“Durum Değişti, Velayeti Ben İstiyorum” – Velayetin Değiştirilmesi

Ne yaşandı?

Boşanmadan sonra çocuğun velayeti bir ebeveyne verilmiştir. Zamanla koşullar değişir: çocuğun ihmal edildiği düşünülür, velayet sahibi başka şehre taşınır ya da çocuk farklı bir tercih dile getirir. Diğer ebeveyn velayeti almak ister.

Bu durumda ne yapmalısınız?

• Velayetin kesin olmadığını bilin: Koşullar değişirse velayetin değiştirilmesi davası açılabilir. Dayanak TMK m.183, 349 ve 351 hükümlerinin birlikte uygulanmasıdır; velayet çocuğun yararına bağlı olduğundan kesin hüküm engeli oluşturmaz.
• Ölçütün çocuğun üstün yararı olduğunu unutmayın: Mahkeme ebeveynin isteğine değil; çocuğun bakımı, eğitimi, sağlığı ve yaşam istikrarına bakar.
• Değişiklik sebeplerini ortaya koyun: Velayet sahibinin görevini ihmali/kötüye kullanması, ağır sağlık veya ekonomik sorun, çocuğa zararlı ortam ya da idrak çağındaki çocuğun tercihi gibi.
• Çocuğun dinlenmesini bekleyin: İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınır; pedagog/psikolog uzman raporu istenebilir.
• Somut delil sunun: Değişen koşulları rapor, tanık ve belgelerle ispatlayın.

“Velayet bir kez verildi, bitti” doğru değildir; çocuğun yararı değiştiyse velayet de değişebilir. Belirleyici olan duygusal iddialar değil, somut delillerdir.

Yargıtay Kararlarında Velayetin Değiştirilmesi

Velayetin değiştirilmesi davalarında sonucu belirleyen ölçütler Yargıtay kararlarıyla netleşmiştir:

• Somut delil. Velayetin anneden alınabilmesi için TMK m.183, m.348 ve m.349’daki koşulların somut delillerle kanıtlanması gerekir; delillerin yetersiz olduğu dosyada karar bozulmuştur (Yargıtay HGK, 12.10.2005, E.2005/562, K.2005/573).
• Yeniden evlenme. Velayet sahibinin yeniden evlenmesi tek başına yeterli değildir; çocuğun ihmal edilmesi gibi koşulların ispatı gerekir (Yargıtay HGK, 17.09.2008, E.2008/557, K.2008/546).
• Çocuğun fiilen bırakılması. Velayet sahibi anne çocuğu fiilen babaya bırakıp görevlerini yerine getirmiyorsa velayet babaya verilebilir (Yargıtay 2. HD, 09.01.2017, E.2016/25092, K.2017/97).
• Kamu düzeni ve çocuğun görüşü. Velayet hükümleri kural olarak kamu düzenine ilişkindir, hâkim re’sen araştırır ve çocuğun üstün yararı esastır (Yargıtay HGK, 17.01.2019, E.2017/2066, K.2019/15). İdrak çağındaki çocuğun tercihi sorulmadan ve uzman raporu alınmadan verilen karar bozulmuştur (Yargıtay 2. HD, 25.01.2018, E.2016/9920, K.2018/1105).
• Temsil kayyımı. Velayetin değiştirilmesi davasında velayet sahibi ile çocuk arasında TMK m.426 kapsamında menfaat çatışması bulunmadığından kayyım atanması gerekmez (Yargıtay HGK, 06.06.2018, E.2017/2-2069, K.2018/1179).
• Değiştirme mi kaldırma mı? Kaldırma koşulları oluşmamışsa m.348 sonucunu doğuran kaldırma kararı değil, değiştirme kararı verilmelidir (Yargıtay 2. HD, 18.01.2018, E.2016/14270, K.2018/802).
• Nafakanın başlangıcı. Velayetin değiştirilmesi kararı kesinleşmekle geçerlilik kazanır; iştirak nafakası da bu tarihten başlar (Yargıtay HGK, 09.05.2018, E.2017/1899, K.2018/1052). Velayeti alınan tarafın nafaka yükümlülüğünün tümden reddi hatalıdır (Yargıtay 2. HD, 28.05.2015, E.2015/9434, K.2015/10894).
• Velayetin geri verilmesi. Kaldırma sebebi ortadan kalkmışsa hâkim, re’sen veya istem üzerine velayeti geri verir (TMK m.351/2; Yargıtay 2. HD, 26.03.2018, E.2018/1270, K.2018/3883).
• Yetki. Kesin yetki kuralı yoktur; yetki ancak ilk itirazla incelenir (Yargıtay 5. HD, 20.09.2021, E.2021/3105, K.2021/9949).

Dava dilekçesinin yapısı için velayetin değiştirilmesi dilekçe örneğimize, dava sürerken çocuğun durumu için geçici tedbiren velayet yazımıza bakabilirsiniz.

Kararı Aldınız ama Çocuk Teslim Edilmiyor: Rejim 2021’de Değişti

Velayetin değiştirilmesi davasını kazanmak sürecin sonu değildir. Karşı taraf çocuğu teslim etmezse ne yapılacağı, uzun yıllar icra dairelerinin işiydi; 2021’de bu sistem tamamen değişti ve eski bilgiye göre hareket etmek zaman kaybettirir.

24.11.2021 tarihli ve 7343 sayılı Kanun (RG 30.11.2021, S. 31675) ile İcra ve İflas Kanunu’nun çocuk teslimini düzenleyen 25, 25/a, 25/b ve 341. maddeleri ilga edilmiş; bunların yerine 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’na dokuz maddelik yeni bir kısım eklenmiştir.

Yeni düzenlemeye göre çocuk teslimi veya çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair aile mahkemeleri tarafından verilen ilam veya tedbir kararları, çocuğun üstün yararı esas alınarak, Adalet Bakanlığınca kurulan adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerince yerine getirilir. Bu müdürlüklerde psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacı görevlendirilir. Müdürlük bulunmayan yerlerde görev, Adalet Bakanlığınca belirlenen hukuk mahkemeleri yazı işleri müdürlüğü tarafından yerine getirilir. İşlemler, çocuk dostu biçimde düzenlenmiş çocuk görüşme merkezlerinde yapılır. Usul ve esaslar, 4 Ağustos 2022 tarihli ve 31913 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yönetmelik’te düzenlenmiştir.

Bu nedenle velayet kararı kesinleştikten sonra icra takibi başlatılmaz; başvuru doğrudan ilgili müdürlüğe yapılır.

Teslim Emrine Uyulmazsa: Disiplin Hapsi ve Şikâyet Yolu

Yeni sistem yaptırımsız değildir. Teslim emrine uyulmaması hâlinde devreye giren yaptırım disiplin hapsidir ve süreler kısa olduğu için gecikmeye tahammülü yoktur.

5395 sayılı Kanun’a göre çocuk teslimine dair ilam veya tedbir kararlarının yerine getirilmesine ilişkin teslim emrine aykırı hareket edenler ile emrin gereğinin yerine getirilmesini engelleyenler, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine, fiil suç teşkil etse dahi üç aya kadar disiplin hapsi ile cezalandırılır. Çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair kararlarda ise yaptırım daha hafiftir: aynı koşullarda üç günden on güne kadar disiplin hapsi uygulanır.

Kural çift yönlüdür. Kişisel ilişki kurulması için kendisine çocuk teslim edilen hak sahibi, ilam veya tedbir kararında belirtilen sürenin bitiminde çocuğu belirlenen yere getirmezse, o da bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine üç aya kadar disiplin hapsi ile karşılaşır.

Usul bakımından şu noktalar kritiktir: şikâyet mercii, işlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yerdeki aile mahkemesidir (ÇKK m.41/F-4); karara karşı Kanunun 41/E maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca itiraz edilebilir (m.41/F-8). Disiplin hapsi kararları Cumhuriyet başsavcılığınca infaz edilir ve kesinleşmesinden itibaren iki yıl geçen kararlar infaz edilemez (m.41/F-6). Şikâyetten vazgeçilmesi ya da teslim emrine aykırılık ve geri getirmeme hâllerinde çocuğun velayet hakkı sahibine teslim edilmesi, disiplin hapsini düşürür (m.41/F-7). Anayasa Mahkemesi, m.41/F’deki “fiil suç teşkil etse dahi” ibarelerine yönelik iptal talebini reddetmiştir (AYM, 25.12.2024, E.2022/6, K.2024/225; RG 24.03.2025).

Kanun şikâyetin bir ay içinde yapılmasını arar (m.41/F-1, 2, 3); sürenin kaçırılmaması için şikâyet ihlalden sonra beklemeden yapılmalıdır. Görme günlerine ilişkin ihlaller için çocuğu görme günlerinde geri getirmeme yazımıza bakabilirsiniz.

Her Karar Zorla İnfaz Edilmez: Danışmanlık Tedbiri ve 6284 Kararları

Yeni sistemin en belirgin farkı, teslimin mekanik bir icra işlemi olmaktan çıkarılıp çocuğun durumuna göre değerlendirilebilir hâle getirilmesidir. Kararlar, çocuğun üstün yararı esas alınarak adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerince, müdürlük bulunmayan yerlerde hukuk mahkemeleri yazı işleri müdürlüğünce yerine getirilir (ÇKK m.41/A). Bu çerçevede iki düzenleme öne çıkar.

Birincisi 6284 kararlarıyla uyumdur. Hak sahibi veya teslim yükümlüsü hakkında 6284 sayılı Kanun uyarınca gizlilik kararı ya da başka bir tedbir kararı verilmişse, teslim işlemleri bu kararlar dikkate alınarak yerine getirilir (ÇKK m.41/C-11).

İkincisi danışmanlık tedbiridir. Çocuğun üstün yararının gerektirmesi hâlinde, kişisel ilişki kararları yerine getirilirken müdürlüğün talebi üzerine aile mahkemesince danışmanlık tedbiri uygulanabilir. Yükümlünün teslim emrine aykırı ilk hareketinde müdürlük, danışmanlık tedbiri uygulanmasını aile mahkemesinden talep eder (ÇKK m.41/C-8).

Velayetin değiştirilmesi davası açısından bunun anlamı şudur: karşı tarafın teslim emrine tekrarlanan aykırılıkları, yalnız disiplin hapsi doğurmakla kalmaz; dosyada belgelenmiş bir uyum sorunu kaydı oluşturur ve bu kayıt, velayetin değiştirilmesi talebinde “çocuğun yararının diğer tarafta daha iyi korunacağı” iddiasını destekleyen somut bir olgu hâline gelir. TMK m.324/3 de kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerine uymayan velayet sahibinden, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin alınabileceğini öngörür.

Velayetin kaldırılmasıyla arasındaki eşik farkı için velayetin kaldırılması ve değiştirilmesi rehberimize, uzman raporunun dosyadaki ağırlığı için uzman raporunun bağlayıcılığı yazımıza bakabilirsiniz.

Velayetin Değiştirilmesi: Mevzuat Haritası

Değiştirme davasından kararın yerine getirilmesine kadar dayanılacak hükümler aşağıda bir arada gösterilmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Velayet kararı kesinleşti, bir daha değiştirilemez mi?

Değiştirilebilir. Velayet çocuğun yararına bağlı olduğundan kesin hüküm engeli oluşturmaz. Koşullar yeniden değiştiğinde TMK m.183 uyarınca her zaman yeni bir velayetin değiştirilmesi davası açılabilir.

Hangi durumlar velayetin değiştirilmesi sebebi sayılır?

Velayet görevinin ihmali veya kötüye kullanılması, çocuğa yönelik fiziksel, duygusal veya cinsel istismar, velayet görevinin fiilen başkasına devredilmesi, ağır ve kalıcı sağlık sorunu, çocuğa zararlı ortam, kişisel ilişkinin sürekli engellenmesi ve idrak çağındaki çocuğun tercihi başlıca olgulardır.

Eski eşim yeniden evlendi, velayeti alabilir miyim?

Yeniden evlenme tek başına yeterli değildir. TMK m.349’a göre velayete sahip ana veya babanın yeniden evlenmesi velayetin kaldırılmasını gerektirmez; ancak çocuğun menfaati gerektiriyorsa velayet sahibi değiştirilebilir. Hukuk Genel Kurulu, ihmal gibi koşulların ispatı gerektiğini kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 17.09.2008, E.2008/557, K.2008/546).

Çocuğum kaç yaşında dinlenir, tercihi belirleyici mi?

Uygulamada idrak çağı için genellikle sekiz yaş ve üzeri ölçütü esas alınır. Çocuğun görüşü alınır ve önemli bir veri sayılır; ancak tek başına bağlayıcı değildir. Hâkim, beyanın çocuğun özgür iradesini yansıtıp yansıtmadığını da değerlendirir.

Uzman raporu alınmadan karar verilebilir mi?

Kanunda açıkça zorunlu tutulmamakla birlikte Yargıtay, idrak çağındaki çocuğun tercihi sorulmadan ve uzman heyeti raporuyla araştırma yapılmadan verilen velayet kararını bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 25.01.2018, E.2016/9920, K.2018/1105). Rapor, 4787 sayılı Kanunun 5. maddesi uyarınca aile mahkemesinde görevli psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılarca hazırlanır; bağlayıcı değildir, hâkim diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m.282).

Küçük yaştaki çocuğun velayeti mutlaka annede mi kalır?

Hayır, bu bir varsayımdır. 0-6 yaş aralığındaki çocukların anne bakımına daha fazla ihtiyaç duyduğu kabul edilir; ancak ilgisizlik, şiddet, bağımlılık veya çocuğun gelişimine zarar veren bir yaşam düzeni varsa bu varsayım ortadan kalkar.

Velayet değişirse nafaka ne olur?

Çocuğun bakımını üstlenen yeni veli lehine iştirak nafakasına hükmedilebilir; velayeti alınan ebeveynin yükümlülüğünün tümden reddi hatalı bulunmuştur (Yargıtay 2. HD, 28.05.2015, E.2015/9434, K.2015/10894). Hukuk Genel Kurulu, velayetin değiştirilmesi kararı kesinleşmekle geçerlilik kazanacağından iştirak nafakasının başlangıç tarihinin bu kararın kesinleşme tarihi olması gerektiğini kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 09.05.2018, E.2017/1899, K.2018/1052).

Velayetin değiştirilmesi ile kaldırılması aynı şey mi?

Hayır. Değiştirmede velayet yine ana veya babada kalır, yalnız sahibi değişir (TMK m.183, m.349). Kaldırma ise çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamazsa, ana ve babanın velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi ya da yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması hâllerinde söz konusudur; her ikisinden kaldırılırsa çocuğa vasi atanır (TMK m.348). Kaldırma koşulları yoksa değiştirme kararı verilmelidir (Yargıtay 2. HD, 18.01.2018, E.2016/14270, K.2018/802).

Velayetin değiştirilmesi davasında çocuğa kayyım atanır mı?

Kural olarak hayır. Hukuk Genel Kurulu, velayetin değiştirilmesi davasında velayet sahibi anne ile çocuk arasında TMK m.426’da öngörülen menfaat çatışmasının bulunmadığını ve temsil kayyımı atanmasının gerekmediğini oy çokluğuyla kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 06.06.2018, E.2017/2-2069, K.2018/1179).

Diğer ebeveyn çocuğu göstermiyorsa velayet değişir mi?

Değişebilir. 7343 sayılı Kanunla eklenen TMK m.324/3’e göre velayeti kendisine bırakılan ana veya baba kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir; bu sonuç kişisel ilişki kararında taraflara ihtar edilir (TMK m.182/2). Ayrıca teslim emrine aykırılık, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine disiplin hapsi doğurur (ÇKK m.41/F).

Velayetin değiştirilmesi davası hangi mahkemede açılır?

Görevli mahkeme aile mahkemesidir (4787 s.K. m.4). Kesin yetki kuralı olmadığından genel yetki kuralı uyarınca davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (HMK m.6); yetki ancak davalının ilk itirazı üzerine incelenir (Yargıtay 5. HD, 20.09.2021, E.2021/3105, K.2021/9949). Dava basit yargılama usulüne tâbidir (HMK m.316/1-ç).

Teslim emrine uyulmazsa ne olur?

Çocuk teslimine dair emre aykırı hareket eden veya emrin yerine getirilmesini engelleyen, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine üç aya kadar; kişisel ilişki kararına aykırılıkta üç günden on güne kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır. Çocuğu süresinde geri getirmeyen hak sahibi için de üç aya kadar disiplin hapsi öngörülmüştür (ÇKK m.41/F-1, 2, 3). Şikâyet mercii, işlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yer aile mahkemesidir (m.41/F-4).

Kaldırılan velayet geri verilebilir mi?

Evet. Velayetin kaldırılmasını gerektiren sebep ortadan kalkmışsa hâkim, re’sen ya da ana veya babanın istemi üzerine velayeti geri verir (TMK m.351/2). Yargıtay bu hükmün uygulandığı bir kararı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 26.03.2018, E.2018/1270, K.2018/3883).

Bu sayfadaki anlatım, Türkiye’de sıkça yaşanan durumlardan yola çıkılarak hazırlanmış temsilî bir senaryodur; gerçek kişilere ait kimlik bilgisi içermez. Bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olay kendine özgüdür.