Terk İhtarı Nasıl Çekilir? Aile Mahkemesi ve Noter Yolu (TMK 164)

Terk sebebiyle boşanma davasının kaderi çoğu zaman ihtarın kalitesinde saklıdır. Zamanı, kanalı, içeriği ya da tebliği hatalı olan bir ihtar, davanın esasa girmeden kaybedilmesine yol açar. Bu rehber; ihtarın ne zaman ve nereden çekileceğini, dilekçesinde neyin bulunması gerektiğini ve tebliğin nasıl yapılacağını adım adım anlatıyor. Terk sebebinin bütünü için kapsamlı rehberimize, dava açma yönü için bu yazıya, sürelerin ayrıntısı için süre rehberimize göz atın.

Adım 1 — Süreyi Doğrulayın (Dördüncü Ay Kuralı)

İhtar için ilk şart, terkin başlangıcından itibaren dördüncü ayın dolmuş olmasıdır. Bu tarihten önce yapılan ihtar hüküm doğurmaz ve buna dayanılarak açılacak boşanma davası reddedilir. Terkin başlangıç tarihi somut delillerle (eşin ayrıldığı gün, taşıdığı eşyalara ilişkin kayıtlar, tanık anlatımı) sabitlenmelidir. Diğer eşin ayrı yaşamakta haklı olduğu TMK m.197 uyarınca verilmiş bir kararla belirlenmişse, onun ortak konuta dönmemesi kanundaki “haklı bir sebep olmaksızın” şartını karşılamaz (TMK m.164/1); bu durumda ihtar sonuç doğurmayabilir, başvurunuzu buna göre planlayın.

Adım 2 — Kanalı Seçin: Aile Mahkemesi mi, Noter mi?

Kanun her iki yolu da tanımıştır. Aile mahkemesi kanalı, güvenli tercihtir: dilekçe üzerine hâkim, esası incelemeden ihtar kararı verir (TMK m.164/2); ihtar, Tebligat Kanunu hükümlerine göre karşı tarafa tebliğ edilir. Noter ihtarnamesi ise daha hızlı ve düşük maliyetlidir; ancak içeriğin zorunlu unsurları eksiksiz taşıması ve tebligat adresinin doğruluğu tümüyle başvurana bağlıdır. Kanun, ihtarın hangi yer mahkemesinden isteneceğine ilişkin ayrı bir yetki kuralı koymamıştır; talep aile mahkemesine çekişmesiz yargı işi olarak yapılır. Boşanma davasındaki yetki kuralı (TMK m.168) ise ihtardan sonra açılacak dava için geçerlidir.

Adım 3 — İhtarın İçeriği (Yargıtay’ın Aradığı Unsurlar)

Yerleşik uygulamaya göre samimi ve geçerli bir ihtar aşağıdaki unsurları taşımak zorundadır:

Açık dönüş çağrısı ve iki aylık süre. “Ortak konuta dön” iradesinin tereddüde yer bırakmayacak biçimde ifade edilmesi ve iki ay içinde dönülmesi gerektiğinin belirtilmesi.

Ortak konutun açık adresi. Yalnızca ilçe/mahalle değil, bina no ve daire dahil eksiksiz adres; adres değişmişse yeni adresin hazır olduğu ve makul barınma koşullarının bulunduğu bilgisi.

Yol-yöntem güvencesi. Yol masrafı ve ulaşım imkânının karşılanacağının ihtarnamede açıkça belirtilmesi; gerektiğinde masrafın mahkeme veznesine önceden yatırılması samimiyeti güçlendirir.

Sonuç uyarısı. Süre içinde dönülmediği takdirde terk sebebiyle boşanma davasının açılacağının yazılı bildirimi.

Samimiyet unsuru. İhtarın gerçekten dönüşü sağlamak için istendiğine dair beyan. Eşine karşı fiili şiddet uygulayan ya da eşi haklı olarak evi terke zorlayan bir kişinin ihtarı, samimi kabul edilmez ve dava reddedilir.

Adım 4 — Tebliğ: Süre Buradan Başlar

İhtar, eşin bilinen adresine mahkeme veya noter kanalıyla, Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir. Adres bilinmiyorsa ihtar ilân yoluyla yapılır (TMK m.164/2; Tebligat Kanunu m.28). İki aylık dönüş süresi tebliğ tarihinden itibaren işlemeye başlar; bu nedenle tebligatın sicilde doğru şekilde yer alması hayati önemdedir.

Tebliğin Hukuki Çerçevesi: Tebligat Kanunu

İki aylık dönüş süresi tebliğle başladığından, ihtarın hangi tarihte tebliğ edilmiş sayılacağı davanın kaderini belirler. Mahkeme ve noter ihtarları Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir:

• Muhtara bırakma. Adreste kimse bulunmazsa evrak muhtara bırakılır ve kapıya ihbarname yapıştırılır; tebliğ tarihi, ihbarnamenin kapıya yapıştırıldığı tarihtir (m.21/1).
• Elektronik tebligat. Elektronik adrese ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (m.7/a).
• Adresi bilinmeyen eş. Adresi meçhul olana tebligat ilânen yapılır; adresin meçhul olduğu muhtara şerh verdirilerek tespit edilir, tebligatı çıkaran merci adresi resmî ve özel kurumlara sorar ve zabıtaya araştırtır (m.28). İlânen tebliğ, son ilân tarihinden itibaren yedi gün sonra yapılmış sayılır; merci bu süreyi uzatabilir (m.31). TMK m.164/2 de ihtarın gerektiğinde ilân yoluyla yapılacağını öngörür.
• Yurt dışındaki eş. Yabancı ülkede tebliğ kural olarak o ülkenin yetkili makamı aracılığıyla yapılır (m.25); yurt dışındaki Türk vatandaşına tebliğ ise dış temsilcilik aracılığıyla yapılabilir (m.25/a). Yurt dışında oturana ilânen tebligat gerekirse evrak ve ilân suretleri bilinen son adrese ayrıca iadeli taahhütlü mektupla gönderilir (m.28).
• Usulsüz tebliğ. Usulüne aykırı tebliğ, muhatap tebliği öğrenmişse geçerlidir; muhatabın beyan ettiği tarih tebliğ tarihi sayılır (m.32).

Adım 5 — İki Ay Sonra Dava

Tebliğden itibaren iki ay içinde ortak konuta dönüş olmamışsa ve altı aylık ayrılık süresi de dolmuşsa, aile mahkemesinde terk sebebiyle boşanma davası açılır. Uygulamada dilekçe kademeli kurulur: HMK m.111 doğrultusunda TMK m.164 asli talep, TMK m.166/1 (evlilik birliğinin sarsılması) fer’î talep olarak birlikte ileri sürülür; terkin şartları oluşmasa dahi hâkim aynı olgular üzerinden genel sebeple boşanmaya karar verebilir. Sebeplerin bütünü için bu rehbere bakabilirsiniz.

Karşı Cephe: Terk Sayılmadığı Hâller

TMK m.197 kapsamında haklı sebeple ayrılan eş terk etmiş sayılmaz; şiddet, sadakatsizlik veya güven duygusunu yok eden ağır davranışlar karşısında evden ayrılan taraf ayrı yaşamakta haklı bulunursa, karşı tarafın ihtarı sonuç doğurmaz. Bu ayrım için TMK m.197 rehberimizi mutlaka okuyun. Ayrıca diğer eşi terke zorlayan ya da haklı bir sebep olmadan dönüşünü engelleyen kişi de terk etmiş sayılır; bu senaryoda ihtarı çeken taraf değil, aslında terk eden taraf konumundadır.

İki Kanal: Aile Mahkemesi veya Noter

TMK m. 164’ün ikinci fıkrası ihtar yetkisini iki mercie birden tanır: “Davaya hakkı olan eşin istemi üzerine hâkim veya noter, esasa girmeden yapacağı inceleme sonucunda diğer eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiği ve dönmemesi hâlinde doğacak sonuçlar hakkında uyarıda bulunur.”

Sonuç bakımından belirleyici olan, ihtarın kimden geldiği değil; içeriğinin doğru kurulması, tebligatın ispatı ve davetin samimiyetidir. Noterin hız avantajı, içerik ve şekil hatası riskini ortadan kaldırmaz.

Zamanlama: Erken İhtar Geçersizdir

Maddenin son cümlesi iki yasak koyar:

• Boşanma davası açmak için belirli sürenin dördüncü ayı bitmedikçe ihtar isteminde bulunulamaz.
• İhtardan sonra iki ay geçmedikçe dava açılamaz.

Yani ayrılığın dördüncü ayı dolmadan çekilen ihtar sonuç doğurmaz ve süreç baştan yapılır. Bu, en sık yapılan zamanlama hatasıdır.

İhtarın Zorunlu İçeriği

Kanunda ihtarın içeriği tek tek sayılmamıştır; unsurlar Yargıtay kararlarıyla belirlenmiştir. İhtarda mutlaka bulunması gerekenler:

• Dönülecek konutun açık adresi — belirsiz veya eksik adres ihtarı sakatlar
• Anahtarın bulunduğu yer — eve fiilen girişi sağlayan ayrıntı
• Yol parasının gönderildiği ve gönderimin ispatlanabilir olması
• Dönüş için tanınan iki aylık süre
• Uymamanın sonuçları — terk sebebiyle boşanma davası açılacağı ve doğacak hukuki sonuçlar anlaşılır biçimde

Bu unsurlardan birinin eksikliği ihtarı hükümsüz kılabilir. İhtarın işlevi, birliğe son bir dönüş imkânı tanımaktır; eksik içerik bu işlevi ortadan kaldırır.

Uzak yerde ya da yurt dışında bulunan eş bakımından yol ve konaklama giderinin yeterliliği ayrıca önem taşır. Gider yetersizse, bu husus ihtara cevapta somutlaştırılmalıdır; aksi hâlde “dönüş fiilen mümkün değildi” savunması zayıflar.

Samimiyet Denetimi: Şekil Yetmez

Yargıtay uygulamasında ihtarın yalnızca gönderilmiş olması yeterli değildir. Biçimsel şartların yanında esasa ilişkin unsurlar da aranır: uygun ve bağımsız bir ortak konuta gerçek davet ile davetin samimiyeti.

Konutun Bağımsızlığı

• Maddi bağımsızlık: Konutun yaşanabilir ve kullanılabilir durumda olması.
• Manevi bağımsızlık: Eşlerin anne, baba veya kardeşlerinin yaşamadığı bir konut olması.

Bir ayrıntı önemlidir: eşlerin ailesinden bakıma muhtaç kişilerin davet edilen konutta yaşaması, kural olarak dönmemek için haklı sebep oluşturmaz.

Samimiyeti Ortadan Kaldıran Davranışlar

• İhtar tarihinde başka bir kişiyle birlikte yaşıyor olmak
• Ortak konutu kullanılamaz durumda göstermek
• Anahtarı vermemek veya eve girişi fiilen engellemek
• İhtarı gönderdikten sonra diğer eşe karşı evliliğin doğasına aykırı söylem ve davranışlarda bulunmak

Samimiyeti güçlendiren unsurlar ise şunlardır: anahtarın teslimini kolaylaştıran düzenlemeler, yol ve konaklama giderlerinin ispatlanabilir biçimde gönderilmesi, yurt dışındaki eş için seyahat ve oturum belgelerinin temini.

Özel Durumlar

• Zorla terk ettirilen eş: Ortak konuttan ayrılmaya zorlamak suretiyle terke sebep olan eşe de ihtarname gönderilerek, ayrılmak zorunda kalan eşi eve kabul etmesi ihtar edilebilir.
• Yurt dışındaki eş: Terk eden eş yurt dışındaysa ihtar, Tebligat Kanunu’nun yurt dışında tebliğe ilişkin hükümlerine göre tebliğ edilir: kural olarak o ülkenin yetkili makamı aracılığıyla (m.25), Türk vatandaşı bakımından ise Türkiye’nin dış temsilciliği aracılığıyla (m.25/a).
• Adresi bilinmeyen eş: Kanun bu hâli öngörmüştür; uyarı gerektiğinde ilân yoluyla yapılır.
• Eve kabul edilmeme: Bu iddianın ispatı için noter, muhtarlık, zabıta veya mahkeme aracılığıyla delil tespiti yaptırılabilir.

İhtardan Sonra: Dava Dilekçesi

İki aylık süre dolduğunda aile mahkemesinde TMK m. 164’e dayanılarak dava açılır. Dilekçede kronoloji açıkça kurulmalıdır:

• Terk tarihi
• İhtar talebinin ve tebliğinin tarihleri
• İki aylık sürenin bittiği gün
• Aranan sürenin tamamlandığı tarih

Eklenmesi gereken belgeler: noter ihtarnamesi veya mahkeme ihtar kararı, PTT tebliğ mazbataları, yol ve konaklama gideri dekontları, konutun elverişliliğine ilişkin deliller.

Dava ayrıca makul bir sürede açılmalıdır; iki aylık sürenin dolmasından sonra uzun süre beklemek dosyayı zayıflatır.

İhtar Alan Eş İçin

Terk eden eş, ayrılığının haklı sebebe dayandığını ispatlarsa TMK m. 164 davası reddedilir. Uygulamada kabul edilen haklı sebepler arasında fiziksel veya psikolojik şiddete uğrama ile ağır hakaret ve aşağılama sayılabilir. Ayrıca konutun yaşanabilir olmaması, anahtarın verilmemesi, konutta güvenlik veya mahremiyet sorunları ile ağır hastalık gibi mazeretler de değerlendirilir.

Haklı sebep iddiası davalı tarafından ispatlanmalıdır ve genel beyanlarla yetinilmemelidir. Kullanılabilecek deliller: darp raporu, 6284 kapsamında alınmış koruma kararları, tanık beyanları, mesaj ve dijital kayıtlar, kolluk tutanakları ve hastane kayıtları.

Bir ilke daha vardır: ortak konuttan ayrılma her zaman kişinin kendi tercihi olmayabilir. Şiddet, ağır baskı veya sistematik dışlama söz konusuysa, ayrılan eşin terk eden değil, terk edilmeye zorlanan olduğu kabul edilebilir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararlarında Terk

Terk davalarında en çok tartışılan iki soru, kimin terk etmiş sayılacağı ve dönmemenin haklılığını kimin ispat edeceğidir. Hukuk Genel Kurulu bu iki soruyu şöyle yanıtlamıştır:

• Terke zorlayan eş terke dayanamaz. Diğerini ortak konutu terke zorlayan veya dönmesini engelleyen eş, kendisi terk etmiş sayıldığından terk sebebine dayanarak boşanma isteyemez (Yargıtay HGK, 13.03.2015, E.2013/1688, K.2015/1032).
• Haklılığın ispatı. Davete uymamakta haklı olduğunu ispat yükü, ortak konuta dönmeyen eştedir (Yargıtay HGK, 05.12.2012, E.2012/636, K.2012/1073).

Bu iki ilke birlikte okunduğunda, ihtar çeken eşin kendi davranışının ayrılığa yol açmadığını, ihtar alan eşin ise dönmemesinin haklı sebebini somut delillerle ortaya koyması gerektiği anlaşılır. Haklı sebeple ayrı yaşama için TMK m.197 yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Dördüncü ay dolmadan ihtar çekmek: Erken ihtar sonuç doğurmaz; süreç baştan işletilir.
• Adres, anahtar veya yol giderini yazmamak: Bu unsurların eksikliği ihtarı hükümsüz kılabilir.
• Terk ile genel sebebi plansız biçimde birlikte ileri sürmek: Davetin samimiyeti tartışmalı hâle gelebilir; gerekiyorsa terditli talep kurulmalıdır (HMK m.111).
• Bağımsız olmayan konuta davet etmek: Anne, baba veya kardeşlerin yaşadığı konut manevi bağımsızlık şartını karşılamaz.
• Yol giderini ispatlamamak: Gönderimin belgelenmesi gerekir.
• İki ay dolduktan sonra uzun süre beklemek: Dava makul sürede açılmalıdır.

Maddenin Yapısı ve Zaman Çizelgesi — TMK m.164

Terk ihtarına ilişkin bütün kurallar tek bir maddede toplanmıştır. Madde iki fıkradan oluşur: birinci fıkra terkin şartlarını ve terk etmiş sayılan eşi, ikinci fıkra ihtarın içeriğini, ilân yolunu ve süreleri düzenler.

Birinci fıkranın ilk cümlesi şartları sayar: eşlerden biri, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk ettiği veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmediği takdirde ayrılık, en az altı ay sürmüş ve bu durum devam etmekte ve istem üzerine hâkim veya noter tarafından yapılan ihtar sonuçsuz kalmış ise; terk edilen eş, boşanma davası açabilir.

İkinci fıkranın ilk iki cümlesi ihtarın içeriğini ve ilân yolunu belirler: davaya hakkı olan eşin istemi üzerine hâkim veya noter, esası incelemeden yapacağı ihtarda terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiği ve dönmemesi hâlinde doğacak sonuçlar hakkında uyarıda bulunur. Bu ihtar gerektiğinde ilân yoluyla yapılır.

İkinci fıkranın son cümlesi iki yasak getirir: ancak, boşanma davası açmak için belirli sürenin dördüncü ayı bitmedikçe ihtar isteminde bulunulamaz ve ihtardan sonra iki ay geçmedikçe dava açılamaz.

Bu iki yasak, sürecin takvimini kesin biçimde belirler. Ayrılığın dördüncü ayı dolmadan ihtar istenemez; ihtar tebliğ edildikten sonra iki ay geçmeden dava açılamaz. İki süre üst üste gelince, birinci cümledeki en az altı aylık ayrılık şartı da karşılanmış olur.

Evden Ayrılan Her Zaman Terk Eden Değildir — m.164/1, İkinci Cümle

Birinci fıkranın ikinci cümlesi, terk kavramını fiilî durumdan ayırır ve dosyaların yönünü değiştirebilecek bir kural içerir.

Hükme göre diğerini ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır.

Bu cümle iki ayrı davranışı kapsar. Birincisi zorlama: eşi evden ayrılmaya mecbur bırakan tutum. İkincisi engelleme: haklı bir sebep olmaksızın dönmesine izin vermemek — kilit değiştirmek, eve almamak gibi.

Pratik sonuç şudur: evden fiilen ayrılan kişi otomatik olarak “terk eden” sayılmaz. Ayrılmaya zorlanmışsa ya da dönüşü engellenmişse, terk eden taraf evde kalan eştir. Bu durumda ihtar çeken taraf, kendi aleyhine bir tabloyla karşılaşabilir.

Birinci cümledeki “yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla” ifadesi de aynı yönde işler: terk, salt fiilî ayrılık değil, bu kasıtla yapılan bir ayrılıktır. Maksat unsuru bulunmuyorsa terk hükümleri uygulanmaz.

“Esası İncelemeden” Ne Demek?

İhtar kararının nasıl verildiği, sürecin en çok yanlış anlaşılan yönüdür ve cevabı maddenin metnindedir.

İkinci fıkraya göre hâkim veya noter, ihtarı esası incelemeden yapar. Yani ihtar aşamasında; terkin gerçekten var olup olmadığı, haklı sebep bulunup bulunmadığı ya da kimin kusurlu olduğu tartışılmaz. İhtar kararı, talebin şeklî şartlarını taşıması hâlinde verilir.

Bunun iki sonucu vardır. İhtar isteyen bakımından: ihtarın verilmiş olması davanın kazanılacağı anlamına gelmez; denetim sonraya bırakılmıştır. İhtar alan bakımından: ihtar kararının verilmesi bir tespit değildir; savunma hakkı ortadan kalkmaz.

Denetimin nerede yapılacağı ise yerleşik uygulamada bellidir: ihtar esası incelenmeden yapıldığından (TMK m.164/2), ihtarın şekli, süresi ve şartları açılacak boşanma davasında incelenir. Dönmemenin haklı sebebe dayandığını ise dönmeyen eş ispat etmelidir (Yargıtay HGK, 05.12.2012, E.2012/636, K.2012/1073).

Bu nedenle ihtar metni hazırlanırken kanunun aradığı unsurlar eksiksiz yazılmalıdır: iki ay içinde ortak konuta dönme çağrısı ve dönmemesi hâlinde doğacak sonuçlar hakkında uyarı. Ayrıca tebligat yapılamıyorsa madde bir yol daha gösterir: bu ihtar gerektiğinde ilân yoluyla yapılır.

Dayanak ve Karşı Savunma: m.185-186 ile m.197

Terk hükümlerinin arkasında, evliliğin doğurduğu bir yükümlülük vardır; karşısında ise bu yükümlülüğü meşru biçimde askıya alan bir hüküm bulunur.

Dayanak — TMK m.185: eşler birlikte yaşamak, birbirine sadık kalmak ve yardımcı olmak zorundadırlar. Terk, işte bu birlikte yaşama yükümlülüğünün haklı sebep olmaksızın ihlalidir. TMK m.186 ise ortak konutun niteliğini gösterir: eşler oturacakları konutu birlikte seçerler. Bu nedenle ihtarda gösterilen konutun, tek yanlı belirlenmiş değil evlilik birliğine uygun ve bağımsız bir konut olması aranır.

Karşı savunma — TMK m.197: eşlerden biri, ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddî biçimde tehlikeye düştüğü sürece ayrı yaşama hakkına sahiptir. Aynı maddeye göre birlikte yaşamaya ara verilmesi haklı bir sebebe dayanıyorsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine parasal katkı, konut ve ev eşyasından yararlanma ile eşlerin mallarının yönetimine ilişkin önlemleri alır.

İki hüküm birlikte okunduğunda tablo netleşir: ayrılık haklı bir sebebe dayanıyorsa terk hükümleri işlemez. Bu nedenle ihtar alan eş, dönmemesinin haklı sebebini somut olgularla ortaya koymalı; ihtar çeken eş ise böyle bir sebebin bulunmadığını göstermelidir.

Yargılama bakımından ise TMK m.184 devrededir: hâkim, olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz; tarafların ikrarları hâkimi bağlamaz ve deliller serbestçe takdir edilir.

Dava Aşaması: Görev, Yetki ve Malî Sonuçlar

İhtar süreci tamamlandıktan sonra açılacak dava, kendi usul kurallarına tâbidir ve bu kurallar terke özgü değildir.

Görev. Dava aile mahkemesinde görülür (4787 s.K. m.4). Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar ve kararında bu sıfatı belirtir.

Yetki. TMK m.168’e göre boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Terk dosyalarında ikinci seçenek çoğu zaman ortak konutun bulunduğu yerdir. Yetki kuralı kesin nitelikte olmadığından, itiraz cevap dilekçesinde ilk itiraz olarak ve yetkili mahkeme de gösterilerek ileri sürülmelidir (HMK m.19/2, m.116/1-a).

Terkin niteliği. Terk, kanunda sayılan özel ve mutlak boşanma sebepleri arasındadır. Şartları gerçekleşmişse hâkim boşanmaya karar verir; ortak hayatın çekilmez hâle gelip gelmediği ayrıca aranmaz. Bu, terki TMK m.166/1’deki genel sebepten ayıran temel farktır.

Kademeli kurgu. Buna karşılık ihtarın veya sürelerin usulüne uygun olmadığı sonucuna varılırsa dava reddedilebilir. Bu riske karşı talep, önce TMK m.164, kabul edilmezse TMK m.166 esas alınacak biçimde terditli kurulabilir (HMK m.111); bu durumda davetin samimiyetini destekleyen olgular ayrıca gösterilmelidir. Böylece ihtar usulünde bir eksiklik çıksa dahi aynı olgular genel sebep altında değerlendirilir.

Malî sonuçlar. Tazminat ve nafaka talepleri kusur değerlendirmesine bağlıdır: TMK m.174 uyarınca maddî tazminat kusursuz veya daha az kusurlu tarafa, TMK m.175 uyarınca yoksulluk nafakası ise kusuru daha ağır olmamak koşuluyla yoksulluğa düşecek tarafa tanınır. Bu nedenle m.164/2 kapsamında “terk etmiş sayılma” tespiti, yalnız boşanmayı değil malî sonuçları da doğrudan etkiler.

İhtarın geçerlilik denetimi için ihtarın geçerlilik şartları yazımıza, sürecin bütünü için terk sebebiyle boşanma yazımıza, karşı savunma bakımından ayrı yaşama hakkı yazımıza bakabilirsiniz.

Terk İhtarı: Mevzuat Haritası

İhtar talebinden boşanma davasına kadar dayanılacak hükümler aşağıda bir arada gösterilmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Terk ihtarı nereden çekilir?

TMK m.164/2 uyarınca ihtar hâkim veya noter tarafından yapılır. Mahkeme yolunda talep aile mahkemesine çekişmesiz yargı işi (değişik iş) olarak yapılır ve hâkim esası incelemeden ihtar kararı verir; noter yolunda ihtarname düzenlenip Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir. Kanun, ihtarın hangi yer mahkemesinden isteneceğine ilişkin ayrı bir yetki kuralı koymamıştır.

İhtarda neler yazmalı?

Dönülecek konutun açık adresi, anahtarın bulunduğu yer, yol parasının gönderildiği, dönüş için tanınan iki aylık süre ve ihtara uyulmaması hâlinde terk sebebiyle boşanma davası açılacağı ile doğacak sonuçlar açıkça yer almalıdır. Bu unsurlardan birinin eksikliği ihtarı hükümsüz kılabilir.

İhtarı ne zaman çekebilirim?

Boşanma davası açmak için belirli sürenin dördüncü ayı bitmedikçe ihtar isteminde bulunulamaz. İhtardan sonra da iki ay geçmedikçe dava açılamaz. Erken çekilen ihtar sonuç doğurmaz ve süreç baştan işletilir.

İhtar kararına itiraz edilebilir mi?

İhtar esası incelenmeden yapıldığından (TMK m.164/2), bu aşamada terkin haklı olup olmadığı tartışılmaz. İhtarın zamanı, içeriği, tebliği ve samimiyeti açılacak boşanma davasında denetlenir; ihtarı alan eş, dönmemesinin haklı sebebini bu davada ileri sürer. Dönmemekte haklı olduğunu ispat yükü dönmeyen eştedir (Yargıtay HGK, 05.12.2012, E.2012/636, K.2012/1073).

İhtarın samimi olması ne demek?

Yargıtay uygulamasında ihtarın yalnızca gönderilmiş olması yeterli değildir; uygun ve bağımsız bir ortak konuta gerçek davet ile davetin samimiyeti de aranır. İhtar tarihinde başka biriyle yaşamak, konutu kullanılamaz durumda göstermek veya anahtarı vermemek samimiyeti ortadan kaldırır.

Konutun bağımsız olması neyi ifade eder?

Maddi bağımsızlık konutun yaşanabilir ve kullanılabilir olmasını; manevi bağımsızlık ise eşlerin anne, baba veya kardeşlerinin yaşamadığı bir konut olmasını ifade eder. Ancak eşlerin ailesinden bakıma muhtaç kişilerin davet edilen konutta yaşaması kural olarak dönmemek için haklı sebep oluşturmaz.

Terk ile geçimsizliği birlikte ileri sürebilir miyim?

Terditli talep olarak birlikte ileri sürülebilir: asli talep TMK m.164, o reddedilirse incelenecek fer’î talep TMK m.166/1 (HMK m.111). Ancak terk, samimi bir dönüş davetine dayandığından, birliğin temelinden sarsıldığını ileri süren eşin aynı dönemde eşini eve davet etmesi davetin samimiyetinin tartışılmasına yol açabilir. Bu nedenle strateji ihtar gönderilmeden önce kurulmalıdır.

İhtar aldım, dönmezsem ne olur?

İki ay içinde dönmezseniz eşiniz terk sebebiyle boşanma davası açabilir. Ayrılığınızın haklı sebebe dayandığını ispatlarsanız dava reddedilir; ispat yükü dönmeyen eştedir (Yargıtay HGK, 05.12.2012, E.2012/636, K.2012/1073). Sizi ortak konutu terke zorlayan veya dönüşünüzü engelleyen eş ise kendisi terk etmiş sayılır ve terk sebebine dayanamaz (Yargıtay HGK, 13.03.2015, E.2013/1688, K.2015/1032). Darp raporu, koruma kararı, tanık, mesaj kayıtları ve kolluk tutanakları başlıca delillerdir.

İhtar kararını mahkeme incelemeden verir mi?

Kanuna göre ihtar esası incelenmeden yapılır (TMK m.164/2): hâkim veya noter bu aşamada terkin haklı olup olmadığını tartışmaz. İhtarın zamanı, içeriği, tebliği ve samimiyeti ile dönmemenin haklı sebebe dayanıp dayanmadığı açılacak boşanma davasında incelenir.

İhtardan sonra iki ay geçti; dava için ne yapmalıyım?

Tebliğden itibaren iki ay içinde dönüş olmamışsa ve ayrılık en az altı aydır sürüyorsa terk sebebiyle boşanma davası açılabilir (TMK m.164). Dava aile mahkemesinde, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturulan yer mahkemesinde açılır (TMK m.168). Gerekirse genel sebep terditli talep olarak eklenebilir (HMK m.111); bu durumda davetin samimiyetini destekleyen olgular ayrıca gösterilmelidir.

İhtar elektronik tebligatla gelirse iki ay ne zaman başlar?

Elektronik tebligat, elektronik adrese ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (Tebligat Kanunu m.7/a). İki aylık dönüş süresi bu tarihten itibaren işler.

Eşimin adresi bilinmiyor; ihtar nasıl yapılır?

TMK m.164/2’ye göre ihtar gerektiğinde ilân yoluyla yapılır. Tebligat Kanunu m.28 uyarınca önce adresin meçhul olduğu tespit edilir; tebligatı çıkaran merci adresi resmî ve özel kurumlara sorar ve zabıtaya araştırtır. İlânen tebliğ, son ilân tarihinden itibaren yedi gün sonra yapılmış sayılır (m.31).

Eşim yurt dışında; ihtar nasıl tebliğ edilir?

Yabancı ülkede tebliğ kural olarak o ülkenin yetkili makamı aracılığıyla yapılır (Tebligat Kanunu m.25); Türk vatandaşı olan eşe dış temsilcilik aracılığıyla tebliğ de mümkündür (m.25/a). Yurt dışındaki süreler uzayabileceğinden dört ay kuralı ve iki aylık süre takvime işlenmelidir.

Beni evden çıkaran eşim bana terk ihtarı gönderebilir mi?

Gönderebilir, ancak sonuç alamayabilir. TMK m.164/1’e göre diğerini ortak konutu terke zorlayan veya dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır. Hukuk Genel Kurulu da böyle bir eşin terk sebebine dayanamayacağını kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 13.03.2015, E.2013/1688, K.2015/1032). Evden çıkarıldığınızı tanık, mesaj veya kolluk kayıtlarıyla belgelemeniz önemlidir.

Altı ay ve iki ay nasıl hesaplanır?

Ayrılığın başlangıcından itibaren dördüncü ay bitmeden ihtar istenemez; ihtardan sonra iki ay geçmeden de dava açılamaz (TMK m.164/2). Davanın açılabilmesi için ayrıca ayrılığın en az altı ay sürmüş ve hâlen devam ediyor olması gerekir (TMK m.164/1). İki aylık süre ihtarın tebliğinden itibaren hesaplanır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlığınız için mutlaka bir avukata danışınız.