Boşanmadan Sonra Kadının Soyadı: TMK 173, Eski Eşin Soyadını Kullanma İzni, AYM ve Yargıtay Kararları (2026)

Evlilikte soyadı meselesi ve boşanma sonrası kadın için soyadı tercihi, Türk Medeni Kanunu (TMK) ile düzenlenen ve zaman içinde Anayasa Mahkemesi kararlarıyla şekillenen bir konudur. Kadının evlilik sırasında yalnızca kendi soyadını kullanma hakkı ve boşanma sonrası bekârlık soyadına dönme hakkı, kişilik hakları ile evlilik birliğinin uyumu bakımından önem taşır. Bu yazıda evlenmede soyadı, boşanmada bekârlık soyadına dönüş, önceki eşin soyadını kullanmaya devam etme hakkı ve ilgili Anayasa Mahkemesi kararları ayrıntılı biçimde açıklanmıştır.

1) Evlenmede Kadının Soyadı — TMK m.187 ve İptal Kararı

TMK m.187’nin ilk metnine göre kadın evlenmekle kocasının soyadını alır; ancak evlendirme memuruna veya daha sonra nüfus idaresine yapacağı yazılı başvuruyla kocasının soyadı önünde önceki soyadını da kullanabilir. Maddenin ikinci cümlesi, daha önce iki soyadı kullanan kadının bu haktan sadece bir soyadı için yararlanabileceğini öngörür. Bu düzenleme, uzun yıllar evli kadının yalnızca kendi soyadını kullanamayacağı biçiminde uygulanmıştır.

Anayasa Mahkemesi, İstanbul 8. Aile Mahkemesi’nin itiraz başvurusu üzerine 22 Şubat 2023 tarihli ve E.2022/155, K.2023/38 sayılı kararıyla TMK m.187’nin birinci cümlesini Anayasa’ya aykırı bularak iptal etmiş; ikinci cümle de uygulanma olanağı kalmadığından 6216 sayılı Kanunun 43/4 maddesi uyarınca iptal edilmiştir. Karar 28 Nisan 2023 tarihli ve 32174 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış ve dokuz ay sonra, 28 Ocak 2024’te yürürlüğe girmiştir. Mahkeme, erkeğin evlenmeden önceki soyadını evlendikten sonra da tek başına kullanabildiği hâlde kadının önceki soyadını ancak kocasının soyadının önünde kullanabilmesini cinsiyet temelinde farklı muamele olarak değerlendirmiştir. Dokuz aylık sürede yerine yeni bir kanun hükmü getirilmemiştir. 9. Yargı Paketi taslağında kadının evlenmekle kocasının soyadını almasını yeniden öngören bir hüküm yer almış, ancak bu hüküm Kasım 2024’te kanun teklifinden çıkarılmıştır. Bu yazının güncellendiği tarih itibarıyla yürürlüğe girmiş yeni bir düzenleme bulunmamaktadır; Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği’ndeki eski içerikli hüküm nedeniyle başvuruların reddedildiği durumlarda yargı yoluna gidilmektedir.

2) Boşanmada Bekârlık Soyadına Dönüş — TMK m.173

TMK m.173 hükmü, boşanma sonrası kadının soyadı statüsünü düzenler. Bu düzenleme uyarınca “boşanma hâlinde kadın, evlenme ile kazanmış olduğu kişisel durumunu korur; ancak, evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Eğer kadın evlenmeden önce dul idiyse hâkimden bekârlık soyadını taşımasına izin verilmesini isteyebilir.” Yani kural olarak boşanma ile birlikte kadın, evlenmeden önceki soyadına döner.

Bu geri dönüş kendiliğinden gerçekleşir; kararın kesinleşmesi sonrası nüfus siciline işlenir ve kadın eski soyadını almış olur. Herhangi bir başvuru veya ek işlem gerekmez. Ancak boşanma sonrası kadın önceki eşinin soyadını kullanmaya devam etmek isterse ayrı bir başvuru yapılmalıdır; bu husus ikinci fıkrada düzenlenmiştir.

3) Boşanma Sonrası Eski Soyadını Kullanmaya Devam Etme

TMK m.173/2 hükmü, boşanmış kadının eski eşinin soyadını kullanmaya devam etme hakkını düzenler. Bu düzenleme uyarınca “kadının, boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya bir zarar vermeyeceği ispatlanırsa, istemi üzerine hâkim, kocasının soyadını taşımasına izin verir.” Üçüncü fıkraya göre ise “Koca, koşulların değişmesi hâlinde bu iznin kaldırılmasını isteyebilir.” (TMK m.173/3).

Kadının eski soyadını kullanmaya devam etme talebi için iki şart aranır: (i) kadının bu kullanımda menfaati olması, (ii) bunun kocaya zarar vermeyeceğinin ispatlanması. Menfaat unsurunda genellikle mesleki tanınmışlık (örneğin eski soyadıyla bilimsel yayınları olan bir akademisyen, sanat dünyasında tanınan bir sanatçı, iş dünyasında ticari itibar oluşturmuş bir işletmeci) veya çocukların soyadıyla uyum sağlanması aranır. Velayeti kendisine bırakılan çocuklarla aynı soyadını taşıma isteği de menfaat olarak ileri sürülür; ancak bu gerekçenin tek başına yeterli olup olmadığı somut olayın koşullarına göre değerlendirilir ve talebin mesleki, sosyal veya ekonomik somut olgularla desteklenmesi yerinde olur. Koca’nın buna itiraz etme hakkı vardır; koca, kararın verilmesinden sonra koşulların değişmesi hâlinde iznin kaldırılmasını isteyebilir.

Soyadı Talebi Nasıl ve Ne Zaman İleri Sürülür?

TMK m.173/2 izni hâkim kendiliğinden vermez; kadının açık bir istemi gerekir. Hâkim tarafların talep sonuçlarıyla bağlı olduğundan (HMK m.26/1), talebin boşanma dava dilekçesinde veya cevap dilekçesinde açıkça yer alması gerekir. Menfaatin ve kocaya zarar verilmeyeceğinin ispatı talepte bulunan kadına düşer (TMK m.6). Bu nedenle dilekçede soyadıyla tanınılan meslek çevresi, bu soyadla yayımlanmış eserler, ticaret sicili kayıtları, mesleki odalardaki sicil bilgileri veya çocuklarla soyad birliğinin günlük hayattaki önemi somut olarak gösterilmelidir.

Kocanın izin kararının kaldırılmasını isteme hakkı ise koşulların değişmesine bağlıdır (TMK m.173/3). Kadının soyadını kullanma menfaatinin ortadan kalkması veya soyadının kocaya zarar verecek biçimde kullanılmaya başlanması bu kapsamda değerlendirilebilir. Kaldırma talebinde de ispat yükü, koşulların değiştiğini ileri süren kocaya aittir.

Soyadı Üzerindeki Hak ve İzinsiz Kullanım

Soyadı, adın bir parçası olarak kişilik hakkı kapsamında korunur. Adı çekişmeli olan kimse hakkının tespitini isteyebilir; adı haksız olarak kullanılan kimse bu kullanmanın yasaklanmasını, kullanan kusurluysa maddi zararının giderilmesini ve haksız kullanmanın türü haklı kılıyorsa manevi tazminat ödenmesini isteyebilir (TMK m.26). Bu hüküm boşanma sonrası bakımından da önem taşır: TMK m.173/2 uyarınca izin almamış kadının eski eşin soyadını mesleki veya ticari ilişkilerde kullanmayı sürdürmesi hâlinde eski eş, bu kullanmanın yasaklanmasını isteyebilir. Tersine, iznin verilmiş olması kadına bu soyadını hukuka uygun biçimde kullanma yetkisi verir ve iznin kaldırılması ancak koşulların değiştiğinin ispatıyla mümkündür (TMK m.173/3).

Boşanma sonrası kadının hem kendi soyadına dönmesi hem de eski eşin soyadını taşımaya devam etmesi dışında üçüncü bir soyadı kullanmak istemesi hâlinde ise TMK m.173 değil, adın haklı sebeple değiştirilmesine ilişkin TMK m.27 uygulanır. Bu davanın koşulları için İsim ve Soyisim Değişikliği Davası Dilekçesi Örneği sayfamıza bakabilirsiniz.

Boşanmadan Sonra Çocuğun Soyadı

Çocuk, ana ve baba evli ise ailenin soyadını taşır; ana önceki evliliğinden dolayı çifte soyadı taşıyorsa çocuk onun bekârlık soyadını taşır (TMK m.321). Maddedeki “evli değilse ananın” ibaresi Anayasa Mahkemesinin 02.07.2009 tarihli E.2005/114, K.2009/105 sayılı kararıyla iptal edilmiştir (RG 07.10.2009, S.27369; yürürlük 07.10.2010). Boşanma, evlilik içinde doğmuş çocuğun soyadını kendiliğinden değiştirmez; velayet anneye verilse bile çocuk kayıtlı soyadını korur. Çocuğun soyadının annenin soyadıyla değiştirilmesi ancak mahkeme kararıyla mümkündür ve bu talepler çocuğun üstün yararı gözetilerek değerlendirilir. Bu konuda içtihat çelişkilidir: Hukuk Genel Kurulu, evlilik içinde doğan çocuğun ergin oluncaya kadar babanın soyadını taşıyacağını ve velayet sahibi annenin bunu değiştiremeyeceğini kabul etmişken (YHGK 25.12.2013, E.2013/464, K.2013/1698), Yargıtay 2. Hukuk Dairesi daha sonraki bir kararında velayet sahibi annenin çocuğun soyadını kendi soyadıyla değiştirmesine yasal bir engel bulunmadığına karar vermiştir (Yargıtay 2. HD 09.04.2018, E.2018/1306, K.2018/4719). Bu davanın koşulları için Çocuğun Soyadının Değiştirilmesi Davası rehberimize bakabilirsiniz.

Kadının eski eşinin soyadını kullanmaya devam etmesine izin verilmesi, çoğu zaman bu soyad farklılığının yol açacağı güçlüklerin önlenmesi amacıyla istenir. Anne ile çocuğun farklı soyadları taşıması okul, sağlık ve seyahat işlemlerinde açıklama yükü doğurabileceğinden, TMK m.173/2 talebinde bu somut güçlüklerin belgelerle anlatılması talebin değerlendirilmesinde önem taşır.

Boşanma Davası Sürerken ve Dava Dilekçesinde Soyadı Talepleri

Soyadına ilişkin taleplerin çoğu boşanma davasıyla aynı dosyada ileri sürülür. Hâkim taleple bağlı olduğundan (HMK m.26/1), dilekçede hangi talebin hangi maddeye dayandığı açıkça gösterilmelidir:

Boşanma davası devam ederken kadının yalnızca kızlık soyadını kullanma talebi de reddedilmemektedir. Kütahya 1. Aile Mahkemesi bu talebi kabul etmiş, bölge adliye mahkemesi kocanın istinaf başvurusunu reddetmiş; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de kararı oy birliğiyle onamıştır (Yargıtay 2. HD 09.11.2023, E.2023/5264, K.2023/5332). Karar, kızlık soyadını kullanmak için haklı bir gerekçe aranmayacağını belirten Hukuk Genel Kurulu kararına (YHGK 30.09.2015, E.2014/2-889, K.2015/2011, oy çokluğu) ve temel haklara ilişkin milletlerarası antlaşmaların kanunlarla çatışmasında antlaşma hükümlerinin esas alınacağını öngören Anayasa m.90/5’e dayanır.

Dilekçede talep sonucu, her talep ayrı bir bent olacak biçimde kurulmalıdır. Örneğin: “TMK m.173/2 uyarınca davacının, davalının soyadını kullanmaya devam etmesine izin verilmesine”; dava sürerken kendi soyadına dönmek isteyen kadın bakımından ise “davacının yalnızca evlenmeden önceki soyadını kullanmasına ve nüfus kaydının buna göre düzeltilmesine” biçiminde. Menfaat iddiası, mesleki sicil kayıtları, yayınlar veya ticaret sicili belgeleriyle desteklenmelidir. Dilekçe kalıpları için isim ve soyisim değişikliği dilekçe örneğimize de bakabilirsiniz.

4) Anayasa Mahkemesi Kararları ve Yeni Yaklaşım

Kadının soyadı meselesi hem norm denetimi hem bireysel başvuru yoluyla uzun bir süreç geçirmiştir. Anayasa Mahkemesi aynı kurala yönelik itirazları 1998 ve 2011 yıllarında reddetmiştir (E.1997/61, K.1998/59; E.2009/85, K.2011/49). Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ise 2004 tarihli Ünal Tekeli/Türkiye kararında (başvuru no. 29865/96) kadının evlenmeden önceki soyadını tek başına kullanmasına izin verilmemesini Sözleşme’nin 8. maddesiyle bağlantılı olarak 14. maddesinin ihlali saymıştır. Anayasa Mahkemesi 2013’ten itibaren bireysel başvurularda kadının yalnızca kendi soyadını kullanmasına izin verilmemesini kişilik hakkının ihlali olarak değerlendirmiş ve son olarak 2023’teki norm denetimi kararıyla kuralı iptal etmiştir.

Anayasa Mahkemesi kararları Resmî Gazete’de yayımlanır ve yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzel kişileri bağlar (Anayasa m.153/6). Temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların çatışması hâlinde de antlaşma hükümleri esas alınır (Anayasa m.90/5). Buna rağmen iptalden sonra yeni bir kanun çıkarılmadığından ve nüfus mevzuatındaki eski içerikli düzenlemeler nedeniyle uygulamada evli kadınların yalnızca kendi soyadını kullanma yönündeki idari başvurularının reddedildiği durumlar görülmektedir. Bu hâlde yargı yoluna başvurulması gerekir.

Evlilik süresince yalnızca kendi soyadını kullanan kadın bakımından boşanma, soyadında bir değişiklik doğurmaz; çünkü boşanmada kadın evlenmeden önceki soyadını yeniden alır (TMK m.173/1) ve bu soyad zaten kullandığı soyaddır. Evlilik içinde soyadı konusunda karar almak isteyenler için Evli Kadın Kendi Soyadını Tek Başına Kullanabilir mi? rehberimize bakabilirsiniz.

Anayasa Mahkemesi’nin iptal gerekçesi, evlilik birliğinde eşlerin eşitliğini esas alan Medeni Kanun sistemiyle de örtüşür. Evlenmeyle eşler arasında evlilik birliği kurulur ve eşler bu birliğin mutluluğunu elbirliğiyle sağlamakla yükümlüdür (TMK m.185); eşler oturacakları konutu birlikte seçer, birliği beraberce yönetir ve giderlere güçleri oranında katılır (TMK m.186). Mahkeme, nüfus kayıtlarında karışıklığın önlenmesi ve soybağının sağlıklı tespitindeki kamu yararının yalnızca kadının kocasının soyadını almasıyla sağlanamayacağını, bu amacın T.C. kimlik numarası ve nüfus kayıt sistemiyle de gerçekleştirilebileceğini belirtmiştir. Kimlik numarasının kişiye bir defa verilip değiştirilememesi (5490 s.K. m.46/1) bu değerlendirmenin mevzuattaki karşılığıdır.

5) Çift Soyadı Kullanımı ve Uygulama

Çift soyadı imkânı, iptal edilen TMK m.187 birinci cümlesinin ikinci kısmında yer alıyordu: kadın evlendirme memuruna veya daha sonra nüfus idaresine yazılı başvuruyla kocasının soyadı önünde önceki soyadını da kullanabiliyordu. Örneğin evlenmeden önce “Ayşe Yılmaz” olan kadın “Ahmet Kaya” ile evlendiğinde “Ayşe Yılmaz Kaya” soyadını taşıyabiliyordu. İptal hükmü birinci cümlenin tamamını kapsadığından çift soyadının kanuni dayanağı da bu cümleyle birlikte ortadan kalkmıştır; uygulamanın bugün hangi esasa göre yürüdüğü nüfus idaresinden teyit edilmelidir.

Evlilik sırasında çift soyadı taşıyan kadın boşandığında evlenmeden önceki soyadını yeniden alır (TMK m.173/1); koca soyadı kayıttan çıkar ve bunun için ayrı bir başvuru gerekmez. Çift soyadı taşıyan ananın çocuğu bakımından ise Kanun ayrıca düzenleme yapmıştır: ana önceki evliliğinden dolayı çifte soyadı taşıyorsa çocuk onun bekârlık soyadını taşır (TMK m.321).

6) Erkeğin Boşanma Sonrası Soyadı Durumu

Türk hukukunda erkek, evlilik sırasında ve sonrasında kendi soyadını korur. Evlilik erkeğin soyadını etkilemez; boşanma da erkeğin soyadı statüsünde herhangi bir değişiklik yaratmaz. Bu durum, evlilik ve boşanmada erkeğin soyadına ilişkin hiçbir düzenleme yapılmamış olmasının doğal sonucudur.

Ancak erkeğin boşanma sonrası kadının eski eşinin soyadını kullanmasına itiraz hakkı vardır. TMK m.173/3 uyarınca koca, kadının eski soyadını kullanma iznini kaldırma talebinde bulunabilir; ancak bunun için koşulların değişmesi gerekir. Örneğin kadının eski soyadını kullanma menfaatinin ortadan kalkması (mesleki kariyerin sona ermesi, ticari itibarın kaybolması vb.) veya kadının eski soyadını istismar biçiminde kullanması (koca aleyhinde kötü niyetli faaliyetler) gibi durumlar iznin kaldırılmasına yol açabilir.

7) Nüfus Kaydı ve Resmi Belgelerde Uygulama

Boşanma kararı kesinleşince mahkeme kararı nüfus müdürlüğüne bildirilir ve kadının soyadı otomatik olarak bekârlık soyadına dönüştürülür. Bu değişiklik nüfus kayıtlarına işlenir; kadına yeni kimlik kartı çıkarılır. Kadın, eski kimliği ile birlikte nüfus müdürlüğüne başvurarak yeni kimlik almalıdır. Ayrıca pasaport, ehliyet, banka hesapları, tapu kayıtları, işyeri kayıtları gibi tüm resmi belgelerin de güncellenmesi gerekir.

Boşanma kararlarında kadının evlenmeden önceki soyadı ile aile kütüğünde kayıtlı olduğu yer bilgilerine yer verilmesi zorunludur (5490 s.K. m.27); bu bilgiler boşanma kesinleştikten sonra kadının soyadının nüfus kaydına doğru işlenmesini sağlar. Evlenen kadının kaydı kocasının hanesine taşınır; kocası ölen kadın ise yeniden evlenmedikçe ölen kocasının aile kütüğünde kalır, ancak dilerse babasının kütüğüne dönebilir (5490 s.K. m.23/2). Evlenen kadının kaydının kocasının hanesine taşınmasını öngören birinci cümle Anayasa Mahkemesine taşınmış; Mahkeme bu kuralı nüfus sistemine ilişkin teknik bir düzenleme sayarak Anayasa’ya aykırı bulmamış ve itirazı oy çokluğuyla reddetmiştir (AYM 04.06.2026, E.2025/216, K.2026/128, RG 10.08.2026, S.33336). Hane kaydı soyadından ayrı bir konudur; bu karar kadının soyadı hakkını etkilemez. Mahkeme boşanan kadının eski eşinin soyadını taşımasına izin vermişse, bu izin kararı da nüfus kaydına işlenir ve kadın izin kaldırılıncaya kadar bu soyadını kullanmaya devam eder (TMK m.173/2-3). T.C. kimlik numarası soyadı değişikliğinden etkilenmez; kişiye bir defa verilir ve değiştirilemez (5490 s.K. m.46/1).

Mesleki ve Ticari Kayıtlarda Soyadı

Soyadı değişikliği yalnızca kimlik kartını değil, kişinin mesleki ve ticari kayıtlarını da etkiler. Bir ticari işletmeye sahip gerçek kişinin ticaret unvanı ad ve soyadından oluştuğundan (TTK m.41), soyadı değişen kadın tacirin unvan değişikliğini ticaret siciline tescil ettirmesi gerekebilir. Meslek odası ve baro sicilleri, yayımlanmış eserler ve internet üzerindeki mesleki görünürlük de bu değişiklikten etkilenir. Boşanma sonrası eski eşin soyadını kullanmaya devam etme izninin en sık istendiği durumlar, bu kayıtların ve mesleki tanınırlığın korunmasına ilişkindir. Kimlik ve pasaport işlemleri için Boşanmadan Sonra Kimlik, Pasaport ve Nüfus Kaydı Nasıl Güncellenir? rehberimize bakabilirsiniz.

8) İptal Sonrası Başvuru Yolları ve Yol Haritası

TMK m.187’nin birinci cümlesinin iptalinden sonra evli kadının yalnızca kendi soyadını kullanma talebinde ilk adım, nüfus müdürlüğüne yazılı başvurudur. Başvurunun reddedilmesi hâlinde kayıt değişikliği mahkeme kararını gerektirir; çünkü kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerinin hiçbir kaydı düzeltilemez (5490 s.K. m.35/1). Nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme davaları yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde nüfus müdürü veya görevlendireceği nüfus memuru huzuru ile görülür (5490 s.K. m.36/1-a). Evli kadının yalnız bekârlık soyadını kullanma talebinde ise Yargıtay Hukuk Genel Kurulu aile mahkemesinin kabul kararını onamış ve haklı neden aranmayacağını kabul etmiştir (YHGK, 30.09.2015, E.2014/2-889, K.2015/2011; oy çokluğu); bu talepte dava aile mahkemesinde açılmalıdır. Aynı ilke boşanma davası sürerken verilen bir kabul kararında da uygulanmış ve Yargıtay tarafından onanmıştır (Yargıtay 2. HD 09.11.2023, E.2023/5264, K.2023/5332). Uygulamadaki ayrıntılar için evlendikten sonra kadın yalnızca kendi soyadını kullanabilir mi rehberimize bakabilirsiniz.

Olağan kanun yolları tüketildikten sonra hak ihlali devam ediyorsa Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolu açıktır. Herkes Anayasa’da güvence altına alınmış ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki temel hak ve özgürlüklerinden birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir; başvuru için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır (Anayasa m.148/3). Bireysel başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır (6216 s.K. m.47/5).

Boşanma davasında eski eşinizin soyadını taşımaya devam etme talebinizi kurmak, verilmiş bir izin kararının kaldırılmasını istemek veya evlilik içindeki soyadı tercihinizi hukuki zemine oturtmak için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanma sonrası kadın hangi soyadını alır?

TMK m.173 uyarınca boşanma hâlinde kadın, evlenmeden önceki soyadına döner. Bu geri dönüş kendiliğinden gerçekleşir; kararın kesinleşmesi sonrası nüfus siciline işlenir. Kadın ayrı bir başvuru yapmak zorunda değildir; ancak yeni kimlik kartı almalıdır.

Boşanmış kadın eski kocasının soyadını kullanmaya devam edebilir mi?

Evet. TMK m.173/2 uyarınca kadın, boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunu ve bunun kocaya zarar vermeyeceğini ispatlarsa mahkeme kararıyla eski soyadını kullanmaya devam edebilir. Menfaat unsuru genellikle mesleki tanınmışlık veya çocukların soyadıyla uyum sağlanması gerekçesiyle ispatlanır.

Evli kadın yalnızca kendi soyadını kullanabilir mi?

Anayasa Mahkemesi, kadının evlenmekle kocasının soyadını almasını öngören TMK m.187’nin birinci cümlesini 22.02.2023 tarihli E.2022/155, K.2023/38 sayılı kararıyla iptal etmiş; iptal 28.01.2024’te yürürlüğe girmiştir. Yerine yeni kanun hükmü getirilmediğinden uygulamada idari başvuruların reddedildiği durumlarda yargı yoluna başvurulması gerekebilir.

Kadın çift soyadı nasıl kullanır?

TMK m.187’nin iptal edilen birinci cümlesi, kadının evlendirme memuruna veya sonradan nüfus idaresine yazılı başvuruyla kocasının soyadı önünde kendi bekârlık soyadını da kullanabilmesini öngörüyordu; iptalden sonra uygulamanın dayanağı nüfus idaresinden teyit edilmelidir. Örneğin “Ayşe Yılmaz Kaya” biçiminde çift soyadı taşır. Boşanma sonrası koca soyadı çıkar, kadın sadece bekârlık soyadını taşımaya döner.

Eski kocanın soyadını kullanma izni kaldırılabilir mi?

Evet. TMK m.173/3 uyarınca koca, koşulların değişmesi hâlinde iznin kaldırılmasını isteyebilir. Örneğin kadının eski soyadını kullanma menfaatinin ortadan kalkması (mesleki kariyerin sona ermesi) veya kadının eski soyadını kötü niyetle kullanması durumlarında koca’nın talebi üzerine mahkeme izni kaldırabilir.

Boşanma sonrası kimlik kartını yenilemek zorunlu mu?

Evet. Boşanma kararı kesinleşince kadının soyadı nüfus kaydında değişir. Kadın, eski kimliği ile nüfus müdürlüğüne başvurarak yeni kimlik almalıdır. Ayrıca pasaport, ehliyet, banka hesapları, tapu kayıtları gibi tüm resmi belgelerin de güncellenmesi gerekir. T.C. kimlik numarası ise değişmez (5490 s.K. m.46/1).

Erkek boşanma sonrası soyadını değiştirir mi?

Hayır. Türk hukukunda erkek, evlilik sırasında ve sonrasında kendi soyadını korur. Evlilik ya da boşanma erkeğin soyadı statüsünde herhangi bir değişiklik yaratmaz.

Evlenmeden önce dul idim; boşanınca hangi soyadını alırım?

Boşanan kadın kural olarak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır; bu soyad önceki evlilikten kalan soyad olabilir. Kadın evlenmeden önce dul idiyse hâkimden bekârlık soyadını taşımasına izin verilmesini isteyebilir (TMK m.173/1).

Boşanmadan sonra çocuğumun soyadı değişir mi?

Hayır. Ana ve babası evli olan çocuk ailenin soyadını taşır (TMK m.321) ve boşanma bu soyadı kendiliğinden değiştirmez. Velayet anneye verilmiş olsa bile çocuğun soyadının annenin soyadıyla değiştirilmesi mahkeme kararını gerektirir.

Nüfus müdürlüğü yalnızca kendi soyadımı kullanma başvurumu reddetti; ne yapabilirim?

Kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kaydı düzeltilemeyeceğinden (5490 s.K. m.35/1) yargı yoluna başvurmanız gerekir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, evli kadının yalnız kızlık soyadını kullanma talebinde aile mahkemesinin kabul kararını onamış ve haklı neden aranmayacağını kabul etmiştir (YHGK, 30.09.2015, E.2014/2-889, K.2015/2011); bu nedenle dava aile mahkemesinde, aile mahkemesi bulunmayan yerlerde aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde açılır. Talebin dayanağı, TMK m.187’yi iptal eden Anayasa Mahkemesi kararıdır (E.2022/155, K.2023/38). Kanun yolları tükendikten sonra otuz gün içinde bireysel başvuru yapılabilir (6216 s.K. m.47/5).

Eski eşim izin almadan soyadımı kullanmaya devam ediyor; ne yapabilirim?

Boşanma ile kadın evlenmeden önceki soyadını yeniden alır (TMK m.173/1); eski eşin soyadını taşıyabilmesi hâkimin iznine bağlıdır (TMK m.173/2). İzin almadan bu soyadını özellikle mesleki veya ticari ilişkilerde kullanmaya devam etmesi hâlinde, adı haksız olarak kullanılan kişi olarak bu kullanmanın yasaklanmasını, kusur varsa maddi ve şartları varsa manevi tazminat isteyebilirsiniz (TMK m.26).

2024’ten önce evlenip eşimin soyadını aldım; yalnızca kendi soyadıma dönebilir miyim?

İptal kararları geriye yürümez (Anayasa m.153/5); bu nedenle iptal, önceki evliliklerde yapılmış kayıtları kendiliğinden değiştirmez. Ancak TMK m.187’nin birinci cümlesi 28.01.2024’ten itibaren yürürlükte olmadığından, evliliği devam eden kadının yalnızca kendi soyadını kullanma talebiyle nüfus müdürlüğüne başvurması ve ret hâlinde yargı yoluna gitmesi mümkündür. Anayasa Mahkemesi iptalden önceki dönem için de bireysel başvurularda kişilik hakkı ihlali tespit etmiştir.

Yeniden evlenirsem eski eşimin soyadını kullanma iznim ne olur?

TMK m.173/3 uyarınca koca, koşulların değişmesi hâlinde iznin kaldırılmasını isteyebilir. Kadının yeniden evlenmesi, eski eşin soyadını taşımadaki menfaatin devam edip etmediğinin yeniden değerlendirilmesini gerektiren bir koşul değişikliği olarak ileri sürülebilir; iznin kaldırılması mahkeme kararına bağlıdır.

Eski eşimin soyadını kullanma iznini boşanma davasından sonra isteyebilir miyim?

TMK m.173/2 izni kadının istemi üzerine verilir ve hâkim talep olmadan karar veremez (HMK m.26/1). Bu nedenle talebin boşanma davasında açıkça ileri sürülmesi en güvenli yoldur. Davada istenmemişse sonradan açılacak davanın dinlenip dinlenmeyeceği somut olayın koşullarına göre değerlendirilmelidir.

Boşanma davası sürerken yalnızca kendi soyadımı kullanabilir miyim?

Evet, mahkemeden istenebilir. Kütahya 1. Aile Mahkemesinin boşanma davası devam ederken kadının yalnızca kızlık soyadını kullanmasına izin veren kararı Yargıtay tarafından onanmıştır (Yargıtay 2. HD 09.11.2023, E.2023/5264, K.2023/5332). Hukuk Genel Kurulu’na göre bu talep için haklı bir gerekçe aranmaz (YHGK 30.09.2015, E.2014/2-889, K.2015/2011).

Evlenince nüfus kaydımın kocamın hanesine taşınması zorunlu mu?

Evet. 5490 sayılı Kanun m.23/2 uyarınca evlenen kadının kaydı kocasının hanesine taşınır. Anayasa Mahkemesi bu kuralı nüfus sistemine ilişkin teknik bir düzenleme olarak değerlendirmiş ve iptal etmemiştir (AYM 04.06.2026, E.2025/216, K.2026/128). Hane kaydı soyadından ayrı bir konudur.

Velayet bende; çocuğumun soyadını kendi soyadımla değiştirebilir miyim?

Ancak mahkeme kararıyla ve çocuğun üstün yararı gözetilerek. İçtihat çelişkilidir: Hukuk Genel Kurulu evlilik içinde doğan çocuğun ergin oluncaya kadar babanın soyadını taşıyacağını kabul etmiş (YHGK 25.12.2013, E.2013/464, K.2013/1698), Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ise daha sonra velayet sahibi annenin bu talebine yasal engel bulunmadığına karar vermiştir (Yargıtay 2. HD 09.04.2018, E.2018/1306, K.2018/4719).