Boşanmadan sonra çocuğun tatil, eğitim ya da ziyaret için yurt dışına çıkarılması, velayet ve pasaport konularında sık sık soru işareti yaratır. Bu rehberde çocuğun yurt dışına çıkışı için kimin izninin gerektiğini, diğer ebeveyn onay vermezse ne yapılabileceğini ve çıkış yasağı ile pasaport işlemlerini açıklıyoruz.
Boşanma sürecinizde durumunuza özel yol haritası mı istiyorsunuz?
📞 Hemen Arayın: 0554 648 37 15 💬 WhatsAppÇocuğun Yurt Dışına Çıkışı İçin Kimin İzni Gerekir?
Boşanma sonrası çocuğun yurt dışına çıkarılabilmesi, velayetin kimde olduğuna ve varsa mahkeme kararlarındaki düzenlemelere bağlıdır. Kural olarak velayet hakkına sahip ebeveyn çocukla ilgili kararları alır; ancak çocuğun yurt dışına çıkarılması, diğer ebeveynin kişisel ilişki hakkını etkileyebileceğinden uygulamada özel bir öneme sahiptir.
Tek Velayet ve Ortak Velayet Farkı
Tek velayet: Velayet tek ebeveyndeyse, bu ebeveyn kural olarak çocuğun pasaport işlemlerini yapabilir ve onu yurt dışına çıkarabilir. Ancak diğer ebeveyn, çocuğun kaçırılması riski bulunduğunu ileri sürerek mahkemeden yurt dışına çıkış yasağı (tedbir) aldırmışsa, bu yasak bağlayıcıdır. Ortak velayet: Velayet her iki ebeveynde ortaksa, çocuğun yurt dışına çıkarılması için kural olarak her iki ebeveynin de rızası aranır.
Diğer Ebeveyn İzin Vermezse: Mahkemeden İzin Almak
Diğer ebeveyn muvafakat vermiyor ve bu tutum çocuğun yararına aykırıysa, velayeti diğer ebeveynle birlikte kullanan ebeveyn (evlilik sürerken ya da ortak velayette) Aile Mahkemesine başvurarak çıkış izni (muvafakat yerine geçen karar) talep edebilir. İzin süreci genel olarak şu adımları izler:
- Görevli Aile Mahkemesine gerekçeli bir dilekçe ile başvurulur.
- Seyahatin amacı, süresi ve çocuğun yararına olduğu belgelerle açıklanır.
- Mahkeme, çocuğun üstün yararını ve diğer ebeveynin kişisel ilişki hakkını değerlendirir.
- Uygun görülürse çıkış izni verilir; bu karar pasaport ve seyahat işlemlerinde kullanılır.
Çocuğun İzinsiz Yurt Dışına Çıkarılması ve Çıkış Yasağı
Çocuğun, hakkı olmayan ebeveyn tarafından ya da gerekli izinler alınmadan yurt dışına çıkarılması çocuk kaçırma boyutuna ulaşabilir. Böyle bir risk varsa, ilgili ebeveyn mahkemeden çocuğun yurt dışına çıkışının yasaklanması yönünde tedbir kararı talep edebilir; bu karar ilgili birimlere bildirilerek çıkışlar engellenir. Çocuk yurt dışına çıkarılmışsa, ülkeler arasında Lahey Sözleşmesi kapsamında iade süreci işletilebilir.
18 Yaş Altı Çocuğun Pasaport İşlemleri
18 yaşından küçük çocuklar için pasaport başvurusunda velayet sahibi ebeveynin/ebeveynlerin muvafakati aranır (5682 sayılı Pasaport Kanunu m.17/C). Ortak velayette her iki ebeveynin de onayı gerekir; tek velayette velayet sahibi başvurabilir. Anlaşmazlık hâlinde, yukarıda açıklanan biçimde mahkemeye başvurulabilir.
İlgili Rehberler
- 📘 Ana Rehber: Aile ve Boşanma Hukuku
- Uluslararası Çocuk Kaçırma ve Lahey Sözleşmesi
- Çocukla Kişisel İlişki (Görüş)
- Velayetin Değiştirilmesi Davası
- Boşanmada Çocuğa Pasaport ve Kimlik İçin Diğer Ebeveynin İzni Gerekir mi?
- Çocukla Yurt Dışında Görüşme veya Tatil İçin İzin Nasıl Alınır?
- Çocukla Yurt Dışına Çıkışta Diğer Ebeveynin İzni Şart mı?
“Kimin İzni Gerekir?” Sorusunun Kanunî Cevabı
Bu sorunun cevabı bir uygulama alışkanlığı değil, velâyetin kapsamına ilişkin hükümlerden çıkar.
Velâyet kimdedir? — TMK m.336. Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velâyeti birlikte kullanır. Ortak hayata son verilmiş veya ayrılık hâli gerçekleşmişse hâkim, velâyeti eşlerden birine verebilir. Ana ve babadan birinin ölümü hâlinde velâyet sağ kalana, boşanmada ise çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir.
Evlilik dışı doğumda — TMK m.337: ana ve baba evli değilse velâyet anaya aittir.
Temsil yetkisi — TMK m.342/1: ana ve baba, velâyetleri çerçevesinde üçüncü kişilere karşı çocuklarının yasal temsilcisidirler. İşte pasaport, seyahat ve resmî işlemlerdeki yetkinin kaynağı budur.
Sonuç. Velâyet tek başına bir ebeveyndeyse, çocuk adına işlem yapma yetkisi de ondadır. Velâyet ortak kullanılıyorsa — evlilik sürerken ya da ortak velâyete karar verilmişse — temsil yetkisi de birlikte kullanılır ve bu hâlde her iki ebeveynin iradesi aranır.
İşlem güvenliği kuralı — TMK m.342/2: iyiniyetli üçüncü kişiler, eşlerden her birinin diğerinin rızasıyla işlem yaptığını varsayabilirler. Bu karine üçüncü kişileri korur; ancak kurum aksini biliyorsa ya da bilmesi gerekiyorsa iyiniyetten söz edilemez.
Kararların ölçütü — TMK m.339: ana ve baba, çocuğun bakımı ve eğitimi konusunda onun menfaatini göz önünde tutarak gerekli kararları alır ve uygularlar. Yurt dışına çıkış kararı da bu ölçüte tâbidir.
| Durum | Temsil yetkisi | Madde |
|---|---|---|
| Evlilik sürerken | Birlikte | m.336 |
| Boşanmada tek velâyet | Çocuk kendisine bırakılan tarafta | m.336 |
| Evlilik dışı doğum | Anada | m.337 |
| Yetkinin kaynağı | Yasal temsilcilik | m.342/1 |
| Üçüncü kişi | Rıza karinesine güvenebilir | m.342/2 |
Pasaport İşlemlerinin Dayanağı: 5682 Sayılı Kanun
Çocuğun pasaport işlemleri, Türk Medenî Kanunu’ndan ayrı olarak 5682 sayılı Pasaport Kanunu‘na tâbidir.
Kanunî temsilcinin muvafakati — m.17/C. Kanun, reşit olmayanların ve kısıtlıların pasaport alabilmesini kanunî temsilcilerinin muvafakatine bağlamıştır. Muvafakat, resmî bir makamca tasdik edilmiş bir belgeyle gösterilir. Yani sözlü beyan ya da adi bir yazı yeterli değildir.
Muvafakat kimden aranır? Cevap yine velâyete bağlıdır: velâyet tek başına bir ebeveyndeyse muvafakat ondan; ortak kullanılıyorsa her ikisinden aranır. Bu nedenle nüfus kaydı ile birlikte, velâyete ilişkin kesinleşmiş mahkeme kararı ibraz edilmelidir.
Refakat kaydı — m.15. Kanun, ergin olmayan çocukların ana veya babanın pasaportunun refakat hanesine kaydedilmesine ilişkin düzenleme içerir. Refakat hanesine yazılı çocuk, pasaport sahibiyle birlikte olmadıkça o pasaportla seyahat edemez. Kanunun ek 6. maddesi uyarınca ise elektronik pasaportlarda refakat kaydı yapılamaz; bu nedenle bugün çocuk için kural olarak ayrı pasaport düzenlenir.
Muvafakat alınamıyorsa — mahkeme kararı. Kanunî temsilcinin muvafakatinin sağlanamadığı hâllerde, mahkeme kararı muvafakatin yerine geçer. Bu, izin vermeyen ebeveyn karşısında tek hukukî çözümdür.
Muvafakatnamede bulunması gerekenler. Çocuğun kimlik bilgileri, seyahatin hangi ülke veya ülkelere yapılacağı, tarih aralığı, refakat edecek kişinin bilgileri ve muvafakat verenin imzası. Belgenin noterde ya da yurt dışında Türk konsolosluğunda düzenlenmesi ispat gücünü artırır.
Yanınızda bulundurulacaklar. Çocuğun pasaportu, nüfus cüzdanı, kesinleşme şerhli velâyet kararı, muvafakatname ve varsa mahkeme izin kararı.
| Konu | Kural |
|---|---|
| Dayanak | 5682 sayılı Pasaport Kanunu |
| Muvafakat | Kanunî temsilciden; tasdikli belge (m.17/C) |
| Ortak velâyette | Her ikisinden |
| Muvafakat yoksa | Mahkeme kararı yerine geçer |
| Muvafakatname içeriği | Ülke, tarih aralığı, refakatçi |
| Düzenleme yeri | Noter veya konsolosluk |
İzin Verilmezse Hangi Yol İzlenir?
Velâyet birlikte kullanılıyor ve diğer ebeveyn muvafakat vermiyorsa, çözüm mahkemededir; velâyet tek başına sizdeyse izin davası açmaya gerek yoktur (Y2HD 2023/694 E., 2023/2329 K.). Kanun bunun için iki ayrı dayanak sunar.
Birinci dayanak — TMK m.195. Evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi veya evlilik birliğine ilişkin önemli bir konuda uyuşmazlığa düşülmesi hâlinde, eşler ayrı ayrı veya birlikte hâkimin müdahalesini isteyebilirler. Evlilik sürerken doğan izin uyuşmazlıkları bu kapsamda değerlendirilir.
İkinci dayanak — TMK m.346. Çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düştüğü takdirde, ana ve baba duruma çare bulamaz veya buna güçleri yetmezse hâkim, çocuğun korunması için uygun önlemleri alır. Uyuşmazlık evlilik birliğine ilişkin bir konu olmaktan çıkıp çocuğun yararını etkiliyorsa m.195 yetersiz kalır ve m.346 devreye girer.
Karşı tarafın yükümlülüğü — TMK m.324/1: ana ve babadan her biri, diğerinin çocuk ile kişisel ilişkisini zedelemekten, çocuğun eğitilmesi ve yetiştirilmesini engellemekten kaçınmakla yükümlüdür. Haklı bir sebep olmaksızın sürekli muvafakat vermemek, bu yükümlülük çerçevesinde değerlendirilir.
Talep nasıl kurulmalı? Dilekçede seyahatin somut çerçevesi gösterilmelidir: gidilecek ülke, tarih aralığı, konaklama bilgisi, dönüş bileti ve seyahatin çocuğun yararına olduğunu gösteren veriler (eğitim, sağlık, akraba ziyareti). Belirsiz bir “yurt dışına çıkış izni” talebi kabul görmez.
Görev ve yetki. Talep aile mahkemesine yöneltilir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Yetki bakımından, özel bir hüküm uygulanmadıkça genel yetki kuralı (HMK m.6 — davalının yerleşim yeri) esas alınır. Lahey kapsamındaki iade ve şahsî ilişki davalarında ise özel kural vardır: çocuğun başvuru sırasında oturduğu ya da koruma altına alındığı yer mahkemesi yetkilidir (5717 s.K. m.6/2).
Aciliyet varsa. Seyahat tarihi yaklaşmışsa, HMK m.389 çerçevesinde ihtiyatî tedbir yoluyla geçici izin talep edilebilir; tedbirin verilip verilmeyeceği ve kapsamı mahkemenin takdirindedir.
| Konu | Kural |
|---|---|
| Birlik sürerken | m.195 — hâkimin müdahalesi |
| Çocuğun yararı tehlikedeyse | m.346 |
| Karşı tarafın yükümü | Zedelemekten kaçınma (m.324/1) |
| Dilekçede | Ülke, tarih aralığı, dönüş bilgisi |
| Görevli mahkeme | Aile mahkemesi |
| Acil hâlde | HMK m.389 — ihtiyatî tedbir |
Çocuk İzinsiz Götürülürse: 1980 Lahey Sözleşmesi
En ağır senaryo, çocuğun izin alınmadan yurt dışına götürülmesi ve geri getirilmemesidir. Bu durum için özel bir milletlerarası mekanizma vardır.
Dayanak. Türkiye, Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukukî Veçhelerine Dair 1980 tarihli Lahey Sözleşmesi‘ne taraftır: Sözleşmenin onaylanması 4461 sayılı Kanunla uygun bulunmuş, metin 15.02.2000 tarihli ve 23965 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış ve Sözleşme Türkiye bakımından 01.08.2000 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Sözleşmenin iç hukukta uygulanmasına ilişkin usul, 5717 sayılı Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukukî Yön ve Kapsamına Dair Kanun‘da (kabul: 22.11.2007) düzenlenmiştir.
Amaç: iade, velâyet değil. Sözleşmenin amacı çocuğun mutad meskenine derhâl iadesini sağlamaktır. Velâyet uyuşmazlığının esası bu prosedürde çözülmez; iade kararı verilmesi, velâyetin kime ait olacağına ilişkin bir hüküm değildir. Esasa ilişkin karar, çocuğun mutad meskeninin bulunduğu ülke mahkemesince verilir.
Bir yıl kuralı — Sözleşme m.12. Çocuğun yer değiştirmesi veya alıkonulmasından itibaren bir yıldan az bir süre geçmişse, ilgili makam derhâl iadeye karar verir. Bir yıl geçtikten sonra yapılan başvurularda ise çocuğun yeni ortamına uyum sağlayıp sağlamadığı değerlendirilir. Bu nedenle başvuruda gecikmemek belirleyicidir.
Hız kuralı — Sözleşme m.11. Adlî veya idarî makamlar iade taleplerinde ivedilikle hareket etmekle yükümlüdür; başvurudan itibaren altı hafta içinde karara varılamamışsa gecikmenin sebepleri istenebilir.
Başvuru yolu. Türkiye’de merkezî makam Adalet Bakanlığıdır (5717 s.K. m.3/a); Bakanlık, Sözleşmeden doğan yükümlülükleri mahallî Cumhuriyet başsavcılıkları aracılığıyla yerine getirir (m.4–5). İade davasına aile mahkemesi bakar (m.6/1).
Önleyici tedbir. Risk varsa, dava sürerken çocuğun yurt dışına çıkışının önlenmesi tedbiri istenmelidir; 5717 s.K. m.24 bu tedbirleri açıkça sayar. Bu talep, gerekçesi ve somut risk göstergeleriyle birlikte dilekçede açıkça yer almalıdır.
| Konu | Kural |
|---|---|
| Dayanak | 1980 Lahey Sözleşmesi ve 5717 s.K. |
| Amaç | İade; velâyet kararı değil |
| Esasa kim karar verir | Mutad mesken ülkesi mahkemesi |
| Bir yıldan az geçmişse | Derhâl iade |
| Bir yıl geçmişse | Çocuğun uyumu değerlendirilir |
| Hız | Altı hafta — gecikme sebebi istenebilir |
Lahey Sözleşmesi Kimi Korur? Velâyet Hakkı ile Kişisel İlişki Hakkı
İade mekanizmasının kimin lehine işleyeceği, Sözleşmenin kendi tanımlarına bağlıdır. Aynı olay, velâyetin kimde olduğuna göre bir iade davası da olabilir, yalnızca bir kişisel ilişki başvurusu da.
Haksız götürme — m.3. Götürme veya alıkoyma, çocuğun mutad meskeninin bulunduğu devletin hukukuna göre bir kişiye ait velâyet hakkını ihlal ediyorsa ve bu hak o sırada fiilen kullanılıyorsa ya da götürme olmasaydı kullanılacak idiyse hukuka aykırıdır. Mutad meskeni Türkiye’de olan bir çocuk bakımından bu değerlendirme Türk hukukuna, yani TMK m.336 ve devamına göre yapılır.
Yaş sınırı — m.4. Sözleşme, mutad meskeni ihlalden hemen önce taraf devletlerden birinde bulunan çocuklara uygulanır ve çocuk 16 yaşını tamamladığında uygulanmaz.
Velâyet hakkı — m.5/a. Sözleşme bu hakkı “çocuğun şahsının bakım hakkı ve özellikle ikamet yerinin tespiti hakkı” olarak tanımlar. Şahsî ilişki hakkı — m.5/b ise çocuğu sınırlı bir süre için mutad meskeni dışındaki bir yere götürme hakkını da kapsar.
Türk hukukundaki karşılığı. Evlilik sürerken velâyet ana ve baba tarafından birlikte kullanılır (TMK m.336/1). Bu dönemde bir eşin çocuğu diğerinin rızası olmadan yurt dışına götürmesi ya da orada alıkoyması, diğerinin velâyet hakkına dokunur ve iade talebinin konusu olabilir. Boşanmayla velâyet tek bir ebeveyne bırakılmışsa Yargıtay, velâyet sahibinin çocuğu yurt dışına götürme yetkisini velâyetin niteliğinden çıkarmaktadır (Y2HD 2023/694 E., 2023/2329 K.). Bu durumda velâyeti olmayan ebeveynin elindeki hak, kural olarak kişisel ilişki hakkıdır.
Kişisel ilişki başvurusu — m.21. Sözleşme, şahsî ilişki hakkının düzenlenmesi veya korunması için de merkezî makama başvuru imkânı tanır; 5717 sayılı Kanun m.6/2 de “iade veya şahsî ilişki” başvurularını birlikte düzenler. Bu yol çocuğun iadesini değil, kişisel ilişkinin kurulmasını ve fiilen kullanılmasını sağlamaya yöneliktir. Türkiye içindeki görüş engellemelerinde izlenecek yollar için görüş engellendiğinde yapılabilecekler rehberine bakılabilir.
İadenin istisnaları — m.13. Mahkeme iadeyi ancak sınırlı hâllerde reddedebilir: velâyet hakkı sahibinin bu hakkı fiilen kullanmıyor olması ya da götürmeye rıza göstermesi veya sonradan onaylaması (m.13/1-a); geri dönüşün çocuğu fizikî veya psikolojik bir tehlikeye maruz bırakacağına ya da dayanılmaz bir duruma sokacağına dair ciddi risk (m.13/1-b); yaşı ve olgunluğu görüşünün dikkate alınmasını gerektiren çocuğun geri dönmeye itiraz etmesi. İade, temel hak ve özgürlüklerin korunmasına ilişkin ilkelerin izin vermediği hâllerde de reddedilebilir (m.20). Öğretide istisnaların dar yorumlanması gerektiği vurgulanır; ciddi risk itirazının nasıl incelenmesi gerektiği için AİHM’in X/Letonya kararı yol göstericidir.
Türkiye’deki usul — 5717 sayılı Kanun. Görevli mahkeme aile mahkemesi (m.6/1), yetkili mahkeme çocuğun başvuru sırasında oturduğu ya da koruma altına alındığı yer mahkemesidir (m.6/2). Dava ve işler basit yargılama usulüne göre öncelikle ve acele görülür (m.9/2) ve adlî tatilde de görülür (m.16). İade kararı verildiğinde aynı hükümde velâyet hakkında karar verilmez; iade talebi reddedilirse velâyet hakkında karar verilebilir (m.12). İade başvurusundan sonra verilen bir velâyet kararı, tek başına iadenin reddi için gerekçe oluşturmaz (m.13); iade davası sürerken açılan velâyet davası bekletilir (m.14). İade ilâmları, çocuğun bulunduğu yer icra müdürlüğünce yerine getirilir (m.18) ve teslim, çocuk teslimi ve kişisel ilişkinin icrası kurallarıyla birlikte uygulanır.
| Hüküm | Kural |
|---|---|
| Sözleşme m.3 | Haksızlık, mutad mesken hukukuna göre velâyet hakkının ihlali |
| Sözleşme m.4 | 16 yaşını tamamlayan çocuğa uygulanmaz |
| Sözleşme m.5 | Velâyet hakkı ikamet yerini belirlemeyi; şahsî ilişki hakkı sınırlı süreli götürmeyi kapsar |
| Sözleşme m.11 | Altı hafta içinde karar çıkmazsa gecikmenin sebebi sorulabilir |
| Sözleşme m.12 | Bir yıl dolmadan başvuru: derhâl iade; sonrasında uyum değerlendirilir |
| Sözleşme m.13 | Rıza veya onay, ciddi risk, çocuğun itirazı |
| Sözleşme m.21 | Kişisel ilişki başvurusu; iade sonucu doğurmaz |
| 5717 m.6 | Aile mahkemesi; çocuğun bulunduğu yer |
| 5717 m.12–14 | İade hükmünde velâyete karar verilmez; velâyet davası bekletilir |
| 5717 m.24 | Yurt dışı çıkışın ve pasaport işlemlerinin durdurulması |
Yerleşme, Seyahatten Farklı Bir Meseledir
Kısa süreli bir seyahat ile çocukla birlikte yurt dışına yerleşme hukuken aynı şey değildir; ikincisi velâyet düzenini doğrudan etkiler.
Neden farklı? Yerleşme, diğer ebeveynin kişisel ilişki hakkını fiilen uygulanamaz hâle getirebilir. Oysa TMK m.323 uyarınca ana ve babadan her biri, velâyeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir; bu hak aynı zamanda çocuğun da hakkıdır (HGK 20.03.2013, 2012/2-799 E., 2013/389 K.).
Yeni bir olgudur — TMK m.183: ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, re’sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır. Maddede “başka bir yere gitme” açıkça sayılmıştır; yurt dışına yerleşme bu kapsamdadır.
Ne yapılabilir? Diğer ebeveyn, yerleşme nedeniyle velâyetin değiştirilmesini ya da kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesini talep edebilir. Hâkim, önlemleri re’sen de alabilir. Yerleşmeden sonra velâyet sahibi kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, bu tutum çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla TMK m.324/3 uyarınca velâyetin değiştirilmesine de yol açabilir.
Ölçüt aynıdır. Karar, yine çocuğun üstün yararına göre verilir. Salt yerleşme kararı tek başına velâyeti değiştirmez; belirleyici olan, yeni düzenin çocuk bakımından doğuracağı sonuçtur.
Sağlam çözüm: protokol. Anlaşmalı boşanma protokolüne; seyahat izninin kapsamı, yerleşme hâlinde izlenecek usul ve kişisel ilişkinin nasıl sürdürüleceği baştan yazıldığında, sonraki uyuşmazlıkların önemli bölümü doğmadan çözülür.
| Seyahat | Yerleşme | |
|---|---|---|
| Süre | Belirli, kısa | Süresiz |
| Kişisel ilişkiye etkisi | Sınırlı | Esaslı |
| Hukukî nitelendirme | İzin meselesi | Yeni olgu (m.183) |
| Talep | Muvafakat veya izin | Velâyet veya kişisel ilişki düzenlemesi |
| Önleyici çözüm | Protokole baştan yazmak | |
⚖️ Mevzuat ve Resmî Kaynaklar
- Yargıtay Karar Arama — karararama.yargitay.gov.tr
Bu sayfada anılan kanun maddelerinin güncel metnine ve içtihatlara yukarıdaki resmî kaynaklardan ulaşabilirsiniz. Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce güncel hâlin teyit edilmesi önerilir.
Kural: Velayet Kimde?
Cevap tek bir soruya bağlıdır: velayet tek tarafta mı, ortak mı?
| Durum | Diğer ebeveynin izni |
|---|---|
| Velayet tek tarafta — velayet sahibi çıkarıyor | Hukuken gerekmez (Y2HD 2023/2329 K.) |
| Velayet tek tarafta — velayet sahibi olmayan çıkarıyor | Gerekir — velayet sahibinin muvafakatnamesi |
| Ortak velayet | Gerekir — diğer tarafın noter onaylı muvafakatnamesi |
| Evlilik devam ediyor | Gerekir — her iki ebeveynin izni |
Velayetin sağladığı yetki, velayeti elinde bulunduran kişinin çocuğun eğitimi, ikameti ve bakımı konularında tek başına karar alabilmesidir. Seyahat de bu kapsamda değerlendirilir.
Teorik hukuk ile uygulama aynı şey değil
Bu konuda hukukî kural ile sahadaki uygulama arasında fark vardır ve okuyucunun ikisini de bilmesi gerekir.
Yargıtay uygulaması: Velayet tek tarafa bırakılmışsa, velayet sahibinin çocuğu yurt dışına çıkarması için diğer eşten muvafakatname alması gerekmez; Yargıtay bu yetkiyi velayet hakkının niteliğinden çıkarır (Y2HD 10.05.2023, 2023/694 E., 2023/2329 K.).
Uygulamadaki gerçek: Buna karşılık gidilecek ülkenin konsolosluğu vize başvurusunda, havayolu şirketi ya da sınır görevlileri çocuğun kaçırılması ihtimaline karşı yine de belge isteyebilmektedir. Bazı kaynaklar bu nedenle rızayı fiilen zorunlu saymaktadır.
Pratik yol: Velayet sahibi olsanız dahi mümkünse noter onaylı muvafakatname almak en güvenli seçenektir. Alınamıyorsa kesinleşme şerhli velayet kararı hukukî dayanağınızdır. Yargıtay, velayet sahibinin bu konuda izin veya tespit davası açmasında hukukî yarar görmemiş ve böyle bir davanın HMK m.114/1-h uyarınca usulden reddedilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Diğer Ebeveyn İzin Vermezse
Velayet ortak kullanılıyorsa ya da evlilik sürüyorsa ve diğer taraf haklı bir sebep olmaksızın izin vermekten kaçınıyorsa çıkmaz yol değildir. Velayet tek başına sizdeyse bu bölümdeki izin yoluna ihtiyaç yoktur.
- Mahkemeden izin: Çocukla yurt dışına çıkmak isteyen taraf, mahkemeden diğer eşin rızasının yerine geçecek yurt dışına çıkış izni verilmesini talep edebilir.
- Değerlendirme ölçütü: Mahkeme talebi çocuğun menfaatine uygunluk bakımından inceler ve karara bağlar.
- Kişisel ilişki dengesi: Velayet hakkı seyahat özgürlüğünü kapsasa dahi, diğer ebeveynin çocuk üzerindeki kişisel ilişki hakkı zarar görmemelidir. Seyahat planı, görüşme takvimini fiilen ortadan kaldıracak biçimde kurgulanmamalıdır.
Talep dilekçesinde gidilecek ülke, seyahatin amacı, tarih aralığı ve dönüş planı somut biçimde gösterilmelidir. Belirsiz talepler reddedilebilir.
Çıkışı Engellemek İsteyen Ebeveyn İçin
Velayeti bulunmayan eş, çocuğun yurt dışına kaçırılacağından şüpheleniyorsa aile mahkemesine başvurarak çocuğun yurt dışına çıkarılmasının engellenmesi talebinde bulunabilir.
Ancak burada ispat yükü ağırdır: bu durum somut delillerle ortaya konulamazsa mahkeme talebi reddeder. Soyut endişe yeterli görülmez.
Talebi güçlendirebilecek somut olgular:
- Yurt dışına yerleşme yönünde açık beyan, mesaj veya sosyal medya paylaşımı
- Tek yönlü bilet, konut satışı, iş bırakma gibi hazırlık işlemleri
- Yurt dışında oturum, vatandaşlık veya iş başvurusu
- Çocuğun okuldan kaydının silinmesi
- Daha önce gerçekleşmiş alıkoyma veya iade edilmeme olayı
Deliller yeterli bulunmazsa ya da sonradan ortadan kalkarsa, verilen tedbir kararı mahkemece kaldırılabilir.
Yurt Dışı Çıkış Yasağı: Dört Dayanak, Bir Sınır
“Çocuğun yurt dışına çıkışı engellensin” talebi tek bir kanun maddesine dayanmaz. Hangi hükmün uygulanacağı, talebin hangi aşamada ve hangi dosyada ileri sürüldüğüne bağlıdır.
Boşanma veya ayrılık davası sürerken — TMK m.169. Dava açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan ve özellikle çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır. Çıkış yasağı bu geçici önlemler arasında istenebilir.
Dava dışında — TMK m.346. Çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düştüğü ve ana-baba buna çare bulamadığı hâllerde hâkim, çocuğun korunması için uygun önlemleri alır. Somut bir kaçırma riski bu maddenin uygulama alanıdır.
İhtiyatî tedbir — HMK m.389. Velâyetin değiştirilmesi veya kişisel ilişki davası açılırken ya da dava sürerken, mevcut durumdaki bir değişikliğin hakkın elde edilmesini önemli ölçüde zorlaştıracağı veya tamamen imkânsız hâle getireceği endişesi varsa tedbir istenebilir.
Lahey kapsamında — 5717 s.K. m.24. İade veya şahsî ilişki işlemleri sonuçlanıncaya kadar mahkeme, talep üzerine veya re’sen; çocuğun yurt dışına çıkışının geçici olarak durdurulmasına, çocuk adına pasaport alınması veya yenilenmesi işlemlerinin durdurulmasına, okul, muhtarlık veya nüfus kayıtlarının alınmasının ya da değiştirilmesinin durdurulmasına, dava süresince pasaport veya kimlik kayıtlarına el konulmasına ve çocuğun belirlenen sürelerde yetkili makamlarca kontrol edilmesine karar verebilir.
Yasağın uygulanması — Pasaport Kanunu m.22. Mahkemelerce yurt dışına çıkması yasaklananlara pasaport veya seyahat vesikası verilmez; bunların çıkışı engellenir ve önceden verilmiş belgeler geri alınır.
Sınır: yasak geçici olmalıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, yabancı uyruklu annenin velâyetindeki çocuk hakkında verilen yurt dışı çıkış yasağını incelediği kararında, yasağın süresiz niteliğinin seyahat özgürlüğüne aykırı olduğunu ve annenin velâyet görevini aksatacağını belirtmiştir. Kurul, Anayasa m.13 ve m.23 ile AİHS’e Ek 4 No.lu Protokol m.2’ye dayanarak bu özgürlüğün “ancak, çocuğun korunması amacıyla tedbiren geçici bir süre” sınırlandırılabileceğini vurgulamıştır (HGK 20.03.2013, 2012/2-799 E., 2013/389 K.).
Ceza boyutu — TCK m.234. Velâyet yetkisi elinden alınmış ana veya babanın ya da üçüncü derece dahil kan hısmının, cebir veya tehdit kullanmaksızın, on altı yaşını bitirmemiş bir çocuğu veli, vasi ya da bakım ve gözetimi altında bulunduğu kişinin yanından kaçırması veya alıkoyması üç aydan bir yıla kadar hapis cezasını gerektirir. Fiil cebir veya tehditle işlenirse ya da çocuk on iki yaşını bitirmemişse ceza bir kat artırılır (m.234/2). Ayrıntı için: çocuğun kaçırılması ve alıkonulmasının ceza boyutu. Lahey ilâmının icrası sırasında çocuğu gizleyen veya icradan sonra yeniden kaçıranlar hakkında ise İİK m.341 uygulanır (5717 s.K. m.25).
Pasaport veya izin uyuşmazlığını dava yoluyla çözmek için hazır bir taslak arıyorsanız çocuğun pasaportu ve yurt dışı izni dava dilekçesi örneğine bakabilirsiniz.
| Dayanak | Ne zaman | Ne sağlar |
|---|---|---|
| TMK m.169 | Boşanma veya ayrılık davası sürerken | Re’sen geçici önlem |
| TMK m.346 | Çocuğun yararı tehlikedeyse | Uygun koruma önlemi |
| HMK m.389 | Dava açılırken veya sürerken | İhtiyatî tedbir |
| 5717 m.24 | Lahey iade veya şahsî ilişki süreci | Çıkışın ve pasaport işlemlerinin durdurulması |
| Pasaport K. m.22 | Mahkeme yasağı varsa | Pasaport verilmez, çıkış engellenir |
| HGK 2013/389 | Her durumda | Yasak süresiz olamaz |
| TCK m.234 | Velâyet yetkisi elinden alınmış ebeveyn | 3 ay – 1 yıl hapis; ağırlaşmış hâlde bir kat artırım |
Yurt Dışına Yerleşme: Seyahatten Farklı
Kısa süreli seyahat ile kalıcı yerleşme aynı değerlendirmeye tabi değildir.
Velayeti elinde bulunduran eş, çocukla birlikte yurt dışına yerleşebilir ve bu karar alınırken kural olarak diğer eşin rızası aranmaz. Ancak bu, diğer ebeveynin elinin kolunun bağlı olduğu anlamına gelmez:
- Velayetin değiştirilmesi davası: Diğer eş, çocuğun velayetinin kendisine verilmesi için dava açabilir.
- Yeniden inceleme: Boşanan eşlerin hayatındaki önemli değişimler — yeniden evlenme, başka bir yere gitme, ölüm gibi — meydana geldiğinde hâkim re’sen veya ebeveynlerden birinin talebi üzerine gereken önlemleri alır. Velayet sahibinin başka bir ülkeye yerleşmesi bu kapsamda değerlendirilebilir.
- Kötüye kullanma iddiası: Velayet sahibi çocuğu planlı biçimde yerleşmek amacıyla çıkarıyor ve bu tutum diğer ebeveynle ilişkiyi koparmayı hedefliyorsa, velayet hakkının kötüye kullanılması gündeme gelebilir.
Çocuğun kalıcı yer değiştirmesi büyük bir değişiklik sayıldığından, mahkeme çocuğun yararına göre karar verir.
Pasaport ve Belgeler
- Geçerli pasaport zorunludur; süresi ve geçerlilik koşulları önceden kontrol edilmelidir.
- Vize: Gidilecek ülkenin vize isteyip istemediği araştırılmalı, gerekiyorsa çocuk adına başvurulmalıdır.
- Muvafakatname: Çocuk ebeveynlerinden yalnızca biriyle seyahat ediyorsa, yanında bulunmayan ebeveynin noter onaylı muvafakatnamesi istenebilir. Belgede gidilecek ülke, seyahat süresi ve refakat eden kişi gösterilir.
- Mahkeme kararı: Velayet kararının onaylı örneği yanınızda bulunmalıdır.
- Ülkeye göre değişkenlik: Bazı ülkeler muvafakatnameyi zorunlu tutarken bazıları istememektedir; gidilecek ülkenin resmî kaynaklarından teyit alınmalıdır.
En Sağlam Yol: Protokole Yazmak
Bu sorunların büyük bölümü boşanma aşamasında önlenebilir. Anlaşmalı boşanma protokolüne yurt dışı seyahatlerine ilişkin açık, uygulanabilir ve tarihli bir düzenleme konulmalıdır.
“Velayet anneye bırakılmıştır” demek tek başına her sorunu çözmez. Protokolde ayrıca düzenlenmesi yararlı olan başlıklar:
- Yurt dışı çıkışlarda muvafakatname verileceğine ilişkin taahhüt
- Pasaport ve vize işlemlerinin nasıl yürütüleceği
- Okul gezileri ve kısa süreli seyahatler için özel düzenleme
- Tatil dönemlerinin paylaşımı ve seyahat takvimiyle ilişkisi
- Diğer ebeveynin önceden bilgilendirilmesi ve iletişim yükümlülüğü
- Kalıcı yerleşme hâlinde izlenecek yol
Konuya Yön Veren Yargı Kararları
Aşağıdaki kararların künyeleri ve olayları, karar metinlerini yayımlayan kaynaklardan kontrol edilmiştir.
Y2HD 10.05.2023, E.2023/694, K.2023/2329. Velâyet annedeydi. Anne, Fransa’da oturum hakkı bulunduğunu ve çocukların Fransızca öğrenmesi için bir yıl süreyle Fransa’ya gitmek istediğini belirterek, babanın muvafakati aranmadan çocukların yurt dışına çıkmasına izin verilmesini istedi. İlk derece mahkemesi talebi reddetti; bölge adliye mahkemesi kararı kaldırıp babanın muvafakatinin aranmamasına hükmetti. Yargıtay ise iki kararı da isabetsiz buldu: velâyet ve yasal temsil annede olduğundan, annenin çocukları yurt dışına götürme yetkisi velâyet hakkının niteliği gereği zaten vardır; bu nedenle davada hukukî yarar yoktur ve dava HMK m.114/1-h uyarınca usulden reddedilmelidir.
HGK 20.03.2013, E.2012/2-799, K.2013/389. Evlilik dışı doğan ve velâyeti yabancı uyruklu annede kalan çocuk hakkında yerel mahkeme yurt dışına çıkış yasağı ve her hafta sonu babayla kişisel ilişki kurulmasına karar verdi. Hukuk Genel Kurulu, süresiz yasağı seyahat özgürlüğüne aykırı buldu; ayrıca her hafta sonunun velâyeti olmayan ebeveyne bırakılması yerine hafta sonları ve tatillerin ebeveynler arasında paylaşılmasını makul ve adil saydı.
Y2HD 20.11.2017, E.2017/6098, K.2017/12945. Yabancı ülkedeki mutad meskeninden anne tarafından Türkiye’ye getirilen çocuk için baba, bir yıl dolmadan iade başvurusu yaptı. Yargıtay, başvuru bir yıl içinde yapıldığından “çocuk yeni çevresine uyum sağladı” gerekçesinin (m.12) yerinde olmadığını; ancak doktor ve ebe kayıtları, sosyal inceleme raporu ve tanık beyanları babanın çocuğa fiziksel şiddet uyguladığını gösterdiğinden iadenin çocuğu fizikî ve psikolojik tehlikeye maruz bırakacağını (m.13/1-b) kabul etti; iadeye hükmeden bölge adliye mahkemesi kararını bozdu.
AYM, C.B. başvurusu, B. No: 2022/58462, 04.02.2025. ABD’de doğan çocuğun Türkiye’ye getirilmesi üzerine yapılan iade talebi derece mahkemelerince reddedilmişti. Anayasa Mahkemesi, Lahey sisteminde iadenin sınırlı istisnalar dışında zorunlu olduğunu, ancak çocuğun üstün yararının ve taraflar arasındaki adil dengenin gözetilmesi gerektiğini belirtti; uzman raporu alınmış, iddia ve deliller incelenmiş ve ilgili ve yeterli gerekçe gösterilmiş olduğundan aile hayatına saygı hakkının ihlal edilmediğine karar verdi.
Bu kararlar birlikte okunduğunda tablo şudur: velâyet tek taraftaysa izin davasına gerek yoktur; velâyet birlikte kullanılıyorsa izin uyuşmazlığı mahkemede çözülür; yasak ancak geçici olabilir; Lahey iadesinde ise kural iade, istisna ciddi ve ispatlanmış risktir. Velâyetin kimde olduğunu belirleyen kurallar için boşanmada velayet ve ortak velayet, yerleşme sonrası velâyet talebi için velayetin değiştirilmesi dava dilekçesi örneği, pasaportu vermeyen eş karşısında atılacak adımlar için çocuğumun pasaportunu eşim vermiyor rehberlerine bakılabilir.
| Karar | Konu | Sonuç |
|---|---|---|
| Y2HD 2023/2329 K. | Velâyet sahibinin izin davası | Hukukî yarar yok; usulden ret |
| HGK 2013/389 K. | Yurt dışı çıkış yasağı | Süresiz yasak seyahat özgürlüğüne aykırı |
| Y2HD 2017/12945 K. | Lahey iadesi, şiddet iddiası | m.13/1-b ciddi risk; iade reddi |
| AYM 2022/58462 | İade talebinin reddi | Aile hayatına saygı hakkı ihlal edilmedi |
Mevzuat Haritası: Çocuğun Yurt Dışına Çıkışı
Bu yazıda anılan hükümler, konularıyla birlikte tek tabloda:
| Hüküm | Konu |
|---|---|
| TMK m.21 | Velâyet altındaki çocuğun yerleşim yeri |
| TMK m.169 | Dava sürerken çocukların korunmasına ilişkin geçici önlemler |
| TMK m.183 | Başka bir yere gitme gibi yeni olgularda hâkimin önlemleri |
| TMK m.195 | Birlik sürerken önemli konuda uyuşmazlık: hâkimin müdahalesi |
| TMK m.323 | Kişisel ilişki hakkı |
| TMK m.324 | Kişisel ilişkiyi zedelememe; 3. fıkrada velâyetin değiştirilmesi |
| TMK m.336 | Velâyetin kimde olduğu |
| TMK m.337 | Evlilik dışı doğumda velâyet |
| TMK m.339 | Kararların ölçütü: çocuğun menfaati |
| TMK m.342 | Yasal temsil; iyiniyetli üçüncü kişi |
| TMK m.346 | Çocuğun korunması için uygun önlemler |
| HMK m.6 | Genel yetki: davalının yerleşim yeri |
| HMK m.114/1-h | Hukukî yarar dava şartı |
| HMK m.389 | İhtiyatî tedbir |
| Pasaport K. m.15, ek m.6 | Refakat kaydı; e-pasaportta refakat yok |
| Pasaport K. m.17/C | Reşit olmayana pasaport: kanunî temsilci muvafakati |
| Pasaport K. m.22 | Mahkeme yasağı olanlara pasaport verilmez |
| Lahey Sözleşmesi m.3–5, 12, 13, 21 | Haksız götürme, 16 yaş, iade ve istisnaları, kişisel ilişki |
| 5717 s.K. m.3, 6, 9, 24, 25 | Merkezî makam, görev-yetki, ivedilik, tedbir, yaptırım |
| TCK m.234 | Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması |
| Anayasa m.23 | Yerleşme ve seyahat hürriyeti |
Kaçırma riski varsa: Çıkış yasağı talebinin dayanakları, Yargıtay’ın geçicilik ölçütü ve dilekçe iskeleti için Eşim Çocukla Yurt Dışına Kaçmaya Hazırlanıyor: Çıkış Yasağı Tedbiri rehberine bakın.
Yabancı velayet kararı ve pasaport: Yabancı velayet kararının Türkiye’de tanınması ve nüfusa işlenmesi için Yurt Dışında Verilen Velayet Kararının Türkiye’de Tanınması yazımıza bakın.
Tedbir dilekçesi: Pasaport Kanunu 17/C ve 22, 5717 m.24 tedbirleri ve Hukuk Genel Kurulunun ölçülülük ölçütüyle çıkış yasağı dilekçesi için Çocuğun Yurt Dışına Çıkışının Yasaklanması Talep Dilekçesi Örneği yazımıza bakın.
Sıkça Sorulan Sorular
Velayet bendeyse çocuğu yurt dışına izinsiz çıkarabilir miyim?
Evet. Velayet tek başına sizdeyse, yasal temsilci sıfatıyla (TMK m.336, m.342/1) çocuğu yurt dışına götürme yetkisi de sizdedir. Yargıtay 2. HD’nin 10.05.2023 tarihli, 2023/694 E., 2023/2329 K. sayılı kararı bu yöndedir ve bu konuda izin davası açılmasında hukukî yarar görmemiştir. İstisnası, mahkemenin verdiği bir yurt dışı çıkış yasağı veya tedbirdir. Uygulamada havayolu, konsolosluk ya da sınır görevlileri belge isteyebildiğinden kesinleşme şerhli velayet kararını yanınızda bulundurun; mümkünse muvafakatname de alın.
Ortak velayette izin gerekir mi?
Evet. Ortak velayet hâlinde çocuğu yurt dışına çıkarmak isteyen taraf, diğer tarafın rızasını içeren noter onaylı muvafakatname almalıdır. Aynı şekilde velayet sahibi olmayan taraf çocuğu çıkaracaksa velayet sahibinin muvafakatnamesi aranır.
Diğer ebeveyn izin vermezse ne yapabilirim?
Velayet ortaksa ya da evlilik sürüyorsa aile mahkemesinden diğer eşin rızasının yerine geçecek yurt dışına çıkış izni istenebilir; dayanak, birlik sürerken TMK m.195, çocuğun yararı tehlikedeyse TMK m.346’dır. Mahkeme talebi çocuğun menfaatine uygunluk bakımından değerlendirir; dilekçede gidilecek ülke, amaç, tarih aralığı ve dönüş planı somut gösterilmelidir. Velayet tek başına sizdeyse izin davasına gerek yoktur; Yargıtay böyle bir davanın hukukî yarar yokluğundan usulden reddi gerektiğini belirtmiştir (Y2HD 2023/694 E., 2023/2329 K.).
Çocuğun yurt dışına çıkışını engelleyebilir miyim?
Çocuğun kaçırılacağına dair somut bir risk varsa aile mahkemesinden çıkışın engellenmesi istenebilir: boşanma davası sürerken TMK m.169, dava dışında TMK m.346 ve HMK m.389, Lahey sürecinde 5717 s.K. m.24 dayanaktır. Soyut endişe yeterli değildir ve yasak ancak geçici olabilir; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu süresiz yasağı seyahat özgürlüğüne aykırı bulmuş, bu özgürlüğün yalnızca çocuğun korunması amacıyla tedbiren geçici bir süre sınırlanabileceğini belirtmiştir (HGK 20.03.2013, 2012/2-799 E., 2013/389 K.).
Velayet sahibi çocukla yurt dışına yerleşebilir mi?
Velayet tek başına sizdeyse çocuğun ikamet yerini kural olarak siz belirlersiniz ve diğer eşin rızası aranmaz. Ancak başka bir yere gitme TMK m.183’te açıkça sayılan yeni bir olgudur; hâkim re’sen veya diğer ebeveynin istemi üzerine kişisel ilişkiyi yeniden düzenleyebilir ya da velayeti değiştirebilir. Yerleşmeden sonra kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi de TMK m.324/3 uyarınca velayetin değiştirilmesine yol açabilir.
Muvafakatnamede neler yer alır?
Gidilecek ülke, seyahat süresi ve çocuğa refakat edecek kişi gösterilir; belge noterde düzenlenir. Çocuk ebeveynlerinden yalnızca biriyle seyahat ediyorsa yanında bulunmayan ebeveynin muvafakatnamesi istenebilir.
Hangi belgeleri yanımda bulundurmalıyım?
Çocuğun geçerli pasaportu, gerekiyorsa vizesi, velayet kararının onaylı örneği ve gerekli hâllerde noter onaylı muvafakatname bulundurulmalıdır. Bazı ülkeler muvafakatnameyi zorunlu tutarken bazıları istemediğinden gidilecek ülkenin resmî kaynaklarından teyit alınmalıdır.
Bu sorunu baştan nasıl önlerim?
Anlaşmalı boşanma protokolüne yurt dışı seyahatlerine ilişkin açık ve uygulanabilir bir düzenleme koyarak. Muvafakatname taahhüdü, pasaport ve vize işlemleri, okul gezileri, tatil dönemleri, diğer ebeveynin bilgilendirilmesi ve kalıcı yerleşme hâlinde izlenecek yol ayrı ayrı yazılmalıdır.
Eşim çocuğu izinsiz yurt dışına çıkardı, ne yapabilirim?
Çocuk 16 yaşından küçükse ve götürüldüğü ülke 1980 Lahey Sözleşmesine tarafsa, merkezî makam olan Adalet Bakanlığına iade başvurusu yapılabilir. Götürme veya alıkoymadan itibaren bir yıl geçmeden yapılan başvuruda kural derhâl iadedir (m.12); ret ancak m.13’teki sınırlı istisnalarla mümkündür. Başvurunun temeli sizin velayet hakkınızın ihlalidir: evlilik sürüyorsa ya da velayet ortaksa bu şart gerçekleşir. Velayet yalnızca diğer taraftaysa elinizdeki hak kişisel ilişki hakkıdır ve bunun için Sözleşmenin 21. maddesindeki yol işler.
Çocuğun pasaportu için karşı tarafın onayı şart mı?
Pasaport Kanunu m.17/C, reşit olmayanlara pasaport verilmesini kanunî temsilcinin muvafakatini gösteren, resmî makamca tasdikli belgeye bağlar. Kanunî temsilci velayet sahibidir: evlilik sürerken ve ortak velayette her iki ebeveyn, tek velayette yalnızca velayet sahibi. Velayet ortak kullanılıyor ve diğer taraf muvafakat vermiyorsa mahkeme kararı muvafakatin yerine geçer.
Velayet bendeyken izin gerekmediğinin tespiti için dava açmalı mıyım?
Hayır. Yargıtay, velayeti ve yasal temsili elinde bulunduran annenin çocukları yurt dışına götürmek için açtığı izin davasında, bu yetkinin velayet hakkının niteliği gereği zaten var olduğunu, dolayısıyla davada hukukî yarar bulunmadığını ve davanın HMK m.114/1-h uyarınca usulden reddedilmesi gerektiğini belirtmiştir (Y2HD 10.05.2023, 2023/694 E., 2023/2329 K.). Sınırda veya konsoloslukta dayanağınız kesinleşme şerhli velayet kararıdır.
Mahkeme çocuğa süresiz yurt dışı çıkış yasağı koyabilir mi?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na göre hayır. Kurul, Anayasa m.13 ve m.23 ile AİHS’e Ek 4 No.lu Protokol m.2’ye dayanarak seyahat özgürlüğünün ancak çocuğun korunması amacıyla tedbiren geçici bir süre sınırlanabileceğini belirtmiş ve süresiz yasağı bozmuştur (HGK 20.03.2013, 2012/2-799 E., 2013/389 K.). Yasak verilirse Pasaport Kanunu m.22 uyarınca çocuğa pasaport verilmez ve çıkışı engellenir.
Lahey Sözleşmesi hangi çocukları kapsar?
Mutad meskeni, velayet veya şahsî ilişki hakkının ihlalinden hemen önce taraf devletlerden birinde bulunan ve 16 yaşını tamamlamamış çocukları kapsar (m.4). Sözleşme Türkiye bakımından 01.08.2000’de yürürlüğe girmiştir; iç hukuktaki usul 5717 sayılı Kanunda düzenlenmiştir. Çocuğun götürüldüğü ülkenin de Sözleşmeye taraf olması gerekir.
Çocuğu izinsiz yurt dışına götürmek suç mudur?
TCK m.234/1, velayet yetkisi elinden alınmış ana veya babanın ya da üçüncü derece dahil kan hısmının, on altı yaşını bitirmemiş çocuğu veli, vasi ya da bakım ve gözetimi altında bulunduğu kişinin yanından kaçırmasını veya alıkoymasını üç aydan bir yıla kadar hapisle cezalandırır; cebir veya tehdit kullanılması ya da çocuğun on iki yaşını bitirmemiş olması hâlinde ceza bir kat artırılır (m.234/2). Ayrıca Lahey ilâmının icrası sırasında çocuğu gizleyen veya yeniden kaçıranlara İİK m.341 uygulanır (5717 s.K. m.25).
🗺️ Aile ve Boşanma Hukuku Konu Haritası
Sürecin tüm aşamaları için hazırladığımız rehberler:
💔 Boşanma Davası
- Boşanma Kararı Ne Zaman Kesinleşir? İstinaf ve Temyiz
- Ön İnceleme Duruşması: Taraflar Ne Yapmalı?
- Tensip Zaptı Nedir? İlk Duruşmaya Hazırlık
- Şiddetli Geçimsizlik Nedeniyle Boşanma Nasıl İspatlanır?
- Boşanma Davasında Islah: Talep ve Sebep Değişikliği
- Boşanma Davasından Vazgeçme: Feragat ve Sonuçları
💰 Nafaka
- Nafaka Hesaplama ve Artırım Aracı
- Tedbir Nafakası Geriye Dönük İstenebilir mi?
- Emekli Maaşına Nafaka İçin Haciz Konur mu?
- Nafaka Ödememe ve Tazyik Hapsi
- Yoksulluk Nafakası Alan Eş Yeniden Evlenirse
- İştirak Nafakası Çocuk 18 Yaşına Gelince Biter mi?
👶 Velayet ve Çocuk
- Bekar Biri Tek Başına Evlat Edinebilir mi?
- Sosyal İnceleme Raporu (SİR) ve Velayet
- Velayeti Alan Ebeveyn Başka Şehre Taşınabilir mi?
- Geçici (Tedbiren) Velayet Nedir?
- Boşanmadan Sonra Çocuğun Nüfus Kaydı
- Koruyucu Aile ile Evlat Edinme Farkı
🏠 Mal Rejimi ve Paylaşım
- Evlilikte Alınan Araba Boşanmada Paylaşılır mı?
- Aile Konutu Şerhi Tapuya Nasıl Konulur?
- Krediyle Alınan Ev Boşanmada Nasıl Paylaşılır?
- Mal Paylaşımı Davasında Zamanaşımı
- Emekli İkramiyesi Mal Paylaşımına Girer mi?
- Ortak Kredi ve Banka Borçları Nasıl Paylaşılır?
🛡️ Şiddet ve Koruma (6284)
- 6284 Kapsamında Koruma Kararı Nasıl Alınır?
- 6284 Koruma Kararına İtiraz: Süre ve Usul
- Koruma Kararının Süresi Dolmadan Uzatma
- 6284 Kapsamında Elektronik Kelepçe
- Uzaklaştırma Kararı Nasıl Alınır?
- Uzaklaştırma Kararı İşyeri ve Okulu da Kapsar mı?
💍 Evlilik ve Statü
- Evlenme Yaşı Kaçtır? 16-17 Yaşında Evlilik
- Boşanmadan Sonra Kimlik, Pasaport ve Nüfus Kaydı
- Yurt Dışında Yapılan Evlilik Türkiye’de Geçerli mi?
- Evlilik Dışı Doğan Çocuk Nüfusa Nasıl Kaydedilir?
- Eşin Borcundan Diğer Eş Sorumlu mu?
- Yabancı Biriyle Evlilik: Gerekli Belgeler
📚 Genel çerçeve için Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık Yapılan Hatalar
- Muvafakatnameyi son ana bırakmak: Noter işlemi ve karşı tarafın tutumu zaman alabilir; havalimanında çözülemez.
- “Velayet bende, sorun çıkmaz” demek: Hukuken haklı olsanız da havayolu veya konsolosluk belge isteyebilir.
- Mahkeme izni talebini belirsiz yazmak: Ülke, amaç, tarih aralığı ve dönüş planı somut gösterilmelidir.
- Çıkış yasağını delilsiz istemek: Somut delil olmadan yapılan engelleme talepleri reddedilir.
- Kişisel ilişki takvimini yok saymak: Seyahat, diğer ebeveynin görüşme hakkını fiilen ortadan kaldıracak biçimde planlanmamalıdır.
- Protokolde düzenleme yapmamak: Boşanma aşamasında yazılmayan her husus, sonradan ayrı bir uyuşmazlık doğurur.
İlgili Rehberler
- Çocuğumu Alıp Gidebilir miyim? Hukuki Sınırlar (TMK 336-337, TCK 234)
- Birlikte Velayet (TMK m.336): Ortak Velayet, AYM ve Yargıtay Kararları
- 📘 Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi
- Çocuğun Yurt Dışına Kaçırılması: 1980 Lahey Sözleşmesi Ne Sağlar?
- Çocukla Yurt Dışında Görüşme veya Tatil İçin İzin Nasıl Alınır?
- Eşim Çocuğu İznimi Almadan Yurt Dışına Götürdü, Ne Yapabilirim?
- Velayet Sahibi Ebeveyn Çocukla Yurt Dışına Taşınabilir mi?
- Çocukla Yurt Dışına Çıkışta Diğer Ebeveynin İzni Şart mı?
