Türk Medenî Kanunu, boşanma sebeplerini genel ve özel sebepler olarak iki grupta düzenler. Akıl hastalığı, TMK m. 165’te yer alan özel ve nispi bir boşanma sebebidir. Burada “nispi” olması, hastalığın varlığının tek başına yetmediğini; ayrıca bu hastalığın diğer eş için ortak hayatı çekilmez kılmış olmasının da aranacağını ifade eder.
Yasal Dayanak: TMK m. 165
Maddeye göre eşlerden biri akıl hastası olur ve bu yüzden ortak hayat diğer eş için çekilmez hâle gelirse, hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesi koşuluyla bu eş boşanma davası açabilir. Görüldüğü üzere kanun iki şartı bir arada arar.
Davanın Üç Temel Şartı
Birincisi, akıl hastalığının evlilik içinde mevcut olmasıdır. İkincisi, hastalığın diğer eş bakımından ortak hayatı çekilmez kılmasıdır; sıradan geçimsizlik değil, birlikte yaşamayı katlanılamaz hâle getiren bir ağırlık aranır. Üçüncüsü ve en kritiği, hastalığın iyileşme ihtimalinin bulunmadığının tam teşekküllü bir hastaneden alınacak resmî sağlık kurulu raporuyla ortaya konmasıdır.
Sağlık Kurulu Raporunun Önemi
Bu davada belirleyici delil, taraf beyanı veya tanık değil, resmî sağlık kurulu raporudur. Rapor; hastalığın türünü, ortak hayata etkisini ve iyileşme olanağının bulunup bulunmadığını açıkça ortaya koymalıdır. İyileşmesi mümkün görülen ya da tedaviyle kontrol altına alınabilen tablolarda madde uygulanmaz.
Vesayet ve Dava Ehliyeti
Akıl hastalığı nedeniyle kısıtlanan ve kendisine vasi atanan eş aleyhine açılan davada, ayırt etme gücünden sürekli yoksun olan kişi adına vasinin temsili gündeme gelebilir. Bu yönüyle dava, çoğu zaman vesayet hukukuyla iç içe yürür; usul hatası yapmamak için sürecin baştan doğru kurgulanması gerekir.
Talep Edilebilecek Hususlar
Boşanmayla birlikte velayet, nafaka, maddi-manevi tazminat ve mal rejiminin tasfiyesi de istenebilir. Ancak akıl hastası eşin kusurundan söz edilemeyeceği hâllerde, tazminat taleplerinin değerlendirilmesi kusur ilkesi çerçevesinde dikkatle ele alınır.
Sıkça Sorulan Sorular
Eşimin psikolojik tedavi görmesi tek başına boşanma sebebi midir? Hayır. Tedavi edilebilir ya da ortak hayatı çekilmez hâle getirmeyen rahatsızlıklar bu madde kapsamında değildir.
Rapor olmadan dava açılabilir mi? Dava açılabilir; ancak iyileşme olanağının bulunmadığını gösteren resmî sağlık kurulu raporu sunulmadan TMK m. 165’e dayalı boşanma kararı verilmesi beklenmez.
Genel sebebe de dayanabilir miyim? Evet. Koşullar oluşmuşsa evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m. 166) sebebine birlikte ya da kademeli olarak dayanmak mümkündür.
Akıl hastalığına dayalı boşanma, hem tıbbi hem de hukuki yönü olan teknik bir davadır. Hak kaybı yaşamamak ve raporu doğru kurguyla dosyaya kazandırmak için sürecin alanında deneyimli bir avukat eşliğinde yürütülmesinde yarar vardır.
