Çocukla Yurt Dışında Görüşme veya Tatil İçin İzin Nasıl Alınır?

Kim, kimin iznine muhtaç? Temel ayrım

Bu konudaki karışıklığın tamamı, iki farklı durumun aynı sanılmasından doğar.

Velayet sahibi ebeveyn

Velayet hakkının doğal sonucu olarak çocuğun yerleşim yerini ve seyahatini belirleme yetkisi ona aittir. Bu nedenle velayeti elinde bulunduran ebeveyn, çocuğu yurt dışına çıkarmak için kural olarak diğer ebeveynin muvafakatine ihtiyaç duymaz. Yargıtay uygulamasında da, velayet hakkı kendisinde bulunan eşin ortak çocuğu yurt dışına çıkarmasının boşandığı eşin muvafakatine bağlı olmadığı kabul edilmiştir.

Bir istisna vardır: gidilecek ülkenin makamları vize için diğer ebeveynin olurunu arıyorsa, bu durumun belgelenmesi koşuluyla mahkemeye başvurulabilir. Anılan Yargıtay kararında, giriş vizesi verilmediğine ilişkin bir belge sunulmadığı gerekçesiyle isteğin reddi gerektiği belirtilmiştir. Yani “vize alamam” demek yetmez; bunu gösteren belge gerekir.

Velayet sahibi olmayan ebeveyn

Durum tersine döner. Kişisel ilişki (görüşme) süresinde dahi, velayet sahibinin noter onaylı muvafakatnamesi olmadan çocuğu yurt dışına çıkaramaz. Kişisel ilişki hakkı, çocuğu ülke dışına götürme yetkisini kapsamaz.

Muvafakatname: nasıl olmalı?

Muvafakatname bir formalite değil, sonradan doğacak tüm tartışmaların çerçevesini belirleyen bir belgedir.

Bulunması gerekenler

• Noter onayı. Adi yazılı belge sınır kapısında kabul görmez.
• Gidilecek ülke. Açıkça adıyla yazılmalıdır; “yurt dışı” ifadesi yeterli değildir.
• Çıkış ve dönüş tarihleri. Seyahatin başlangıcı ve bitişi belirli olmalıdır.
• Refakat edecek kişi. Çocuğun kimin refakatinde seyahat edeceği.
• Gerekiyorsa yeminli tercüme ve apostil. Bazı ülkeler tercümesi ve tasdiki yapılmış belge ister.

Uygulamada karşılaşılanlar

Havayolu şirketleri ve gidilecek ülke makamları, kendi mevzuatları gereği ek belge isteyebilir. Yolculuktan önce hem çıkış hem varış ülkesinin güncel gerekliliklerini teyit etmek gerekir; eksik belge, çocukla birlikte sınır kapısında kalmak anlamına gelir.

Muvafakat verilmezse: mahkeme yolu

Velayet sahibi izin vermiyorsa, görüşme hakkına sahip ebeveyn aile mahkemesine başvurarak muvafakat yerine geçecek bir karar talep edebilir.

Dilekçede gösterilecekler

• Seyahatin amacı. Tatil, aile ziyareti, tedavi, eğitim faaliyeti — somut olarak.
• Süre ve tarihler. Kişisel ilişki için tanınan süreyle uyumlu olmalıdır.
• Gidilecek yer. Ülke, şehir ve mümkünse konaklama bilgisi.
• Çocuğun yararı. Seyahatin çocuğa ne katacağı; eğitimini aksatmayacağı.
• Geri getirme güvencesi. Türkiye’deki iş, konut ve aile bağları; dönüş bileti; gerekiyorsa teminat önerisi.
• Karşı tarafın muvafakati neden vermediğine ilişkin yazışmalar.

Mahkeme neye bakar?

Belirleyici ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Mahkeme, seyahatin kişisel ilişki süresini aşıp aşmadığını, çocuğun okul dönemine denk gelip gelmediğini, gidilecek ülkenin durumunu ve geri getirilmeme riskini değerlendirir. Çocuk idrak çağındaysa görüşü de alınabilir.

Süre planlaması

Bu tür talepler zaman alır. Seyahat tarihinden yeterince önce başvurmak gerekir; aksi hâlde karar seyahatten sonra çıkar ve talep konusuz kalır. Yaz tatili planlanıyorsa, ilkbaharda başvurmak gerçekçi bir takvimdir.

Karşı taraf endişeliyse: koruyucu araçlar

Yurt dışına çıkış yasağı tedbiri

Çocuğun yurt dışına çıkarılıp geri getirilmeyeceğinden haklı şüphe duyan velayet sahibi, aile mahkemesinden çocuğun yurt dışına çıkışının yasaklanmasına ilişkin tedbir talep edebilir. Talebin kabulü somut delil gerektirir: karşı tarafın yurt dışında yerleşik hâle gelmesi, Türkiye’deki bağlarını tasfiye etmesi, çocuğu götürüp getirmeyeceğine dair beyanları gibi. Soyut endişe yeterli görülmez.

Çocuk götürülüp geri getirilmezse

İki ayrı yol paralel işletilir.

• 1980 Lahey Sözleşmesi yolu. Türkiye, 25 Ekim 1980 tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukukî Veçhelerine Dair Lahey Sözleşmesi’ne taraftır; iç hukuktaki karşılığı 5717 sayılı Kanun’dur. Velayet hakkının ihlal edilerek götürülen veya alıkonulan on altı yaşından küçük çocuğun mutat meskenine iadesi istenir. Başvuru Adalet Bakanlığı’na (Merkezî Makam) yapılır; dava Cumhuriyet başsavcılığınca açılır ve aile mahkemesinde basit yargılama usulüyle öncelikli görülür. Sözleşme altı hafta içinde karar öngörür; uygulamada süreler uzayabilmektedir.
• Ceza yolu. TCK 234’te düzenlenen çocuğun kaçırılması ve alıkonulması suçu bakımından şikâyette bulunulabilir.

İade reddi sebepleri

Lahey Sözleşmesi mutlak bir iade öngörmez. Çocuğun iade hâlinde fiziksel veya ruhsal ciddi zarara uğrama tehlikesi bulunması, ayırt etme gücüne sahip çocuğun iadeye karşı çıkması ve talepte bulunanın velayet hakkını fiilen kullanmıyor olması gibi hâller iade talebinin reddine yol açabilir.

En sağlıklı yol

Yurt dışı görüşmelerin, tarafların karşılıklı güvenine bırakılmak yerine kararla veya sınırları belirli bir muvafakatnameyle düzenlenmesi her iki tarafı da korur. Şeffaf planlama, hem seyahati mümkün kılar hem de sonradan doğacak ağır uyuşmazlıkları önler.