araştırılır.
• Mülakatta eşlerin çelişkili beyanları: Eşler ayrı ayrı ve birlikte dinlenir (Yön. m.29).
• Belgede yalan beyan: Sonradan anlaşılırsa vatandaşlık iptal edilir ve iptal eş ile çocuklara da etki edebilir (5901 m.31, 32).
• Ret kararında süreyi kaçırmak: Dava süresi tebliğden itibaren altmış gündür (İYUK m.7).
• Ret kararını Cumhurbaşkanlığına karşı dava sanmak: Karar Bakanlık kararıdır; davalı ve yetkili mahkeme buna göre belirlenir (5901 m.19; İYUK m.32).
• İkamet iznini ihmal etmek: Başvuru sürerken yasal kalış için aile ikamet izninin süresi takip edilmelidir (YUKK m.34).

Hukukçular Evi Bu Süreçte Ne Yapar?

• Üç yıllık sürenin ve evliliğin nüfus kaydındaki durumunun hesabını yapar, başvuru tarihini belirleriz.
• Yönetmeliğin 26. maddesindeki belgeleri, apostil ve tercüme işlemleriyle birlikte eksiksiz hazırlarız.
• Devam eden ceza yargılaması, adli sicil veya belge eksikliği gibi başvuruyu engelleyebilecek hâlleri önceden tespit ederiz.
• Eşleri emniyet soruşturması ve komisyon mülakatına hazırlarız; aile birliğini gösteren belgeleri düzenleriz.
• Ret kararına karşı idari başvuru ve iptal davasını süresinde açar, gerekirse yürütmeyi durdurma isteriz.
• Vatandaşlığın iptali veya butlan iddialarında müvekkilimizi idari ve yargısal süreçte temsil ederiz.
• Başvuru süresince aile ikamet izninin uzatılmasını takip ederiz.

Evlilik yoluyla vatandaşlık başvurusu, mülakat veya ret kararına karşı dava için Hukukçular Evi Ankara ofisine 0554 648 37 15 numaralı telefondan veya iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz. Görüşmeye evlilik belgesini, eşin nüfus kaydını, ikamet iznini ve varsa ret yazısını getirmeniz yeterlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Türk vatandaşıyla evlenince vatandaşlık otomatik gelir mi?

Hayır. Evlenme doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz. En az üç yıllık ve devam eden evlilikten sonra başvuru yapılır ve Bakanlık karar verir (5901 m.16/1, 19).

Kaç yıl evli olmak gerekir?

En az üç yıl. Eş sonradan Türk vatandaşı olmuşsa süre, eşin vatandaşlığı kazandığı tarihten hesaplanır (Yön. m.25/3).

Türkiye’de oturmak şart mı?

Evlilik yolunda kanunda ikamet süresi şartı yoktur. Yurt dışında yaşayanlar dış temsilciliğe başvurabilir (5901 m.37; Yön. m.30).

Türkçe bilmek veya gelir şartı var mı?

Evlilik yolunda kanunda sayılmamıştır. Bu şartlar genel yolda (5901 m.11) aranır.

Başvuru nereye yapılır?

Yurt içinde ikamet edilen yer valiliğine, yurt dışında dış temsilciliklere; bizzat veya vekâletnameyle (5901 m.37).

Hangi belgeler gerekir?

Form dilekçe, eşin nüfus kayıt örneği, pasaport, doğum belgesi, Türkiye’de yaşıyorsa ikamet tezkeresi, varsa kesinleşmiş mahkeme kararı ve hizmet bedeli makbuzu (Yön. m.26).

Mülakatta ne olur?

Yabancı ve eşi komisyon tarafından ayrı ayrı ve birlikte mülakata alınır; evliliğin gerçek olup olmadığı araştırılır (Yön. m.29).

Kararı kim verir?

İçişleri Bakanlığı. Uygun bulunanlar Bakanlık kararıyla vatandaşlığı kazanır; karar Resmî Gazete’de yayımlanmaz, ilgiliye tebliğ edilir (5901 m.19, 41).

Devam eden bir ceza davası başvuruyu etkiler mi?

Evet. Herhangi bir suçtan yargılamanın devam etmesi veya hükümlü ya da tutuklu olmak hâlinde başvuru kabul edilmez (Yön. m.25/2-c).

Başvurudan sonra eşim vefat ederse ne olur?

Aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz; diğer şartlar aranmaya devam eder (5901 m.16/2).

Ret kararına karşı ne yapılır?

Tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m.7). Bu süre içinde idari başvuru da yapılabilir ve süreyi durdurur (İYUK m.11).

Vatandaşlık aldıktan sonra boşanırsam vatandaşlığım gider mi?

Boşanma kanunda kayıp sebebi değildir. Ancak yalan beyan veya önemli hususların gizlendiği anlaşılırsa vatandaşlık iptal edilebilir (5901 m.31).

Önceki vatandaşlığımdan çıkmam gerekir mi?

Evlilik yolunda çıkma şartı öngörülmemiştir; çok vatandaşlık nüfus kaydına işlenir (5901 m.44). Menşe ülkenin kuralları ayrıca kontrol edilmelidir.

Çocuklarım da vatandaş olur mu?

Velayetiniz altındaki çocuklar diğer ebeveynin muvafakatiyle vatandaşlığı kazanır; muvafakat yoksa mutad mesken ülkesindeki hâkim kararına göre işlem yapılır (5901 m.20/2).

Başvuru beklerken Türkiye’de nasıl kalırım?

Aile ikamet izniyle. Türk vatandaşının yabancı eşine her defasında en fazla üç yıllık aile ikamet izni verilebilir (YUKK m.34).