Çocukla Yurt Dışında Tatil ve Görüşme İzni 2026: Velayeti Olmayan Ebeveyn, Muvafakatname, Mahkeme İzni ve Lahey Sözleşmesi

Velayeti olmayan ebeveynin, kişisel ilişki süresinde çocuğu yurt dışına tatile veya görüşmeye götürmek istemesi özel kurallara tabidir. Bu durum, velayet sahibi ebeveynin haklarıyla dengelenmek zorundadır. Bu rehberde çocukla yurt dışı görüşme izninin nasıl alınacağını adım adım açıklıyoruz.

Çocukla Yurt Dışı Seyahatinde Mevzuat Haritası

Çocuğun yurt dışına götürülmesi tek bir maddede düzenlenmemiştir. Velayet, kişisel ilişki, ihtiyati tedbir, uluslararası çocuk kaçırma ve ceza hükümleri birlikte uygulanır.

Velayetsiz Ebeveyn Çocuğu Yurt Dışına Götürebilir mi?

Velayet hakkı, çocuğun yerleşim yerini ve seyahatini belirleme yetkisini velayet sahibine verir. Bu nedenle velayeti olmayan ebeveyn, kişisel ilişki kararı yurt dışını açıkça kapsamıyorsa, kişisel ilişki süresinde dahi çocuğu velayet sahibinin muvafakati olmadan yurt dışına çıkaramaz; kişisel ilişki hakkı kendiliğinden çocuğu ülke dışına götürme yetkisi vermez. Buna karşılık velayet sahibi ebeveyn kural olarak muvafakat almak zorunda değildir; Yargıtay uygulamasında velayet hakkı kendisinde bulunan eşin çocuğu yurt dışına çıkarmasının diğer eşin muvafakatine bağlı olmadığı kabul edilmiştir.

Muvafakat Alınamazsa Ne Yapılır?

Velayet sahibi ebeveyn izin vermiyorsa, görüşme hakkına sahip ebeveyn aile mahkemesine başvurarak yurt dışına çıkış için izin (muvafakat yerine geçecek karar) talep edebilir. Mahkemeye seyahatin amacı, süresi, çocuğun yararına olduğu ve geri getirileceğine ilişkin güven unsurları sunulur. Mahkeme, çocuğun üstün yararını değerlendirerek karar verir.

Kişisel İlişki Süresinin Aşılmaması

Yurt dışı seyahat, mahkemenin belirlediği kişisel ilişki süresini aşmamalı ve velayet sahibinin haklarını ihlal etmemelidir. Seyahat çocuğun okul dönemine denk geliyorsa, çocuğun eğitim hakkıyla çatışmamasına dikkat edilir. Görüşme süresini aşan veya yerleşme amacı taşıyan çıkışlar farklı değerlendirilir.

Kaçırma Şüphesi ve Önlemler

Velayet sahibi, çocuğun yurt dışına çıkarılıp geri getirilmeyeceğinden haklı şüphe duyuyorsa, mahkemeden çocuğun yurt dışına çıkışının yasaklanmasına ilişkin tedbir talep edebilir. Çocuk izinsiz yurt dışına çıkarılırsa, Lahey Sözleşmesi kapsamında iade prosedürü işletilebilir. Bu nedenle yurt dışı görüşmelerin mahkeme onayıyla, şeffaf biçimde planlanması önemlidir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebildiğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve kanun metinlerini güncel hâliyle teyit etmeniz önerilir.

Tatil İzni Nasıl Alınır, Nelere Dikkat Edilir?

Kişisel ilişki hakkının yurt dışında kullanılması kararda açıkça düzenlenmemişse ayrı bir izin gerektirir.

Dördüncü ve beşinci satırlar talebin kabul edilme ihtimalini en çok artıran unsurlardır: gidilecek ülke, tarih aralığı, konaklama adresi ve dönüş bileti gibi somut bilgilerin sunulması, ayrıca dönüş taahhüdü verilmesi diğer ebeveynin endişesini ve mahkemenin çekincesini giderir.

Yedinci satır ise ret sebebidir; geçmişte kaçırma girişimi veya dönmeme davranışı varsa talep reddedilebilir. Ayrıntı için velayet sahibi ebeveynin yurt dışına taşınması rehberimize bakabilirsiniz.

Velayetin Durumuna Göre Kimin İzni Gerekir?

“Çocuğu yurt dışına götürmek için izin gerekir mi?” sorusunun cevabı, velayetin o anda kimde ve nasıl kullanıldığına bağlıdır. Aşağıdaki tablo en sık karşılaşılan durumları özetler.

Ortak velayetin dayanağı ve sınırları için ortak velayet yazımıza, boşanma davası sürerken çocuğun kimde kalacağı için geçici velayet rehberimize bakabilirsiniz.

Velayet Sahibi Neden Dava Açmamalı? Hukuki Yarar Sorunu

Uygulamada velayet sahibi ebeveynlerin “babanın izni olmadan çocuğu yurt dışına götürebilmek için” izin davası açtığı sık görülür. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 10.05.2023 tarihli, E.2023/694, K.2023/2329 sayılı kararında, velayeti ve yasal temsilciliği annede bulunan çocuklar bakımından şu tespiti yapmıştır: velayet hakkının niteliği gereği annenin ortak çocukları yurt dışına götürme yetkisi zaten bulunmaktadır. Bu nedenle annenin böyle bir izin davası açmakta hukuki yararı yoktur ve dava HMK m.114/1-h uyarınca usulden reddedilmelidir. Talebi kabul eden bölge adliye mahkemesi kararı bu gerekçeyle bozulmuştur.

Tek istisna, gidilecek ülkenin vize veya giriş için diğer ebeveynin onayını aramasıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 17.06.2015 tarihli kararında, babanın muvafakati olmadan giriş vizesi verilmediğine ilişkin bir belge sunulmadığı için isteğin reddedilmesi gerektiği belirtilmiştir. Yani bu istisnaya dayanacak velayet sahibi, ilgili ülkenin konsolosluğundan veya vize başvuru merkezinden alınmış, onay şartını gösteren yazılı belgeyi dosyaya koymalıdır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da 20.03.2013 tarihli, E.2012/2-799, K.2013/389 sayılı kararında, annenin çocuğu yurt dışına çıkarabileceği endişesiyle küçüğün yurt dışına çıkışının yasaklanmasını, velayet görevini aksatan ve Anayasa’daki seyahat özgürlüğüyle bağdaşmayan bir sonuç olarak değerlendirmiştir. Kurula göre seyahat özgürlüğü ancak çocuğun korunması amacıyla, geçici bir tedbir olarak sınırlanabilir.

Kişisel İlişki Kararı Yurt Dışını Kapsıyor mu?

TMK m.182/1’e göre hâkim, boşanma veya ayrılık kararında ana ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini düzenler. Velayeti olmayan ebeveynin kişisel ilişkisi özellikle çocuğun sağlığı, eğitimi ve ahlakı gözetilerek belirlenir (m.182/3). TMK m.323 ise her ebeveynin, velayeti altında bulunmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkını düzenler.

Bu hükümlerden çıkan sonuç şudur: kişisel ilişki bir görüşme hakkıdır ve kararda aksi yazmadıkça çocuğu ülke dışına götürme yetkisi vermez. Kararlar çoğunlukla belirli gün ve saatler, bayram ve yaz tatili dönemleri ve teslim yeri gösterilerek kurulur; “yurt dışında” ibaresi yoksa velayet sahibinin muvafakati gerekir. Yurt dışında yaşayan veya düzenli tatil planlayan ebeveyn, kişisel ilişki kurulurken ya da sonradan değiştirilirken şu unsurların karara yazılmasını istemelidir:

Kişisel ilişkinin genel düzenlenişi için kişisel ilişki rehberimize, tatil dönemlerinin uygulamadaki dağılımı için kişisel ilişki standart takvimimize bakabilirsiniz.

Yurt Dışında Yaşayan Ebeveynin Çocukla Görüşmesi

Velayeti olmayan ebeveyn yurt dışında yaşıyorsa sorun ters yönden ortaya çıkar: Bu ebeveyn çocuğu yaşadığı ülkeye götürüp orada görmek ister, velayet sahibi ise geri getirilmeme riskinden çekinir. Mahkeme bu dengeyi çocuğun üstün yararına göre kurar. Türkiye’de kişisel ilişki, yurt dışında kişisel ilişki veya ikisinin birlikte düzenlenmesi mümkündür. Başlangıçta Türkiye’de kurulan görüşmelerin, güven oluştukça yurt dışını da kapsayacak biçimde genişletilmesi de talep edilebilir.

Ebeveynler farklı Lahey Sözleşmesi taraf devletlerinde yaşıyorsa 1980 Sözleşmesi’nin m.21’i ayrıca bir imkân tanır: kişisel ilişkinin düzenlenmesi veya etkin kullanımının sağlanması için Merkezî Makama, iade başvurusunda olduğu gibi başvurulabilir. Türkiye’de Merkezî Makam Adalet Bakanlığı’dır (5717 s.K. m.3). Bu yol, özellikle kişisel ilişki kararı bulunduğu hâlde velayet sahibinin görüşmeyi engellediği durumlarda işe yarar. Görüşmenin engellenmesi hâlinde başvurulabilecek diğer yollar için görüşme engellendiğinde yapılabilecekler yazımıza bakabilirsiniz.

Yurt Dışına Çıkış Yasağı Tedbiri: Dayanak ve Sınırlar

Çocuğun yurt dışına çıkışının yasaklanması, aşağıdaki üç farklı hukuki zeminde istenebilir. Hangisinin uygulanacağı, talebin ne zaman ve hangi dosyada yapıldığına göre değişir.

Tedbir, seyahat özgürlüğüne yapılmış bir müdahale olduğundan sınırlı tutulur. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun yukarıda anılan 2013 tarihli kararı, yalnızca endişeye dayanılarak velayet sahibinin çocukla yurt dışına çıkışının yasaklanmasını hukuka aykırı bulmuştur. Bu nedenle talep, somut olgularla desteklenmelidir:

• Karşı tarafın yurt dışında iş, konut veya oturum izni edindiğini gösteren belgeler,
• Türkiye’deki işini, evini veya şirketini tasfiye ettiğine ilişkin kayıtlar,
• Çocuğu geri getirmeyeceğine dair yazılı mesajlar veya tanık beyanları,
• Daha önce izin süresinin aşılması veya çocuğun geç teslim edilmesi,
• Çocuğun pasaportunun velayet sahibinden habersiz alınması veya alınmaya çalışılması.

Pasaport işlemleri ayrı bir konu olduğundan ayrıntı için çocuğa pasaport ve kimlik için izin yazımıza bakabilirsiniz.

Çocuk Geri Getirilmezse: Lahey Sözleşmesi ve 5717 Sayılı Kanun

Tatil sonrası çocuğun geri getirilmemesi, Sözleşme bakımından “haksız alıkoyma” niteliğindedir. Sözleşme m.3’e göre götürme veya alıkoyma, çocuğun mutad meskeninin bulunduğu devletin hukukuna göre bir kişiye tanınmış velayet hakkının ihlali sonucunu doğuruyor ve bu hak fiilen kullanılıyor ya da kullanılacak idiyse haksızdır. Aşağıdaki tablo iade sürecinin temel kurallarını gösterir.

Sözleşme m.13’teki “rıza” ret sebebi, sınırları belirsiz bir muvafakatnamenin neden tehlikeli olduğunu da açıklar. Tarih ve ülke yazılmamış, süresiz bir muvafakatname, karşı tarafça “çocuğun yurt dışında kalmasına rıza gösterildi” savunmasına dayanak yapılabilir. Lahey sürecinin ayrıntısı için Lahey Sözleşmesi ile çocuğun iadesi rehberimize, ciddi risk istisnası için AİHM X/Letonya yazımıza bakabilirsiniz.

Ceza Boyutu: TCK m.234

TCK m.234/1, velayet yetkisi elinden alınmış olan ana veya babanın ya da üçüncü derece dahil kan hısmının, on altı yaşını bitirmemiş çocuğu, velayet hakkına sahip olan ya da vasi veya bakım ve gözetimini üstlenen kişinin yanından cebir veya tehdit kullanmaksızın kaçırmasını veya alıkoymasını üç aydan bir yıla kadar hapis cezasıyla yaptırıma bağlar. Fiil cebir veya tehdit kullanılarak işlenmişse ya da çocuk on iki yaşını bitirmemişse ceza bir kat artırılır (m.234/2). Üçüncü fıkrada ise kanuni temsilcisinin bilgisi veya rızası dışında evi terk eden çocuğu, ailesini veya yetkili makamları haberdar etmeden yanında tutan kişi düzenlenmiştir. Kanun yalnızca bu fıkrada soruşturmayı şikâyete bağlamıştır.

Failin kanunda tanımlanan kişilerden olup olmadığı ve fiilin unsurları ceza yargılamasında somut olaya göre değerlendirilir. Ceza yolu Lahey iade sürecinin yerine geçmez; ikisi birbirinden bağımsız işletilir. Ayrıntı için çocuğun kaçırılması ve alıkonulması suçu yazımıza bakabilirsiniz.

Yurt Dışı Kişisel İlişki İçin Örnek Talep Bölümü

Kişisel ilişki dilekçesinin tamamı için kişisel ilişki dilekçe örneğimize, pasaport ve yurt dışı izni davası için pasaport ve yurt dışı izni dilekçe örneğimize bakabilirsiniz.

Yolculuktan Önce Kontrol Listesi

• Velayet ve kişisel ilişki hükmünü içeren kesinleşmiş kararın örneği
• Karar yurt dışını kapsamıyorsa velayet sahibinin noterde düzenlenmiş, ülke ve tarih belirten muvafakatnamesi
• Gidilecek ülke yabancı dilde belge istiyorsa yeminli tercüme ve gerekirse apostil
• Çocuğun geçerli pasaportu ve gerekiyorsa vizesi
• Dönüş bileti ve konaklama bilgisi
• Çocuk hakkında çıkış yasağı veya tedbir kararı bulunmadığının teyidi
• Okul takvimiyle çakışma olmaması
• Teslim ve iade saatlerinin yazılı olarak kararlaştırılması

Velayet sahibinin çocukla yurt dışına kalıcı olarak taşınması ise tatilden farklı bir konudur; bunun için velayet sahibinin yurt dışına taşınması yazımıza bakabilirsiniz.

Çocuk ve velayet rehberlerimiz: yurt dışına çıkışta izin · çocuk teslimi ve kişisel ilişkinin icrası · kişisel ilişki takvimi · çocuğun soyadının değiştirilmesi · velayeti olmayan ebeveynin okul ve sağlık kararları · Lahey Sözleşmesi ve iade

Sıkça Sorulan Sorular

Velayeti olmayan ebeveyn çocuğu yurt dışına götürebilir mi?

Kişisel ilişki kararı yurt dışını açıkça kapsamıyorsa, velayet sahibinin muvafakati (uygulamada noterde düzenlenmiş muvafakatname) veya mahkeme izni olmadan götüremez. Kişisel ilişki hakkı (TMK m.323) kendiliğinden çocuğu ülke dışına götürme yetkisi vermez.

Velayet sahibi muvafakat almak zorunda mı?

Kural olarak hayır. Velayet hakkı çocuğun seyahatini belirleme yetkisini de kapsar. Yargıtay uygulamasında, velayet hakkı kendisinde bulunan eşin çocuğu yurt dışına çıkarmasının diğer eşin muvafakatine bağlı olmadığı kabul edilmiştir.

Gidilecek ülke diğer ebeveynin olurunu istiyorsa?

Bu durumun belgelenmesi koşuluyla mahkemeye başvurulabilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 17.06.2015 tarihli, E.2015/11374, K.2015/12897 sayılı kararında, giriş vizesi verilmediğine ilişkin bir belge sunulmadığı gerekçesiyle isteğin reddi gerektiği belirtilmiştir; sözlü beyan yeterli değildir.

Muvafakatnamede neler bulunmalı?

Noter onayı, gidilecek ülkenin adı, çıkış ve dönüş tarihleri, çocuğa refakat edecek kişi ve gerekiyorsa yeminli tercüme ile apostil. Süresiz ve ülke belirtmeyen muvafakat vermek ciddi risk taşır.

Muvafakat verilmezse ne yapabilirim?

Aile mahkemesine başvurarak muvafakat yerine geçecek karar talep edebilirsiniz. Dilekçede seyahatin amacı, süresi, gidilecek yer, çocuğun yararı ve geri getirme güvenceleri somut olarak gösterilmelidir.

Ne zaman başvurmalıyım?

Seyahat tarihinden yeterince önce. Aksi hâlde karar seyahatten sonra çıkar ve talep konusuz kalır. Yaz tatili planlanıyorsa ilkbaharda başvurmak gerçekçi bir takvimdir.

Çocuğun yurt dışına çıkışı engellenebilir mi?

Haklı şüphe hâlinde aile mahkemesinden çıkış yasağı tedbiri talep edilebilir. Kabulü için karşı tarafın yurt dışında yerleşik hâle gelmesi, Türkiye’deki bağlarını tasfiye etmesi gibi somut deliller gerekir; soyut endişe yeterli görülmez.

Çocuk geri getirilmezse ne olur?

İki yol paralel işletilir. 1980 Lahey Sözleşmesi ve 5717 sayılı Kanun kapsamında on altı yaşından küçük çocuğun mutat meskenine iadesi istenir; başvuru Adalet Bakanlığı’na yapılır. Ayrıca TCK m.234’teki çocuğun kaçırılması ve alıkonulması suçu bakımından suç duyurusunda bulunulabilir.

Velayet bende, çocuğu yurt dışına götürmek için dava açmam gerekir mi?

Kural olarak hayır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 10.05.2023 tarihli, E.2023/694, K.2023/2329 sayılı kararında velayet sahibi annenin çocuğu yurt dışına götürme yetkisinin zaten bulunduğunu, bu nedenle açılan izin davasında hukuki yarar olmadığını kabul etmiştir. İstisna, gidilecek ülkenin diğer ebeveynin onayını aradığının belgelenmesidir.

Boşanma davası sürerken çocuğu yurt dışına götürebilir miyim?

Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti birlikte kullanır (TMK m.336/1). Dava sırasında hâkim çocuklar hakkında geçici önlemler alabilir (TMK m.169); geçici velayet ve varsa çıkış yasağı kararının içeriğine bakılmalıdır. Anlaşma yoksa mahkemeden izin istenmelidir.

Ortak velayette yurt dışı izni nasıl alınır?

Ortak velayette velayet iki ebeveyn tarafından birlikte kullanıldığından diğer ebeveynin muvafakati gerekir. Muvafakat verilmezse aile mahkemesinden izin istenir.

Yurt dışında yaşayan baba çocuğu kendi ülkesinde görebilir mi?

Kişisel ilişki kararı bu şekilde kurulursa evet. Mahkeme TMK m.182 ve m.323 çerçevesinde çocuğun üstün yararına göre Türkiye’de, yurt dışında veya kademeli bir görüşme düzeni kurabilir. Ebeveynler Lahey Sözleşmesi taraf devletlerinde yaşıyorsa Sözleşme m.21 uyarınca Merkezî Makama da başvurulabilir.

Çıkış yasağı tedbiri hangi kanuna dayanır?

Boşanma davası sırasında TMK m.169’a, diğer aile davalarında HMK m.389’daki ihtiyati tedbire, Lahey iade sürecinde ise 5717 sayılı Kanun m.24’e dayanılır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, yalnızca endişeye dayanan çıkış yasağını seyahat özgürlüğüyle bağdaşmaz bulmuştur.

Lahey Sözleşmesi kaç yaşına kadar uygulanır?

Sözleşme m.4’e göre çocuk 16 yaşını doldurduğunda Sözleşme uygulanmaz.

Velayet sahibi kişisel ilişki kararına rağmen yurt dışı tatile izin vermezse ne olur?

Karar yurt dışında kişisel ilişkiyi açıkça düzenliyorsa, velayet sahibinin buna uymaması TMK m.324/3 kapsamında değerlendirilebilir: velayet kendisine bırakılan ebeveyn kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir.

TCK m.234 suçu şikâyete bağlı mı?

Birinci ve ikinci fıkradaki kaçırma ve alıkoyma hâlleri şikâyete bağlı değildir. Kanun yalnızca üçüncü fıkradaki, evi terk eden çocuğu ailesini haberdar etmeden yanında tutma hâlini şikâyete bağlamıştır.