Çocuğun Soyadının Değiştirilmesi Davası 2026: Görevli Mahkeme, Taraflar, Haklı Sebep ve AYM Kararı

Boşanma sonrası ya da haklı sebeplerin varlığında çocuğun soyadının değiştirilmesi gündeme gelebilir. Bu hassas konuyu, çocuğun yararı ekseninde sade bir dille açıkladık.

Çocuğun Soyadında Mevzuat ve İçtihat Haritası

Çocuğun soyadı meselesi kanun, Anayasa Mahkemesi kararları ve Yargıtay içtihatlarının birlikte okunmasını gerektirir. Aşağıdaki tablo her bir dayanağın hangi soruya cevap verdiğini gösterir.

Soyadı Nasıl Belirlenir?

Çocuk, soybağına göre bir soyadı taşır. Boşanmada velayetin annede olması tek başına çocuğun soyadını değiştirmez; değişiklik için ayrı bir dava gerekir.

Haklı Sebep Aranır

Mahkeme, soyadı değişikliğinde çocuğun üstün yararını ve haklı sebebin varlığını değerlendirir. Çocuğun sosyal çevresinde yaşadığı somut zorluklar gibi gerekçeler önemlidir.

Çocuğun Görüşü

Yaşı ve olgunluğu yeterli olan çocuğun görüşü alınır. Karar, çocuğun kimlik duygusu ve esenliği gözetilerek verilir.

Süreç

Dava görevli mahkemede açılır; gerekli incelemeler yapılır ve haklı sebep görülürse soyadı değişikliğine karar verilir. Karar kesinleşince nüfus kaydı güncellenir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebildiğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve kanun metinlerini güncel hâliyle teyit etmeniz önerilir.

Dava Nasıl Açılır, Ölçüt Nedir?

Velayeti kendisinde bulunan annenin, çocuğun soyadının kendi soyadıyla değiştirilmesini istemesi yargı kararlarıyla kabul edilmiş bir imkândır.

İkinci ve yedinci satırlar davanın kaderini belirler: karar çocuğun üstün yararına göre verilir ve idrak çağındaki çocuğun görüşü ağırlıklı biçimde dikkate alınır. Bu nedenle çocuğun kendini fiilen hangi soyadıyla tanımladığı ve sosyal çevresindeki kullanım önem taşır.

Sekizinci satır ise dengeleyici unsurdur; babanın çocukla düzenli kişisel ilişki kuruyor olması talebin reddi yönünde değerlendirilebilir. Ayrıntı için çocuğun annenin soyadını alması rehberimize bakabilirsiniz.

Yargı Çizgisinin Gelişimi: Mutlak Engelden Haklı Sebep İncelemesine

Bugünkü durumu anlamak için yargı kararlarının hangi sırayla geliştiğini bilmek gerekir. Anayasa Mahkemesi kararından önce uygulamada, TMK m.321 gereği evlilik içinde doğan çocuğun babasının soyadını taşıyacağı kabul ediliyor ve velayet sahibi annenin talebi bu gerekçeyle reddediliyordu. Anayasa Mahkemesi’nin bireysel başvuru kararında aktarılan yerel mahkeme gerekçesi de buydu: sahih nesepli çocuk babanın soyadını taşır; velayet anneye verilse bile soyadı değişmez.

Bu kararlar birlikte okunduğunda bugünkü kural şudur: talep incelenmeden reddedilemez, ama kendiliğinden de kabul edilmez. Mahkeme aile mahkemesidir, diğer ebeveyn davada yer almalıdır ve karar çocuğun üstün yararına göre somut olgular üzerinden verilir. Boşanmadan sonra çocuğun soyadının kendiliğinden değişip değişmediği sorusu için boşanmadan sonra çocuğun soyadı rehberimize, kadının kendi soyadı konusundaki Anayasa Mahkemesi çizgisi için evli kadının yalnız kendi soyadını kullanması yazımıza bakabilirsiniz.

Anayasa Mahkemesi Gülbu Özgüler Kararı Ne Söyledi?

Başvuruda, boşanmadan sonra velayeti kendisine verilen annenin çocuğun soyadını kendi soyadıyla değiştirme talebi, yerel mahkemece TMK m.321’e dayanılarak reddedilmişti. Anayasa Mahkemesi kararın gerekçesinde özetle şu tespitleri yaptı:

• Eşler, evliliğin devamı boyunca ve boşanmada sahip oldukları hak ve yükümlülükler bakımından aynı hukuki konumdadır.
• Velayet kapsamında babaya tanınan soyadını belirleme imkânının velayet sahibi anneye tanınmaması, velayetin kullanımında cinsiyete dayalı bir farklı muamele oluşturur.
• Kadın ve erkek eş arasında cinsiyete dayalı olarak öngörülen bu farklı muamele temellendirilmemiştir.
• Kadın eş için haklı nedenlerin bulunması durumunda dahi çocuğun soyadını belirleme imkânı tanımayan uygulama ölçülü kabul edilemez.

Hüküm kısmında Anayasa m.20 ile bağlantılı olarak ayrımcılık yasağının ihlal edildiğine 11.11.2015 tarihinde oybirliğiyle karar verilmiş ve dosya yeniden yargılama için Ankara 23. Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmiştir. Bu karar, her talebin kabul edilmesi gerektiğini değil, haklı nedenler varken annenin talebinin salt cinsiyet temelli bir kuralla kapatılamayacağını söyler. Yargıtay’ın sonraki kararlarında haklı sebep ve çocuğun üstün yararı aranmasının nedeni de budur.

Davanın Tarafları, Görevli Mahkeme ve Harç

Davacı, çocuğun velayetine sahip olan ebeveyndir. TMK m.342/1 uyarınca ana ve baba, velayetleri çerçevesinde üçüncü kişilere karşı çocuklarının yasal temsilcisidir; dava çocuk adına ve velayet sahibi tarafından açılır. Ergin olan kişi ise TMK m.27 uyarınca kendi adına dava açar.

Davalı tarafın doğru gösterilmesi davanın sonucunu doğrudan etkiler. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 28.01.2021 tarihli kararında, davalı olarak yalnızca nüfus müdürlüğünün gösterilmesi ve babanın yokluğunda karar verilmesi hukuka aykırı bulunmuş; karar çocuğun babasını da etkileyeceğinden babanın davaya dahil edilmesi, delillerinin toplanması gerektiği belirtilmiştir. Bu nedenle dava nüfus müdürlüğüyle birlikte diğer ebeveyne de yöneltilmelidir.

Görevli mahkeme konusunda iki farklı kural birbirinden ayrılmalıdır. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.36/1-a, nüfus kayıtlarının düzeltilmesine ilişkin davaların yerleşim yeri asliye hukuk mahkemesinde açılacağını öngörür. Ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, evlilik birliği içinde doğan çocuğun aile soyadının değiştirilmesi talebini ergin kişinin haklı sebeple soyadını değiştirmesinden ayırmış, bunu aile hukukundan doğan bir dava sayarak 4787 sayılı Kanun m.4 uyarınca aile mahkemesini görevli kabul etmiştir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde dava asliye hukuk mahkemesinde aile mahkemesi sıfatıyla görülür. Yazım hatası gibi genel kayıt düzeltmeleri için nüfus kaydı düzeltme dilekçesi örneğimize bakabilirsiniz.

Özel Durumlar: Ortak Velayet, Velayeti Babada Olan Çocuk, Evlat Edinme ve Tanıma

Ortak velayet: Boşanmadan sonra ortak velayete hükmedilmişse ebeveynler velayeti birlikte kullandığından soyadı konusunda da birlikte hareket etmeleri beklenir. Ebeveynler anlaşamazsa uyuşmazlık aile mahkemesinde çözülür ve aynı ölçüt uygulanır: haklı sebep ve çocuğun üstün yararı. Ortak velayetin dayanağı ve sınırları için ortak velayet yazımıza bakabilirsiniz.

Velayeti babada olan çocuk: Anayasa Mahkemesi kararı ayrımcılık yasağına dayandığından, haklı sebep incelemesinin ölçütü velayet sahibi ebeveynin cinsiyetine göre değişmez. Talep hangi ebeveynden gelirse gelsin mahkeme haklı sebebi ve çocuğun üstün yararını arar.

Evlat edinme: Üvey ebeveynin soyadı, soyadı davasıyla çocuğa verilemez. TMK m.314/3’e göre evlatlık küçük ise evlat edinenin soyadını alır; evlat edinen isterse çocuğa yeni bir ad da verebilir; ergin evlatlık ise evlat edinilme sırasında dilerse evlat edinenin soyadını alabilir. Bu sonuç ancak evlat edinmenin kendi koşulları gerçekleştiğinde doğar. Ayrıntı için eşin çocuğunu evlat edinme yazımıza bakabilirsiniz.

Evlilik dışı doğan ve tanınan çocuk: Anayasa Mahkemesi, E.2005/114, K.2009/105 sayılı kararıyla TMK m.321’deki “evli değilse ananın” ibaresini iptal etmiştir. Evlilik dışı doğan çocuğun soybağının tanıma veya babalık hükmüyle kurulması hâlinde soyadına ilişkin sorular ayrıca değerlendirilir. Tanıma usulü için tanıma rehberimize bakabilirsiniz.

Annenin yeniden evlenmesi: Annenin evlilikle soyadı değişse bile çocuğun soyadı kendiliğinden değişmez. Velayet sahibi annenin talebi, Yargıtay kararlarında çocuğun üstün yararı varsa annenin bekârlık (kızlık) soyadının verilmesi biçiminde ele alınmaktadır (2. HD, 20.09.2021, E.2021/4603, K.2021/6276). Eylül 2025’te basına yansıyan bir Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kanun yararına bozma kararında ise çocuğun soyadının, annenin sonraki evliliğiyle edindiği soyadıyla değiştirilmesi usul ve yasaya aykırı bulunmuştur. Yeni eşin soyadının çocuğa geçmesi için kanunda düzenlenen yol evlat edinmedir (TMK m.314/3).

Haklı Sebebin İspatı: Hangi Olgu, Hangi Delil?

Yargıtay’ın velayetin tek başına yeterli olmadığını belirtmesi, dilekçenin olgu ve delil üzerine kurulmasını zorunlu kılar. Aşağıdaki tablo uygulamada öne çıkan haklı sebepleri ve bunları ispatlayan delilleri eşleştirir.

Uzman incelemesi için aile mahkemesindeki psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacının araştırma ve inceleme yapması istenebilir (4787 sayılı Kanun m.5). Çocuğun dinlenmesi ise TMK m.339/3’teki, ana ve babanın olgunluğu ölçüsünde çocuğun düşüncesini göz önünde tutma yükümlülüğünün yargılamadaki karşılığıdır. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme de çocuğun kimliğini ve adını koruma hakkını ve kendisini ilgilendiren konularda görüşünü serbestçe ifade etme hakkını güvence altına alır. Çocuğun dinlenmesinin usulü için çocuğun dinlenmesi ve idrak çağı yazımıza bakabilirsiniz.

Ad Değişikliği Hükümleri: TMK m.27 Ne Getirir?

TMK m.27, ad ve soyadı değişikliğinin genel çerçevesini çizer. Birinci fıkraya göre adın değiştirilmesi ancak haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenebilir. İkinci fıkraya göre değişiklik nüfus siciline kaydedilir ve Basın İlan Kurumunun ilan portalında yayımlanır. Anayasa Mahkemesi portal ilanına ilişkin kısmı süresiz yayın ve kişisel verilerin korunması yönünden ölçüsüz bularak iptal etmiş, iptalin 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girmesine karar vermiştir (AYM 25.12.2025, E.2025/120, K.2025/270). Üçüncü fıkraya göre ad değişikliği kişisel durumda değişiklik yapmaz. Dördüncü fıkraya göre adın değiştirilmesinden zarar gören kişi, bunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde değiştirme kararının kaldırılmasını dava edebilir.

Üçüncü fıkra, soyadı davasının neden soybağını etkilemediğini kanun düzeyinde açıklar: soyadı değişse de çocuğun babasıyla soybağı, nafaka hakkı ve mirasçılığı aynen devam eder. Dördüncü fıkra ise davaya dahil edilmeyen ilgililer bakımından bir güvencedir; diğer ebeveynin baştan davaya dahil edilmesi, sonradan doğabilecek bu tür uyuşmazlıkları da önler. Ergin kişinin kendi ad ve soyadı değişikliği için isim ve soyisim değişikliği dilekçe örneğimize bakabilirsiniz.

Kararın Nüfusa İşlenmesi ve Belgelerin Güncellenmesi

Boşanma sonrası kimlik ve nüfus işlemlerinin genel akışı için boşanmadan sonra kimlik ve pasaport güncelleme yazımıza ve çocuğun hangi ebeveynin hanesinde kaldığı sorusu için boşanmadan sonra çocuğun nüfus kaydı yazımıza bakabilirsiniz.

Dava Dilekçesi İçin Örnek Talep Bölümü

Dilekçede davalı olarak nüfus müdürlüğü ile birlikte diğer ebeveyn gösterilmeli; haklı sebebi oluşturan her olgu ayrı bir bentte, tarih ve delille birlikte yazılmalıdır. Velayet sizde değilse önce velayetin değiştirilmesi davası gündeme gelir.

Dava Açmadan Önce Kontrol Listesi

• Boşanma ilamı, kesinleşme şerhi ve velayet hükmü
• Çocuğun ve kardeşlerinin nüfus kayıt örnekleri
• Haklı sebebi gösteren somut olgular ve her biri için belge: okul, sağlık, seyahat kayıtları
• Babayla ilişkinin durumu: kişisel ilişki ve nafaka icra dosyaları
• Davalı olarak nüfus müdürlüğü ve diğer ebeveynin gösterilmesi
• Görevli mahkeme olarak aile mahkemesi
• Çocuğun dinlenmesi ve sosyal inceleme raporu talepleri
• Talepte verilecek soyadının (bekârlık soyadı) açıkça yazılması

Dosyanızı birlikte değerlendirmek için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilir veya WhatsApp üzerinden yazabilirsiniz.

Çocuk ve velayet rehberlerimiz: yurt dışına çıkışta izin · çocuk teslimi ve kişisel ilişkinin icrası · kişisel ilişki takvimi · çocuğun soyadının değiştirilmesi · velayeti olmayan ebeveynin okul ve sağlık kararları · Lahey Sözleşmesi ve iade

Sıkça Sorulan Sorular

Velayet bendeyse çocuğa soyadımı verebilir miyim?

Talep hukuken mümkündür ancak otomatik değildir. Yargıtay 18. Hukuk Dairesi’nin 29.09.2016 tarihli 2016/9861 E., 2016/10849 K. sayılı kararında, velayetin sırf anneye verilmiş olmasının soyadı değişikliği için haklı bir neden sayılmadığı belirtilmiştir.

O hâlde ne gerekir?

Haklı sebep ve çocuğun üstün yararının somut olgularla ortaya konulması. Dilekçenin sırf velayet üzerine değil, çocuğun hayatında karşılığı olan somut olgular üzerine kurulması gerekir.

Hangi olgular haklı sebep sayılabilir?

Çocuğun anne soyadını taşımaması nedeniyle günlük hayatta yaşadığı somut zorluklar, sosyal çevrede fiilen anne soyadıyla tanınması, babanın çocukla hiç ilgilenmemesi ve nafaka yükümlülüğünü yerine getirmemesi. Soyadının alay konusu olması da bağımsız bir sebep oluşturabilir.

Babanın rızası gerekir mi?

Rızası şart değildir; ancak davaya dahil edilmesi zorunludur. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 28.01.2021 tarihli 2021/184 E., 2021/716 K. sayılı kararında, davalı olarak sadece nüfus müdürlüğünün gösterilmesi ve babanın yokluğunda karar verilmesi eksik hasım gerekçesiyle hukuka aykırı bulunmuştur.

Babayı davaya dahil etmezsem ne olur?

Karar kabul edilse ve kesinleşse dahi kanun yararına bozma yoluyla ortadan kaldırılabilir; anılan Yargıtay kararı tam olarak böyle bir başvuru üzerine verilmiştir.

Çocuğun görüşü alınır mı?

Alınır. Soyadı kişiliğe sıkı sıkıya bağlı bir konu olduğundan olgunlaşmış bir çocuğun istikrarlı beyanı önemli ağırlık taşır. Kanun belirli bir yaş sınırı koymaz; çocuğun görüşü yaşı ve olgunluğu ölçüsünde dikkate alınır (TMK m.339/3).

Soyadı değişince babalık bağı biter mi?

Hayır. Bu dava yalnızca soyadını değiştirir; soybağını, babalık bağını, nafaka yükümlülüğünü ve mirasçılık haklarını etkilemez. Çocuk babasının yasal mirasçısı olmaya devam eder.

Karardan sonra ne yapılır?

Karar kesinleşince nüfus kaydı buna göre düzeltilir. Ardından kimlik kartı, okul ve sağlık kayıtları ile varsa pasaport gibi belgelerin güncellenmesi süreci başlar.

Çocuğun soyadı davası hangi mahkemede açılır?

Aile mahkemesinde. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 29.01.2016 tarihli, E.2015/18-3257, K.2016/117 sayılı kararında, evlilik içinde doğan çocuğun aile soyadının değiştirilmesini aile hukukundan doğan bir dava saymış ve 4787 sayılı Kanun m.4 uyarınca aile mahkemesini görevli kabul etmiştir.

Anayasa Mahkemesi bu konuda ne karar verdi?

AYM Genel Kurulu, Gülbu Özgüler başvurusunda (B. No: 2013/7979, 11.11.2015) velayeti annede olan çocuğun soyadı değişikliği talebinin reddedilmesini, Anayasa m.20’deki aile hayatına saygı hakkı ile bağlantılı olarak m.10’daki ayrımcılık yasağının ihlali saymış; karar oybirliğiyle verilmiştir.

Velayet bende değilse çocuğun soyadı için dava açabilir miyim?

TMK m.342/1 uyarınca ana ve baba, velayetleri çerçevesinde çocuklarının yasal temsilcisidir. Bu davayı çocuk adına velayet sahibi ebeveyn açar. Velayeti olmayan ebeveynin önce velayetin değiştirilmesi koşullarını (TMK m.183) değerlendirmesi gerekir.

Ortak velayette çocuğun soyadı değiştirilebilir mi?

Ortak velayette karar iki ebeveynin ortak iradesini gerektirir. Anlaşma olmazsa uyuşmazlık aile mahkemesinde haklı sebep ve çocuğun üstün yararı ölçütüyle çözülür.

Üvey babanın soyadı çocuğa verilebilir mi?

Soyadı davası bunun yolu değildir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin Eylül 2025’te basına yansıyan bir kanun yararına bozma kararında, çocuğun soyadının annenin sonraki evliliğiyle edindiği soyadıyla değiştirilmesi usul ve yasaya aykırı bulunmuştur. Kanunda düzenlenen yol evlat edinmedir: TMK m.314/3’e göre küçük evlatlık evlat edinenin soyadını alır; eşin çocuğunu evlat edinmenin kendine özgü koşulları vardır (TMK m.306).

Soyadı değişikliği ilan edilir mi?

Evet. TMK m.27/2 uyarınca değişiklik nüfus siciline kaydedilir ve Basın İlan Kurumunun ilan portalında yayımlanır. Ancak Anayasa Mahkemesi bu ilan yükümlülüğünü iptal etmiş olup iptal 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girecektir (AYM 25.12.2025, E.2025/120, K.2025/270).

Değişiklikten sonra diğer ebeveyn itiraz edebilir mi?

Davaya dahil edilmişse kanun yollarına başvurabilir. TMK m.27/4 uyarınca adın değiştirilmesinden zarar gören kişi, öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kararın kaldırılmasını dava edebilir. Bu nedenle diğer ebeveynin baştan davaya dahil edilmesi önemlidir.

Karara karşı istinafa gidilebilir mi?

Evet. Aile mahkemesinin kararına karşı HMK m.341 uyarınca istinaf yoluna başvurulabilir. Süre, kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.345). Soyadı değişikliği kesinleşmeden nüfusa işlenmez.

Soyadı davasında harç ne kadar?

Dava konusu para ile ölçülemediğinden maktu harç alınır. Güncel tutar her yıl yeniden belirlendiğinden dava açılırken ilgili yılın tarifesine bakılmalıdır.