Eski Eş Çocuğu Göstermiyorsa Ne Yapılır? Başvuru Yolu ve Süre

Mahkemenin belirlediği görüşme günlerinde çocuğun gösterilmemesi, velayeti olmayan ebeveynin en sık yaşadığı sorundur. 2021’den itibaren bu konuda izlenen yol tamamen değişti; artık icra dairesine değil, Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğüne başvurulur. Bu rehberde başvuru sürecini adım adım açıklıyoruz.

İcra Yolu Kalktı: Yeni Sistem

30 Kasım 2021’de yürürlüğe giren 7343 sayılı Kanun ile çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin tüm hükümler İcra ve İflas Kanunu’ndan çıkarıldı. Artık çocuğu icra yoluyla, haciz mantığıyla teslim aldırma dönemi sona erdi. Bu işlemler, Adalet Bakanlığına bağlı Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri tarafından, çocuk dostu görüşme merkezlerinde yürütülür. Sistem 8 Mayıs 2023 itibarıyla tüm ülkede uygulanmaktadır.

Başvuru Nereye ve Nasıl Yapılır?

Kişisel ilişki hakkı engellenen ebeveyn, çocuğun yerleşim yerindeki Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğüne, mahkeme ilamını veya tedbir kararını ekleyerek başvurur. Müdürlük, yükümlü ebeveyn ile iletişime geçerek çocuğun belirlenen gün ve yerde getirilmesini sağlar. Teslim, psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılar eşliğinde çocuğun üstün yararı gözetilerek gerçekleştirilir.

Şikayet Süresi: 1 Ay

Yükümlü ebeveyn ilama aykırı davranıp çocuğu teslim etmezse, kesinleşmiş karara dayanarak 1 aylık hak düşürücü süre içinde müdürlüğe başvurularak ihtar gönderilmesi istenebilir. İnternette yer alan ‘3 ay’ bilgisi güncel değildir; doğru süre 1 aydır. Bu süreye dikkat edilmesi hak kaybını önler.

Çocuğu Göstermeme Suçu

Mahkeme kararına aykırı davranan, çocuğu teslim etmeyen ebeveyn, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’nun 41/F maddesi gereği çocuğu göstermeme (teslim etmeme) fiilini işlemiş sayılır ve üç aya kadar disiplin hapsiyle karşılaşabilir. Ayrıca süreklilik arz eden engelleme, velayetin değiştirilmesi sebebi de olabilir.

Eski Sistem ve Yeni Sistem: Ne Değişti?

30 Kasım 2021’de yürürlüğe giren 7343 sayılı Kanun, çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair kararların yerine getirilmesini tamamen icra dairelerinin dışına çıkardı. Bugün bu işlemler adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri eliyle yürütülmektedir.

Dördüncü satır ailelerin çoğunun bilmediği önemli bir kolaylıktır: sürecin giderleri devlet tarafından karşılanır. Eski sistemde her teslim işlemi için icra masrafı yatırmak gerekirken, bugün başvuru harçsızdır. Bu, ekonomik gücü sınırlı ebeveynin hakkına erişimini doğrudan kolaylaştırmıştır.

Başvuru Süreci: Adım Adım

Süreç, hak sahibinin başvurusuyla başlar ve kademeli olarak ilerler. Her aşamada çocuğun zarar görmemesi esas alınır.

Üçüncü adımdaki teslim emri, sürecin dönüm noktasıdır: emirde çocuğun belirlenen gün ve saatte getirilmesi zorunluluğu, haklı mazeret varsa çocuğun müdürlükçe alınmasının talep edilmesi gerektiği ve emre uyulmaması hâlinde disiplin hapsiyle cezalandırılacağı açıkça ihtar edilir. Sürecin genel işleyişi için çocuk teslimi ve kişisel ilişkinin icrası: adli destek sistemi rehberimize bakabilirsiniz.

Disiplin Hapsi: Şartlar, Süre ve Düşme

Yaptırımın hukuki niteliği çoğu zaman yanlış anlaşılır. Disiplin hapsi bir ceza değil, kararın gereğinin yerine getirilmesini sağlamaya yönelik zorlama tedbiridir. Bu niteliği, sonuçlarını da belirler.

Yedinci ve sekizinci satırlar, tedbirin amacını açıkça gösterir: çocuk teslim edildiği anda dava ve verilmişse ceza bütün sonuçlarıyla düşer. Amaç cezalandırmak değil, çocuğun diğer ebeveyniyle bağını kurmaktır. Aynı hüküm ters yönde de işler: kişisel ilişki için çocuk kendisine teslim edilen hak sahibi, sürenin bitiminde çocuğu belirlenen yere getirmezse o da aynı yaptırımla karşılaşır.

Bir aylık şikâyet süresi hak düşürücüdür ve kaçırıldığında o ihlal için başvuru imkânı kalmaz. Bu nedenle ihlaller biriktirilmemeli, her aksama gerçekleştiğinde süresi içinde şikâyet edilmelidir.

İhlali Belgelemek: En Kritik Aşama

Şikâyet ve sonraki velayet talepleri, ihlalin belgelenmesine dayanır. Sözlü iddia sonuç doğurmaz.

Altıncı satır uzun vadede en değerlisidir: tek bir aksama velayeti değiştirmez; ancak belgelenmiş ve süreklilik gösteren engelleme, kişisel ilişkinin genişletilmesi veya velayetin yeniden değerlendirilmesi talebinin en güçlü dayanağıdır. Çünkü çocuğun diğer ebeveyniyle bağını sürdürmesi üstün yararın parçası sayıldığından, engelleyici tutum engelleyen taraf aleyhine değerlendirilir.

Sonraki Adım: Kişisel İlişkinin veya Velayetin Yeniden Düzenlenmesi

Disiplin hapsi ihlali durdurmaya yetmiyorsa, kalıcı çözüm aile mahkemesinden düzenin yeniden kurulmasını istemektir.

Dördüncü satır güçlü ama dikkatli kullanılması gereken bir taleptir: velayetin değiştirilmesinde belirleyici olan cezalandırma değil çocuğun üstün yararıdır. Engelleme, ebeveynlik kapasitesi hakkında bilgi verdiği ölçüde dikkate alınır. Bu nedenle talep, çocuğun yaşadığı somut olumsuzluklarla desteklenmelidir. Velayet değişikliğinin şartları için velayetin kaldırılması ve değiştirilmesi davası ve velayetin kötüye kullanılması rehberlerimizi inceleyebilirsiniz.

Müdürlük İşlemlerine Karşı Şikâyet

Süreç yalnızca yükümlü aleyhine işlemez. Müdürlüğün yaptığı işlemlerden şikâyetçi olan taraf da aile mahkemesine başvurabilir; ancak bu başvurunun süresi çok kısadır.

Bir haftalık süre, sürecin en kolay kaçırılan aşamasıdır. İşlem tarihinde itiraz edilmeyip aylar sonra dile getirilen şikâyetler dinlenmez. Bu nedenle teslim düzeniyle ilgili bir sorun varsa ilk işlemde ve süresi içinde başvurulmalıdır.

Sık Karşılaşılan Durumlar

Uygulamada tarafların en çok tereddüt ettiği hâller ve bunların hukuki karşılığı aşağıdadır.

Son iki satır özellikle önemlidir. Nafaka ile kişisel ilişki birbirine bağlı iki edim değildir; nafaka ödenmiyor diye çocuk gösterilmemesi hukuka aykırıdır ve engelleyen taraf hakkında yaptırım uygulanır. Kararın belirsiz yazılmış olması ise en sık ihtilaf kaynağıdır: teslim yeri, saati ve tatil düzeni açık yazılmamışsa her ay yeniden tartışma çıkar; bu durumda kararın netleştirilmesi istenmelidir.

Teslim Gününde Yapılması ve Yapılmaması Gerekenler

Sürecin en hassas anı teslim günüdür. Bu anda atılan adımlar hem çocuğun yaşadığı gerilimi hem de dosyanın seyrini doğrudan etkiler.

Dördüncü satır uzun vadede en belirleyici olanıdır: çocuğu tercih yapmaya zorlayan ebeveyn, bunu kendi lehine bir delil olarak sunduğunda çoğu zaman tersi sonuç doğar. Uzman görüşmelerinde yönlendirme kolayca fark edilir ve yönlendiren taraf aleyhine değerlendirilir. Beşinci satır ise ispat bakımından hayatidir: aksama yaşandığında tutanağa geçirilmemişse, sonraki şikâyette elinizde belge kalmaz.

Özetle: Süreç Değişti, Yaptırım Güçlendi

Çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararlarının yerine getirilmesi artık icra dairelerinde değil, adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri eliyle yürütülmektedir ve süreç harçsızdır. Yükümlü ebeveyn teslim emrine uymazsa, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine aile mahkemesince üç aya kadar disiplin hapsine hükmedilebilir; fiil ayrıca suç oluştursa dahi bu yaptırım uygulanır. Ancak amaç cezalandırmak değildir: çocuk teslim edildiğinde veya şikâyetten vazgeçildiğinde dava ve ceza bütün sonuçlarıyla düşer.

Üç nokta hak kaybını önler: bir aylık şikâyet süresi hak düşürücüdür ve her ihlal için ayrı ayrı işler; müdürlük işlemlerine karşı şikâyet süresi yalnızca bir haftadır; ve nafaka ile kişisel ilişki birbirinden bağımsız yükümlülüklerdir. Israrlı engelleme sürüyorsa kalıcı çözüm, belgelenmiş ihlallere dayanarak kişisel ilişkinin veya velayetin yeniden düzenlenmesini istemektir.

Nafaka Alacağının Takibi

Çocukla kişisel ilişki kurulması ile nafaka alacağı farklı süreçlerdir.

Üçüncü ve beşinci satırlar birlikte okunmalıdır: nafaka alacaklarında hem kanuni kesinti sınırı uygulanmaz hem de kanun yolu başvurusu icrayı durdurmaz. Bu iki kural nafaka takibini diğer takiplerden ayırır.

Yaptırım Süreciyle Bağlantı

Nafakanın ödenmemesi hâlinde ayrı bir süreç işletilebilir.

Dördüncü satır, en sık hak kaybına yol açan husustur: her ödenmeyen dönem bakımından süre ayrı işler; toplu bekleme geçmiş dönemler bakımından süre kaybına yol açar.

Nafaka takibi için ödenmeyen nafaka için icra takibi rehberimize bakabilirsiniz.

Diğer Malvarlığına Haciz

Nafaka alacağının tahsili yalnızca maaş haczine bağlı değildir.

Altıncı ve yedinci satırlar, maaş kesintisinin yavaş ilerlediği dosyalarda önem taşır: borçlunun taşınmaz ve taşıtları da araştırılarak haciz konulmalıdır.

Üçüncü Kişideki Alacakların Haczi

Nafaka alacağında işverene veya kuruma bildirim yapılır.

Üçüncü satır, işveren bakımından en ağır sonucu doğurur: süresinde itiraz edilmemesi hâlinde borç zimmette sayılır ve süreç işverenin kendi malvarlığına yönelmeye başlar.

Kesinti Sırası ve Öncelik

Aynı maaş üzerinde birden çok haciz bulunması hâlinde nafaka öne geçer.

Birinci ve dördüncü satırlar birlikte okunmalıdır: nafaka kesintisi öncelikle yapılır; adi alacak dosyaları kendi aralarında haciz tarihine göre sıraya girer ve nafakadan sonra beklerler.

Kesinleşme Sonrası Paraya Çevirme

Nafaka takibinde maaş haczi yanında satış süreci de işleyebilir.

Birinci ve ikinci satırlar, alacaklı bakımından hatırlatmadır: maaş kesintisi sürerken de taşınmaz veya taşıt üzerindeki hacizler bakımından satış isteme süresi işler ve kaçırıldığında haciz kalkar.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

Nafaka ve kişisel ilişki süreçlerinde tekrarlanan hatalar sınırlıdır.

Üçüncü satır, en sık reddedilme sebebidir: yaptırım talebinin ön şartı, nafaka ilamının icraya konulmuş ve icra emrinin borçluya tebliğ edilmiş olmasıdır.

Nafaka yaptırımı için nafaka ve tazyik hapsi rehberimize bakabilirsiniz.

Süreç Yönetimi

Nafaka takibinde izlenecek adımlar sıralıdır.

Dördüncü satır, yaptırım sürecinin ön şartıdır: icra emrinin borçluya tebliğ edilmemiş olması hâlinde tazyik hapsi talebi esasa girilmeden reddedilir.

Uygulamada Sık Sorulanlar

Nafaka takibi konusunda tekrarlanan sorular belirli başlıklarda toplanır.

Üçüncü ve dördüncü satırlar birlikte okunmalıdır: nafaka alacaklarında hem kanuni kesinti sınırı uygulanmaz hem de kanun yolu başvurusu icrayı durdurmaz.

Yaptırım ile Ceza Ayrımı

İcra ve İflâs Kanunu’ndaki yaptırım cezadan farklı bir amaca hizmet eder.

Birinci ve dördüncü satırlar birlikte okunmalıdır: tazyik hapsi cezalandırma amacı taşımaz; yükümlülük yerine getirildiğinde derhâl sona erer.

Tazyik hapsi için tazyik ve disiplin hapsi rehberimize bakabilirsiniz.

Nafaka Alacağında Sıra

Konkordato veya iflas hâlinde nafaka alacağının konumu ayrıca değerlendirilir.

Yedinci ve sekizinci satırlar birlikte okunmalıdır: cetveldeki sıraya yönelik başvuru şikâyet, bir alacağın esasına yönelik başvuru ise dava yoluyla ileri sürülür.

Haczedilmezlik ve Nafaka İstisnası

Nafaka alacağı, haczedilmezlik rejiminde ayrı bir konuma sahiptir.

Dördüncü ve beşinci satırlar birlikte okunmalıdır: adi alacaklarda kanuni kesinti sınırı uygulanırken, nafaka alacaklarında bu sınır uygulanmaz ve kesinti daha yüksek oranda yapılabilir.

Maaş haczi için maaş haczi kuralları rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuğu göstermeyen eşe karşı icra takibi yapılır mı?

Hayır, artık yapılmaz. 2021 değişikliğiyle icra yolu kaldırıldı. Başvuru, çocuğun yerleşim yerindeki Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğüne yapılır.

Başvuru süresi ne kadar?

Kesinleşmiş karara dayanarak 1 aylık hak düşürücü süre içinde başvurulmalıdır. İnternetteki 3 ay bilgisi güncel değildir; doğru süre 1 aydır.

Çocuğu göstermemenin cezası var mı?

Evet. Mahkeme kararına aykırı davranıp çocuğu teslim etmeyen ebeveyn, ÇKK 41/F gereği üç aya kadar disiplin hapsiyle karşılaşabilir.

Çocuk nasıl teslim edilir?

Teslim, çocuk dostu görüşme merkezlerinde psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılar eşliğinde, çocuğun üstün yararı gözetilerek yapılır.