Online Boşanma Mümkün mü? e-Devlet ve UYAP ile Neler Yapılabilir?

Net Cevap: Dava Online Açılır, Boşanma Online Bitmez

Türkiye’de boşanma sürecinin tamamı uzaktan yürütülemez. Ancak sürecin önemli bir kısmı elektronik ortamda yapılabilir.

Sebep şudur: hâkim, tarafları görmeden ve iradelerini bizzat teyit etmeden boşanmaya karar vermez. Bu, kamu düzeninden kaynaklanan bir denetimdir.

UYAP Vatandaş Portal ile Dava Nasıl Açılır?

Önce bir yanlış anlamayı düzeltelim: e-Devlet’te doğrudan “boşanma davası aç” butonu yoktur. İşlem, e-Devlet kimliğiyle giriş yapılan UYAP Vatandaş Portal üzerinden yürütülür.

Gerekenler ve adımlar:

• E-imza veya mobil imza — zorunludur. Bu olmadan dilekçe sunulamaz.
• UYAP Doküman Editörü — Adalet Bakanlığı’nın editörü kurulur.
• Dilekçe UDF formatında hazırlanır. Word veya PDF kabul edilmez; bu, en sık takılınan teknik ayrıntıdır.
• Portala e-Devlet şifresiyle giriş yapılır, dilekçe yüklenir ve e-imzayla imzalanır.
• Sistem, davanın türüne göre harç ve gider avansını otomatik hesaplar; ödeme çevrimiçi yapılabilir.
• Anlaşmalı boşanmada ıslak imzalı protokol taranarak sisteme eklenir.
• Dava tevzi edilir ve dosya numarası oluşur.

Sonrasında Ne Olur?

• Tensip zaptı: Hâkim dilekçeyi inceler ve ilk ara kararlarını içeren tutanağı düzenler.
• Tebligat: Dilekçe davalı tarafa tebliğ edilir.
• Cevap süresi: Çekişmeli davada davalının tebligattan itibaren iki hafta cevap süresi vardır.
• Duruşma günü: Dilekçeler aşaması tamamlandığında belirlenir; anlaşmalı boşanmada tensiple birlikte verilebilir.

Tüm bu aşamalar Vatandaş Portal’daki dosya sorgulama menüsünden takip edilebilir.

Avukatla Takipte Fark

Avukatlar UYAP Avukat Portalı üzerinden dava açar ve tüm dilekçeleri elektronik imzayla sunar. Bunun pratik sonucu şudur: çekişmeli boşanmada müvekkil, duruşma günü dışında adliyeye gitmek zorunda kalmaz.

Ayrıca avukatla takip edilen dosyalarda tebligatlar çoğunlukla elektronik yapılır; bu da süreçte zaman kazandırır.

Not: E-Duruşma sistemi, boşanma davalarında avukatsız vatandaşların doğrudan katılımı için yaygın kullanıma açık değildir.

Yurt Dışında Yaşayanlar İçin

Bu, sayfanın en çok işe yarayan bölümüdür. Türkiye’ye gelmeden dava açmak mümkündür.

• Özel vekâletname: Bulunduğunuz ülkedeki Türk konsolosluğundan, boşanma davası açma yetkisini içeren özel vekâletname çıkarılır ve Türkiye’deki avukata gönderilir.
• Çekişmeli boşanma: Kural olarak bizzat katılma zorunluluğu yoktur; avukat temsil eder. Ancak mahkeme, dosyanın niteliğine göre tarafın bizzat dinlenmesine karar verebilir.
• Anlaşmalı boşanma: Hâkimin her iki tarafı bizzat dinleme zorunluluğu nedeniyle en az bir kez duruşmaya katılma gerekliliği doğar.

Bizzat Dinlenme Kararı Çıkarsa: SEGBİS ve İstinabe

Mahkeme bizzat dinlenmeye karar verirse iki seçenek talep edilebilir:

• SEGBİS — Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi üzerinden video konferansla dinlenme
• İstinabe — konsoloslukta ifade alınması yoluyla

Burada uygulamada birlik yoktur: bazı mahkemeler SEGBİS aracılığıyla yurt dışındaki eşin dinlenmesine imkân tanımakta, bazı mahkemeler ise tarafın bizzat duruşmada bulunmasını talep etmektedir.

Bu belirsizliği yönetmenin yolu, talebi dilekçede erken ve gerekçeli biçimde ileri sürmektir: bulunulan ülke, seyahat engeli ve masraf gibi somut sebepler yazılmalıdır.

e-Devlet’ten Neler Yapılabilir?

• Vukuatlı nüfus kayıt örneği temini — dava dilekçesine eklenecek temel belge
• Dava dosyasının takibi: duruşma günleri ve dosya hareketleri
• Harç ödemesi ve belge yükleme
• Medeni durum sorgulama — boşanmanın nüfusa işlenip işlenmediğinin kontrolü

Kararın kesinleşmesi ve nüfusa tescili sonrasında medeni hâlin güncellendiğini buradan doğrulayabilirsiniz.

Karar Sonrası: Kesinleşme ve İstinaf

Duruşmada karar açıklandıktan sonra gerekçeli karar yazılır ve taraflara tebliğ edilir. Tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir.

Taraflar kanun yoluna başvurmak istemiyorsa, tebliğ sonrasında verilecek feragat dilekçeleriyle karar daha hızlı kesinleştirilebilir. Dikkat: kanun yolundan feragat, ilamın tebliğinden önce yapılamaz.

Karar kesinleşmeden boşanma nüfusa işlenmez ve yeniden evlenilemez.

Sık Yapılan Hatalar

• Tamamen online bitireceğini sanmak: Anlaşmalı boşanmada bizzat katılım zorunludur; dava açmak ile karar aşaması farklıdır.
• Dilekçeyi Word veya PDF yüklemeye çalışmak: UYAP yalnızca UDF formatını kabul eder.
• E-imzasız başvurmaya çalışmak: E-imza veya mobil imza zorunludur.
• Protokolü ıslak imzasız göndermek: Anlaşmalı boşanmada ıslak imzalı protokol taranarak eklenmelidir.
• Yanlış mahkemeye açmak: Sistem üzerinden basit bir iptal butonu yoktur; yetki ve görev önceden kontrol edilmelidir.
• SEGBİS talebini geç yapmak: Yurt dışındakiler için bu talep dilekçede erken ve gerekçeli ileri sürülmelidir.

Elektronik İşlemlerin Kanunî Dayanağı: HMK m.445

UYAP üzerinden yapılan işlemlerin geçerliliği bir uygulama tercihi değil, doğrudan kanun hükmüne dayanır.

Maddenin işlevi. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun “Elektronik işlemler” başlıklı 445. maddesi, elektronik ortamda yürütülen yargılama işlemlerine ilişkin temel esasları belirler.

Ne sağlar? Madde uyarınca Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi aracılığıyla; her türlü bilgi ve belge alışverişi elektronik ortamda yapılabilir. Avukat ve vatandaşlar, adliyeye gitmeden internete erişebildikleri herhangi bir yerden elektronik dava açabilir, harç ve avans ödeyebilir.

Fizikî arşiv gereği kalkar. Bu sayede dilekçe, belge ve hükmün dosyaya konulması bakımından; elektronik ortamda yapılan işlemler için çıktı alınmasına ve fizikî arşivlerde saklanmasına gerek kalmaz.

Şart: güvenli elektronik imza. Elektronik ortamdaki belge, tutanak, dilekçe, ses ve görüntü gibi verilerin hukukî değer taşıması için güvenli elektronik imza ile imzalanarak kaydedilmesi ve saklanması gerekir.

Fizikî örnek çıkarılırsa. Elektronik ortamdan fizikî örnek çıkartılmışsa, bunun aslının aynı olduğunun hâkim veya görevlendirdiği yazı işleri müdürü tarafından imzalanıp mühürlenmiş olması gerekir.

Uygulamadaki sonuç. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2014/20981 E., 2015/5713 K. sayılı kararında belirtildiği üzere, elektronik imza bulunmayan veya aslına uygunluğu onaylanmayan belgeler geçerli kabul edilmez. Dilekçenin üzerine yalnız “UYAP çıktısı” notu düşülmüş olması yeterli değildir.

Sürelerde kolaylık. Elektronik ortamda yapılan işlemlerde süreler gün sonunda tamamlanır; bu, mesai saatine yetişme baskısını ortadan kaldırır.

Portal yapısı. Sistem, kullanıcının ihtiyacına göre avukat portalı, vatandaş portalı, bilirkişi portalı ve arabuluculuk portalı gibi pencerelerden oluşur; her birinin ayrı üyelik ve giriş usulü vardır.

Davanın Açılma Anı ve Avans: HMK m.118-120

Online dava açmanın hukukî sonucu, kaydın ne zaman tamamlandığına bağlıdır.

Açılma anı — HMK m.118/1: dava, dava dilekçesinin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır.

Bu tarih kritiktir. Mal rejiminin sona erme tarihi, nafakanın başlangıcı, hak düşürücü sürelerin kesilmesi gibi sonuçların tamamı kayıt tarihine bağlanır.

Harç ve avans şartı — m.118/2. Dilekçenin kaydedildiği tarih, harç ve gider avansının yatırıldığı tarih olarak dikkate alınır; bu nedenle ödeme tamamlanmadan kayıt işlemi sonuçlanmış sayılmaz.

Gider avansı — HMK m.120/1. Davacı, yargılama harçları ile her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılacak gider avansı tarifesinde belirlenecek tutarı, dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır.

Eksik kalırsa — m.120/2. Avansın yeterli olmadığı anlaşılırsa mahkemece, eksikliğin tamamlanması için iki haftalık kesin süre verilir.

Dava şartıdır. Gider avansının yatırılmış olması HMK m.114 uyarınca dava şartları arasındadır; kesin süre içinde tamamlanmazsa dava usulden reddedilir.

Dilekçe unsurları — HMK m.119. Elektronik ortamda verilse dahi dilekçe aynı unsurları taşımalıdır: mahkemenin adı, tarafların bilgileri, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, davanın konusu, vakıaların sıra numarası altında açık özetleri, her vakıanın hangi delillerle ispat edileceği, hukukî sebepler, açık bir şekilde talep sonucu ve imza.

Belgeler — HMK m.121. Elde bulunan belgeler dilekçeye eklenir; başka yerlerden getirtilecek kayıtlar için bulunabilmesini sağlayıcı açıklama yapılır. Elektronik başvuruda belgeler taranarak sisteme yüklenir.

Tarama kalitesi önemlidir. Eksik ya da hatalı taranmış, hiç kaydedilmemiş veya yanlış isimlendirilmiş evrak bulunan dosyalar elektronik ortamda incelenemez; bu hâlde dosyanın fizikî olarak gönderilmesi zorunlu hâle gelir.

Uzaktan Duruşma: HMK m.149 ve İstinabe

Duruşmaya bizzat gitmeden katılım, kanunda açıkça düzenlenmiştir.

HMK m.149 — ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla duruşma. Mahkeme, taraflardan birinin talebi üzerine yahut re’sen; taraflardan birinin, tanığın, bilirkişinin veya uzmanın, ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla bulundukları yerden duruşmaya katılmalarına ve usul işlemleri yapabilmelerine karar verebilir.

Re’sen de karar verilebilir. Madde, mahkemeye kendiliğinden karar verme yetkisi de tanır; talep zorunlu değildir.

Kimler yararlanabilir? Yalnız taraflar değil; tanık, bilirkişi ve uzman da bu yolla dinlenebilir. Yurt dışında ya da başka şehirde bulunan tanıklar bakımından bu imkân önemlidir.

Yemin de mümkündür. Yemin edecek taraf, mahkemenin bulunduğu yerden başka bir yerde oturuyorsa, aynı anda ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla yemin icrası mümkündür.

Elde edilen kayıtların niteliği. Bu sistemlerle elde edilen ses ve görüntü verileri, HMK m.199 uyarınca elektronik belge hükmündedir.

Tutanak usulü. Kimlik tespiti ve dinleme işleminin yapıldığına dair tutanak, dinleme sırasında hazır bulunan tüm ilgililerce duruma göre güvenli elektronik imza ya da el ürünü imza ile imzalanır. Elektronik ortamdaki tutanak aynen; fizikî tutanak ise taranıp güvenli elektronik imza ile imzalanarak dinleme talep eden makama UYAP üzerinden gönderilir.

Alternatif yol — istinabe. Uzaktan bağlantı mümkün değilse istinabe yoluna başvurulur: dinlenecek kişinin bulunduğu yer mahkemesinden, onu dinlemesi talimat yoluyla istenir.

Yurt dışındakiler için. Yurt dışında bulunan taraf ya da tanık bakımından, uzaktan bağlantı imkânı yoksa konsolosluk aracılığıyla yürütülen usuller ve milletlerarası adlî yardımlaşma hükümleri devreye girer.

Sınır: TMK m.166/3 ve Bizzat Dinlenme

Sürecin tamamen çevrim içi yürütülememesinin sebebi tek bir hükümdür.

TMK m.166/3. Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır.

Üç şart birlikte aranır: evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, tarafların bizzat dinlenmesi ve protokolün hâkimce uygun bulunması.

“Bizzat” ifadesi belirleyicidir. Anlaşmalı boşanmada vekil, tarafın yerine geçemez. Bu nedenle süreç, dilekçeden karara kadar çevrim içi yürütülse dahi duruşma aşaması bakımından tarafların hazır bulunması gerekir.

Hâkimin müdahale yetkisi. Aynı fıkra uyarınca hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur.

İkrar kuralı burada uygulanmaz. Fıkranın son cümlesi uyarınca bu hâlde, tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz. Bu, anlaşmalı boşanmaya özgü bir istisnadır.

Çekişmeli davada durum farklıdır. Taraf vekille temsil ediliyorsa duruşmalara bizzat katılma zorunluluğu kural olarak doğmaz. Ancak isticvap ya da bizzat dinlenme kararı verilirse durum değişir; bu hâlde m.149 devreye girebilir.

İspat rejimi — TMK m.184. Çekişmeli davalarda hâkim, olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz; yemin öneremez ve ikrar hâkimi bağlamaz.

Tebligat, Kanun Yolu ve Kesinleşme

Karar sonrası aşama da büyük ölçüde elektronik ortamda yürür; ancak süreler katıdır.

Elektronik tebligat — 7201 sayılı Kanun m.7/a. Kanunda belirtilen kişi ve kuruluşlara tebligatın elektronik yolla yapılması zorunludur. Elektronik yolla yapılan tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır.

Bu kural süre hesabını değiştirir. Tebligatın okunduğu gün değil, adrese ulaşmasını izleyen beşinci günün sonu esas alınır. Kanun yolu süresi bu tarihten işlemeye başlar.

İstinaf süresi — HMK m.345. İstinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır. Bu süre, ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar.

Başvuru nereye yapılır? İstinaf dilekçesi, kararı veren mahkemeye veya başka bir yer mahkemesine verilebilir; dilekçe UYAP üzerinden de sunulabilir.

Kesinleşme. Boşanma hükmünün sonuç doğurabilmesi için kesinleşmesi gerekir. Taraflar kanun yoluna başvurmazsa karar, sürenin dolmasıyla kesinleşir; kesinleşme şerhi karar veren mahkemeden alınır.

Nüfusa tescil. Kesinleşen boşanma kararı, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu uyarınca nüfus müdürlüğüne bildirilir ve aile kütüğüne tescil edilir. Tescil, mahkemece re’sen yapılan bildirimle gerçekleşir.

Bekleme süresi — TMK m.132. Evlilik sona ermişse, kadın boşanma kararının kesinleşmesinden başlayarak üçyüz gün geçmedikçe evlenemez. Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması veya evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri hâlinde mahkeme bu süreyi kaldırır.

Sonraki malî talepler — TMK m.178: evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

Sıkça Sorulan Sorular

Tamamen online boşanmak mümkün mü?

Hayır. Dava elektronik ortamda açılabilir ve dilekçe aşamaları uzaktan yürütülebilir; ancak hâkim tarafları görmeden ve iradelerini bizzat teyit etmeden boşanmaya karar vermez. Bu nedenle süreç tamamen uzaktan tamamlanamaz.

Anlaşmalı boşanmada duruşmaya katılmak zorunlu mu?

Evet. Anlaşmalı boşanmada her iki eşin bizzat duruşmaya katılması zorunludur ve avukatla temsil bu zorunluluğu ortadan kaldırmaz. Eşlerden biri katılmazsa anlaşmalı yol kapanır ve dosya çekişmeli boşanmaya dönüşür.

e-Devlet’ten boşanma davası açılır mı?

e-Devlet’te doğrudan bir buton yoktur; işlem e-Devlet kimliğiyle giriş yapılan UYAP Vatandaş Portal üzerinden yürütülür. E-imza veya mobil imza zorunludur ve dilekçenin UDF formatında hazırlanması gerekir; Word veya PDF kabul edilmez.

Harcı internetten ödeyebilir miyim?

Evet. UYAP Vatandaş Portal üzerinden dilekçe e-imzayla onaylandıktan sonra sistem, davanın türüne göre yatırılması gereken harç ve gider avansını otomatik olarak hesaplar ve ödeme çevrimiçi yapılabilir.

Yurt dışındayım, Türkiye’ye gelmeden boşanabilir miyim?

Dava açmak için gelmeniz gerekmez; bulunduğunuz ülkedeki Türk konsolosluğundan boşanma yetkisini içeren özel vekâletname çıkarıp Türkiye’deki avukatınıza gönderebilirsiniz. Çekişmeli boşanmada kural olarak bizzat katılma zorunluluğu yoktur; anlaşmalı boşanmada ise en az bir kez katılma gerekliliği doğar.

SEGBİS ile dinlenebilir miyim?

Mahkeme bizzat dinlenmeye karar verirse SEGBİS yoluyla video konferansla veya istinabe yoluyla konsoloslukta ifade alınması talep edilebilir. Ancak uygulamada birlik yoktur: bazı mahkemeler SEGBİS’e imkân tanırken bazıları tarafın bizzat duruşmada bulunmasını talep etmektedir.

Çekişmeli boşanmada duruşmalara katılmak zorunda mıyım?

Avukatla temsil ediliyorsanız kural olarak katılma zorunluluğunuz yoktur ve avukatınız süreci yürütebilir. Ancak mahkeme dosyanın niteliğine göre tarafın bizzat dinlenmesine karar verebilir.

Karardan sonra istinaf süresi ne kadar?

Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir. Kanun yoluna başvurulmak istenmiyorsa tebliğ sonrasında verilecek feragat dilekçeleriyle karar daha hızlı kesinleştirilebilir; kanun yolundan feragat ilamın tebliğinden önce yapılamaz.