Tanıma Beyanı Dilekçesi Örneği (2026) — TMK 295

Evlilik dışı doğan çocukla baba arasında soybağı kurmanın en hızlı ve en az masraflı yolu tanımadır. Tanıma bir dava değildir; mahkeme kararı gerekmez, dava harcı ödenmez, karşı tarafın veya herhangi bir makamın onayı aranmaz. Bu sayfada tanıma beyanı dilekçesi örneğini, dört ayrı yapılış biçimini ve tanımayı imkânsız kılan tek engeli bulacaksınız.

Kanun Metni: Soybağının Kurulması ve Tanıma

Çocuk ile ana arasında soybağı doğumla kurulur; çocuk ile baba arasında soybağı ise ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur (TMK m.282). Tanıma bu üç yoldan tek taraflı irade beyanına dayanan olanıdır. Evlilik içinde veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası koca sayıldığından (TMK m.285), bu dönemde doğan çocuk için babalık karinesi çürütülmedikçe tanıma yapılamaz (TMK m.295/3).

Tanıma Dava Değildir: Dört Yol

Bu, en çok yanlış bilinen noktadır. Tanıma için mahkemeye dava açmak gerekmez. TMK m. 295/1 uyarınca tanıma, babanın nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusu ya da resmî senette veya vasiyetnamesinde yapacağı beyanla olur. Dört yol vardır:

Hangi yol seçilirse seçilsin sonuç aynıdır. Tanıma tek taraflı ve kurucu bir hukuki işlemdir; babanın kanuna uygun biçimde iradesini beyan etmesi yeterlidir. Annenin rızası, çocuğun rızası veya bir makamın onayı gerekmez.

Küçük veya Kısıtlı Baba İçin İstisna

TMK m. 295/2 uyarınca tanıma beyanında bulunan kimse küçük veya kısıtlı ise, veli veya vasisinin de rızası gereklidir. Bu, tanımanın tek taraflılık ilkesinin tek istisnasıdır.

Tanıyanın Ehliyeti: Ayırt Etme Gücü ve Yasal Temsilcinin Rızası

Tanıma bir hukuki işlem olduğundan tanıyanın ayırt etme gücüne sahip olması gerekir. Yaşının küçüklüğü yüzünden veya akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk ya da bunlara benzer sebeplerle akla uygun biçimde davranma yeteneğinden yoksun olmayan herkes ayırt etme gücüne sahiptir (TMK m.13); ayırt etme gücü bulunmayan kişinin işlemleri kanunda gösterilen ayrık durumlar dışında hukuki sonuç doğurmaz (TMK m.15). Ayırt etme gücüne sahip olmakla birlikte küçük veya kısıtlı olan kişi de tanıma beyanında bulunabilir; ancak bu hâlde veli veya vasisinin rızası da gerekir (TMK m.295/2).

Bu ayrım uygulamada iki farklı sonuç doğurur. Ayırt etme gücünden yoksun kişinin yaptığı tanıma baştan hüküm doğurmaz ve bu durum iptal davasının sürelerine bağlı kalmaksızın ileri sürülebilir. Buna karşılık küçük veya kısıtlı tanıyanın yasal temsilcisinin rızası olmadan yaptığı tanıma, eksik rızanın sonradan tamamlanması veya işlemin geçersizliğinin ileri sürülmesi bakımından ayrıca değerlendirilir. Nüfus müdürlüğüne yapılacak başvuruda bu nedenle tanıyanın yaşı ve kısıtlılık durumu baştan kontrol edilir.

Tanımanın Sonuçları Geriye Etkilidir

Tanıma ile kurulan soybağı, tanıma tarihinden değil çocuğun doğduğu, hatta ana rahmine düştüğü andan itibaren hüküm ifade eder. Bunun pratik sonuçları:

• Nüfus kaydı: Tanınan çocuk babasının hanesine baba adı ve soyadı ile nakledilir (5490 s.K. m.28/4).
• Nafaka: Çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır ve bakım borcu kural olarak çocuğun ergin olmasına kadar devam eder; küçüğe fiilen bakan ana, babaya karşı çocuk adına nafaka davası açabilir (TMK m.327-329).
• Miras: Evlilik dışı hısımlar baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olur (TMK m.498).
• Velayet: Ana ile baba evli değilse velayet anaya aittir (TMK m.337/1); tanıma tek başına velayeti babaya geçirmez. Ana küçük, kısıtlı veya ölmüşse ya da velayet kendisinden alınmışsa hâkim, çocuğun menfaatine göre vasi atar veya velayeti babaya verir (TMK m.337/2).
• Kişisel ilişki: Velayeti altında bulunmayan çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkı doğar (TMK m.323).

Tanımanın hukuki sonuç doğurması, nüfusa bildirimin yapılmış olmasına bağlı değildir. Bildirim usulü bir işlemdir; soybağı beyanla kurulur.

Çocuk Başka Bir Erkeğin Nüfusunda Görünüyorsa: Soybağının Reddi

Tanımanın önündeki tek engel olan mevcut soybağı çoğunlukla babalık karinesinden kaynaklanır. Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır (TMK m.285). Bu karine koca, ana veya çocuk tarafından açılacak soybağının reddi davasıyla çürütülebilir; dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır (TMK m.286, 7531 sayılı Kanunla değişik). Ananın bu davayı açma hakkı yenidir: Anayasa Mahkemesi, dava hakkının koca ile çocuğa tanınıp anaya tanınmamasını Anayasa’ya aykırı bularak eski m.286/1’i iptal etmiş (AYM 26.07.2023, E.2023/37, K.2023/140; RG 20.10.2023), kanun koyucu da 7531 sayılı Kanunla (RG 14.11.2024, sayı 32722) maddeyi yeniden düzenleyerek anaya dava hakkı tanımıştır. Koca davayı, doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde açmak zorundadır (TMK m.289/1); maddedeki “her hâlde doğumdan başlayarak beş yıl” ibaresi Anayasa Mahkemesinin 25.06.2009 tarihli E.2008/30, K.2009/96 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Ana doğumdan, çocuk ise ergin olduğu tarihten başlayarak en geç bir yıl içinde dava açmak zorundadır (TMK m.289/2). Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa bir yıllık süre, bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar (TMK m.289/3).

Biyolojik baba bakımından kritik hüküm TMK m.291’dir. Dava açma süresinin geçmesinden önce kocanın ölmesi, gaipliğine karar verilmesi veya sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi hâlinde kocanın altsoyu, anası, babası veya baba olduğunu iddia eden kişi, bu durumları öğrenmelerinden başlayarak bir yıl içinde soybağının reddi davasını açabilir; ergin olmayan çocuğa atanacak kayyım ise atama kararının kendisine tebliğinden başlayarak bir yıl içinde dava açar (TMK m.291, birinci fıkrası 7531 sayılı Kanunla değişik). Kayyım için öngörülen “her hâlde doğumdan başlayarak beş yıl” sınırı Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir (AYM 10.10.2013, E.2013/62, K.2013/115). Bu hâllerde de kocanın açtığı davaya ilişkin hükümler uygulanır (TMK m.291/3). Soybağı reddedildikten sonra biyolojik baba tanıma beyanında bulunabilir.

Ret davası için Soybağının Reddi Davası Dilekçesi Örneği sayfamıza bakabilirsiniz.

Tanıma Beyanı Dilekçesi Örneği (2026)

Aşağıdaki örnek nüfus müdürlüğüne yapılacak tanıma beyanı içindir; her husus dayandığı kanun maddesiyle başlıklandırılmıştır. Tanıyan küçük veya kısıtlı ise veli veya vasisinin rızasını gösteren belge eklenmeli (TMK m.295/2), köşeli parantezli alanlar doldurulmalıdır.

Beyandan Sonra Ne Olur?

TMK m. 296 uyarınca beyanda bulunulan nüfus memuru, sulh hâkimi, noter veya vasiyetnameyi açan hâkim, tanımayı babanın ve çocuğun kayıtlı bulunduğu nüfus memurluklarına bildirir. Çocuğun kayıtlı bulunduğu nüfus memurluğu da tanımayı çocuğa, anasına, çocuk vesayet altında ise vesayet makamına bildirir.

Tanıma babanın yazılı başvurusu üzerine mahkemede yapılmışsa mahkeme, notere başvurusu üzerine düzenlenen senetle yapılmışsa noter, tanımanın yapıldığı tarihten itibaren on gün içinde nüfus müdürlüğüne bildirim yapar; vasiyetnameyle yapılan tanımada bildirim vasiyetnameyi açan hâkim tarafından yapılır (5490 s.K. m.28/1-2). Nüfus memuruna yapılan tanıma beyanı ise doğrudan aile kütüklerine tescil edilir (5490 s.K. m.28/3).

Bildirimin amacı, tanımadan etkilenen kişilerin haberdar edilmesi ve gerekiyorsa iptal davası açma imkânı bulmasıdır.

Tanımanın İptali: Kim, Ne Zamana Kadar?

Tanıma tek taraflı olsa da denetimsiz değildir. İki ayrı iptal yolu vardır ve süreleri farklıdır.

Tanıyanın Açtığı İptal Davası

Tanıyan, yanılma, aldatma veya korkutma sebebiyle tanımanın iptalini dava edebilir. Tanıyanın dava hakkı, iptal sebebinin öğrenildiği veya korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde tanımanın üzerinden beş yıl geçmekle düşer (TMK m.300/1). Bu dava anaya ve çocuğa karşı açılır (TMK m.297/2).

İlgililerin Açtığı İptal Davası

Ana, çocuk ve çocuğun ölümü hâlinde altsoyu, Cumhuriyet savcısı, Hazine ve diğer ilgililer tanımanın iptalini dava edebilir; dava tanıyana, tanıyan ölmüşse mirasçılarına karşı açılır (TMK m.298). Davacı, tanıyanın baba olmadığını ispatla yükümlüdür. Ancak ana veya çocuk tarafından tanıyanın baba olmadığı iddiasıyla açılan davada ispat yükü, tanıyanın gebe kalma döneminde ana ile cinsel ilişkide bulunduğuna ilişkin inandırıcı kanıtları göstermesinden sonra doğar (TMK m.299). Soybağı davalarında hâkim maddi olguları resen araştırır; taraflar ve üçüncü kişiler sağlıkları yönünden tehlike yaratmayan araştırma ve incelemelere rıza göstermekle yükümlüdür ve davalı rıza göstermezse hâkim bundan beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir (TMK m.284). Uygulamada belirleyici delil DNA incelemesidir; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, örnek vermekten kaçınan taraf hakkında HMK m.292 uyarınca incelemenin zor kullanılarak yaptırılması gerektiğini kabul etmiştir (aşağıda).

İptal kararıyla tanıma yoluyla kurulan soybağı ortadan kalkar. Kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerinin hiçbir kaydı düzeltilemeyeceğinden (5490 s.K. m.35/1), çocuğun nüfus kaydındaki baba bilgisi ancak iptal kararının kesinleşmesinden sonra düzeltilir. Tanıyanın bakım borcu ve çocuğun baba yönünden mirasçılığı soybağına dayandığından bu bağla birlikte sona erer. Çocuğun gerçek babasıyla soybağı ise ancak yeni bir tanıma veya babalık hükmüyle kurulabilir (TMK m.282/2); bu nedenle iptal davasıyla birlikte çocuğun soybağı durumunun nasıl tamamlanacağı da planlanmalıdır.

İlgililerin dava hakkı, davacının tanımayı ve tanıyanın çocuğun babası olamayacağını öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde tanımanın üzerinden beş yıl geçmekle düşer; çocuğun dava hakkı ergin olmasından başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Bu süreler geçtiği hâlde gecikmeyi haklı kılan bir sebep varsa, sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açılabilir (TMK m.300/2-4).

İptal kararı verilirse çocuğun nüfus kaydı düzeltilir, varsa ödenen nafaka kesilir ve miras hakkı sona erer. Mahkeme her durumda çocuğun üstün yararını gözetir.

Tanıma, tanıyanın ayırt etme gücünden yoksun olması gibi kurucu bir unsurun eksikliği nedeniyle baştan geçersizse durum farklıdır: bu hâlde iptal davası değil butlanın tespiti yoluna gidilir ve bu talep süreye bağlı olmaksızın ileri sürülebilir.

Soybağı Davalarında DNA İncelemesi: TMK m.284 ve HMK m.292

Tanımanın kendisi DNA raporuna bağlı değildir; inceleme, tanımanın iptali, soybağının reddi ve babalık davası gibi soybağı davalarında gündeme gelir. Bu davalarda iki ayrı kanun hükmü birlikte okunur.

TMK m.284. Soybağına ilişkin davalarda hâkim maddi olguları re’sen araştırır ve kanıtları serbestçe takdir eder. Taraflar ve üçüncü kişiler, soybağının belirlenmesinde zorunlu olan ve sağlıkları yönünden tehlike yaratmayan araştırma ve incelemelere rıza göstermekle yükümlüdür. Davalı, hâkimin öngördüğü araştırma ve incelemeye rıza göstermezse hâkim, durum ve koşullara göre bundan beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir.

HMK m.292. Uyuşmazlığın çözümü bakımından zorunlu ve bilimsel verilere uygun olmak, ayrıca sağlık yönünden bir tehlike oluşturmamak şartıyla herkes, soybağının tespiti amacıyla vücudundan kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır. Haklı bir sebep olmaksızın bu zorunluluğa uyulmaması hâlinde hâkim, incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir. Üçüncü kişi, tanıklıktan çekinme hakkı bulunduğunu ileri sürerek bu yükümlülükten kaçınamaz (HMK m.292/2).

İki hüküm çatışırsa. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, örnek vermekten kaçınan davalı hakkında sonraki kanun olan HMK m.292’nin uygulanması gerektiğini; incelemenin zor kullanılarak yaptırılıp sonucun alınacak rapora göre belirlenmesi gerektiğini oy çokluğuyla kabul etmiştir (YHGK 26.04.2023, E.2022/33, K.2023/377). Karşı oyda ise TMK m.284’ün yürürlükte olduğu ve HMK m.292 ile zımnen kaldırılmadığı savunulmuştur. Uygulamada bu, kaçınan tarafın yalnızca “aleyhine sonuç” riskiyle değil, zorla örnek alınmasıyla da karşılaşabileceği anlamına gelir. Babalık hükmünün mirasa etkisi için babalık kararı kesinleşti: miras hakkı geriye etkili mi yazımıza bakabilirsiniz.

Ana ve Baba Sonradan Evlenirse: TMK m.292-294

Evlilik dışında doğan çocuk, ana ve babasının birbiriyle evlenmesi hâlinde kendiliğinden evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tabi olur (TMK m.292). Eşler evlilik dışında doğmuş ortak çocuklarını evlenme sırasında veya evlenmeden sonra yerleşim yerlerindeki veya evlenmenin yapıldığı yerdeki nüfus memuruna bildirmek zorundadır; ancak bildirimin yapılmamış olması çocuğun evlilik içi çocuk hükümlerine tabi olmasını engellemez. Daha önce tanıma veya babalığa hükümle soybağı kurulmuş çocukların ana ve babası birbiriyle evlenince nüfus memuru gerekli işlemi resen yapar (TMK m.293).

Sonradan evlenme yoluyla soybağının kurulmasına ana ve babanın yasal mirasçıları, çocuk ve Cumhuriyet savcısı itiraz edebilir; itiraz eden kocanın baba olmadığını ispatla yükümlüdür; çocuğun ölmüş ya da ayırt etme gücünü sürekli olarak kaybetmiş olması hâlinde altsoyu da itiraz edebilir ve bu itirazda tanımanın iptaline ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır (TMK m.294). Bu nedenle tanıma beyanında bulunmadan önce ana ile evlenmeyi planlayan baba için, evlenme sırasında yapılacak bildirim de soybağının kurulmasına yeterli bir yoldur.

Vasiyetnameyle ve Yurt Dışında Tanıma

Tanıma babanın vasiyetnamesindeki beyanla da yapılabilir (TMK m.295/1). Vasiyetname resmî şekilde, el yazısıyla veya sözlü olarak yapılabildiğinden (TMK m.531), babanın sağlığında tanıma beyanında bulunmaya hazır olmadığı hâllerde bu yol, ölümden sonra soybağının kurulmasını sağlar. Bu durumda nüfus müdürlüğüne bildirim vasiyetnameyi açan hâkim tarafından yapılır (5490 s.K. m.28/2). Tanıma yurt dışında yapılmışsa, bildirimler dış temsilciliklere veya Türkçeye tercüme edilip onaylanmış olmak kaydıyla yurt içinde nüfus müdürlüklerine yapılabilir (5490 s.K. m.28/5).

Tanınan Çocuğun Soyadı, Nüfus Kaydı ve Vatandaşlığı

Tanımanın en somut sonucu nüfus kaydında görülür. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.28/4 uyarınca tanınan veya babalığa hüküm kararı ile soybağı kurulan çocuklar, babalarının hanesine baba adı ve soyadı ile nakledilir.

Soyadı ve Anayasa Mahkemesi kararı. TMK m.321’in ilk hâli, ana ve baba evli değilse çocuğun ananın soyadını taşıyacağını öngörüyordu. Anayasa Mahkemesi bu kuraldaki “evli değilse ananın” ibaresini iptal etmiştir (AYM 02.07.2009, E.2005/114, K.2009/105; RG 07.10.2009, sayı 27369). İptal hükmü kararın yayımından bir yıl sonra yürürlüğe girmiştir. Bugün tanınan çocuğun baba soyadını alması, Nüfus Hizmetleri Kanunu m.28/4’teki nakil kuralına dayanır.

MERNİS uygulaması. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün 08.05.2017 tarihli “Tanıma” talimatına göre, ananın hanesinde kaydı bulunmayan çocuk önce ana hanesine tescil edilmekte, ardından tanıma ile baba hanesine nakledilmektedir. Aynı talimat, babanın yabancı uyruklu olması hâlinde tanınan çocuğun, ananın kayıtlı bulunduğu idari birimin sonuna baba soyadı ile tescil edileceğini belirtmektedir.

Vatandaşlık. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.7/2 uyarınca Türk vatandaşı ana ve yabancı babadan evlilik birliği dışında doğan çocuk doğumla Türk vatandaşıdır. Buna karşılık Türk vatandaşı baba ve yabancı anadan evlilik birliği dışında doğan çocuk, soybağı kurulmasını sağlayan usul ve esasların yerine getirilmesi hâlinde Türk vatandaşlığını kazanır (m.7/3). Bu senaryoda tanıma beyanı, çocuğun Türk vatandaşlığına giden kapıdır. Vatandaşlığın diğer yolları için çocukların Türk vatandaşlığı rehberimize, nüfus işlemlerinin ayrıntısı için evlilik dışı doğan çocuğun nüfusa kaydı yazımıza bakabilirsiniz.

Yabancı Unsurlu Tanıma: MÖHUK m.16-17 ve 1961 Roma Sözleşmesi

Tanıyan, çocuk veya ana yabancı uyruklu ise ya da tanıma yurt dışında yapılıyorsa önce hangi hukukun uygulanacağı belirlenir. 5718 sayılı MÖHUK m.16/1 uyarınca soybağının kuruluşu, çocuğun doğum anındaki millî hukukuna, kurulamaması hâlinde çocuğun mutad meskeni hukukuna tâbidir. Soybağı bu hukuklara göre kurulamıyorsa ananın veya babanın çocuğun doğumu anındaki millî hukuklarına, bunlara göre de kurulamazsa ana ve babanın çocuğun doğumu anındaki müşterek mutad mesken hukukuna, son olarak çocuğun doğum yeri hukukuna başvurulur. Bu basamaklı yapı, soybağının kurulmasını kolaylaştırma amacı taşır.

MÖHUK m.16/2 uyarınca soybağı hangi hukuka göre kurulmuşsa iptali de o hukuka tâbidir. Bu nedenle yabancı hukuka göre yapılmış bir tanımanın iptali istendiğinde, Türk mahkemesi TMK m.297-300 yerine o hukukun iptal sebeplerini ve sürelerini uygular. Soybağının hükümleri (nafaka, velayet gibi ana-baba-çocuk ilişkileri) ise kural olarak soybağını kuran hukuka tâbidir; ancak ana, baba ve çocuğun müşterek millî hukuku varsa o hukuk, yoksa müşterek mutad mesken hukuku uygulanır (MÖHUK m.17).

1961 Roma Sözleşmesi (CIEC No.5). Türkiye, “Evlilik Dışı Çocukların Tanınmalarını Kabule Yetkili Makamların Yetkilerinin Genişletilmesi Hakkında Sözleşme”ye taraftır; Sözleşme Uluslararası Hal Komisyonu (CIEC) kayıtlarına göre Türkiye bakımından 21.07.1965’te yürürlüğe girmiştir. Sözleşme, soybağı kuran (“nesepli”) ve soybağı kurmayan (“nesepsiz”) tanıma türlerini ayıran hukuk düzenleri arasında köprü kurar. Bu kapsamdaki beyanlar, bulunulan ülkenin yerel resmî şekline uygun olarak nüfus memuru veya yetkili makamca alınır ve beyanda bulunanın kendi ülkesinin yetkili makamı önünde yapılmış gibi değer taşır (m.4). Bu beyanlara ilişkin onaylı suret ve örnekler, akit devletlerde tasdikten (legalizasyon) muaftır (m.5). Sözleşmenin diğer tarafları arasında Almanya, Belçika, Fransa, Hollanda, İspanya, İsviçre, İtalya, Portekiz ve Yunanistan bulunmaktadır. Yabancıların Türkiye’deki aile hukuku işlemlerinin genel çerçevesi için yabancıların Türkiye’de evlilik ve boşanması yazımıza bakabilirsiniz.

Tanıma ile Babalık Davası Arasındaki Fark

Baba çocuğu tanımaktan imtina ediyorsa tanıma yolu kapalıdır; bu hâlde ana veya çocuk babalık davası açmak zorundadır.

Baba Tanımıyorsa: Babalık Davasının Kanuni Çerçevesi

Çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkemece belirlenmesini ana ve çocuk isteyebilir; dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır; dava Cumhuriyet savcısına ve Hazineye, ana tarafından açılmışsa kayyıma, kayyım tarafından açılmışsa anaya ihbar edilir (TMK m.301). Davalının çocuğun doğumundan önceki üç yüzüncü gün ile yüz sekseninci gün arasında ana ile cinsel ilişkide bulunmuş olması babalığa karine sayılır (TMK m.302). Babalık davası doğumdan önce veya sonra açılabilir ve ananın dava hakkı doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer (TMK m.303/1); çocuk ile başka bir erkek arasında soybağı varsa bu süre, o ilişkinin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar (TMK m.303/3). Çocuğun dava hakkına süre öngören ikinci fıkra Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir (AYM 27.10.2011, E.2010/71, K.2011/143; RG 07.02.2012); dördüncü fıkradaki bir aylık ek süre de “çocuk” yönünden iptal edilmiştir (AYM 15.03.2012, E.2011/116, K.2012/39). Bu nedenle çocuk bakımından babalık davasında hak düşürücü süre bulunmamaktadır. Soybağına ilişkin davalar taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır (TMK m.283). Dava dilekçesi için Babalık Davası Dilekçesi Örneği sayfamıza bakabilirsiniz.

Biyolojik baba babalık davası açamaz. TMK m.301/1 dava hakkını yalnızca ana ve çocuğa tanır; çocuğu kabul eden babanın yolu tanımadır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, babanın soybağı kurulmasını isteyen başvurusunun tanıma talebi olarak değerlendirilmesi gerektiğini, aktif dava ehliyeti yokluğu gerekçesiyle usulden ret kararının isabetsiz olduğunu belirterek kararı bozmuştur (Y2HD 24.06.2025, E.2025/2802, K.2025/6370). Bu nedenle mahkemeye yapılan yazılı başvuruda talebin açıkça “TMK m.295 uyarınca tanıma” olarak nitelendirilmesi yerinde olur.

Ananın doğum giderleri. Ana, babalık davası ile birlikte veya ayrı olarak baba veya mirasçılarından doğum giderlerini, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderlerini ve gebelik ile doğumun gerektirdiği diğer giderleri isteyebilir; çocuk ölü doğmuş olsa bile hâkim bu giderlere hükmedebilir (TMK m.304/1-2). Üçüncü kişiler veya sosyal güvenlik kuruluşlarınca anaya yapılan ödemeler hakkaniyet ölçüsünde indirilir (TMK m.304/3).

Dilekçede Sık Yapılan Hatalar

• Mevcut soybağını kontrol etmemek: Çocuk başka bir erkeğin nüfusunda görünüyorsa tanıma yapılamaz; önce soybağının reddi gerekir. Nüfus müdürlüğü beyanı işleme almaz.
• Dava açmaya kalkışmak: Tanıma için ayrı bir dava açmak gerekmez. Nüfus müdürlüğüne veya notere başvuru yeterlidir; gereksiz harç ve süre kaybı doğar.
• Kimlik bilgilerini eksik yazmak: Beyanda hem tanıyanın hem çocuğun ve ananın kimlik ile nüfus kayıt bilgileri tam olmalıdır; eksik beyan işlemi geciktirir.
• Annenin rızasını beklemek: Tanıma tek taraflı bir işlemdir; ananın veya çocuğun rızası gerekmez.
• Velayetin de geçtiğini sanmak: Ana ile baba evli değilse velayet anaya aittir. Tanıma soybağı kurar ancak velayeti kendiliğinden babaya geçirmez.
• Beyanın iradî olduğunu belirtmemek: Beyanın hür irade ile ve baskı altında olmaksızın yapıldığının yazılması, sonradan açılabilecek iptal davalarında önem taşır.

Tanıma beyanında bulunmadan önce çocuğun nüfus kayıt örneğinin alınarak baba hanesinin boş olduğunun ve doğum tarihinin ananın herhangi bir evliliğinin devamı sırasına veya sona ermesinden itibaren üç yüz günlük döneme denk gelmediğinin kontrol edilmesi, beyanın işleme alınmamasını önler.

Tanımaya engel bir soybağı bulunup bulunmadığını kontrol etmek, tanıma beyanını doğru makama yapmak veya tanımanın iptali davasında sürelerinizi değerlendirmek için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.

Tanıma Nasıl Yapılır, Nasıl İptal Edilir?

Tanıma, babanın tek taraflı irade beyanıyla soybağı kurmasıdır; ancak sıkı şekil şartlarına ve iptal imkânına tabidir.

Üçüncü satır en sık atlanan ön şarttır: çocuğun başka bir erkekle soybağı varsa tanıma yapılamaz; önce mevcut soybağının reddi gerekir. Bu nedenle boşanma sonrası doğan çocuklarda karine dikkate alınmalıdır.

Dokuzuncu satır ise tanımanın en önemli sonucudur; soybağı kurulmasıyla birlikte nafaka yükümlülüğü ve mirasçılık hakları doğar. Ayrıntı için evlilik dışı doğan çocuğun soybağı rehberimize bakabilirsiniz.

Vesayet, soybağı ve usul rehberlerimiz: kayyım ile vasi farkı · tanıma ile soybağı · aile hukukunda süreler · boşanmada adli yardım · zina sebebiyle boşanma · aile konutu şerhi

Sıkça Sorulan Sorular

Tanıma için dava açmak gerekir mi?

Hayır. TMK m. 295 uyarınca tanıma; nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvuru ya da resmî senette (noter) veya vasiyetnamede yapılacak beyanla olur. En hızlı ve masrafsız yol nüfus müdürlüğüne yazılı beyan dilekçesi vermektir.

Annenin rızası gerekir mi?

Hayır. Tanıma tek taraflı ve kurucu bir hukuki işlemdir; babanın kanuna uygun biçimde iradesini beyan etmesi yeterlidir. Ananın, çocuğun veya herhangi bir makamın onayı aranmaz. Tek istisna, tanıyanın küçük veya kısıtlı olması hâlinde veli ya da vasisinin rızasının gerekmesidir.

Çocuk başka bir erkeğin nüfusunda kayıtlı, tanıyabilir miyim?

Hayır. TMK m. 295/3 uyarınca başka bir erkekle soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz. Önce soybağının reddi davası açılarak mevcut bağın kaldırılması gerekir; aksi hâlde nüfus müdürlüğü beyanı işleme almaz.

Tanımanın sonuçları ne zamandan itibaren geçerli olur?

Tanıma geriye etkilidir. Kurulan soybağı, tanıma tarihinden değil çocuğun doğduğu, hatta ana rahmine düştüğü andan itibaren hüküm ifade eder. Ayrıca tanımanın hukuki sonuç doğurması nüfusa bildirimin yapılmasına bağlı değildir.

Tanıma ile velayet de bana geçer mi?

Hayır. Ana ile baba evli değilse velayet anaya aittir. Tanıma baba ile çocuk arasında soybağı kurar; nafaka ve miras hakkı doğurur ancak velayeti kendiliğinden babaya geçirmez. Velayetin babaya verilmesi ancak ana küçük, kısıtlı veya ölmüşse ya da velayet kendisinden alınmışsa mümkündür; bu hâlde hâkim çocuğun menfaatine göre vasi atar veya velayeti babaya verir (TMK m.337/2).

Tanıma beyanından sonra ne olur?

TMK m. 296 uyarınca beyanda bulunulan nüfus memuru, sulh hâkimi, noter veya vasiyetnameyi açan hâkim, tanımayı babanın ve çocuğun kayıtlı bulunduğu nüfus memurluklarına bildirir. Çocuğun kayıtlı olduğu nüfus memurluğu da tanımayı çocuğa, anasına ve çocuk vesayet altındaysa vesayet makamına bildirir.

Tanımadan sonra vazgeçebilir miyim?

Tek taraflı olarak vazgeçilemez. Ancak tanıyan, yanılma, aldatma veya korkutma sebebiyle tanımanın iptalini dava edebilir. Bu dava hakkı, iptal sebebinin öğrenildiği veya korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde tanımanın üzerinden beş yıl geçmekle düşer.

Tanıma ile babalık davası arasındaki fark nedir?

Tanıma, babanın kendi iradesiyle yaptığı ve mahkeme gerektirmeyen bir beyandır. Babalık davası ise ana veya çocuk tarafından açılır ve mahkeme kararıyla soybağı kurulur. Baba çocuğu kabul ediyorsa tanıma, kabul etmiyorsa babalık davası yolu izlenir.

Anne tanımanın iptalini ne zamana kadar isteyebilir?

Ana, tanımayı ve tanıyanın çocuğun babası olamayacağını öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde tanımanın üzerinden beş yıl içinde iptal davası açmalıdır (TMK m.300/2). Gecikmeyi haklı kılan bir sebep varsa sebebin ortadan kalkmasından itibaren bir ay içinde dava açılabilir (TMK m.300/4). Ana tarafından açılan davada ispat yükü, tanıyanın gebe kalma döneminde ana ile cinsel ilişkide bulunduğuna dair inandırıcı kanıtlar göstermesinden sonra doğar (TMK m.299/2).

Çocuk tanımanın iptalini isteyebilir mi?

Evet. Çocuk, tanımanın iptalini dava edebilecek kişiler arasındadır (TMK m.298/1). Çocuğun dava hakkı ergin olmasından başlayarak bir yıl geçmekle düşer (TMK m.300/3); çocuğun ölümü hâlinde altsoyu da dava açabilir.

18 yaşından küçük baba çocuğunu tanıyabilir mi?

Evet, ayırt etme gücüne sahipse tanıyabilir; ancak tanıma beyanında bulunan kimse küçük veya kısıtlı ise veli veya vasisinin de rızası gerekir (TMK m.295/2). Ayırt etme gücünden yoksun kişinin işlemleri ise hukuki sonuç doğurmaz (TMK m.15).

Tanıma beyanı için DNA testi zorunlu mu?

Hayır. Tanıma, babanın Kanunda gösterilen şekillerde yaptığı beyanla olur (TMK m.295/1) ve beyanın geçerliliği DNA raporuna bağlı değildir. DNA incelemesi, tanımanın iptali gibi soybağı davalarında gündeme gelir; bu davalarda hâkim maddi olguları resen araştırır ve taraflar sağlıkları yönünden tehlike yaratmayan incelemelere rıza göstermekle yükümlüdür (TMK m.284).

Tanıdığım çocuğun annesiyle evlenirsem ne olur?

Evlilik dışında doğan çocuk, ana ve babasının birbiriyle evlenmesiyle kendiliğinden evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tabi olur (TMK m.292). Daha önce tanıma ile soybağı kurulmuşsa, evlenme üzerine nüfus memuru gerekli işlemi resen yapar (TMK m.293/3).

Biyolojik baba babalık davası açabilir mi?

Hayır. TMK m.301/1 babalık davası açma hakkını yalnızca ana ve çocuğa tanır. Çocuğu kabul eden babanın yolu tanımadır; mahkemeye yapılan yazılı başvuru da tanıma yollarındandır (TMK m.295/1). Yargıtay, babanın soybağı kurulmasını isteyen başvurusunun tanıma talebi olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir (Y2HD 24.06.2025, E.2025/2802, K.2025/6370).

Anne soybağının reddi davası açabilir mi?

Evet. Anayasa Mahkemesinin eski TMK m.286/1’i iptal eden kararından (E.2023/37, K.2023/140; RG 20.10.2023) sonra 7531 sayılı Kanunla (RG 14.11.2024) ana da soybağının reddi davası açma hakkına kavuşmuştur (TMK m.286). Ana, doğumdan başlayarak en geç bir yıl içinde dava açmak zorundadır (TMK m.289/2); gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa süre bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar (TMK m.289/3).

Tanınan çocuk kimin soyadını alır?

Tanınan çocuk, babasının hanesine baba adı ve soyadı ile nakledilir (5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.28/4). TMK m.321’deki “evli değilse ananın” soyadını taşır ibaresi Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir (E.2005/114, K.2009/105; RG 07.10.2009).

Türk baba yabancı anneden doğan çocuğunu tanırsa çocuk Türk vatandaşı olur mu?

Evet. Türk vatandaşı baba ve yabancı anadan evlilik birliği dışında doğan çocuk, soybağı kurulmasını sağlayan usul ve esasların yerine getirilmesi hâlinde Türk vatandaşlığını kazanır (5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.7/3). Tanıma yurt dışında yapılmışsa bildirim dış temsilciliğe veya Türkçe tercümesi onaylanmış olarak nüfus müdürlüğüne yapılabilir (5490 s.K. m.28/5).

Soybağı davasında DNA örneği vermekten kaçınılırsa ne olur?

TMK m.284 uyarınca hâkim, incelemeye rıza göstermeyen davalının aleyhine sonuç doğmuş sayabilir. HMK m.292 ise haklı sebep olmaksızın kan veya doku vermekten kaçınılması hâlinde incelemenin zor kullanılarak yapılmasını öngörür. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, sonraki kanun olan HMK m.292’nin uygulanması gerektiğini kabul etmiştir (YHGK 26.04.2023, E.2022/33, K.2023/377).