Boşanmış Kadının Soyadı Kullanma İzni Dava Dilekçesi Örneği: TMK 173/2, Harç, Süre ve İznin Kaldırılması

Boşanan kadın, boşanma kararının kesinleşmesiyle evlenmeden önceki soyadına kendiliğinden döner (TMK m.173/1). Eski eşinin soyadını taşımaya devam edebilmesi için bu soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunu ve bunun eski eşe zarar vermeyeceğini ispatlaması gerekir; bu iki şart ispatlanırsa hâkim izin verir (TMK m.173/2). Talep boşanma davasında, davalı kadın bakımından karşı davayla veya boşanma kesinleştikten sonra ayrı bir davayla ileri sürülür. Yargıtay bu talebi boşanmanın eki saymaz ve harca tabi tutar; ayrı davada TMK m.178’in bir yıllık zamanaşımı gündeme gelir. Koşullar değişirse eski eş iznin kaldırılmasını isteyebilir (TMK m.173/3). Aşağıda üç dilekçe örneği bulunuyor.

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• TMK 173: kural ve istisna
• Birinci şart: menfaat
• İkinci şart: zarar vermemek
• Çocuklarla aynı soyadı
• Talep ne zaman ileri sürülür?
• Harç ve “boşanmanın eki” sorunu
• Süre: TMK 178
• Görevli ve yetkili mahkeme
• Anlaşmalı boşanmada soyadı
• İznin kaldırılması
• Nüfusa tescil
• TMK 187 iptalinin etkisi
• İptal, ayrılık ve ölüm hâlleri
• Dilekçe örnekleri
• Örnek senaryolar
• Yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

Konunun genel anlatımı için boşanan kadının koca soyadını kullanması ve boşandım ama eşimin soyadını kullanmak istiyorum yazılarımıza bakabilirsiniz.

TMK 173: Kural, İstisna ve İznin Kaldırılması

TMK m.173 üç fıkradan oluşur. Birinci fıkraya göre boşanma hâlinde kadın, evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur; ancak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Kadın evlenmeden önce dul idiyse hâkimden bekârlık soyadını taşımasına izin verilmesini isteyebilir. İkinci fıkra istisnayı düzenler: kadının boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya bir zarar vermeyeceği ispatlanırsa, istemi üzerine hâkim, kocasının soyadını taşımasına izin verir. Üçüncü fıkraya göre koca, koşulların değişmesi hâlinde bu iznin kaldırılmasını isteyebilir.

Kanun “izin verebilir” değil “izin verir” demektedir. Bu nedenle iki şart ispatlandığında hâkimin takdir yetkisi yoktur; tartışma şartların ispatlanıp ispatlanmadığı üzerinde yoğunlaşır. İzin hâkim tarafından kendiliğinden verilmez, kadının açık bir istemi gerekir. İstem yoksa kesinleşen boşanma kararıyla kadın, nüfus kaydında evlenmeden önceki soyadına döner.

Boşanma sonrası soyadının bütün yönleri için boşanmadan sonra kadının soyadı yazımıza bakabilirsiniz.

Birinci Şart: Soyadını Kullanmakta Menfaat

Menfaat, kadının eski eşinin soyadını taşımaya devam etmesinde korunmaya değer bir yararının bulunmasıdır. Uygulamada en güçlü menfaat, kadının mesleki, ticari, bilimsel veya sanatsal hayatında bu soyadıyla tanınmasıdır. Yargıtay, kadının evlilik soyadıyla tanınmış olmasını menfaat olarak kabul etmiş ve ret kararını bozmuştur (Y2HD, 27.05.2013, E.2012/20089, K.2013/14380). Yirmi altı yıl süren evlilik boyunca belgelerde evlilik soyadının kullanılmasını da şartların gerçekleştiğine yeterli saymıştır (Y2HD, 19.03.2009, E.2007/19005, K.2009/5094).

Menfaat yalnız meslek çevresiyle sınırlı değildir. Vatandaşlık sürecinde ailenin soyadını alıp uzun süre kullanan kadının da menfaati bulunduğu kabul edilmiştir (Y2HD, 17.03.2016, E.2016/1506, K.2016/5170). Kararlar ikincil kaynaktan aktarılmıştır. Menfaat soyut bir istekle değil belgeyle gösterilir; dilekçede her menfaat olgusunun hangi delille ispatlanacağı yazılmalıdır (HMK m.194).

Menfaatin ispatında belge sayısından çok belgelerin tutarlılığı önemlidir. Diploma, uzmanlık belgesi, oda kaydı ve yayınların aynı soyadını taşıması, mahkemeye kadının bu soyadıyla kurulmuş bir kimliği olduğunu gösterir.

İkinci Şart: Eski Eşe Zarar Vermemek

Kanun, soyadının kullanılmasının kocaya bir zarar vermeyeceğinin de ispatlanmasını arar (TMK m.173/2). Kanunun ifadesine göre bu şartın ispatı da izin isteyen kadına düşer (TMK m.6). Olumsuz bir olgunun ispatı güç olduğundan uygulamada kadın, soyadını hangi alanda ve nasıl kullanacağını, eski eşin itibarını veya ticari faaliyetini etkileyecek bir kullanımın söz konusu olmadığını somut olgularla gösterir. Eski eşin soyut bir “istemiyorum” beyanı zarar sayılmaz; zarar iddiası da somut olmalıdır.

Eski eşin ticari veya sosyal itibarının zedelenmesi tehlikesi, iznin verilmemesi için ileri sürülebilecek tipik bir sebeptir. Örneğin kadının eski eşle aynı sektörde rakip bir işletme kurup bu soyadını ticari unvanında kullanması, karıştırılma tehlikesi yaratabilir. Buna karşılık kadının farklı bir meslek alanında, kendi adına ve kendi sorumluluğunda bu soyadını kullanması kural olarak eski eşe zarar vermez. Eski eşin açık muvafakati ise zarar yokluğunun en güçlü delilidir.

Eski eşin itirazlarına dilekçede ayrı bir başlık açmadan, zarar şartını anlatan husus içinde cevap verilmelidir. Muvafakat alınabiliyorsa yazılı olarak alınması veya duruşmada tutanağa geçirilmesi yargılamayı kısaltır.

Çocuklarla Aynı Soyadını Taşımak Yeterli mi?

Velayeti kendisine verilen annenin çocuklarla aynı soyadını taşıma isteği en sık ileri sürülen gerekçedir. Yargıtay, çocukların menfaatinin tek başına yeterli olmadığını, kanunun çocukların değil kadının menfaatinin varlığını esas aldığını belirterek kabul kararını bozmuştur (Y2HD, 23.06.2015, E.2015/12024, K.2015/13284; ikincil kaynak). Bu nedenle çocuk gerekçesi tek başına değil, kadının kendi mesleki, sosyal veya belgesel menfaatiyle birlikte ileri sürülmelidir.

Annenin amacı çocuklarla aynı soyadını taşımaksa ikinci bir yol, çocuğun soyadının annenin soyadıyla değiştirilmesidir. Bu dava TMK m.173’e değil, çocuğun soyadına ilişkin kurallara ve çocuğun üstün yararına dayanır; şartları da farklıdır.

Çocuğun soyadı için boşanmadan sonra çocuğun soyadı ve çocuğun soyadının değiştirilmesi davası yazılarımıza bakabilirsiniz.

Talep Ne Zaman ve Nasıl İleri Sürülür?

Soyadı izni üç yoldan istenebilir. Davacı kadın talebini boşanma dava dilekçesinde ileri sürer. Davalı kadın, cevap dilekçesiyle veya esasa cevap süresi içinde ayrı bir dilekçeyle karşı dava açarak talepte bulunur (HMK m.133/1). Boşanma davasında talep edilmemişse kadın, boşanma kesinleştikten sonra eski eşe karşı ayrı bir dava açabilir.

Ayrı dava, boşanma kesinleşmeden görülemez. Yargıtay, boşanma hükmü kesinleşmediği için reddedilen davada yargılama sırasında boşanmanın kesinleştiğini, bu nedenle delillerin toplanıp esas hakkında karar verilmesi gerektiğini belirterek ret kararını bozmuştur (Y2HD, 03.03.2016, E.2015/22792, K.2016/4009; ikincil kaynak). Boşanma davasında istenen izin ise boşanma hükmüyle birlikte kesinleşir ve nüfus kaydı izinli soyadıyla işlenir; bu yol, kayıtların iki kez değişmesini önler.

Karşı davanın şartları için boşanmada karşı dava, dilekçeler aşaması için replik ve düplik dilekçesi, karşı dava için karşı dava dilekçesi örneği yazılarımıza bakabilirsiniz.

Harç ve “Boşanmanın Eki” Sorunu

Boşanma davasında ileri sürülen maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası boşanmanın eki sayılan taleplerdendir. Hukuk Genel Kurulu bu taleplerin bile dilekçeler aşamasından sonra ancak ıslah veya açık muvafakatle ileri sürülebileceğini kabul etmiştir (YHGK, 07.03.2018, E.2017/2-1580, K.2018/446). Soyadı izni ise bu gruba girmez. Yargıtay, soyadı izni talebinin boşanmanın eki olmadığını ve harç alındıktan sonra delillere göre karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir (Y2HD, 27.12.2006, E.2006/12064, K.2006/18507; ikincil kaynak).

Bu kararın pratik sonucu şudur: boşanma davasında soyadı izni istenecekse talebin harcı ayrıca yatırılmalıdır. Davalı kadının talebini cevap dilekçesinde bir cümleyle geçmesi, harç yatırılmadığı ve karşı dava açılmadığı için hüküm kurulmasına yetmeyebilir; güvenli yol harcı yatırılmış bir karşı davadır. Soyadı izni para ile ölçülemeyen bir talep olduğundan maktu harca tabidir.

Tutarlar 2026 yılı tarifesine göredir ve ikincil kaynaktan aktarılmıştır. Harç hesabının genel kuralları için boşanmada maktu ve nispi harç, boşanmanın eki sayılan tazminat talepleri için boşanmada tazminat talebi dilekçesi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Süre: TMK 178’in Bir Yıllık Zamanaşımı

TMK m.173’te soyadı izni için özel bir süre öngörülmemiştir. Ancak TMK m.178’e göre evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Yargıtay, soyadı izni davasında bu sürenin hak düşürücü süre gibi kendiliğinden dikkate alınmasını usul ve yasaya aykırı bulmuş ve zamanaşımı def’inin cevap süresinde ileri sürülmesi gerektiğini belirtmiştir (Y2HD, 10.05.2004, E.2004/5317, K.2004/5992; ikincil kaynak).

Bu kararlardan çıkan sonuç iki yönlüdür. Ayrı dava açacak kadın, boşanmanın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde dava açmalıdır. Bir yıl geçtikten sonra açılan davada ise eski eş zamanaşımı def’ini cevap dilekçesinde açıkça ileri sürmezse mahkeme süreyi kendiliğinden gözetemez. Hukuk Genel Kurulu da zamanaşımı def’inin açık ve duraksamaya yer vermeyecek biçimde ileri sürülmesi gerektiğini vurgulamaktadır (YHGK, 08.04.2015, E.2013/1597, K.2015/1165).

Kesinleşme tarihinin nasıl belirleneceği için boşanma kararının kesinleşme şerhi yazımıza bakabilirsiniz.

Görevli ve Yetkili Mahkeme, Yargılama Usulü

Soyadı izni TMK’nın aile hukuku hükümlerinden doğduğundan dava aile mahkemesinde görülür (4787 s.K. m.4); aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Yargıtay, soyadına ilişkin bir davada aile mahkemesinin görevli olduğunu kanun yararına bozma kararıyla belirtmiştir (Y2HD, 23.01.2025, E.2024/10637, K.2025/695). Bu dava, haklı sebebe dayanan ad ve soyadı değişikliği davasıyla karıştırılmamalıdır; o dava asliye hukuk mahkemesinde nüfus müdürü huzuruyla görülür (5490 s.K. m.36/1-a).

Talep boşanma davasında ileri sürülüyorsa boşanma davasının yetki kuralı uygulanır: eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa en az altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi (TMK m.168). Ayrı davada genel yetki kuralı geçerlidir ve davalı eski eşin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (HMK m.6). Soyadı izni davası basit yargılama usulüne tabi işleri sayan HMK m.316’da yer almadığından yazılı yargılama usulüne göre görülür.

Haklı sebebe dayanan değişiklik davası için isim ve soyisim değişikliği davası, istinaf için boşanmada istinaf dilekçesi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Anlaşmalı Boşanmada Soyadı Maddesi

Anlaşmalı boşanmada hâkim, tarafların boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi uygun bulmalıdır (TMK m.166/3). Boşanmanın fer’î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz (TMK m.184/5). Soyadı izni de protokolde düzenlenebilir. Eski eşin protokolde açıkça muvafakat etmesi, zarar şartına ilişkin tartışmayı büyük ölçüde ortadan kaldırır; ancak izin yine hâkim kararıyla verilir ve hâkim menfaat şartını denetleyebilir.

Protokole şu şekilde bir madde yazılabilir: “Davacı kadın, [meslek] olarak çalıştığı ve mesleki çevresinde [soyadı] soyadıyla tanındığı için boşanmadan sonra da bu soyadını taşımak istemektedir. Davalı, bu kullanımın kendisine bir zarar vermeyeceğini kabul eder ve TMK 173/2 uyarınca izin verilmesine muvafakat eder.” Menfaati gösteren belgeler duruşmada sunulmalı ve talebin harcı yatırılmalıdır.

Protokolün diğer maddeleri için anlaşmalı boşanma protokolü örneği, dilekçe için anlaşmalı boşanma dava dilekçesi yazılarımıza bakabilirsiniz.

İznin Kaldırılması (TMK 173/3)

Koca, koşulların değişmesi hâlinde verilen iznin kaldırılmasını isteyebilir (TMK m.173/3). Anayasa Mahkemesi bu fıkradaki “koca” sözcüğüne yönelik itirazı reddetmiş; gerekçede kadının da koşullar değiştiğinde veya menfaati kalmadığında iznin kaldırılmasını isteyebileceğini belirtmiştir (AYM, 01.03.2012, E.2011/51, K.2012/32; RG 21.07.2012, 28360). Kanunda kaldırma davası için bir süre öngörülmemiştir.

Kaldırma davasında koşulların değiştiğini ispat yükü davacı eski eştedir. Yargıtay, eski eşin somut bir zarar ispatlayamadığı davada iznin kaldırılmasına ilişkin kararı bozmuş (Y2HD, 21.12.2021, E.2021/7518, K.2021/9872), reddedilmesi gereken bir kaldırma talebinin kabulünü de bozma sebebi saymıştır (Y2HD, 14.11.2013, E.2013/6259, K.2013/26355). Buna karşılık kadının başka biriyle fiilen birlikte yaşadığı ve bu birliktelikten çocuk sahibi olduğu bir olayda menfaatin kalmadığı ve kaldırma talebinin kabul edilmesi gerektiği belirtilmiştir (Y2HD, 04.10.2022, E.2022/8087, K.2022/7712). Kararlar ikincil kaynaktan aktarılmıştır.

İzin alan kadının soyadını izin kararındaki amaç doğrultusunda kullanması, ileride açılabilecek bir kaldırma davasında en güçlü savunmadır.

Nüfusa Tescil ve Kayıtların Güncellenmesi

Boşanma kararlarında tarafların kimlik bilgileri, kadının evlenmeden önceki soyadı ve aile kütüğünde kayıtlı olduğu yer yer alır (5490 s.K. m.27). Mahkeme yazı işleri müdürü kesinleşen kararı on gün içinde nüfus müdürlüğüne bildirir (5490 s.K. m.55). İzin boşanma kararıyla verilmişse kayıt doğrudan izinli soyadıyla işlenir; izin sonradan alınırsa kayıt önce bekârlık soyadına döner, izin kararı kesinleşince yeniden değişir.

Kayıt güncellemesinin ayrıntısı için boşanma sonrası kimlik, pasaport ve nüfus güncelleme yazımıza bakabilirsiniz.

TMK 187 İptalinin Soyadı İznine Etkisi

Anayasa Mahkemesi, kadının evlenmekle kocasının soyadını alacağını öngören TMK m.187’yi eşitlik ilkesine aykırı bularak iptal etmiştir (AYM, 22.02.2023, E.2022/155, K.2023/38). Karar 28.04.2023 tarihli Resmî Gazetede yayımlanmış ve 28.01.2024’te yürürlüğe girmiştir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu daha önce de evli kadının yalnız bekârlık soyadını kullanabilmesi için haklı bir sebep aranmayacağını kabul etmişti (YHGK, 30.09.2015, E.2014/2-889, K.2015/2011). 2024’te 9. Yargı Paketi teklifine konulan soyadı düzenlemesi tekliften çıkarılmış, 7589 sayılı Kanun da bu konuda bir hüküm getirmemiştir.

Bu gelişmeler TMK m.173’ün şartlarını değiştirmemiştir. Evlenirken eşinin soyadını alan kadın boşanınca yine evlenmeden önceki soyadına döner ve eski eşinin soyadını taşımak için menfaat ve zarar yokluğunu ispatlamak zorundadır. Evlilikte yalnız kendi soyadını kullanan kadın bakımından ise boşanma soyadında bir değişiklik doğurmaz.

Evlilik içindeki soyadı için evlendikten sonra kadın yalnızca kendi soyadını kullanabilir mi ve evli kadının kendi soyadı ve AYM kararı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Evliliğin İptali, Ayrılık ve Ölüm Hâlinde Soyadı

Soyadı izni yalnız boşanmada gündeme gelmez. Evliliğin iptalinde evlenirken iyiniyetli bulunan eş, bu evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur; mal rejiminin tasfiyesi, tazminat, nafaka ve soyadı hakkında boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır (TMK m.158). Bu nedenle iptal davasında da kadın, TMK m.173/2’deki şartlarla eski eşinin soyadını taşıma izni isteyebilir.

Ayrılık kararı evliliği sona erdirmediğinden kadının soyadını değiştirmez; ayrılık süresi sonunda boşanmaya karar verilirse soyadı meselesi bu kararla birlikte gündeme gelir (TMK m.170, 172). Boşanma davası reddedilirse evlilik devam ettiğinden soyadı izni talebi konusuz kalır. Kocası ölen kadın ise soyadını korur; yeniden evlenmedikçe ölen kocasının aile kütüğünde kalır, dilerse babasının kütüğüne dönebilir (5490 s.K. m.23/2).

İptal davası için evliliğin iptali dava dilekçesi örneği, reddedilen boşanma sonrası süreç için reddedilen boşanma sonrası fiilî ayrılık yazılarımıza bakabilirsiniz.

Dilekçe Örnekleri

1. Boşanma kesinleştikten sonra açılan soyadı kullanma izni dava dilekçesi (TMK 173/2, 178)

2. Boşanma davasında davalı kadının soyadı izni istemli karşı dava dilekçesi (HMK 132, 133; TMK 173/2)

3. İznin kaldırılması davasına cevap dilekçesi (TMK 173/3)

Örnek Senaryolar

Senaryo 1: Akademisyen. On beş yıllık evlilikte bütün yayınlarını evlilik soyadıyla yapan akademisyen, boşanma davasında soyadı talebinde bulunmamış; karar kesinleştikten sekiz ay sonra ayrı dava açıyor.

Senaryo 2: Yalnız çocuk gerekçesi. Çalışmayan anne, velayetteki çocuklarla aynı soyadını taşımak için izin istiyor; başka bir menfaat göstermiyor.

Senaryo 3: Kaldırma davası. Eski eş, yeniden evlendiğini ve yeni eşinin rahatsız olduğunu belirterek iznin kaldırılmasını istiyor.

Adım Adım Yol Haritası

1. Yolu seçin. Boşanma davası sürüyorsa dava dilekçesi veya karşı dava; kesinleştiyse ayrı dava.
2. Süreyi kontrol edin. Ayrı dava için kesinleşmeden itibaren bir yıl.
3. Menfaati belgeleyin. Diploma, oda kaydı, yayın, vergi levhası, ticari kayıtlar.
4. Zarar yokluğunu somutlaştırın. Faaliyet alanı ve kullanım biçimi.
5. Muvafakat alınabiliyorsa alın. Yazılı veya duruşma tutanağında.
6. Harcı yatırın. Boşanma davası içinde de ayrıca.
7. Kesinleşmeyi takip edin. Karar nüfusa on gün içinde bildirilir.
8. Kayıtları güncelleyin. Kimlik, pasaport, banka, meslek odası.

Sık Yapılan Hatalar

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanınca soyadım kendiliğinden değişir mi?

Evet; boşanma kesinleşince evlenmeden önceki soyadınıza dönersiniz (TMK m.173/1).

Eski eşimin soyadını kullanmaya devam edebilir miyim?

Menfaatiniz bulunduğunu ve bunun eski eşinize zarar vermeyeceğini ispatlarsanız hâkim izin verir (TMK m.173/2).

Şartlar ispatlanırsa hâkim izin vermek zorunda mı?

Evet; kanun “izin verir” demektedir (TMK m.173/2).

Hangi durumlar menfaat sayılır?

Meslekte, ticarette veya bilimsel çalışmalarda bu soyadıyla tanınmak ve uzun süreli belgesel kullanım (Y2HD, K.2013/14380).

Çocuklarımla aynı soyadını taşımak yeterli mi?

Tek başına yeterli değildir; kanun kadının menfaatini esas alır (Y2HD, K.2015/13284).

Eski eşim itiraz ederse ne olur?

Somut bir zarar göstermesi beklenir; soyut itiraz yeterli değildir. Şartları ispat yükü ise sizdedir.

Talebi boşanma davasında mı yapmalıyım?

En pratik yol budur; izin boşanmayla birlikte kesinleşir ve kayıt iki kez değişmez.

Davalıyım; cevap dilekçesinde istemem yeterli mi?

Güvenli yol harcı yatırılmış bir karşı davadır; talep boşanmanın eki sayılmaz (Y2HD, K.2006/18507).

Boşanma kesinleştikten sonra dava açabilir miyim?

Evet; ayrı dava ancak kesinleşmeden sonra görülebilir (Y2HD, K.2016/4009).

Ayrı dava için süre var mı?

TMK m.178’in bir yıllık zamanaşımı gündeme gelir; kesinleşmeden itibaren bir yıl içinde açın.

Soyadı izni davası için ne kadar harç ödenir?

2026’da başvurma harcı ve maktu karar harcı ayrı ayrı 732,00 TL’dir (ikincil kaynak).

Hangi mahkemede açılır?

Aile mahkemesinde; ayrı davada davalının yerleşim yeri mahkemesinde (4787 s.K. m.4; HMK m.6).

Anlaşmalı boşanmada protokole yazmak yeterli mi?

Muvafakat zarar şartını kolaylaştırır, ancak izni hâkim verir ve menfaati denetler (TMK m.166/3, 173/2).

Eski eşim izni kaldırtabilir mi?

Koşullar değişirse isteyebilir; değişikliği ispat yükü kendisindedir (TMK m.173/3; Y2HD, K.2021/9872).

Yeniden evlenirsem izin ne olur?

Kendiliğinden kalkmaz; ancak yeni birliktelik menfaatin devamını tartışmalı hâle getirir (Y2HD, K.2022/7712).

Evlilikte yalnız kendi soyadımı kullandıysam boşanınca ne olur?

Boşanma soyadınızda bir değişiklik doğurmaz; TMK m.187 iptal edilmiştir (AYM, K.2023/38).