“Boşandım Ama Eşimin Soyadını Kullanmak İstiyorum”

Ne yaşandı?

Boşanan bir kadın, uzun yıllar kullandığı ve iş hayatında tanındığı evlilik soyadını boşanmadan sonra da kullanmak ister. Kural olarak boşanınca eski (bekârlık) soyadına döneceğini bilir, ancak bu durum onu mesleki olarak zorlayacaktır.

Bu durumda ne yapmalısınız?

• Kuralı bilin: Boşanan eş, kural olarak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır.
• İstisnayı değerlendirin: TMK 173’e göre kadın, kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunu ve bunun kocaya zarar vermeyeceğini ispatlarsa, hâkim evlilik soyadını kullanmasına izin verebilir.
• Menfaati ortaya koyun: Meslekte veya ticarette o soyadla tanınmış olmak ya da çocuklarla aynı soyadı taşımak gibi durumlar menfaat sayılabilir.
• Talep zamanını seçin: Bu izin, boşanma davasında veya sonradan ayrı bir taleple istenebilir; sonradan istenecekse TMK m.178’deki bir yıllık zamanaşımının uygulanıp uygulanmayacağı tartışmalı olduğundan gecikilmemelidir.
• Anayasal gelişmeyi bilin: Anayasa Mahkemesi’nin 22.02.2023 tarihli, E. 2022/155, K. 2023/38 sayılı kararıyla TMK m.187 iptal edilmiş ve karar 28 Ocak 2024‘te yürürlüğe girmiştir; kadın artık evlenmekle kocasının soyadını almak zorunda değildir. Ancak yerine yeni bir kanun hükmü çıkarılmadığından nüfus uygulaması tam olarak değişmemiştir; ayrıntılar için evli kadının kendi soyadını tek başına kullanması yazımıza bakabilirsiniz.

Boşanınca evlilik soyadını korumak istisnaen mümkündür; bunun için “menfaat” ortaya konmalıdır. İş hayatındaki tanınırlık çoğu zaman bu menfaati oluşturur.

İki Ayrı Yol, İki Ayrı Mahkeme

Soyadı konusunda en sık yapılan usul hatası, birbirinden farklı iki talebin aynı mahkemeye yöneltilmesidir. Oysa bunlar farklı hükümlere dayanır ve farklı yargı kollarında görülür.

Birinci yol TMK m.173’tür: boşanmadan sonra eski eşin soyadını kullanmaya devam etme izni. Bu talep boşanma davası içinde ya da sonrasında, aile mahkemesinden istenir (4787 s.K. m.4); talebin muhatabı eski eştir ve dava ona karşı açılır.

İkinci yol TMK m.27’dir: haklı sebebe dayanan ad veya soyadı değişikliği. Maddeye göre adın değiştirilmesi, ancak haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenebilir. Bu talep niteliği gereği farklıdır: kişinin nüfus kaydındaki adının değiştirilmesini hedefler.

Görev bakımından da ayrışırlar. HMK m.382/2-a ad ve soyadın değiştirilmesini çekişmesiz yargı işleri arasında sayar ve HMK m.383 bu işlerde kural olarak sulh hukuk mahkemesini görevli kılar. Ancak 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.36/1-a, nüfus kaydının düzeltilmesine ilişkin davaların kişinin yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde açılacağını ve nüfus müdürü veya görevlendireceği memur huzuruyla görüleceğini öngörür. Yargıtay, ad ve soyadı değişikliği davalarının bu özel hüküm uyarınca asliye hukuk mahkemesinde görüleceğini kabul etmektedir (Yargıtay 8. HD, 02.10.2019, E.2019/4689, K.2019/8434); Hukuk Genel Kurulu da HMK’nın yürürlüğünden sonra sulh hukuk görüşünü benimsememiştir (Yargıtay HGK, 25.12.2013, E.2013/18-464, K.2013/1698).

Bu ayrım pratikte şu sonucu doğurur: “eski eşimin soyadını kullanmak istiyorum” talebi m.173 kapsamında aile mahkemesine, “soyadımı tümüyle değiştirmek istiyorum” talebi ise m.27 kapsamında nüfus müdürlüğüne karşı asliye hukuk mahkemesine yöneltilir. Yanlış mahkemeye açılan dava görevsizlikle sonuçlanır ve zaman kaybettirir.

Haklı Sebep Nasıl Değerlendirilir? TMK m.27

Maddede hangi durumların haklı sebep sayılacağı tek tek sayılmamıştır. Bu bilinçli bir tercihtir; değerlendirme her somut olaya göre yapılır.

Yargı uygulamasında bu belirleme yapılırken objektif koşullardan çok, değiştirme isteminde bulunanın mahkemeye sunacağı özel nedenlerin dikkate alınması gerektiği kabul edilmektedir. Bu özel ve kişiye özgü nedenler; istemde bulunanın kişiliği, sosyal statüsü ve aile ilişkileri göz önünde bulundurularak değerlendirilir.

İspat yükü bakımından kural nettir: haklı sebebin takdiri hâkime, talebin haklı bir sebebe dayandığını ispat etmek ise davacıya aittir. Yargıtay uygulamasında, Kanunun buyurucu hükümlerine aykırı olmamak koşuluyla, kişinin çevresinde tanındığı adı kullanabileceği ve bu adla nüfusa tescilini isteyebileceği de kabul edilmektedir.

Anayasa Mahkemesi ise ad üzerinde değişiklik yapılmasını isteme hakkını özel hayata saygı hakkının koruma alanı içinde değerlendirmektedir. Bu, talebin salt bir kayıt işlemi olarak görülmemesi gerektiğini gösterir.

Kararın Sonuçları: İlan ve Bir Yıllık İptal Davası

Ad değişikliği kararı verildiğinde süreç bitmez; maddenin devamı iki ayrı sonuç öngörür.

İlan. TMK m.27’nin ikinci fıkrası 2024 yılında 7532 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Yeni metne göre adın değiştirildiği nüfus siciline kayıt ve Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilan olunur. İlanda yer alacak bilgiler de sayılmıştır: hükmü veren mahkeme, kararın verildiği tarih, dosyanın esas ve karar numarası, adının değiştirilmesine karar verilen kişinin nüfusa kayıtlı olduğu yer, doğum tarihi, ana ve baba adı, önceki adı ve soyadı ile mahkeme kararıyla verilen yeni adı ve soyadı.

Kişisel durum. Maddeye göre ad değişmekle kişisel durum değişmez. Yani soyadı değişikliği; soybağını, evlilik durumunu, mirasçılığı veya diğer kişisel hâlleri etkilemez.

İptal davası. Adın değiştirilmesinden zarar gören kimse, bunu öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde değiştirme kararının kaldırılmasını dava edebilir. Bu süre öğrenme tarihinden işler ve hak düşürücü niteliktedir.

Nüfus Kaydı Ancak Mahkeme Kararıyla Düzeltilir — TMK m.39

Nüfus müdürlüğüne yapılan başvuruların neden çoğu zaman sonuçsuz kaldığını açıklayan hüküm budur.

TMK m.39’a göre mahkeme kararı olmadıkça, kişisel durum sicilinin hiçbir kaydında düzeltme yapılamaz. Aynı doğrultuda, nüfus kayıtlarının düzeltilmesine ilişkin talepler 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.36 çerçevesinde açılacak davanın konusunu oluşturur.

Bunun soyadı konusundaki karşılığı şudur: idare, mahkeme kararı olmaksızın kayıtta değişiklik yapamaz. Dolayısıyla nüfus müdürlüğünün yönlendirmesi ya da sözlü beyanı tek başına sonuç doğurmaz; talep, ilgili mahkemeden karar alınarak yürütülmelidir.

Bu nedenle izlenecek sıra nettir: önce hangi talebin söz konusu olduğu belirlenir (m.173 izni mi, m.27 değişikliği mi), ardından doğru mahkemeye başvurulur, karar kesinleştiğinde nüfus kaydına işlenmesi sağlanır. Kararın kesinleşme şerhli örneğinin nüfus müdürlüğüne sunulması, kaydın güncellenmesi bakımından gereklidir.

Adın Korunması: TMK m.26

Ad hukuku yalnız değiştirme yolunu düzenlemez; adın korunmasına ilişkin ayrı bir hüküm de içerir. Bu hüküm, soyadı tartışmalarının ters yönünde işleyebilir.

TMK m.26, kişinin adının başkaları tarafından haksız biçimde kullanılmasına karşı koruma sağlar. Adı haksız olarak kullanılan kişi, bu kullanımın önlenmesini ve koşulları varsa tazminat talebinde bulunabilir.

Boşanma sonrası soyadı tartışmalarında bu hükmün karşılığı şudur: eski eş, mahkemece verilmiş bir izin bulunmaksızın soyadının kullanıldığını ileri sürüyorsa, iznin varlığı ve kapsamı öncelikle tespit edilmelidir. TMK m.173 uyarınca usulüne uygun bir izin alınmışsa kullanım haksız sayılmaz.

Tersine, izin alınmadan kullanım sürdürülüyorsa, eski eş bakımından hem m.26 kapsamında talepler hem de m.173’e dayalı süreçler gündeme gelebilir. Bu nedenle iznin karar metniyle belgelenmesi, sonraki tartışmaları önleyen en pratik adımdır.

Talep Dilekçesine Eklenecek Belgeler

Hangi yola başvurulursa başvurulsun, dosyanın belge tarafı benzerdir; eksik belge çoğu zaman duruşmanın ertelenmesine yol açar.

Kimlik ve kayıt: güncel nüfus kayıt örneği ve vukuatlı nüfus kayıt örneği. Kayıtta hâlihazırda hangi soyadının yazılı olduğu buradan görülür.

Boşanma dosyası: kesinleşme şerhli boşanma kararı örneği. TMK m.173 talebinde bu belge, boşanmanın gerçekleştiğini ve iznin hangi aşamada istendiğini gösterir.

Menfaat veya haklı sebep delilleri: talebin dayandığı olguyu somutlaştıran belgeler — mesleki veya ticari kayıtlar, yayın ve eser kayıtları, diploma ve sertifikalar, çocukların nüfus kayıtları, o soyadıyla tanınırlığı gösteren belgeler.

Tanık listesi: çevrede tanınma ve fiilî kullanım iddialarında tanık beyanı tamamlayıcı işlev görür; ad ve adresleriyle birlikte dilekçede gösterilmelidir.

Boşanma sürecinin bütünü için anlaşmalı boşanma şartları ve süreci yazımıza, boşanmadan doğan taleplerdeki süreler için bir yıllık zamanaşımı yazımıza, malvarlığı tarafı için mal rejimi tasfiyesi davası yazımıza bakabilirsiniz.

Yargı Kararları ve Güncel Uygulama

Soyadı konusunda hem boşanma sonrası izin (TMK m.173) hem de evli kadının yalnız kendi soyadını kullanması (mülga TMK m.187) bakımından yargı kararları belirleyici olmuştur. Aşağıdaki kararlar, hangi talebin hangi mahkemeye ve kime karşı yöneltileceğini de gösterir. TMK m.173 iznine ilişkin kısa özet için boşanan kadının koca soyadını kullanması rehberimize bakabilirsiniz.

Evli kadının bekârlık soyadı. Anayasa Mahkemesi önce bireysel başvuruda (AYM, 19.12.2013, B.No 2013/2187), sonra norm denetiminde (AYM, 22.02.2023, E.2022/155, K.2023/38) kadının evlenmekle kocasının soyadını almasını öngören kuralı eşitlik ilkesine aykırı bulmuştur. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da 2015 tarihli kararında, kadının yalnız bekârlık soyadını kullanmak için haklı bir sebep göstermesinin gerekmediğini kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 30.09.2015, E.2014/2-889, K.2015/2011). Kanun boşluğu nedeniyle bu talep bugün de aile mahkemesinde, eşe karşı açılan davayla ileri sürülmektedir (Yargıtay 2. HD, 09.11.2023, E.2023/5264, K.2023/5332; Yargıtay 2. HD, 23.01.2025, E.2024/10637, K.2025/695).

Çocuğun soyadı. Boşanma sonrası soyadı tartışmalarının önemli bir kısmı çocuklarla soyadı birliğinden doğar. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, velayet hakkına sahip olmanın anneye tek başına çocuğun soyadını değiştirme hakkı vermediğini, ancak çocuğun üstün yararına uygun olduğu hâllerde (olayda çocuk ile baba ve babanın ailesi arasında doğumdan beri iletişim yoktu) talebin kabul edilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 27.02.2024, E.2024/95, K.2024/1241).

Ad ve soyadı değişikliği. Haklı sebebe dayanan değişiklik talebi (TMK m.27) ise nüfus kaydının düzeltilmesi davasıdır; asliye hukuk mahkemesinde görülür (Yargıtay 8. HD, 02.10.2019, E.2019/4689, K.2019/8434; Yargıtay HGK, 25.12.2013, E.2013/18-464, K.2013/1698).

Soyadı ve Boşanma: Mevzuat Haritası

Boşanma sonrası soyadı, evli kadının soyadı ve ad değişikliği bakımından dayanılacak hükümler aşağıda bir arada gösterilmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanınca soyadım otomatik değişir mi?

Evet. TMK m.173/1 uyarınca boşanan kadın evlenmeden önceki soyadını yeniden alır; bu sonuç kanundan doğar ve boşanma kararının kesinleşmesiyle nüfus kütüğüne işlenir, ayrıca başvuru gerekmez.

Eşimin soyadını kullanmaya devam edebilir miyim?

TMK m.173/2 uyarınca, kocasının soyadını kullanmakta menfaatiniz bulunduğu ve bunun kocaya zarar vermeyeceği ispatlanırsa hâkim izin verir. İki şart birlikte aranır; yalnızca menfaatin varlığı yeterli değildir.

Hangi durumlar menfaat sayılır?

Meslekî veya ticarî tanınırlık (o soyadıyla yürütülen meslek, marka, akademik yayın geçmişi, ticaret unvanı), velayeti kendisinde olan çocuklarla soyadı birliği ve soyadının uzun süreli kullanımla kişiliğin ayrılmaz parçası hâline gelmiş olması uygulamada kabul gören örneklerdir.

Kadın artık evlenince kocasının soyadını almak zorunda mı?

Kanun bakımından hayır. Anayasa Mahkemesinin 22.02.2023 tarihli, E.2022/155, K.2023/38 sayılı kararıyla TMK m.187 iptal edilmiş; karar 28 Nisan 2023’te yayımlanarak 28 Ocak 2024’te yürürlüğe girmiştir. Ancak yerine yeni düzenleme yapılmadığından nüfus uygulaması değişmemiş; yalnız bekârlık soyadını kullanmak için uygulamada aile mahkemesinde dava açılmaktadır.

Kendi soyadımı koruduysam boşanmada ne olur?

Kocanızın soyadını hiç almadıysanız, boşanmada eski soyada dönüş pratikte konusuz kalır; dönülecek bir değişiklik bulunmaz. TMK m.173/2’deki izin müessesesine de ihtiyaç duyulmaz.

Nüfus müdürlüğü kocamın soyadını almam gerektiğini söylüyor, ne yapmalıyım?

Nüfus müdürlükleri yönetmelikteki hükme dayanarak yalnız bekârlık soyadının idari başvuruyla tescilini kabul etmemektedir. Bu durumda aile mahkemesinde eşinize karşı dava açabilirsiniz. Yargıtay, kadının yalnız bekârlık soyadını kullanması için haklı sebep aranmadığını kabul etmiş (Yargıtay HGK, 30.09.2015, E.2014/2-889, K.2015/2011) ve bu davaların aile mahkemesinde görüleceğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 23.01.2025, E.2024/10637, K.2025/695).

İzni ne zaman istemeliyim?

En güvenlisi boşanma davası içinde istemektir; böylece soyadınız hiç kesintiye uğramaz. Sonradan ayrı dava açılabilir, ancak TMK m.178’deki bir yıllık zamanaşımının bu talebe uygulanıp uygulanmayacağı tartışmalı olduğundan dava boşanmanın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır.

Verilen izin sonradan kaldırılabilir mi?

Evet. TMK m.173’ün son fıkrası uyarınca koca, koşulların değişmesi hâlinde iznin kaldırılmasını isteyebilir. Sonradan doğan bir zarar iznin geri alınmasına yol açabilir.

Ad veya soyadı değiştirme davası hangi mahkemede açılır?

TMK m.27’ye dayanan ad veya soyadı değişikliği davası, 5490 sayılı Kanun m.36/1-a uyarınca yerleşim yerinizdeki asliye hukuk mahkemesinde nüfus müdürlüğüne karşı açılır. HMK m.382 bu işi çekişmesiz yargı işleri arasında sayıp sulh hukuku işaret etse de Yargıtay özel hüküm olan m.36’yı uygulamaktadır (Yargıtay 8. HD, 02.10.2019, E.2019/4689, K.2019/8434).

Evliyken yalnız kendi soyadımı kullanmak için ne yapmalıyım?

Uygulamada aile mahkemesinde eşinize karşı dava açmanız gerekir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, boşanma davası sürerken dahi kadının yalnız bekârlık soyadını kullanmasına izin veren kararı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 09.11.2023, E.2023/5264, K.2023/5332).

Çocuğumun soyadını kendi soyadımla değiştirebilir miyim?

Velayet sizdeyse talep edebilirsiniz, ancak velayet tek başına yetmez; değişikliğin çocuğun üstün yararına uygun olduğunu göstermeniz gerekir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, çocuk ile baba arasında doğumdan beri iletişim bulunmayan dosyada talebin kabul edilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 27.02.2024, E.2024/95, K.2024/1241).

Evlenmeden önce dul idim; boşanınca hangi soyadını alırım?

Kural olarak evlenmeden önceki soyadınızı, yani önceki evlilikten kalan soyadını yeniden alırsınız. TMK m.173/1, evlenmeden önce dul olan kadının hâkimden bekârlık soyadını taşımasına izin verilmesini isteyebileceğini ayrıca düzenler.

Eski eşim izinsiz olarak soyadını kullandığımı ileri sürerse ne olur?

Mahkemeden TMK m.173/2 uyarınca izin almışsanız kullanım haksız sayılmaz. İzin yoksa eski eş, TMK m.26 uyarınca haksız kullanıma son verilmesini ve koşulları varsa tazminat isteyebilir. Bu nedenle izin karar metniyle belgelenmelidir.

Bu sayfadaki anlatım, Türkiye’de sıkça yaşanan durumlardan yola çıkılarak hazırlanmış temsilî bir senaryodur; gerçek kişilere ait kimlik bilgisi içermez. Bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olay kendine özgüdür.