“Çocuğumun Babası Kabul Etmiyor” – Babalık ve Soybağı

Ne yaşandı?

Evlilik dışı bir ilişkiden çocuğu olan bir kadın, çocuğun babasının onu tanımadığını ve sorumluluk almadığını görür. Çocuğun nafaka, miras ve kimlik hakları için baba ile soybağının kurulmasını ister.

Bu durumda ne yapmalısınız?

• İki yol olduğunu bilin: Baba çocuğu kendiliğinden “tanıyabilir” (nüfus müdürlüğü, noter veya mahkeme önünde beyanla); tanımıyorsa “babalık davası” açılır.
• Babalık davasını tanıyın: Dava, anne ve/veya çocuk tarafından açılır; baba ile çocuk arasındaki soybağının mahkemece tespiti istenir.
• DNA delilini öngörün: Babalık davasında DNA testi belirleyici delildir; haklı sebep olmadan kaçınma aleyhe sonuç doğurabilir.
• Süreleri doğru bilin: Ana bakımından süre doğumdan itibaren bir yıldır. Çocuk bakımından ise Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararlarından sonra hak düşürücü süre yoktur; çocuk herhangi bir yaşta dava açabilir.
• Sonuçlarını bilin: Soybağı kurulunca çocuk; nafaka, velayet/kişisel ilişki, miras ve soyadı bakımından haklar kazanır.

Babanın kabul etmemesi son söz değildir; babalık davası ve DNA ile soybağı kurulabilir. Çocuğun nafaka ve miras hakları buna bağlı olduğundan süreye dikkat etmek gerekir.

Soybağı Hangi Yollarla Kurulur? TMK m.282

Babalık davası, soybağının kurulma yollarından yalnız biridir. Hangi yolun izleneceğini belirlemek için önce kanunun çizdiği haritayı görmek gerekir; bu harita TMK m.282’dedir.

Maddenin birinci fıkrasına göre ana ile çocuk arasındaki soybağı doğumla kurulur. Yani anne bakımından ayrıca bir işlem veya dava gerekmez; doğum olgusu yeterlidir. İkinci fıkra baba yönünü düzenler: çocuk ile baba arasında soybağı ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur. Üçüncü fıkra ise dördüncü bir yol ekler: soybağı ayrıca evlat edinme yoluyla da kurulur.

Buradaki “hâkim hükmü” ifadesi, uygulamada babalık hükmü olarak adlandırılan karardır; bu hükmün kurulması için açılan dava da babalık davasıdır. Dolayısıyla babalık davası, kanunun saydığı yollardan biri tükendiğinde değil, evlilik ve tanıma yolları işlemediğinde devreye giren üçüncü seçenektir.

Görevli mahkeme, soybağına ilişkin bu davalarda 4787 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca aile mahkemesidir; aile mahkemesi kurulmayan yerlerde dava, asliye hukuk mahkemesinde aile mahkemesi sıfatıyla görülür. Evlat edinme yolunun şartları için evlat edinmenin şartları ve aşamaları yazımıza bakabilirsiniz.

Karinenin Takvimi: 300. Gün ile 180. Gün Arası — TMK m.302

Babalık karinesi sık anılır ama içerdiği somut takvim çoğu zaman atlanır. Oysa dilekçede iddiayı bu pencereye oturtmak, ispat yükünün yer değiştirmesini sağlar.

TMK m.302’nin birinci fıkrasına göre davalının, çocuğun doğumundan önceki üçyüzüncü gün ile yüzsekseninci gün arasında ana ile cinsel ilişkide bulunmuş olması, babalığa karine sayılır. Bu, tıbbi gebelik süresine karşılık gelen bir zaman aralığıdır ve iddianın bu aralığa yerleştirilmesi hâlinde karine doğar.

İkinci fıkra pencereyi esnetir: bu sürenin dışında olsa bile fiilî gebe kalma döneminde davalının ana ile cinsel ilişkide bulunduğu tespit edilirse aynı karine geçerli olur. Yani 300-180 gün aralığı katı bir kapı değildir; somut olayda fiilî gebe kalma dönemi ayrıca ortaya konabilir.

Bu nedenle dava dilekçesinde ilişkinin tarih aralığı, doğum tarihine göre gün sayısıyla hesaplanarak gösterilmelidir. Karinenin ve DNA delilinin birlikte işleyişi için babalık davasında DNA testi yazımıza bakabilirsiniz.

Ananın Malî Hakları Kalem Kalem — TMK m.304

Babalık davasıyla birlikte istenebilecek malî talepler, çoğu dilekçede “masraflarım karşılansın” biçiminde genel geçer yazılır ve bu nedenle eksik hükme bağlanır. Oysa kanun kalemleri tek tek saymıştır.

TMK m.304’e göre ana, babalık davası ile birlikte veya ayrı olarak baba veya mirasçılarından şu giderlerin karşılanmasını isteyebilir: doğum giderleri; doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderleri; gebelik ve doğumun gerektirdiği diğer giderler.

Maddenin iki tamamlayıcı hükmü vardır ve ikisi de sıkça gözden kaçar. Birincisi: çocuk ölü doğmuş olsa bile hâkim, bu giderlerin karşılanmasına karar verebilir. İkincisi: üçüncü kişiler veya sosyal güvenlik kuruluşlarınca anaya yapılan ödemeler, hakkaniyet ölçüsünde tazminattan indirilir. Yani doğum masrafları bir sigorta veya kurum tarafından karşılanmışsa, bu tutar talep edilen miktardan düşülür.

Talep bu üç kalem hâlinde ve belgeleriyle birlikte gösterilmelidir; toplu bir tutar yazmak, hangi kalemin ne kadar kabul edildiğinin denetlenmesini de zorlaştırır. Davanın bütününe ilişkin çerçeve için babalık davası ve soybağının tespiti rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Babalık davası için süre geçti mi?

Ana bakımından süre doğumdan başlayarak bir yıldır. Ancak çocuk bakımından hak düşürücü süre yoktur; TMK m.303’ün çocuğa ilişkin fıkraları Anayasa Mahkemesi’nin 27.10.2011 tarihli E. 2010/71, K. 2011/143 ve 15.03.2012 tarihli E. 2011/116, K. 2012/39 sayılı kararlarıyla iptal edilmiştir. Çocuk herhangi bir yaşta dava açabilir.

Ananın bir yıllık süresi hangi hâllerde uzar?

İki hâlde. Çocuk ile başka bir erkek arasında soybağı ilişkisi varsa bir yıllık süre bu ilişkinin ortadan kalktığı tarihte başlar. Ayrıca gecikmeyi haklı kılan bir sebep varsa ana, sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açabilir.

Babalık karinesi nedir?

TMK m.302 uyarınca davalının, çocuğun doğumundan önceki üç yüzüncü gün ile yüz sekseninci gün arasında ana ile cinsel ilişkide bulunmuş olması babalığa karine sayılır. Bu sürelerin dışında da olsa fiilî gebe kalma döneminde ilişkinin tespiti hâlinde karine geçerlidir.

Baba DNA testinden kaçınırsa ne olur?

HMK m.292 uyarınca herkes, zorunlu ve bilimsel verilere uygun olmak ve sağlık yönünden tehlike oluşturmamak şartıyla soybağının tespiti için kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır. Haklı sebep olmaksızın uyulmazsa hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verebilir; kaçınma ayrıca davalı aleyhine değerlendirilir.

Nüfusta başka bir erkek baba görünüyor, ne yapmalıyım?

Önce soybağının reddi davası açılarak mevcut bağın kaldırılması gerekir. Yargıtay uygulamasında, çocuğun bir başka erkekle soybağı ilişkisi geçersiz kılınmadıkça babalık davasının dinlenemeyeceği kabul edilmektedir. Bu iki dava aynı dosyada birlikte görülemez.

Anne olarak hangi giderleri isteyebilirim?

TMK m.304 uyarınca doğum giderleri, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderleri ile gebelik ve doğum sebebiyle yapılan diğer giderler istenebilir. Bu talep babalık davasıyla birlikte veya ayrı olarak, babadan ya da mirasçılarından ileri sürülebilir.

Baba vefat ettiyse dava açılabilir mi?

Evet. Dava mirasçılarına karşı açılır; baba yargılama sırasında ölmüşse dava mirasçılara yöneltilerek sürdürülür. Kabul kararıyla çocuğun miras payı korunur.

Soybağı kurulunca çocuk hangi hakları kazanır?

Çocuk babanın hanesine baba adı ve soyadıyla nakledilir, iştirak nafakası isteyebilir, babanın yasal mirasçısı hâline gelerek altsoy miras payı ve saklı pay haklarına sahip olur. Baba ile kişisel ilişki ayrıca düzenlenir; sosyal güvenlik hakları da doğar.

Bu sayfadaki anlatım, Türkiye’de sıkça yaşanan durumlardan yola çıkılarak hazırlanmış temsilî bir senaryodur; gerçek kişilere ait kimlik bilgisi içermez. Bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olay kendine özgüdür.