Boşanmada Çocuğa Pasaport ve Kimlik İçin Diğer Ebeveynin İzni Gerekir mi? (Pasaport Kanunu m.17/C ve Yargıtay)

Boşanmış ebeveynlerin sık yaşadığı sorunlardan biri, çocuğa pasaport veya kimlik çıkarırken diğer ebeveynin onayının gerekip gerekmediğidir. Kural nettir: velayet kime aitse onun muvafakati esastır. Bu rehberde pasaport, kimlik kartı ve yurt dışı çıkış izni sürecini Pasaport Kanunu, NVİ talimatı ve Yargıtay kararları ışığında adım adım açıklıyoruz.

Pasaport ve Kimlikte Mevzuat Haritası

“Diğer ebeveynin izni gerekir mi?” sorusu üç ayrı mevzuatın kesiştiği yerde cevaplanır: pasaport için Pasaport Kanunu ve NVİ talimatı, kimlik kartı için Kimlik Kartı Yönetmeliği, kimin temsilci olduğu için Türk Medeni Kanunu. Aşağıdaki tablo bu hükümleri bir arada gösterir.

Pasaport İçin Kimin İzni Gerekir?

5682 sayılı Pasaport Kanunu, reşit olmayanın pasaport alabilmesini kanuni temsilcisinin muvafakatine bağlar (m.17/C). Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nün pasaport uygulama talimatına göre, anne ve babanın boşanmış olması durumunda çocuğun pasaportu için velayet sahibi ebeveynin muvafakati aranır. Yani velayet kimdeyse, pasaport başvurusunu o ebeveyn yapabilir ve diğer ebeveynin imzası kural olarak gerekmez. Mahkeme ortak velayete hükmetmişse, mahkeme kararına göre muvafakat aranır.

Yurt Dışına Çıkışta Durum

Türk hukukuna göre velayet sahibi ebeveyn, velayet hakkının doğal sonucu olarak çocuğu yurt dışına çıkarabilir; bunun için velayetsiz ebeveynin rızası aranmaz (Yargıtay 2. HD, 17.06.2015, E.2015/11374, K.2015/12897). Ancak seyahat edilecek ülke, kendi mevzuatı gereği velayetsiz ebeveynin noter onaylı muvafakatnamesini isteyebilir. Bu nedenle gidilecek ülkenin konsolosluğundan bilgi alınması önerilir.

Diğer Ebeveyn İmza Vermezse

Velayet sahibi olmanıza rağmen nüfus müdürlüğü diğer ebeveynin onayını arıyorsa önce kesinleşme şerhli velayet kararını ibraz edin ve talebin gerekçesini yazılı isteyin; talimata göre boşanmış ebeveynlerde velayet sahibinin muvafakati yeterlidir. Velayet sahibinin yalnızca karşı taraf itiraz ettiği için açtığı izin davası, Yargıtay’a göre hukuki yarar yokluğundan usulden reddedilebilir (Yargıtay 2. HD, 10.05.2023, E.2023/694, K.2023/2329). Mahkeme kararının gerçekten gerektiği hâller; evliliğin sürmesi veya ortak velayet nedeniyle iki imzanın arandığı, gidilecek ülkenin diğer ebeveynin muvafakatini aradığının belgelendiği ve mevcut kararda yurt dışı sınırlaması bulunan durumlardır. Bu hâllerde aile mahkemesine başvurarak ‘muvafakat yerine geçecek karar’ alınabilir. Mahkemeye uçak bileti, okul kabul belgesi gibi belgeler sunularak seyahatin çocuğun yararına olduğu ortaya konur.

İzin Vermemenin Kötüye Kullanım Sayılması

Diğer ebeveynin izin vermemesinin tek amacı çocuğa veya velayet sahibine zorluk çıkarmaksa, bu velayet hakkının kötüye kullanılması olarak değerlendirilebilir. Hukuk, çocuğun eğitim alma ve dünyayı tanıma hakkını ebeveynler arası husumetin önünde tutar.

İşlem Bazlı Yetki Haritası

“Diğer ebeveynin izni gerekir mi” sorusunun tek bir cevabı yoktur; cevap yapılacak işleme göre değişir. Velayet sahibi ebeveyn çocuğu temsil eder (TMK m.342) ancak bazı işlemler için kurumlar ek belge arayabilir ya da mahkeme kararında özel sınırlama bulunabilir. Aşağıdaki harita, uygulamada en sık karşılaşılan işlemleri toplu olarak göstermektedir.

Tablodaki en kritik satır sonuncusudur: velayet sahibi ebeveynin çocuğu başka şehre veya ülkeye taşıması, kişisel ilişki düzenini fiilen imkânsız hâle getiriyorsa diğer ebeveyn TMK m.183 uyarınca velayetin değiştirilmesini veya kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesini isteyebilir. Bu konuda velayetin kaldırılması ve değiştirilmesi davası rehberimiz ayrıntılı bilgi vermektedir.

Pasaport Kanunu m.17/C: Muvafakat Şartının Kaynağı ve Sınırı

Çocuğun pasaportunda muvafakat aranmasının kaynağı Türk Medeni Kanunu değil, 5682 sayılı Pasaport Kanunudur. Kanunun 17. maddesinin (C) bendi, reşit olmayanların ve kısıtlıların pasaport alabilmesi için “kanuni mümessillerinin muvafakatlerini havi resmî bir makamdan tasdikli vesika” ibraz etmelerini arar. Bentteki kanuni mümessil, velayet altındaki çocuk için velayet sahibi ana ve babadır; çünkü ana ve baba, velayetleri çerçevesinde üçüncü kişilere karşı çocuğun yasal temsilcisidir (TMK m.342/1). Bu nedenle “kimin muvafakati?” sorusunun cevabı Pasaport Kanunu’nda değil, çocuğun velayet durumunda aranır.

Hükmün kapsamı pasaportun alınmasıyla sınırlıdır. Bent, pasaportu bulunan çocuğun her yurt dışı çıkışında ayrıca muvafakat aranacağını söylemez. Çıkış meselesi velayetin kapsamına, varsa mahkeme kararındaki sınırlamalara ve gidilecek ülkenin kurallarına göre belirlenir. Bu nedenle noterde muvafakatname düzenletilecekse pasaport alınmasına muvafakat ile yurt dışına çıkışa muvafakatin belgede ayrı ayrı yazılması, sonradan çıkabilecek “neye izin verdim?” tartışmasını önler.

17. maddeye 2019’da eklenen (E) bendi (7196 s.K. m.69), yabancı ülke adli veya idari makamlarınca verilen velayet ve vesayet kararlarının, kararın verildiği ülkedeki Türk dış temsilciliklerinde yapılan pasaport başvurularında kabul edilebileceğini öngörür. Bu kolaylık o ülkedeki temsilcilikle ve pasaport başvurusuyla sınırlıdır; kararın Türkiye’de genel olarak sonuç doğurması için tanıma yoluna gidilmesi gerekebilir. Ayrıntı için yurt dışında alınan boşanma kararının tanınması rehberimize bakabilirsiniz.

Kanunun iki hükmü daha uygulamada sık karşımıza çıkar. Birincisi refakat hanesidir: pasaport sahibi isterse reşit olmayan çocuğu pasaportun refakat hanesine kaydedilebilir; ancak refakat hanesindeki kişi, pasaport sahibi yanında bulunmadıkça o pasaportla seyahat edemez (m.15). İkincisi yasaktır: mahkemelerce yurt dışına çıkması yasaklananlara pasaport veya seyahat belgesi verilmez (m.22). Çocuk hakkında verilmiş bir çıkış yasağı bulunuyorsa muvafakatin varlığı sonucu değiştirmez; önce yasağın kaldırılması gerekir.

NVİ Talimatına Göre Kimin Muvafakati Aranır?

Pasaport başvurularını bugün nüfus müdürlükleri alır ve uygulamayı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nün İkinci Nesil Pasaport Uygulama Talimatı yönlendirir. Talimatın dayanakları arasında 5682 sayılı Kanun ile 14.08.2014 tarihli ve 29088 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Pasaport Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik yer alır. Talimat, ergin olmayanların başvurusunda kural olarak anne ve babanın birlikte başvuru merkezine gelerek başvuru formundaki muvafakat alanını imzalamasını, gelemeyen ebeveyn için noter onaylı muvafakatname ibrazını öngörür. Velayet durumuna göre tablo şöyledir:

Talimat pasaportun kime teslim edileceğini de düzenler: anne ve baba boşanmışsa pasaport velayet sahibine veya başvuruda belirlenen kişiye, boşanma davası sürüyorsa kesinleşme şerhi aranmadan ara kararla belirlenen kişiye, anne ve baba evli değilse velayet sahibi anneye ya da belirlenen kişiye teslim edilir (m.6/3). Biyometrik veriler bakımından yedi yaşını tamamlayan çocuktan parmak izi alınır; on iki yaşından küçük çocuğun imzası alınmaz, onun yerine yasal temsilcisi imzalar. On sekiz yaşını doldurmamış olanlara umuma mahsus pasaport en çok beş yıl süreyle verilir.

Talimat bir idari düzenlemedir ve zaman içinde değişebilir. Başvurudan önce randevu alınan nüfus müdürlüğünden güncel belge listesini sormak, özellikle yurt dışındaki veya tutuklu ebeveynin muvafakati gibi istisnai durumlarda zaman kaybını önler.

Kimlik Kartında Diğer Ebeveynin Muvafakati Aranmaz

Kimlik kartı başvurusu Pasaport Kanunu’na değil, 03.12.2019 tarihli ve 30967 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türkiye Cumhuriyeti Kimlik Kartı Yönetmeliği‘ne tabidir. Yönetmelikte pasaporttaki gibi bir muvafakat şartı yoktur; kural yaşa göre kurulmuştur. On beş yaşını dolduranlar esas olarak şahsen başvurur, çünkü biyometrik verileri alınır. On beş yaşını doldurmamış olanların başvurusunu veli, vasi veya kayyım yapar; bunlar yoksa büyükanne, büyükbaba, ergin kardeş, çocuğu yanında bulunduran kişi veya vekâletname ibraz eden kişi başvurabilir (m.8/5).

Teslimde de aynı ayrım geçerlidir. On beş yaşını dolduranın kartı kendisine veya başvuruda belirttiği kişiye; on beş yaşını doldurmamış çocuğun kartı ana, baba, vasi gibi yakınlarına ya da veli veya vasinin belirlediği kişiye teslim edilir (m.18). NVİ’nin kimlik kartı uygulamasına ilişkin açıklamasında, evliliğin mahkeme kararıyla sona ermesi hâlinde on beş yaşından küçük çocuğun kartının veliye verileceği belirtilmiştir; boşanmada veli, velayet kendisine bırakılan ebeveyndir.

Kimlik kartında yaşanan sorunlar çoğu zaman hukuki değil fiilîdir: on beş yaşını dolduran çocuğun biyometrik veri için başvuruya götürülememesi ya da çocuğun yanında kalmadığı ebeveynle randevu ayarlanamaması gibi. Velayet sahibi olmayan ebeveynin çocuğun belgelerini teslim etmemesi ise kişisel ilişkiyi ve çocuğun eğitilmesini zedelememe yükümlülüğü (TMK m.324/1) bakımından velayet ve kişisel ilişki dosyasında değerlendirilebilir. Boşanmadan sonra ebeveynin kendi kimlik ve pasaport kayıtlarının güncellenmesi için boşanma sonrası kimlik ve pasaport güncelleme rehberimize bakabilirsiniz.

Yargıtay’ın Çizgisi: Velayet Sahibi Çocuğu Yurt Dışına Götürebilir

Pasaporttaki muvafakat şartı, yurt dışına çıkış için ayrı bir izin şartı yaratmaz. Yargıtay, boşanmadan sonra velayet kendisine bırakılan ebeveynin çocuğu yurt dışına götürmesini velayet hakkının doğal sonucu olarak görmektedir. Aşağıdaki kararlar bu yaklaşımın farklı yönlerini gösterir:

Bu kararlardan çıkan sonuç şudur: boşanmadan sonra tek başına velayet sahibi olan ebeveyn, kararında aksine bir sınırlama yoksa çocuğun hem pasaport başvurusunu hem de yurt dışı seyahatini diğer ebeveynin onayı olmadan yapabilir. Velayeti olmayan ebeveynin hakkı ise kişisel ilişkiden ibarettir (TMK m.323) ve seyahatin kişisel ilişki günlerini fiilen ortadan kaldırması hâlinde bu hakkın korunmasını isteyebilir. Kalıcı taşınma ise ayrı bir değerlendirme gerektirir; bunun için velayet sahibinin çocukla yurt dışına taşınması ve velayet sahibinin başka şehre taşınması yazılarımıza bakabilirsiniz.

Velayet Sizdeyse İzin Davası Açmalı mısınız? Hukuki Yarar Sorunu

Uygulamada velayet sahibi ebeveynlerin, “karşı taraf ileride sorun çıkarmasın” düşüncesiyle izin davası açtığı sık görülür. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2023 tarihli kararı bu yolun riskini açıkça ortaya koymuştur: velayet ve yasal temsil yetkisi zaten kendisinde bulunan ebeveynin açtığı izin davasında hukuki yarar yoktur ve dava esasa girilmeden usulden reddedilir (Yargıtay 2. HD, 10.05.2023, E.2023/694, K.2023/2329). Bu durumda hem zaman hem yargılama gideri kaybedilir. Mahkeme kararının gerçekten gerektiği hâller şunlardır:

Velayet sahibi ebeveynin karşılaştığı asıl sorun çoğu zaman hukuki değil pratiktir: bazı havayolu şirketleri veya yabancı ülke makamları, velayet kararına rağmen diğer ebeveynin muvafakatnamesini isteyebilir. Bu talep belgelenebiliyorsa (örneğin vize başvurusunun bu gerekçeyle reddi), dava artık hukuki yarar sorunu taşımaz. Belgesiz ve soyut bir “ileride sorun çıkabilir” endişesi ise Yargıtay’ın yaklaşımı karşısında dava için yeterli görülmeyebilir. Dilekçe kurgusu için çocuğun pasaportu ve yurt dışı izni dava dilekçesi örneği sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Evlilik Sürerken veya Boşanma Davası Devam Ederken

Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti birlikte kullanır (TMK m.336/1). Bu nedenle eşler ayrı yaşasa ve boşanma davası açılmış olsa bile, mahkemece aksine bir karar verilmedikçe pasaport için iki ebeveynin muvafakati aranır. Eşlerden biri imza vermiyorsa iki yol vardır.

Boşanma davası açılmışsa en pratik yol, davanın görüldüğü mahkemeden ara karar istemektir. Boşanma davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan geçici önlemleri, özellikle çocukların bakım ve korunmasına ilişkin önlemleri re’sen alır (TMK m.169). Mahkeme geçici velayeti veya çocuğun yanında kalacağı ebeveyni belirlemişse ya da pasaport ve seyahat konusunda açık bir ara karar vermişse, NVİ talimatı pasaport bakımından bu ara kararı esas alır ve kesinleşme şerhi aramaz. Dava sürerken velayete ilişkin geçici düzenleme için dava sürerken geçici tedbiren velayet yazımıza bakabilirsiniz.

Boşanma davası yoksa ve ortak hayata son verilmişse hâkim velayeti eşlerden birine verebilir (TMK m.336/2); ayrıca belirli bir işlem için muvafakat yerine geçecek izin istenebilir. Bu talepler aile mahkemesinde görülür (4787 s.K. m.4). Evlilik birliği içinde iyiniyetli üçüncü kişilerin, eşlerden birinin diğerinin rızasıyla işlem yaptığını varsayabileceğine ilişkin kural (TMK m.342/2) okul ve sağlık gibi günlük işlemlerde işe yarar; ancak pasaport başvurusunda talimat iki imzayı açıkça aradığından bu karine nüfus müdürlüğünde yeterli olmaz.

Ortak velayet kararı bulunan ebeveynler bakımından da durum benzerdir. Yargıtay ortak velayetin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmadığını kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 20.02.2017, E.2016/15771, K.2017/1737). Ortak velayette pasaport ve yurt dışına çıkış gibi önemli kararlar iki ebeveynin iradesiyle alınır; bu nedenle protokolde pasaport, vize ve tatil seyahatleri için kimin hangi belgeyi vereceğinin önceden yazılması, sonraki uyuşmazlıkları büyük ölçüde önler. Ayrıntı için ortak velayet Türk hukukunda mümkün mü yazımıza bakabilirsiniz.

Muvafakat Yerine Geçen Karar Davası: Adım Adım

Rıza gereken bir işlemde diğer ebeveyn imza vermiyorsa çözüm, aile mahkemesinden rıza yerine geçen izin istemektir. Kanunda bu talebe özgü ayrı bir hüküm yoktur; talep velayetin kullanılmasına ilişkin hükümler (TMK m.336, m.339), boşanmadan sonra durumun değişmesine ilişkin TMK m.183 ve gerektiğinde çocuğun korunmasına ilişkin TMK m.346 çerçevesinde aile mahkemesinde incelenir (4787 s.K. m.4). Yargılamanın süresi mahkemenin iş yüküne ve kanun yoluna göre değişir.

Dilekçede en çok gözden kaçan unsur aciliyettir. “Çocuğun pasaportu gerekiyor” ifadesi tek başına yetersizdir; okul gezisinin tarihi, satın alınmış bilet, tedavi randevusu gibi somut takvim verisi sunulduğunda mahkeme çok daha hızlı hareket eder. Karşı tarafın izin vermemesinin tek amacı zorluk çıkarmaksa, bu tutum velayet hakkının kötüye kullanılması olarak da değerlendirilebilir; ayrıntı için velayetin kötüye kullanılması yazımıza bakınız.

Çıkış Yasağı ve Uluslararası Kaçırma Riski

Madalyonun diğer yüzü, çocuğun izinsiz yurt dışına çıkarılması riskidir. Bu riski taşıyan ebeveyn, mahkemeden çocuk hakkında yurt dışına çıkış yasağı tedbiri talep edebilir. Talep somut risk göstergeleriyle desteklenmelidir.

Çocuk izinsiz olarak yurt dışına çıkarılmışsa devreye 1980 tarihli Lahey Sözleşmesi (Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair Sözleşme) girer. Sözleşmenin iç hukuktaki uygulaması 5717 sayılı Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukukî Yön ve Kapsamına Dair Kanun ile düzenlenmiştir ve iade talebi Adalet Bakanlığı merkezî makam aracılığıyla yürütülür. İade süreci boyunca mahkeme çocuğun yurt dışına çıkışını geçici olarak durdurabilir, pasaport işlemlerini durdurabilir ve pasaporta el koyabilir (5717 s.K. m.24). Bu süreçte gecikme belirleyicidir; çocuğun yeni ortama yerleşmesi iade kararını zorlaştırır. Ayrıntılar için Lahey Sözleşmesi ile çocuğun iadesi ve eşim çocuğu iznimi almadan yurt dışına götürdü rehberlerimizi inceleyiniz. Pasaport ve izin sorununun genel çerçevesi için boşanmada çocuğun yurt dışına çıkışı sayfamız da tamamlayıcıdır.

Yurt Dışına Çıkış Yasağı: Kim İster, Ne Kadar Sürer?

Çocuğun izinsiz yurt dışına götürülmesinden endişe eden ebeveyn mahkemeden çıkış yasağı isteyebilir; ancak bu tedbirin sınırını Yargıtay Hukuk Genel Kurulu çizmiştir. Kurula göre çocuğun yurt dışına çıkışının sürekli olarak yasaklanması velayet görevini aksatır ve Anayasa’daki seyahat özgürlüğüne aykırıdır; bu özgürlük ancak çocuğun korunması amacıyla tedbiren ve geçici bir süre sınırlandırılabilir (YHGK, 20.03.2013, E.2012/2-799, K.2013/389). Bu nedenle talep, soyut endişeye değil somut göstergelere dayanmalı ve süreli olmalıdır.

Yasak kararı verildiğinde çocuğa pasaport verilmez (5682 s.K. m.22). Koşullar değiştiğinde, örneğin risk ortadan kalktığında ya da çocuk büyüdüğünde, çocuğun korunmasına ilişkin önlemlerin yeni koşullara uydurulması istenebilir (TMK m.351/1). Çocuk yurt dışına çıkarılmışsa izlenecek yol, 1980 Lahey Sözleşmesi çerçevesinde Adalet Bakanlığı merkezî makamına başvurudur; ceza boyutu için çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (TCK m.234) yazımıza bakabilirsiniz.

İzin Kararı Ne Zaman Kullanılabilir? Kesinleşme ve Ara Karar

Muvafakat yerine geçen izin kararı aile hukukuna ilişkin bir karardır. Kişiler hukuku ve aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m.350/2). Nüfus müdürlüğünün ve havayolu şirketlerinin kesinleşme şerhli karar örneği istemesinin sebebi budur. Karşı taraf istinaf yoluna başvurursa kararın kesinleşmesi aylar sürebilir; bu nedenle seyahat takvimi dava açılırken gerçekçi kurulmalıdır.

Kesinleşmeyi hızlandırmanın tek yolu tarafların kanun yolundan feragat etmesidir; ancak istinaf yoluna başvurma hakkından feragat, ilamın tebliğinden önce yapılamaz (HMK m.349/1). Karşı taraf karara razıysa tebliğden sonra feragat beyanı vermesi süreci kısaltır. Takvim dava süresine hiç sığmıyorsa ihtiyati tedbir talep edilebilir (HMK m.389); ancak tedbir yoluyla davanın esasının fiilen sonuçlandırılması niteliğindeki talepler mahkemelerce temkinle karşılanır.

Boşanma davası sürerken verilen ara kararlarda durum farklıdır: talimat, dava sürerken pasaport muvafakati ve teslimi bakımından kesinleşme şerhi aranmadan ara kararı esas alır. Bu nedenle boşanma davası devam eden ebeveyn için en hızlı yol, ayrı bir izin davası açmak yerine aynı dosyada ara karar istemektir.

Örnek Durumlar

Aşağıdaki örnekler, aynı soruya velayet durumuna göre nasıl farklı cevap verildiğini göstermektedir:

Başvurudan Önce Kontrol Listesi

• Velayet kararının kesinleşme şerhli örneğini alın; dava sürüyorsa ara kararın onaylı örneğini hazırlayın.
• Kararda yurt dışına çıkış, pasaport veya kişisel ilişki günleriyle ilgili bir sınırlama olup olmadığını okuyun.
• Çocuk hakkında mahkemece verilmiş bir çıkış yasağı bulunup bulunmadığını kontrol edin.
• İki imza gerekiyorsa, gelemeyecek ebeveynin noter onaylı muvafakatnamesini önceden hazırlatın; yurt dışındaysa dış temsilcilik onayını veya apostil ve yeminli tercümeyi planlayın.
• Muvafakatnamede pasaport alınması ile yurt dışına çıkışı, gidilecek ülkeyi ve tarih aralığını ayrı ayrı yazdırın.
• Gidilecek ülkenin konsolosluğundan ve havayolu şirketinden çocukla seyahate ilişkin belge koşullarını yazılı olarak öğrenin.
• Kimlik kartında çocuk 15 yaşını doldurmuşsa başvuruya bizzat gelmesini, pasaportta 7 yaştan itibaren parmak izi alınacağını hesaba katın.
• Talebiniz reddedilirse ret gerekçesini yazılı isteyin; mahkemeye başvuruda en güçlü ek bu yazıdır.

Uygulamada Sık Yaşanan Altı Sorun

Mevzuat açık olsa da işlem masasında karşılaşılan sorunlar çoğu zaman farklıdır. Aşağıdaki tablo, en sık bildirilen tıkanıklıkları ve pratik çözümlerini derlemektedir.

Ortak nokta şudur: işleme gitmeden önce ilgili kurumdan belge listesini yazılı olarak istemek, çoğu tıkanıklığı baştan önler. Reddedilen bir talep varsa gerekçesinin yazılı alınması, sonraki mahkeme başvurusunun en güçlü ekidir. Boşanma sonrası nüfus kayıtlarının güncellenmesi için boşanma sonrası kimlik, pasaport ve nüfus güncelleme rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanmada çocuğun pasaportu için kimin izni gerekir?

Velayet sahibi ebeveynin muvafakati yeterlidir. NVİ uygulamasına göre boşanmış ebeveynlerde velayet kimdeyse pasaport başvurusunu o yapar; diğer ebeveynin imzası kural olarak gerekmez.

Yurt dışına çıkışta diğer ebeveynin izni şart mı?

Türk hukukuna göre hayır; velayet sahibi çocuğu yurt dışına çıkarabilir (Yargıtay 2. HD, E.2015/11374, K.2015/12897). Ancak gidilecek ülke kendi mevzuatı gereği velayetsiz ebeveynin noter onaylı muvafakatnamesini isteyebilir.

Diğer ebeveyn imza vermezse ne yapılır?

Onay zorunlu olduğu hâlde imza verilmiyorsa, aile mahkemesinden ‘muvafakat yerine geçecek karar’ alınabilir. Seyahatin çocuğun yararına olduğu belgelerle ispatlanır.

Ortak velayette pasaport için ne gerekir?

Ortak velayete hükmedilmişse, mahkeme kararına göre muvafakat aranır. Uygulamada her iki ebeveynin onayı istenebilir.

Pasaport için muvafakat şartı hangi kanunda düzenlenmiştir?

5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 17. maddesinin (C) bendinde. Hüküm, reşit olmayanların pasaport alabilmesini kanuni temsilcilerinin muvafakatini içeren ve resmî makamdan tasdikli bir belgeye bağlar. Kanuni temsilci velayet sahibi ana ve babadır (TMK m.342/1).

Kimlik kartı için diğer ebeveynin imzası gerekir mi?

Hayır. Kimlik Kartı Yönetmeliği’ne göre 15 yaşını doldurmamış çocuğun başvurusunu veli, vasi veya kayyım yapar; 15 yaşını dolduran çocuk şahsen başvurur (m.8/5). Pasaporttaki gibi bir muvafakat şartı yoktur.

Velayet bende; yine de izin davası açmalı mıyım?

Kural olarak hayır. Yargıtay, velayet sahibi annenin çocukları yurt dışına götürme yetkisinin zaten bulunduğunu ve bu amaçla açılan davada hukuki yarar olmadığını kabul etmiştir (2. HD, E.2023/694, K.2023/2329). Gidilecek ülkenin diğer ebeveynin muvafakatini aradığı belgelenirse durum değişir.

Boşanma davası sürerken çocuğa pasaport çıkarabilir miyim?

Evet. Davanın görüldüğü mahkemeden pasaport ve seyahat konusunda ara karar istenebilir (TMK m.169). NVİ talimatı dava sürerken ara kararı esas alır ve kesinleşme şerhi aramaz.

Diğer ebeveyn yurt dışındaysa muvafakatini nasıl verir?

Türk dış temsilciliğinde onaylatılan muvafakatname başvuru merkezine iletilebilir ya da yurt dışında noterce onaylanmış, apostil şerhli ve yeminli tercümeli belge ibraz edilir.

Çocuk hakkında süresiz yurt dışı çıkış yasağı konulabilir mi?

Hayır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu sürekli yasağın velayet görevini aksattığını ve seyahat özgürlüğüne aykırı olduğunu, bu özgürlüğün ancak çocuğun korunması amacıyla geçici olarak sınırlanabileceğini kabul etmiştir (E.2012/2-799, K.2013/389).

Mahkemenin izin kararını hemen kullanabilir miyim?

Kural olarak hayır. Aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m.350/2); kurumlar bu nedenle kesinleşme şerhli karar ister. Boşanma davası sürerken verilen ara kararlar ise pasaport işlemlerinde kesinleşme aranmadan esas alınır.