Aile Hukuku Örnek Dilekçeler (2026) — Boşanma, Nafaka, Velayet

Dilekçe Seçmeden Önce: Üç Ayırt Edici Soru

Aile hukukunda yanlış dilekçe türü seçmek, en sık karşılaşılan ve en çok zaman kaybettiren hatadır. Doğru şablonu bulmadan önce şu üç soru cevaplanmalıdır.

Her Dilekçede Bulunması Gereken Altı Unsur

Şablon hangisi olursa olsun, aile hukuku dilekçelerinde ortak bir iskelet vardır. Eksik kalan her unsur, mahkemenin eksiklik gidermeye davet etmesine ve sürecin uzamasına yol açar.

1. Doğru mahkeme ve yetki. Aile Mahkemesi; bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi bu sıfatla bakar. Yetki, talebin türüne göre değişir — boşanmada eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı aydır birlikte oturdukları yer; nafakada alacaklının yerleşim yeri.
2. Hukuki sebep. Hangi maddeye dayanıldığı açıkça yazılmalıdır. Aynı olay farklı maddelere oturabilir ve bu, sonucu değiştirir.
3. Vakıaların kronolojik anlatımı. Tarihli, yorumsuz ve olaya odaklı. Duygusal anlatım yerine ne zaman ne oldu düzeni tercih edilmelidir.
4. Delil listesi. Her delilin hangi vakıayı ispatlayacağı belirtilmelidir. Celbi istenen belgelerde kurum adı ve tarih aralığı yazılmalıdır.
5. Netice-i talep. Ne istendiği tereddüde yer bırakmayacak biçimde ve sayısal olarak yazılmalıdır — tutar, oran, süre.
6. Ekler. Kimlik, nüfus kayıt örneği, varsa vekâletname ve kesinleşme şerhli karar örneği.

Beşinci maddeye özel bir not: netice-i talebe ihtiyaten eklenecek talepler unutulmamalıdır — dava tarihinden itibaren işleyecek faiz, yargılama giderleri, vekâlet ücreti ve varsa nafakanın her yıl endekse göre otomatik artırılması.

Terditli ve Islah: İki Kurtarıcı Mekanizma

Aile hukuku dosyalarında iki usul kurumu, baştan yapılan bir tercih hatasının sonucunu telafi edebilir.

Islah bakımından ise en sık kullanım alanı nafaka ve tazminat miktarlarıdır: dava sırasında ortaya çıkan gelir belgeleri veya bilirkişi raporu, başlangıçta belirtilen tutarın düşük kaldığını gösterebilir. Bu durumda ıslah yoluyla talep artırılabilir — ancak bir kez kullanılabildiği için zamanlaması önemlidir.

Son olarak sulh boyutu: aile mahkemeleri, esasa girmeden önce tarafları sulha davet etmekle yükümlüdür. Bu aşama bir formalite değildir; özellikle velayet ve kişisel ilişki konularında varılacak bir anlaşma, yıllara yayılabilecek bir çekişmeyi baştan sonlandırabilir. Anlaşmanın tutanağa geçirilmesi ve kapsamının açıkça yazılması gerekir.

Boşanma davası size açıldıysa ilk iki haftada yapılması gerekenler için davalı eşin hakları rehberimize, nafakanın artırılmasında dayanak maddeler ve endeksli artış talebi için nafaka artırımı rehberimize bakabilirsiniz.

HMK m.119: Dokuz Bent ve Eksikliğin Sonucu

Her dilekçenin iskeleti tek bir maddede sayılmıştır; eksikliğin sonucu ise uygulamada en çok yanlış uygulanan hükümlerden biridir.

Birinci fıkra — dokuz bent. Dava dilekçesinde şunlar bulunur: (a) mahkemenin adı; (b) davacı ile davalının adı, soyadı ve adresleri; (c) davacının Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası; (ç) varsa kanunî temsilcilerin ve vekilin bilgileri; (d) davanın konusu ve malvarlığı haklarına ilişkin davalarda dava konusunun değeri; (e) davacının iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetleri; (f) iddia edilen her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceği; (g) dayanılan hukukî sebepler; (ğ) açık bir şekilde talep sonucu; (h) imza.

İkinci fıkra: birinci fıkranın (a), (d), (e), (f) ve (g) bentleri dışında kalan hususların eksik olması hâlinde, hâkim davacıya eksikliği tamamlaması için bir haftalık kesin süre verir. Bu süre içinde eksikliğin tamamlanmaması hâlinde dava açılmamış sayılır.

Bu fıkra sık yanlış okunur. Hüküm, (b), (c), (ç), (ğ) ve (h) bentlerindeki eksiklikler için süre verileceğini ve tamamlanmazsa davanın açılmamış sayılacağını düzenler.

Yargıtay’ın düzeltmesi. Kararlarda; (a), (d), (e), (f) ve (g) bentlerindeki eksiklikler nedeniyle davanın açılmamış sayılmasına karar verileceğine dair bir düzenleme bulunmadığı vurgulanmakta; bu yönde verilen kararlar hükmün yanlış yorumlanması sayılarak bozulmaktadır.

Pratik sonuç. Vakıaların özetlenmediği ya da hukukî sebeplerin gösterilmediği gerekçesiyle verilen “açılmamış sayılma” kararlarına karşı istinaf yoluna başvurulmalıdır.

Gerekçedeki ayrıntı. Tasarıdaki “yedi günlük” ibaresi, sürelerin hesabında kolaylık sağlanması ve uygulamadan kaynaklanan sorunların giderilmesi amacıyla “bir haftalık” olarak değiştirilmiştir.

Belgeler — HMK m.121. Elde bulunan belgeler dilekçeye asıllarıyla birlikte ve karşı taraf sayısından bir fazla örnekle eklenir; başka yerlerden getirtilecek belge ve dosyalar için bulunabilmesini sağlayıcı açıklama yapılır.

Aile Hukukunun Usulü: Basit Yargılama

Aile hukuku dosyaları basit yargılama usulüne tâbidir ve bu, dilekçe düzenini kökten değiştirir.

Birinci fark — dilekçe sayısı. Basit yargılama usulünde taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi veremezler. Yani yazılı yargılamadaki dört dilekçelik tur, burada iki dilekçeye iner: dava dilekçesi ve cevap dilekçesi.

Bunun sonucu ağırdır. İlk dilekçede yazılmayan vakıa ve deliller için ikinci bir tur bulunmaz. Dava dilekçesi eksiksiz hazırlanmalıdır.

İkinci fark — cevap süresi ve ek süre. Cevap süresi, dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki haftadır. Mahkeme, cevap dilekçesinin bu süre içinde hazırlanmasının çok zor yahut imkânsız olduğu durumlarda, yine bu süre zarfında başvuran davalıya bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmemek üzere ek süre verebilir.

Yazılı usulden farkı. Yazılı yargılamada ek süre bir ayı geçmemek üzere verilebilirken, basit usulde bu sınır iki haftadır.

Üçüncü fark — genişletme yasağının erken başlaması. Basit yargılama usulünde iddianın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı dava açılmasıyla; savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı cevap dilekçesinin mahkemeye verilmesiyle başlar.

Bu, en kritik farktır. Yazılı usulde taraflar ikinci tur dilekçelerle serbestçe genişletme yapabilirken, basit usulde bu imkân baştan kapanır. Geriye yalnız ıslah ve karşı tarafın açık muvafakati kalır.

Dördüncü fark — deliller. Taraflar dilekçeleri ile birlikte tüm delillerini açıkça ve hangi vakıanın delili olduğunu belirterek göstermek; ellerinde bulunan delilleri dilekçelerine eklemek ve başka yerlerden getirilecek belge ve dosyalar için de bulunabilmesini sağlayan açıklamalara dilekçelerinde yer vermek zorundadır.

Cevap Dilekçesi ve İlk İtirazlar

Davalı tarafında en çok hak kaybı, cevap dilekçesinde yazılmayan hususlardan doğar.

Cevap vermemenin sonucu — HMK m.128: süresi içinde cevap dilekçesi vermemiş olan davalı, davacının dava dilekçesinde ileri sürdüğü vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır.

Bu hüküm iki yönlüdür. Bir yandan davalı tamamen savunmasız kalmaz; öte yandan kendi vakıalarını ileri sürme ve delil gösterme imkânını kaybeder.

İlk itirazlar — HMK m.116. İlk itirazlar şunlardır: kesin yetki kuralının bulunmadığı hâllerde yetki itirazı ve uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözümlenmesi gerektiği itirazı.

Zorunlu yer — HMK m.117: ilk itirazların hepsi cevap dilekçesinde ileri sürülmek zorundadır; aksi hâlde dinlenemez.

Aile hukukundaki karşılığı. Boşanma davalarında yetki kesin değildir; bu nedenle TMK m.168‘e aykırı açılmış bir davada yetki itirazı mutlaka cevap dilekçesinde yapılmalıdır. Süresinde yapılmazsa mahkeme yetkili hâle gelir.

Görev farklıdır. Görev kamu düzenindendir ve mahkemece re’sen gözetilir; itiraza bağlı değildir.

Karşı dava — HMK m.132. Karşı dava, cevap dilekçesiyle veya esasa cevap süresi içinde ayrı bir dilekçe verilmek suretiyle açılır. Boşanma dosyalarında kusur ve tazminat taleplerinin dengelenmesi bakımından bu yol işlevseldir.

İki şart aranır. Karşı davanın görülebilmesi için; asıl davanın açılmış ve hâlen görülmekte olması ve karşı dava ile asıl dava arasında bağlantı yahut takas ve mahsup ilişkisi bulunması gerekir.

Ön İnceleme: Son Düzeltme Fırsatı

Dilekçeler aşaması bittikten sonra, dosyayı düzeltmek için tek bir aşama kalır.

Ön incelemenin kapsamı — HMK m.137. Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra ön inceleme yapılır. Mahkeme ön incelemede; dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık konularını tam olarak belirler, tarafların delillerini sunmaları ve delillerin toplanması için gereken işlemleri yapar ve bu hususları tutanağa geçirir.

Sıra zorunludur — m.137/2: ön inceleme tamamlanmadan ve gerekli kararlar alınmadan tahkikata geçilemez ve tahkikat için duruşma günü verilemez.

Belgeler için son süre — HMK m.140/5. Ön inceleme duruşmasında taraflara; dilekçelerinde gösterdikleri ancak henüz sunmadıkları belgeleri mahkemeye sunmaları veya başka yerden getirtilecek belgelerin getirtilebilmesi amacıyla gereken açıklamayı yapmaları için iki haftalık kesin süre verilir.

Dikkat edilmesi gereken sınır. Bu imkân yalnız dilekçelerde gösterilmiş belgeler içindir. Dilekçede hiç anılmamış bir delil, bu aşamada yeni olarak sunulamaz.

Genişletme yasağı — HMK m.141. Taraflar, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri ile serbestçe; ön inceleme aşamasında ise ancak karşı tarafın açık muvafakati ile iddia veya savunmalarını genişletebilir yahut değiştirebilirler. Ön inceleme aşamasının tamamlanmasından sonra iddia veya savunma genişletilemez yahut değiştirilemez.

Bir istisna. Aynı madde uyarınca, ön inceleme duruşmasına taraflardan biri mazeretsiz olarak gelmezse, gelen taraf onun muvafakati aranmaksızın iddia veya savunmasını genişletebilir yahut değiştirebilir.

Saklı tutulanlar. İddia ve savunmanın genişletilip değiştirilmesi konusunda ıslah ve karşı tarafın açık muvafakati hükümleri saklıdır.

İki Kurtarıcı Mekanizma: m.111 ve m.176

Yanlış kurulmuş bir talebi düzeltmenin iki kanunî yolu vardır.

Terditli dava — HMK m.111/1: davacı, aynı davalıya karşı birden fazla talebini, aralarında aslilik-ferilik ilişkisi kurmak suretiyle, aynı dava dilekçesinde ileri sürebilir. Bunun için, talepler arasında hukukî veya ekonomik bir bağlantının bulunması şarttır.

İnceleme sırası — m.111/2: mahkeme, davacının aslî talebinin esastan reddine karar vermedikçe, fer’î talebini inceleyemez ve hükme bağlayamaz.

Aile hukukundaki kullanım alanları. Boşanmada aslî talep zina (m.161), fer’î talep m.166/1 olabilir. Ziynette aslî talep aynen iade, fer’î talep bedelin tahsili; nafakada aslî talep kaldırma, fer’î talep azaltma olarak kurulur.

Islah — HMK m.176: tarafların her biri, yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebilir. Ancak aynı davada, taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir.

Zaman sınırı — HMK m.177/1: ıslah, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir. Bu nedenle düzeltme ihtiyacı fark edildiğinde geciktirilmemelidir.

Bedeli vardır — HMK m.178. Islah eden taraf; ıslah sebebiyle geçersiz hâle gelen işlemler için yapılan yargılama giderleri ile karşı tarafın uğradığı ve uğrayabileceği zararları karşılamak üzere hâkimin takdir edeceği teminatı bir hafta içinde mahkeme veznesine yatırmak zorundadır.

Miktar belirsizse — HMK m.107. Davanın açıldığı tarihte alacağın miktarını yahut değerini tam ve kesin olarak belirleyebilmesinin kendisinden beklenemeyeceği hâllerde davacı, belirsiz alacak davası açabilir. Bu yol, ıslah hakkını harcamadan miktarı sonradan artırma imkânı verir.

Aile Hukukuna Özgü Sapmalar

Genel usul kuralları, aile hukukunda birkaç noktada kırılır.

Re’sen araştırma. Velâyet, kişisel ilişki ve çocuğa ilişkin talepler kamu düzenine ilişkindir; taraflar bu konularda serbestçe tasarruf edemez. Hâkim, tarafların sunduğu delillerle bağlı değildir.

İspat rejimi — TMK m.184. Boşanma davalarında hâkim, davanın dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz. Hâkim yemin öneremez, tarafların ikrarları hâkimi bağlamaz ve hâkim kanıtları serbestçe takdir eder.

Bir istisna — TMK m.166/3. Anlaşmalı boşanmada ikrarın hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz. Buna karşılık hâkim, tarafları bizzat dinlemek ve protokolü uygun bulmak zorundadır; gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir.

Hukuka aykırı delil — HMK m.189/2: hukuka aykırı olarak elde edilmiş olan deliller, mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz. Bu kural Anayasa m.38/6‘daki yasakla aynı yöndedir.

Tanık listesi — HMK m.240. Tanık gösteren taraf, tanık dinletmek istediği vakıayı ve tanıkların adı ve soyadı ile tebliğe elverişli adreslerini içeren listeyi sunar; listede gösterilmemiş olan kimseler dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez.

Görev. Aile hukukuna ilişkin davalar aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar ve kararında bu sıfatı belirtir.

Yetki haritası. Boşanma ve ayrılıkta TMK m.168; boşanmadan sonraki nafaka davalarında TMK m.177; çocuğa ilişkin düzenlemelerde ayrıca TMK m.326; taşınmazın aynına ilişkin taleplerde ise HMK m.12 uyarınca taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir.

Kanun yolu — HMK m.345. İstinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır; bu süre ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar.

Harç ve masraflar için yargılama giderleri yazımıza, elektronik başvuru için UYAP ve e-Devlet yazımıza, nafaka talebinin zamanlaması için nafaka dilekçesi yazımıza, velâyet talebi için velayetin değiştirilmesi yazımıza, konut koruması için aile konutu şerhi yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular