Çocukla Yurt Dışına Çıkışta Diğer Ebeveynin İzni Şart mı?

Boşanmış veya ayrı yaşayan ebeveynlerden birinin müşterek çocuğu yurt dışına çıkarması, aile hukuku uygulamasında sıkça karşılaşılan bir konudur. Çocuğun yurt dışına çıkışı için diğer ebeveynin muvafakati kural olarak aranır; bu kural hem Türk mevzuatı hem de uluslararası sözleşmelerle desteklenmiştir. Bu yazıda çocuğun yurt dışına çıkışında muvafakat şartı, muvafakatnamenin hazırlanma usulü, muvafakatnamenin verilmemesi hâlinde başvurulacak yollar, 1980 tarihli Lahey Sözleşmesi kapsamında çocuk kaçırma ve iade süreci ayrıntılı biçimde açıklanmıştır.

1) Ortak Velayet ve Muvafakat Kuralı

Türk Medeni Kanunu (TMK) m.335 hükmü uyarınca “ergin olmayan çocuk, ana ve babasının velayeti altındadır. Yasal sebep olmadıkça velayet ana ve babadan alınamaz.” Ana babanın evli olduğu dönemde velayet ortaktır ve önemli kararlar birlikte alınır. Ortak velayet altındaki çocuğun yurt dışına çıkarılması “önemli karar” niteliğinde olduğundan her iki ebeveynin de rızası aranır.

Boşanmada velayet, çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir (TMK m.336/3). Velayet tek ebeveyne bırakılmışsa velayet sahibi, çocuğun yasal temsilcisi olarak pasaport başvurusu ve yurt dışı seyahat gibi kararları kural olarak tek başına alır; Kanunda velayeti bulunmayan ebeveynin muvafakatini zorunlu kılan genel bir hüküm yoktur. Nüfus müdürlüklerinin pasaport uygulamasında da anne ve babanın boşanmış olması hâlinde velayet sahibi ebeveynin muvafakati aranır. Evlilik devam ederken veya mahkemece ortak velayete karar verilmişse ise velayet birlikte kullanıldığından her iki ebeveynin iradesi gerekir (TMK m.336/1).

Velayet sahibinin bu yetkisi sınırsız değildir. Ana ve babadan her biri diğerinin çocukla kişisel ilişkisini zedelemekten kaçınmakla yükümlüdür (TMK m.324/1) ve velayet sahibi kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir (TMK m.324/3). Kişisel ilişki gününe denk gelen bir yurt dışı seyahati, diğer ebeveynin görüşme hakkını fiilen ortadan kaldıran uzun süreli bir yurt dışı kalış veya kalıcı taşınma bu nedenle ayrıca değerlendirilir; ana veya babanın başka bir yere gitmesi gibi yeni olgular zorunlu kılarsa hâkim gerekli önlemleri alır (TMK m.183). Mahkeme kararında yurt dışına çıkışa ilişkin özel bir düzenleme veya yasak varsa ona uyulması gerekir.

Kanun Metni ve Uygulama Kuralları Tek Tabloda

Yurt dışına çıkış izni sorusunun cevabı, velayetin kim tarafından kullanıldığına bağlıdır. Ergin olmayan çocuk ana ve babasının velayeti altındadır ve yasal sebep olmadıkça velayet ana ve babadan alınamaz (TMK m.335). Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti birlikte kullanır; boşanmada ise velayet çocuğun kendisine bırakıldığı tarafa aittir (TMK m.336). Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir (TMK m.337). Çocuk ana ve babasının rızası dışında evi terk edemez ve yasal sebep olmaksızın onlardan alınamaz (TMK m.339/4).

2) Muvafakatname — Şekli ve İçeriği

Muvafakat gereken hâllerde, yani ortak velayette veya velayet sahibinin çocuğu başka bir kişiyle yurt dışına göndermesinde, muvafakat “muvafakatname” adı verilen belgeyle verilir. Muvafakatnamenin noterde düzenlenmesi veya onaylanması, belgenin resmî nitelik taşıması ve sonradan çıkabilecek itirazlarda ispat kolaylığı sağlaması bakımından uygulamada güvenli yoldur; havayolu şirketleri ve yabancı ülke makamları da çoğunlukla noter onaylı belge ister. Pasaport başvurularında ergin olmayanlar için başvuru merkezinde her başvuru için ayrı muvafakatname düzenlenir ve noterce düzenlenen muvafakatname yalnızca bir defaya mahsus pasaport başvurusu için kullanılabilir.

Muvafakatnamede şu unsurlar yer alır: (i) çocuğun tam kimlik bilgileri (TC no, doğum tarihi, adı), (ii) muvafakat veren ebeveynin tam kimlik bilgileri, (iii) çocuğun gideceği ülke, (iv) seyahatın tarihleri (başlangıç ve dönüş), (v) çocuğu yurt dışına götürecek kişi (diğer ebeveyn veya vekil), (vi) seyahatın amacı (tatil, eğitim, akrabalık ziyareti vb.). Muvafakat belirli bir seyahatle sınırlı olabildiği gibi belirli bir dönem (örneğin bir yıl) veya belirli sayıda seyahat için de düzenlenebilir. Muvafakat kısıtlamaları belirtilebilir; örneğin sadece belirli ülkelere gidiş veya belirli bir kişiyle seyahat gibi.

3) Yurt Dışına Çıkışta Kolluk Kontrolü

Türk mevzuatında, geçerli pasaportu bulunan ergin olmayan çocuğun ebeveynlerinden biriyle yurt dışına çıkışında her durumda diğer ebeveynin muvafakatnamesinin ibrazını zorunlu kılan genel bir kanun hükmü bulunmamaktadır. Bununla birlikte sınır kapısında görevliler, çocuğun kaçırılması şüphesi bulunan hâllerde belge ve açıklama isteyebilir; havayolu şirketleri ve gidilecek ülkenin makamları da tek ebeveynle veya refakatsiz seyahat eden çocuklar için diğer ebeveynin ya da her iki ebeveynin muvafakatnamesini arayabilir. Çocuk hakkında mahkemece verilmiş bir yurt dışına çıkış yasağı kaydı varsa çıkış engellenir.

Bu nedenle ortak velayette mutlaka, tek velayette ise pratik güvenlik bakımından seyahat öncesinde noter onaylı muvafakatname ile velayet kararının onaylı örneğinin hazırlanması ve pasaportla birlikte taşınması önerilir. Seyahatten önce gidilecek ülkenin konsolosluğundan ve havayolu şirketinden çocukla seyahate ilişkin belge koşullarının öğrenilmesi, sınırda yaşanabilecek sorunları önler. Ayrıca çocuğun pasaportu ve gerekli vize belgeleri de tam olmalıdır.

4) Muvafakat Verilmediğinde — Aile Mahkemesine Başvuru

Evlilik devam ederken veya ortak velayet kararı bulunan hâllerde ebeveynlerden biri muvafakat vermez veya makul olmayan gerekçelerle reddederse, diğer ebeveyn aile mahkemesine başvurarak yurt dışına çıkış veya pasaport işlemi için izin verilmesini isteyebilir. Ana ve baba çocuğun bakım ve eğitimi konusunda onun menfaatini göz önünde tutarak gerekli kararları alır ve uygular (TMK m.339/1); ebeveynler anlaşamadığında uyuşmazlık çocuğun üstün yararı esas alınarak hâkim tarafından çözülür. Velayeti bulunmayan ebeveyn ise velayet sahibinin yurt dışı seyahatini engellemek istiyorsa, kaçırma riskini somut olgularla ortaya koyarak mahkemeden tedbir talep etmelidir.

Mahkeme talebi kabul ederse “mahkeme izni” ile çocuk yurt dışına çıkarılabilir. Kabul kararı üzerine düzenlenen ilam, muvafakatname yerine geçer. Uygulamada mahkeme, çocuğun okulunun bulunup bulunmadığını, seyahatin süresini, gideceği ülkeyi, refakat eden kişiyi ve dönme garantisini değerlendirir. Kısa süreli seyahatlerde (tatil, kültürel gezi) izin kolay verilir; kalıcı taşınma niteliğindeki taleplerde ise mahkeme daha dikkatli değerlendirme yapar. Kalıcı taşınma taleplerinde velayet değişikliği gibi ek konular da gündeme gelebilir.

Mahkeme İzni Davasında Usul

Yurt dışına çıkış veya pasaport işlemi için izin talebi aile hukukuna ilişkin bir dava olduğundan aile mahkemesinde görülür (4787 s.K. m.4). Talep kişisel ilişki düzenlemesini de etkiliyorsa, kişisel ilişki kurulmasıyla ilgili düzenlemelerde çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir (TMK m.326/1). Mahkeme çocuğun olgunluğu ölçüsünde görüşünü alır (TMK m.339/3) ve gerektiğinde aile mahkemesi uzmanlarından sosyal inceleme raporu ister (4787 s.K. m.5). Seyahat tarihi yaklaşmışsa talebin ihtiyati tedbir olarak ivedilikle incelenmesi istenebilir (HMK m.389). Dilekçede seyahatin amacı, gidilecek ülke, süresi, dönüş tarihi, refakat edecek kişi ve dönüşün güvencesi somut olarak gösterilmelidir; kısa süreli tatil ve aile ziyaretlerinde izin verilmesi, kalıcı taşınma taleplerine göre daha kolaydır.

Kalıcı taşınma talepleri kısa süreli seyahatten farklı değerlendirilir. Velayet altındaki çocuğun yerleşim yeri ana ve babasının, ortak yerleşim yeri yoksa çocuğun kendisine bırakıldığı ebeveynin yerleşim yeridir (TMK m.21); velayet sahibinin yurt dışına yerleşmesi çocuğun hukuki yerleşim yerini de değiştirir. Bu hâlde diğer ebeveynin kişisel ilişkisinin nasıl sürdürüleceği yeniden düzenlenmeli, gerekirse tatil dönemlerinde uzun süreli görüşme ve iletişim araçlarıyla görüşme öngörülmelidir. Taşınmanın velayete etkisi için Velayeti Alan Ebeveyn Başka Şehre Taşınabilir mi? rehberimize bakabilirsiniz.

Kaçırma Riskinde Yurt Dışına Çıkış Yasağı Tedbiri

Çocuğun yurt dışına götürülüp geri getirilmeyeceğine ilişkin somut bir risk varsa, önleyici bir tedbir istenebilir. Boşanma davası açılmışsa hâkim davanın devamı süresince çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m.169). Dava dışında ise mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından veya ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâllerinde ihtiyati tedbir kararı verilebilir (HMK m.389/1). Çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düştüğü takdirde hâkim çocuğun korunması için uygun önlemleri alır (TMK m.346). Tedbir talebinde, karşı tarafın yabancı ülkeyle bağları, çocuğun pasaportunun karşı tarafta bulunması, daha önceki tehditler veya seyahat hazırlıkları gibi olgular belgelerle gösterilmelidir; aksi hâlde çocuğun iki ebeveyniyle ilişkisini de sınırlayabilecek bu tedbire kolayca karar verilmez.

5) Uluslararası Çocuk Kaçırma — 1980 Lahey Sözleşmesi

Türkiye, “Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine Dair 1980 tarihli Lahey Sözleşmesi”nin tarafıdır. Bu sözleşme, bir ebeveynin çocuğu diğer ebeveynin izni olmadan yurt dışına çıkarması ve orada tutması durumunda çocuğun ivedilikle iadesini sağlamak için düzenlenmiştir. Sözleşmenin uygulanma alanı, 16 yaşından küçük çocuklar ve sözleşmeye taraf ülkeler arasındaki durumlar için geçerlidir.

Çocuğun yasadışı olarak yurt dışına çıkarıldığını iddia eden ebeveyn, Adalet Bakanlığı Merkezi Makamı aracılığıyla çocuğun bulunduğu ülkedeki merkezi makama iade talebinde bulunur. Sözleşme çerçevesinde iade süreci kural olarak hızlıdır; talep tarihinden itibaren 6 hafta içinde karar verilmesi hedeflenir. İade kararı verildiğinde çocuk, alıkonulduğu ülkeden mutad meskeni bulunan ülkeye iade edilir. İadenin reddi ancak sınırlı sebeplere dayanılabilir; örneğin çocuğun geri dönmesinde ciddi bir tehlike bulunması, çocuğun kendi görüşünün iadeye karşı olması gibi durumlarda iade reddedilebilir.

Lahey Sözleşmesinin İşleyişi: Haksız Götürme, Süreler ve İstisnalar

Çocuğun götürülmesi veya alıkonulması, götürme veya alıkoymadan hemen önce çocuğun mutad meskeninin bulunduğu devletin hukukuna göre bir kişiye verilmiş velayet hakkını ihlal ediyorsa ve bu hak fiilen kullanılıyorduysa haksız sayılır (Lahey Sözleşmesi m.3). Sözleşme bakımından velayet hakkı özellikle çocuğun yerleşim yerini belirleme hakkını kapsar (m.5). Bu nedenle bazı ülkelerde velayeti olmayan ebeveynin de çocuğun yurt dışına çıkarılmasına izin verme hakkı bulunabileceği gözetilmelidir. Sözleşme on altı yaşını doldurmamış çocuklara uygulanır (m.4).

Adli veya idari makam başvurunun yapılmasından itibaren altı hafta içinde karar vermezse, başvuran veya merkezi makam gecikmenin sebeplerinin açıklanmasını isteyebilir (m.11). Haksız götürme veya alıkoyma tarihiyle başvuru arasında bir yıldan az süre geçmişse çocuğun derhâl iadesine karar verilir; bir yıldan fazla süre geçmişse de çocuğun yeni çevresine uyum sağladığı ispat edilmedikçe iade kararı verilir (m.12). İade; çocuğa bakan kişinin götürme sırasında velayet hakkını fiilen kullanmadığı veya götürmeye rıza gösterdiği ya da sonradan onayladığı, iadenin çocuğu ciddi bir bedensel veya ruhsal tehlikeye maruz bırakacağı hâllerde veya görüşlerinin dikkate alınması uygun bir yaş ve olgunluğa erişmiş çocuğun iadeye karşı çıktığı durumlarda reddedilebilir (m.13). Kişisel ilişki hakkının korunması için de merkezi makama başvurulabilir (m.21). Türkiye’de Sözleşmenin uygulanması 5717 sayılı Kanunla düzenlenmiş olup merkezi makam Adalet Bakanlığıdır.

Yabancı Uyruklu Ebeveyn ve Yabancı Mahkeme Kararları

Ebeveynlerden biri yabancı uyruklu ise uyuşmazlık iki ülkenin hukukunu birlikte ilgilendirir ve kaçırma riski de artar. Türk dış temsilciliklerinin pasaport uygulamasında, anne veya babadan biri yabancı uyruklu ise yabancı uyruklu ebeveynin noterce düzenlenmiş muvafakati aranır. Yabancı ülke adli veya idari makamlarınca verilen velayet ya da vesayet kararları, kararın verildiği ülkelerdeki dış temsilciliklerde yapılan pasaport başvurularında kabul edilebilir (Pasaport Kanunu m.17/E). Bu kararların Türkiye’de sonuç doğurması için ise tanıma veya tenfiz kararı gerekir ve aile hukukuna ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi aile mahkemesinin görevindedir (4787 s.K. m.4/1-2).

Yabancı ebeveynin çocuğu kendi ülkesine götürmesi hâlinde, o ülkenin Lahey Sözleşmesine taraf olup olmadığı iade imkânını doğrudan belirler. Taraf olmayan bir ülkeye götürülen çocuk için Sözleşmenin hızlı iade mekanizması işlemez ve çözüm çoğu zaman o ülkede açılacak davalara bağlı kalır. Bu nedenle yabancı uyruklu ebeveynle ortak velayet veya kişisel ilişki düzenlenirken, çocuğun yurt dışı seyahatlerine ilişkin izin koşullarının ve gerekiyorsa çıkış yasağının kararda açıkça yer alması önem taşır.

6) Ceza Boyutu — TCK m.234

Çocuğun bir ebeveyni tarafından diğerinin muvafakatı alınmaksızın yurt dışına götürülmesi, aynı zamanda “çocuğun kaçırılması ve alıkonulması” suçunu oluşturabilir. Türk Ceza Kanunu m.234 hükmü, velayet yetkisi elinden alınmış olan ana veya babanın ya da üçüncü derece dâhil kan hısmının, on altı yaşını bitirmemiş bir çocuğu veli, vasi veya bakım ve gözetimi altında bulunan kimsenin yanından cebir veya tehdit kullanmaksızın kaçırması veya alıkoyması durumunda üç aydan bir yıla kadar hapis cezası öngörür (TCK m.234/1).

Suçun oluşması için kural olarak velayet yetkisinin diğer ebeveyne verilmiş olması gerekir. Ortak velayet döneminde muvafakat alınmadan çocuğun yurt dışına çıkarılması Uluslararası özel hukuk yaptırımlarına konu olabilir ancak TCK m.234 uygulanmayabilir. Boşanma sonrası ise velayet sahibi olmayan ebeveynin çocuğu yurt dışına çıkarması ve iade etmemesi bu suç kapsamındadır. Fiilin cebir veya tehdit kullanılarak işlenmesi ya da çocuğun on iki yaşını bitirmemiş olması hâlinde ceza bir kat artırılır (TCK m.234/2).

7) Pratik Öneriler ve Sık Karşılaşılan Sorunlar

Ebeveynler arasında uyuşmazlığı önlemek için şu pratik öneriler yararlıdır: (i) boşanma protokolünde çocuğun yurt dışı seyahati konusu açıkça düzenlenmeli, (ii) yıllık veya periyodik seyahatler için önden muvafakat alınmalı, (iii) muvafakatname noter aracılığıyla hazırlanmalı ve iki nüsha hâlinde muhafaza edilmeli, (iv) seyahatin bilgisi diğer ebeveyne yazılı olarak bildirilmeli, (v) çocuğun geri dönüşü tamamlanıp bilgi verilmeli.

Protokolde ve Kişisel İlişki Kararında Yurt Dışı Seyahat Maddesi

Uyuşmazlıkların büyük bölümü, boşanma protokolünde veya kişisel ilişki kararında yurt dışı seyahatin hiç düzenlenmemesinden doğar. Boşanmanın fer’i sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz (TMK m.184/5); anlaşmalı boşanmada hâkim çocukların menfaatini göz önünde tutarak protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir (TMK m.166/3). Protokole yazılan ve hâkim onayından geçen bir seyahat maddesi, her seyahatte yeniden muvafakat tartışmasını önler ve ihlali hâlinde kişisel ilişki düzenlemesine aykırılık olarak ileri sürülebilir.

Sık karşılaşılan sorunlar arasında: (i) muvafakatnamenin son dakikada alınmaya çalışılması, (ii) muvafakat metninin belirsiz veya kısıtlayıcı olması, (iii) diğer ebeveynin muvafakatı reddetmesi, (iv) çocuğun kararlaştırılan tarihten sonra geri dönmemesi yer alır. Bu tür sorunlarda avukat desteği ile Aile Mahkemesine başvurmak veya gerektiğinde Lahey Sözleşmesi mekanizmasını harekete geçirmek gerekebilir. Uzman hukuki destek, hem sürecin hızlı çözülmesi hem de çocuğun üstün yararının korunması bakımından önemlidir.

Seyahat öncesinde çocuğun pasaportunun geçerlilik süresi, velayet kararının kesinleşme şerhli örneği ve varsa kişisel ilişki kararının içeriği birlikte kontrol edilmelidir.

Çocuğunuzla yurt dışına çıkışta velayet durumunuza göre gereken belgeleri belirlemek, muvafakat vermeyen ebeveyne karşı aile mahkemesinden izin istemek, kaçırma riskinde tedbir talep etmek veya Lahey Sözleşmesi kapsamında iade başvurusu yapmak için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.

İzin Kimden, Hangi Durumda Gerekir?

Sorunun cevabı velayetin kimde olduğuna göre değişir; ayrıca pasaport işlemi ile fiilî çıkış birbirinden ayrı meselelerdir.

İkinci ve beşinci satırlar en sık yaşanan tıkanıklığın çözümüdür: ortak velayette her iki ebeveynin iradesi arandığından, diğer ebeveyn rıza vermezse aile mahkemesinden izin talep edilebilir ve mahkeme kararı rızanın yerine geçer.

Sekizinci satır ise izinsiz götürülme hâlinde işleyen mekanizmadır; çocuğun mutat meskeninden izinsiz çıkarılması hâlinde 1980 tarihli Lahey Sözleşmesi kapsamında iade talebinde bulunulabilir. Ayrıntı için eşim yurt dışı iznini vermiyor rehberimize bakabilirsiniz.

Çocuk ve velayet rehberlerimiz: yurt dışına çıkışta izin · çocuk teslimi ve kişisel ilişkinin icrası · kişisel ilişki takvimi · çocuğun soyadının değiştirilmesi · velayeti olmayan ebeveynin okul ve sağlık kararları · Lahey Sözleşmesi ve iade

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuğu yurt dışına çıkarmak için diğer ebeveynin izni şart mı?

Velayetin kimde olduğuna bağlıdır. Evlilik devam ederken veya ortak velayette velayet birlikte kullanıldığından her iki ebeveynin iradesi gerekir (TMK m.336/1). Boşanmada velayet tek ebeveyne bırakılmışsa velayet sahibi kural olarak tek başına karar verir ve pasaport başvurusunda da velayet sahibi ebeveynin muvafakati aranır; ancak seyahat diğer ebeveynin kişisel ilişki hakkını ortadan kaldırmamalıdır (TMK m.324).

Muvafakatname nasıl hazırlanır?

Uygulamada muvafakatname noterde düzenlenir veya onaylanır; havayolu şirketleri ve yabancı ülke makamları çoğunlukla noter onaylı belge ister. İçeriğinde çocuğun kimlik bilgileri, muvafakat veren ebeveynin bilgileri, gideceği ülke, seyahat tarihleri, refakat eden kişi ve seyahat amacı yer alır. Pasaport başvurusunda ise her başvuru için ayrı muvafakatname düzenlenir.

Diğer ebeveyn muvafakat vermezse ne yapılır?

Evlilik devam ederken veya ortak velayette muvafakat vermeyen ebeveyne karşı diğer ebeveyn aile mahkemesine başvurarak izin verilmesini isteyebilir. Mahkeme, çocuğun üstün yararı ilkesi çerçevesinde değerlendirme yapar ve talebi kabul ederse mahkeme izni muvafakatname yerine geçer. Kısa süreli seyahatlerde izin kolay verilir; kalıcı taşınma taleplerinde daha dikkatli değerlendirme yapılır.

Havalimanında muvafakatname sorulur mu?

Tek ebeveynle çıkışta her durumda muvafakatname ibrazını zorunlu kılan genel bir kanun hükmü yoktur; ancak kaçırma şüphesinde sınır görevlileri, ayrıca havayolu şirketleri ve gidilecek ülke makamları belge isteyebilir. Mahkemece verilmiş yurt dışına çıkış yasağı varsa çıkış engellenir. Bu nedenle noter onaylı muvafakatname ve velayet kararının örneğinin yanınızda bulunması güvenli yoldur.

Çocuk yurt dışında kaçırıldıysa ne yapılır?

1980 tarihli Lahey Sözleşmesi kapsamında Adalet Bakanlığı Merkezi Makamı aracılığıyla çocuğun bulunduğu ülkedeki merkezi makama iade talebinde bulunulur. Sözleşme çerçevesinde iade süreci kural olarak hızlıdır; talep tarihinden itibaren 6 hafta içinde karar verilmesi hedeflenir. Sözleşme 16 yaşından küçük çocuklar için geçerlidir.

Çocuğu izinsiz yurt dışına götürmek suç mudur?

TCK m.234 hükmü uyarınca velayet yetkisi elinden alınmış olan ana veya babanın on altı yaşını bitirmemiş çocuğu, veli, vasi veya bakım ve gözetimi altında bulunan kimsenin yanından kaçırması veya alıkoyması suçtur. Ceza üç aydan bir yıla kadar hapistir. Boşanma sonrası velayet sahibi olmayan ebeveynin çocuğu yurt dışına çıkarması ve iade etmemesi bu suç kapsamındadır.

Muvafakatname belirli bir süre için verilebilir mi?

Evet. Muvafakat belirli bir seyahatle sınırlı olabildiği gibi belirli bir dönem (örneğin bir yıl) veya belirli sayıda seyahat için de düzenlenebilir. Kısıtlamalar da belirtilebilir; örneğin sadece belirli ülkelere gidiş veya belirli bir kişiyle seyahat gibi.

Velayet bende; çocuğa pasaport çıkarmak için eski eşimin izni gerekir mi?

Hayır. Nüfus müdürlüklerinin pasaport uygulamasında anne ve babanın boşanmış olması hâlinde velayet sahibi ebeveynin muvafakati aranır; velayet tedbiren verilmiş olsa bile tedbir kararıyla velayet verilen kişinin muvafakati yeterlidir. Ortak velayet kararı varsa her iki ebeveynin muvafakati gerekir. Her pasaport başvurusu için ayrı muvafakatname düzenlenir.

Evli değiliz; çocuğumuzun pasaportu için babanın izni gerekir mi?

Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir (TMK m.337). Pasaport uygulamasında da evlilik dışında doğan çocuklar için, baba çocuğu tanımış olsa dahi annenin muvafakati yeterli kabul edilir. Velayet mahkeme kararıyla babaya verilmişse babanın muvafakati aranır.

Velayet bende; çocuğu yurt dışına yerleşmek için götürebilir miyim?

Velayet sahibi çocuğun yerleşim yerini belirleme yetkisine sahiptir; ancak kalıcı taşınma diğer ebeveynin kişisel ilişkisini fiilen ortadan kaldırıyorsa hâkim yeni olgu nedeniyle gerekli önlemleri alabilir (TMK m.183) ve kişisel ilişki düzenlemesine uyulmaması velayetin değiştirilmesine yol açabilir (TMK m.324/3). Taşınmadan önce kişisel ilişkinin yeni düzeninin mahkemece belirlenmesi, sonradan doğabilecek uyuşmazlıkları önler.

Çocuğun yurt dışına götürülmesini önlemek için ne yapabilirim?

Somut bir kaçırma riski varsa boşanma davası sürüyorsa geçici önlem olarak (TMK m.169), dava dışında ise ihtiyati tedbir olarak (HMK m.389) çocuğun yurt dışına çıkışının yasaklanmasını isteyebilirsiniz. Talebin karşı tarafın yurt dışı bağlantıları ve seyahat hazırlıkları gibi olgularla belgelenmesi gerekir. Çocuk götürülmüşse Lahey Sözleşmesi kapsamında bir yıl içinde iade başvurusu yapılması önemlidir.