Aile Mahkemesi Hangi Davalara Bakar? 4787 Görev Alanı, Yetki ve Yanlış Mahkeme (2026)

Aile hukukundan doğan davaların büyük çoğunluğu aile mahkemesinde görülür; ancak “aile mahkemesi” tanıdık gelse bile çoğu vatandaş için sınırları belirsizdir. Boşanma, nafaka ve velayetin ötesinde hangi işler bu mahkemeye ait? Aile mahkemesi olmayan bir ilçede davayı nereye açacaksınız? Yetkili mahkeme nasıl bulunur ve yanlış yerde açılan davanın akıbeti nedir? Bu rehber, 4787 sayılı Kanun ve TMK üzerinden yol haritasını çıkarıyor. Aile hukukunun tüm rejim ve dava çerçevesi için ana rehberimize göz atabilirsiniz.

Kanuni Çerçeve ve Kuruluş Yeri

4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun; aile mahkemelerini her ilde ve merkez nüfusu yüz binin üzerindeki her ilçede kurulacak biçimde düzenlemiştir. Yargı çevresi kural olarak kurulduğu il veya ilçenin mülki sınırlarıdır; Adalet Bakanlığının teklifi ve HSK kararıyla değiştirilebilir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde kanun bir güvence getirmiştir: bu davalara HSK’ca belirlenen asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Yani nüfusu yüz binin altındaki bir ilçede oturuyorsanız aile hukukundan doğan davanız kaybolmaz; yalnızca fiziki olarak asliye hukuk salonunda görülür, ama tabi olduğu usul yine 4787 sayılı Kanun ile TMK’nın aile hukuku hükümleridir.

Aile mahkemesi bulunmayan yerde davaya asliye hukuk mahkemesinin “aile mahkemesi sıfatıyla” bakması şekli bir ayrıntı değildir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, aile mahkemesi kurulmamış bir yerde açılan boşanma davasında asliye hukuk mahkemesinin davaya aile mahkemesi sıfatıyla baktığını bir ara kararla karar altına alması ve bunu karar başlığında göstermesi gerektiğini; bu hususlar yerine getirilmeden işin esası hakkında hüküm kurulmasının doğru olmadığını belirterek yerel mahkemenin direnme kararını bozmuştur (YHGK 15.11.2013, E.2013/430, K.2013/1589). Kararda görevin kamu düzenine ilişkin olduğu ve yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetileceği de vurgulanmıştır. Bu nedenle aile mahkemesi bulunmayan yerde açılan davada ilk duruşmada sıfata ilişkin ara kararın kurulup kurulmadığını takip etmek yararlıdır.

Aile Mahkemesinin Görev Alanı

Aile mahkemesinin görev alanı 4787 sayılı Kanun’un 4. maddesinde sayılmıştır. Buna göre aile mahkemeleri, Türk Medeni Kanunu’nun Üçüncü Kısım hariç olmak üzere İkinci Kitabı ile 4722 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’a göre aile hukukundan doğan dava ve işlere (4787 s.K. m.4/1-1) ve aile hukukuna ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizine (4787 s.K. m.4/1-2) bakar; ayrıca kanunlarla verilen diğer görevleri de yerine getirir (4787 s.K. m.4/1-3). Türk Medeni Kanunu’nun İkinci Kitabının Birinci ve İkinci Kısımları nişanlanmadan velayet, yardım nafakası ve aile mallarına kadar uzanan aile hukuku hükümlerini (TMK m.118-395) kapsar; görev dışında bırakılan Üçüncü Kısım ise vesayeti (TMK m.396-494) düzenler. 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruyucu ve önleyici tedbir kararları da aile mahkemesi hâkimi tarafından verilir. Aşağıda ana başlıklar altında topladık.

Evlilik ve boşanma. Nişanın bozulmasından doğan davalar, evlenmeye izin, evliliğin butlanı ve iptali, boşanma ve ayrılık davaları aile mahkemesinin görev alanındadır. Boşanma sebeplerinin genel çerçevesi için bu rehbere, TMK m.161 zina sebebi için ayrıntılı yazımıza, terk sebebi için şu rehbere bakabilirsiniz.

Nafaka ve tazminat. Tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakası davaları; nafakanın artırım, azaltım veya kaldırılması; boşanmadan doğan maddi ve manevi tazminat (TMK m.174) aile mahkemesinde görülür. Nafakanın tümü için rehberimize, tazminat için bu yazıya göz atın. TMK m.197 kapsamındaki bağımsız tedbir nafakası ve ayrı yaşama hakkı davaları da aile mahkemesindedir; ayrımı şu rehberde ele aldık.

Velayet ve kişisel ilişki. Velayet düzenlemesi, velayetin değiştirilmesi, kişisel ilişkinin kurulması ve düzenlenmesi, çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararlarının yerine getirilmesine aykırılık hâlinde disiplin hapsine ilişkin şikâyetler (5395 s.K. m.41/A vd.) aile mahkemesindedir. Velayet değişikliğinin somut ölçütü için şu yazıya, sürecin işleyişi için bu rehbere bakabilirsiniz.

Mal rejimi ve aile konutu. Mal rejiminin tasfiyesi (mal paylaşımı) davaları, katılma alacağı, katkı payı, denkleştirme, aile konutu şerhi ve TMK m.194 kapsamındaki davalar (satışın iptali, ipoteğin kaldırılması) aile mahkemesindedir. Tasfiyenin süreci için şu yazıya, aile konutu şerhi için dilekçe örneğimize göz atın.

Soybağı ve evlat edinme. Babalık davası, tanıma ve tanımanın iptali, soybağının reddi ile evlat edinme kararları aile mahkemesindedir.

Vesayet, kayyımlık ve yasal danışmanlık aile mahkemesinin görev alanında değildir. 4787 sayılı Kanun’un 4. maddesinin 5133 sayılı Kanunla değişik birinci bendi, aile mahkemesinin görevini Türk Medeni Kanunu’nun İkinci Kitabından “Üçüncü Kısım hariç olmak üzere” doğan dava ve işlerle sınırlamıştır; Üçüncü Kısım vesayeti düzenler. Kamu vesayeti vesayet daireleri tarafından yürütülür ve vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir (TMK m.397). Bu nedenle kısıtlama, vasi veya kayyım atanması ve yasal danışmanlık talepleri sulh hukuk mahkemesine, vesayet makamının kararlarına itirazlar ise asliye hukuk mahkemesine yöneltilir.

6284 sayılı Kanun tedbirleri. Şiddet mağduru veya ısrarlı takip mağduru kişilerin korunmasına ilişkin koruyucu ve önleyici tedbir kararları aile mahkemesindedir; ilk aşamada mülkî amirden veya kolluktan da tedbir talep edilebilir.

Diğer aile hukukuna ilişkin dava ve işler. Ad değiştirme, yaş düzeltmesi gibi bazı kişilere ilişkin işlerde ise görevli mahkeme çoğu zaman asliye hukuktur; aile mahkemesinin görevi yalnızca 4787 sayılı Kanun’un kapsamına giren dava ve işlerdir.

Görev Tablosu: Hangi Talep Hangi Mahkemede?

Kanunlarla Verilen Diğer Görevler (4787 s.K. m.4/1-3)

4787 sayılı Kanun aile mahkemesinin görevini Türk Medeni Kanunu ile sınırlı tutmamış, “kanunlarla verilen diğer görevler” bendiyle başka kanunların aile mahkemesine verdiği işleri de bu mahkemeye bırakmıştır (4787 s.K. m.4/1-3). Uygulamada en sık karşılaşılanlar şiddet tedbirleri, çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararlarının yerine getirilmesi ile uluslararası çocuk kaçırma davalarıdır. Bu işlerde görev aile mahkemesine ait olsa da başvuru yolu, süre ve yetki kuralları her kanunun kendi hükümlerine göre belirlenir.

Çocuk teslimi ve kişisel ilişkinin yerine getirilmesindeki adli destek sistemini çocuk teslimi ve kişisel ilişkinin icrası rehberimizde, Lahey Sözleşmesi kapsamındaki iade davalarını uluslararası çocuk kaçırma ve çocuğun iadesi yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık. Vesayet ve kayyımlık işlerinin neden sulh hukuk mahkemesinde görüldüğünü ise vesayet ve kayyım atanması rehberinde bulabilirsiniz.

Yetkili Mahkeme: Hangi Yer, Hangi Dava

Görev sorununun ötesinde davanın hangi yer aile mahkemesinde açılacağı da belirlenmelidir. Boşanma ve ayrılık davalarında eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir (TMK m.168). Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre bu yetki kuralı kesin değildir: davacı bu yerlerden birini seçebilir, mahkeme yetkisizliği kendiliğinden gözetemez ve yetki itirazının cevap dilekçesinde ileri sürülmesi gerekir. Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.177); bu kural da kesin yetki niteliğinde değildir. Kişisel ilişki kurulmasıyla ilgili bütün düzenlemelerde çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir (TMK m.326). Soybağına ilişkin davalar taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır (TMK m.283).

Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davalarda mal rejiminin ölümle sona ermesi durumunda ölenin son yerleşim yeri mahkemesi; boşanmaya, evliliğin iptaline veya hâkim tarafından mal ayrılığına karar verilmesi durumunda bu davalarda yetkili olan mahkeme; diğer durumlarda davalı eşin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.214). Özel bir yetki kuralı bulunmayan davalarda genel yetki kuralı uygulanır ve davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (HMK m.6). Sürecin başlangıç noktalarını ana rehberimizde topladık.

Birleşen Talepler: Boşanma Davasında Fer’i Talepler

Boşanma davasıyla birlikte ileri sürülen nafaka, tazminat, velayet ve kişisel ilişki talepleri boşanma davasının görüldüğü aile mahkemesinde, TMK m.168’deki yetki kuralına göre incelenir. Hâkim boşanma veya ayrılık davası açılınca davanın devamı süresince gerekli olan geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m.169) ve boşanma kararıyla birlikte velayet ile kişisel ilişkiyi düzenler (TMK m.182). Mal rejiminin tasfiyesi talebi ise boşanma davasından ayrı bir dava olarak açılabilir; bu hâlde de yetkili mahkeme boşanma davasında yetkili olan mahkemedir (TMK m.214/2). Mal rejimi davasının boşanma davasıyla aynı dosyada görülmesi istendiğinde, tasfiyenin boşanma hükmünün kesinleşmesine bağlı olduğu dikkate alınmalı ve davaların ayrılması veya bekletici sorun yapılması ihtimali göz önünde tutulmalıdır. Boşanma davasına karşı dava açılması hâlinde karşı dava asıl davanın görüldüğü mahkemede açılır ve iki dava birlikte incelenir. Karşı dava açma imkânı için Boşanma Davasında Karşı Dava rehberimize bakabilirsiniz.

Yargılama Usulünün Özellikleri

Aile mahkemesi, yargılama usulünün ötesinde bir işleyişe sahiptir. 4787 sayılı Kanun, taraflarla çocukları psiko-sosyal yönden değerlendirecek psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacı gibi uzmanların mahkeme kadrosunda bulunmasını öngörür; uzmanlar çocuğun görüşünün alınmasında, velayet ve kişisel ilişki dosyalarında raporlarıyla belirleyici olur. Aile mahkemesi, önüne gelen dava ve işlerin özelliklerine göre esasa girmeden önce, gerektiğinde uzmanlardan da yararlanarak tarafları sulhe teşvik eder; sulh sağlanamazsa yargılamaya devam olunur (4787 s.K. m.7/1). Uzmanların ise davanın esasına girilmeden önce veya davanın görülmesi sırasında mahkemece istenen konularda araştırma ve inceleme yapma görevi vardır (4787 s.K. m.5/1). Bir kısım işlerde re’sen araştırma ilkesi uygulanır ve hâkim taraflarca ileri sürülmeyen delilleri kendiliğinden toplayabilir; dava süresince eşlerin barınması, geçimi ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri hâkim talep olmasa da kendiliğinden alır (TMK m.169) ve boşanma kararıyla birlikte velayeti ve kişisel ilişkiyi düzenler (TMK m.182). Buna karşılık yoksulluk nafakası ile maddi ve manevi tazminat ancak istem üzerine verilir (TMK m.174, m.175); hâkim talep sonucuyla bağlıdır ve istenenden fazlasına karar veremez (HMK m.26/1). Özel kanunlardaki hükümler saklı kalmak üzere, 4787 sayılı Kanun’da hüküm bulunmayan konularda TMK’nın aile hukukuna ilişkin usul hükümleri ile usul kanunu hükümleri uygulanır (4787 s.K. m.7/3); Kanun’un 1086 sayılı HUMK’a yaptığı atıflar bugün HMK’nın karşılık gelen maddelerine yapılmış sayılır (HMK m.447/2).

Uzmanlar ve Koruyucu, Eğitici, Sosyal Önlemler (4787 s.K. m.5-6)

Aile mahkemesini sıradan bir hukuk mahkemesinden ayıran iki hüküm, uzman desteği ve koruyucu önlemlerdir. Kanun’a göre her aile mahkemesine; davanın esasına girilmeden önce veya davanın görülmesi sırasında mahkemece istenen konularda taraflar arasındaki uyuşmazlık nedenlerine ilişkin araştırma ve inceleme yapmak ve sonucunu bildirmek, mahkemenin gerekli gördüğü hâllerde duruşmada hazır bulunmak ve mahkemece verilecek diğer görevleri yapmak üzere psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacı atanır (4787 s.K. m.5/1). Bu görevlilerin bulunmaması, iş durumlarının müsait olmaması veya başka bir uzmanlığa ihtiyaç duyulması hâlinde diğer kamu kurumlarındaki ya da serbest çalışan uzmanlardan yararlanılabilir (4787 s.K. m.5/2).

Uzmanlar hakkında HMK’daki hâkimin reddi sebepleri uygulanır (4787 s.K. m.5/3). Bu nedenle uzmanın tarafsızlığından şüphe duyulmasını gerektiren önemli bir sebep varsa reddi istenebilir (HMK m.36). Velayet ve kişisel ilişki dosyalarında uzman raporunun nasıl değerlendirildiğini, rapora nasıl itiraz edileceğini Sosyal İnceleme Raporu (SİR) ve velayet rehberimizde anlattık.

Aile mahkemesi, diğer kanunlardaki hükümler saklı kalmak üzere görev alanına giren konularda yetişkinler ve küçükler hakkında koruyucu, eğitici ve sosyal önlemlere karar verebilir (4787 s.K. m.6). Bu önlemler boşanma veya nafaka davasının yerini tutmaz; aile içindeki bir sorunun yargılamanın yanında yönetilebilmesi için hâkime tanınmış ek araçlardır. Küçükler bakımından bu önlemler, TMK’nın çocuğun korunmasına ilişkin hükümleriyle (TMK m.346-348) birlikte değerlendirilir; ağır hâllerde velayetin kaldırılması da gündeme gelebilir (TMK m.348).

Önlem kararına uyulmaması hâlinde Kanun’un atıf yaptığı HMK m.398 devreye girer: ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyet edilmesi üzerine aykırı davranan kişi altı aya kadar disiplin hapsi ile cezalandırılır; aykırılığın sona ermesi, kararın gereğinin yerine getirilmesi veya şikâyetten vazgeçilmesi hâlinde dava ve bütün sonuçlarıyla birlikte ceza düşer (HMK m.398/1, m.398/8). Bu yaptırım, 6284 sayılı Kanun’daki zorlama hapsinden ayrı bir kurumdur.

Yanlış Mahkemede Açılan Davanın Akıbeti

Davanın yanlış mahkemede açılması kendiliğinden hak kaybına yol açmaz; ancak Kanunda öngörülen süre içinde işlem yapılmazsa dava açılmamış sayılır. Mahkemelerin görevi ancak kanunla düzenlenir ve görevle ilgili kurallar kamu düzenindendir (HMK m.1); görev dava şartı olduğundan mahkeme bunu davanın her aşamasında kendiliğinden gözetir (HMK m.114/1-c, m.115/1). Görevsizlik veya yetkisizlik kararından sonra taraflardan birinin iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurarak dosyanın görevli veya yetkili mahkemeye gönderilmesini istemesi gerekir. Süre, karar verildiği anda kesin ise tebliğ tarihinden; süresi içinde kanun yoluna başvurulmayarak kesinleşmişse kesinleştiği tarihten; kanun yoluna başvurulmuşsa başvurunun reddi kararının tebliğ tarihinden işler. Süresinde başvurulmazsa dava açılmamış sayılır ve kararı veren mahkeme bu konuda kendiliğinden karar verir (HMK m.20/1). Dosya kendisine gönderilen mahkeme taraflara kendiliğinden davetiye gönderir (HMK m.20/2).

Yetki bakımından ise ayrım farklıdır. Kesin yetkinin söz konusu olmadığı davalarda yetki itirazının cevap dilekçesinde ileri sürülmesi gerekir; yetki itirazında bulunan taraf yetkili mahkemeyi, birden fazla yetkili mahkeme varsa seçtiği mahkemeyi bildirmelidir, aksi takdirde itiraz dikkate alınmaz (HMK m.19/2). Yetki itirazı bir ilk itirazdır ve cevap dilekçesiyle ileri sürülmeyen ilk itiraz sonradan dinlenmez (HMK m.116-117). Boşanma davalarında yetki kesin olmadığından, süresinde ve usulüne uygun yetki itirazı yapılmazsa dava açıldığı yerde görülür. Görevsizlik veya yetkisizlik kararından sonra davaya başka mahkemede devam edilmesi hâlinde yargılama giderlerine o mahkeme hükmeder (HMK m.331/2).

HMK m.20 Süresi Ne Zaman Başlar? Sık Yapılan Görev Hataları

Görevsizlik veya yetkisizlik kararından sonraki iki haftalık süre, uygulamada en çok hak kaybına yol açan sürelerden biridir. Süre her durumda kararın tebliğiyle başlamaz: karar kanun yoluna başvurulmadan kesinleşmişse başlangıç kesinleşme tarihidir ve ayrıca bir tebliğ beklenmez. Başvurunun da dosyanın gönderileceği mahkemeye değil, kararı veren mahkemeye yapılması gerekir (HMK m.20/1). Görevsizlik veya yetkisizlik kararlarının kesinleşmesi için kararın kesinleşmesi rehberimizdeki istinaf süreleri de dikkate alınmalıdır.

Aile mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi arasındaki ilişki görev ilişkisidir. Aile mahkemesi kurulmuş bir yerde boşanma veya nafaka davası asliye hukuk mahkemesinde açılırsa mahkeme görevsizlik kararı verir. Aile mahkemesi bulunmayan bir yerde ise aynı asliye hukuk mahkemesi davaya aile mahkemesi sıfatıyla bakar; bu durumda sorun görevsizlik değil, sıfatın usulüne uygun belirlenmesidir. Hukuk Genel Kurulu, mahkemenin davaya aile mahkemesi sıfatıyla baktığını ara kararla karar altına alması ve karar başlığında göstermesi gerektiğini, bunlar yapılmadan işin esası hakkında hüküm kurulmasının doğru olmadığını belirterek yerel mahkemenin direnme kararını bozmuştur (YHGK 15.11.2013, E.2013/430, K.2013/1589).

Boşanan kadının eski eşinin soyadını kullanmaya devam edebilmesi için gereken şartları boşanan kadının soyadı (TMK m.173) yazımızda, genel ad ve soyadı değişikliği davasını ise isim-soyisim değişikliği davası rehberimizde ele aldık.

Aile Mahkemesi Kararlarına Karşı Kanun Yolu

Aile mahkemesi asliye mahkemesi derecesinde olduğundan kararlarına karşı genel hükümlere göre istinaf ve temyiz yollarına başvurulur. İstinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır ve ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar (HMK m.345); bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı temyiz süresi de iki haftadır (HMK m.361). Değeri para ile ölçülemeyen boşanma, velayet ve soybağı kararları kanun yolu incelemesine tabidir; nafaka ve tazminat gibi parasal taleplere ilişkin kısımlarda ise kanun yoluna başvuru bakımından Kanunda öngörülen parasal sınırlar ayrıca değerlendirilmelidir (HMK m.341, m.362). Aile mahkemesi sıfatıyla bakılması gereken davada asliye hukuk mahkemesi sıfatıyla karar verilmesi de kanun yolu incelemesinde görev yönünden ele alınır; Hukuk Genel Kurulu, sıfat ara kararla belirlenmeden ve karar başlığında gösterilmeden esas hakkında hüküm kurulmasını bozma sebebi saymıştır (YHGK 15.11.2013, E.2013/430, K.2013/1589).

6284 Sayılı Kanun Tedbirlerinde Görev ve Başvuru Mercileri

Aile içi şiddet ve ısrarlı takip hâllerinde tedbir talebinin nereye yapılacağı, tedbirin türüne göre değişir. Barınma yeri sağlanması, geçici maddi yardım ve psikolojik destek gibi koruyucu tedbirler mülki amir tarafından (6284 s.K. m.3), kimlik bilgilerinin gizlenmesi gibi koruyucu tedbirler ile uzaklaştırma, iletişim yasağı ve konuttan çıkarma gibi önleyici tedbirler ise hâkim tarafından verilir (6284 s.K. m.4, m.5). Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk da belirli tedbirleri alabilir ve bu kararlar hâkim onayına sunulur. Tedbir kararı verilmesi için şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aranmaz (6284 s.K. m.8/3).

Hâkim tarafından verilen tedbir kararlarına karşı, kararın tefhim veya tebliğinden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilebilir ve itiraz üzerine verilen karar kesindir (6284 s.K. m.9). Tedbir kararlarının uygulanmasına aykırı davranılması hâlinde zorlama hapsine karar verilir (6284 s.K. m.13). 6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbirler, boşanma davasının açılmış olmasına bağlı değildir; boşanma davası açılmadan da talep edilebilir. Koruma kararının alınması için 6284 Kapsamında Koruma Kararı Nasıl Alınır? rehberimize bakabilirsiniz.

Yabancılık Unsuru Taşıyan Aile Davaları

Aile mahkemesinin görevi yalnızca Türkiye’de açılan davalarla sınırlı değildir; aile hukukuna ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi de aile mahkemesine aittir (4787 s.K. m.4/1-2). Yabancı ülke adli veya idari makamlarınca boşanmaya, evliliğin butlanına veya iptaline ilişkin verilen kararlar, taraflar birlikte başvurursa, kararın verildiği devlet kanunlarına göre yetkili makam tarafından verilip usulen kesinleşmiş olması ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması şartlarıyla mahkemeye gitmeden doğrudan nüfus kütüğüne tescil edilebilir (5490 s.K. m.27/A). Bu şartlar yerine getirilmezse kararın Türkiye’de tanınması 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun uyarınca dava yoluyla sağlanır ve bu dava aile mahkemesinde görülür.

Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi kural olarak iç hukukun yer itibarıyla yetki kurallarıyla belirlenir (MÖHUK m.40); yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları için ise ayrı bir güvence vardır. Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları, yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye’de yer itibarıyla yetkili mahkemede; böyle bir mahkeme yoksa ilgilinin sâkin olduğu yer, Türkiye’de sâkin değilse Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde; o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde görülür (MÖHUK m.41). Böylece Türkiye’de hiçbir bağlantı noktası kalmamış bir Türk vatandaşı da boşanma davasını Türkiye’de açabilir; davaya bu yerlerde de aile mahkemesi bakar. Eşi yurt dışında yaşayanlar için pratik adımları eşim yurt dışında yaşıyor, nasıl boşanırım rehberimizde topladık. Uluslararası çocuk kaçırma iade başvuruları ise 5717 sayılı Kanun çerçevesinde yürütülür; bu Kanun’un uygulanmasından doğan dava ve işlerde görevli mahkeme aile mahkemesidir ve başvuru sırasında çocuğun halen oturduğu veya koruma altına alındığı yer mahkemesi yetkilidir (5717 s.K. m.6).

Yabancı boşanma kararının tanınması için Yurt Dışında Yapılan Evlilik Türkiye’de Geçerli mi? rehberimize bakabilirsiniz.

Dava açılmadan önce görev ve yetkinin doğru belirlenmesi, özellikle hak düşürücü sürelerin işlediği zina, hayata kast, soybağının reddi ve tanımanın iptali gibi davalarda belirleyicidir. Görevsizlik veya yetkisizlik kararından sonra iki haftalık süre içinde dosyanın gönderilmesi istenirse, uygulamada davanın ilk açıldığı tarih esas alınmaya devam eder ve bu tarihte gözetilen süreler korunur. Buna karşılık iki haftalık süre kaçırılırsa dava açılmamış sayılacağından, bu arada dolan hak düşürücü süreler yeni bir davayla telafi edilemeyebilir; yargılamanın uzaması ve tebligatların yenilenmesi de ayrıca zaman kaybı doğurur.

Aile hukukuna ilişkin talebinizin görevli ve yetkili mahkemesini belirlemek, yetki itirazını süresinde yapmak veya görevsizlik kararından sonra iki haftalık süreyi kaçırmadan dosyayı doğru mahkemeye taşımak için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Aile mahkemesi hangi kanunla kurulmuştur ve statüsü nedir?

Aile mahkemeleri 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun’la kurulan özel mahkemelerdir. Asliye mahkemesi derecesinde ve tek hâkimlidir; her ilde ve merkez nüfusu yüz binin üzerindeki her ilçede kurulur. Yalnızca kanunda sayılan aile hukukuna ilişkin dava ve işlere bakar.

Aile mahkemesi hangi davalara bakar?

Boşanma, evliliğin butlanı ve iptali, ayrılık, evlenmeye izin, evlenmeye ilişkin diğer istemler, nafaka (tedbir, iştirak, yoksulluk, yardım), velayet, kişisel ilişki, mal rejimi tasfiyesi, aile konutu şerhi, soybağı davaları (tanıma, tanımanın iptali, babalık, soybağının reddi), evlat edinme, aile hukukuna ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi ile 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruyucu-önleyici tedbirler aile mahkemesinin görev alanındadır (4787 s.K. m.4). Vesayet, kayyımlık ve yasal danışmanlık işleri ise kapsam dışıdır ve sulh hukuk mahkemesinde görülür (TMK m.397).

Aile mahkemesi olmayan yerlerde dava nerede açılır?

Aile mahkemesi kurulmamış yerlerde davaya, HSK tarafından belirlenen asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Bu, davanın niteliğini değiştirmez; usul ve esas yine 4787 sayılı Kanun’un ve TMK’nın hükümlerine göre yürür.

Aile mahkemesinde yetkili mahkeme nasıl belirlenir?

Yetki dava türüne göre değişir: boşanma ve ayrılıkta eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi (TMK m.168); boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi (TMK m.177); mal rejimi tasfiyesinde TMK m.214’teki mahkemeler; soybağı davalarında taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri (TMK m.283). Boşanma ve nafaka davalarındaki yetki kuralları kesin değildir; yetki itirazı cevap dilekçesinde yetkili mahkeme gösterilerek yapılmalıdır (HMK m.19/2).

Yanlış mahkemede dava açtım; hakkım yanar mı?

Kendiliğinden yanmaz; ancak görevsizlik veya yetkisizlik kararından sonra iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurularak dosyanın görevli veya yetkili mahkemeye gönderilmesi istenmezse dava açılmamış sayılır (HMK m.20/1). Süre, karar kanun yoluna başvurulmadan kesinleşmişse kesinleşme tarihinden, kanun yoluna başvurulmuşsa başvurunun reddi kararının tebliğinden işler. Bu süre kaçırılırsa hak düşürücü süreler bakımından ciddi hak kaybı doğabilir.

Vasi veya kayyım atanması için aile mahkemesine başvurulur mu?

Hayır. 4787 sayılı Kanun aile mahkemesinin görevini Türk Medeni Kanunu’nun İkinci Kitabından Üçüncü Kısım (vesayet) hariç doğan dava ve işlerle sınırlamıştır (4787 s.K. m.4/1-1). Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir (TMK m.397).

Boşanma davası yetkisiz mahkemede açıldı; karşı taraf ne yapmalı?

Boşanma davalarında yetki kesin değildir. Yetki itirazının cevap dilekçesinde ileri sürülmesi ve yetkili mahkemenin gösterilmesi gerekir; aksi hâlde itiraz dikkate alınmaz (HMK m.19/2). Cevap dilekçesiyle ileri sürülmeyen yetki itirazı sonradan dinlenmez ve dava açıldığı mahkemede görülür.

Yurt dışında aldığım boşanma kararı için aile mahkemesine gitmem gerekir mi?

Taraflar birlikte başvurursa, karar verildiği devlet kanunlarına göre yetkili makamca verilmiş ve usulen kesinleşmiş olup Türk kamu düzenine açıkça aykırı değilse, mahkemeye gitmeden nüfus kütüğüne tescil edilebilir (5490 s.K. m.27/A). Bu şartlar sağlanmazsa tanıma davası açılır ve aile hukukuna ilişkin yabancı kararların tanınması aile mahkemesinin görevindedir (4787 s.K. m.4/1-2).

Görevsizlik kararından sonra ne kadar sürede başvurmalıyım?

İki hafta içinde, kararı veren mahkemeye dilekçe vererek dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesini istemelisiniz. Süre; karar verildiği anda kesin ise tebliğden, kanun yoluna başvurulmadan kesinleşmişse kesinleşme tarihinden, kanun yoluna başvurulmuşsa başvurunun reddi kararının tebliğinden başlar. Süre kaçırılırsa dava açılmamış sayılır ve mahkeme bunu kendiliğinden karara bağlar (HMK m.20/1).

Aile mahkemesi olmayan yerde mahkeme aile mahkemesi sıfatını belirtmezse ne olur?

Aile mahkemesi kurulmamış yerde asliye hukuk mahkemesi davaya aile mahkemesi sıfatıyla baktığını ara kararla karar altına almalı ve karar başlığında göstermelidir. Hukuk Genel Kurulu, bu yapılmadan esas hakkında hüküm kurulmasını doğru bulmamış ve kararı bozmuştur (YHGK 15.11.2013, E.2013/430, K.2013/1589). Görev kamu düzenine ilişkin olduğundan bu eksiklik kanun yolunda kendiliğinden gözetilir.

Aile mahkemesi boşanma dışında ailenin korunması için hangi önlemleri alabilir?

Aile mahkemesi görev alanındaki konularda yetişkinler için eşleri uyarma ve uzlaştırma, ailenin ekonomik varlığını koruma, sağlık veya sosyal hizmet kurumuna yerleştirme ve meslek kursuna yönlendirme; küçükler için nafaka önlemleri, gelişimi tehlikede olan çocuğu bir aile yanına veya kuruma yerleştirme ve çocuk mallarını koruma önlemleri alabilir (4787 s.K. m.6). Bu kararlara uyulmazsa tedbire muhalefet hükmü (HMK m.398) uygulanır.

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşı boşanma davasını Türkiye’de nerede açar?

Dava yabancı ülkede açılmamış veya açılamıyorsa Türkiye’de yer itibarıyla yetkili mahkemede; böyle bir mahkeme yoksa sâkin olunan yer, Türkiye’de sâkin değilse Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde; o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde açılır (MÖHUK m.41). Boşanma davası olduğu için bu yerlerde de davaya aile mahkemesi bakar.

Uluslararası çocuk kaçırma (iade) davasına hangi mahkeme bakar?

5717 sayılı Kanun’un uygulanmasından doğan dava ve işlerde görevli mahkeme aile mahkemesidir; başvuru sırasında çocuğun halen oturduğu veya koruma altına alındığı yer mahkemesi yetkilidir (5717 s.K. m.6). Bu davalar basit yargılama usulüne göre öncelikle ve ivedilikle görülür (5717 s.K. m.9).

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlığınız için mutlaka bir avukata danışınız.