Boşanma Davasında Duruşmaya Katılmazsam Ne Olur? Dosyanın İşlemden Kaldırılması (HMK 150)

Duruşmaya gelmemek davayı hemen bitirmez; ama bir saat işletir. Kanun bu hâlde dosyanın işlemden kaldırılmasını öngörür ve ardından üç aylık bir yenileme penceresi açar. Bu pencere kapanırsa dava açılmamış sayılır — üstelik mahkeme bunu kendiliğinden karara bağlar.

1) İki Ayrı “Bir Ay”, İki Ayrı İş

İki hüküm de “bir ay” der ancak tamamen farklı sonuç doğurur.

Birincisi dosyayı işlemden kaldıran sebeptir; ikincisi ise yenilemenin maliyetini belirler.

Bu ayrım kaçırıldığında, harçsız yapılan bir yenileme talebi sonuçsuz kalabilir. Yargılamanın aşamaları için tahkikat aşaması incelememize bakabilirsiniz.

2) Kim Gelmedi? İki Ayrı Hâl

m.150/1: Usulüne uygun şekilde davet edilmiş olan taraflar, duruşmaya gelmedikleri veya gelip de davayı takip etmeyeceklerini bildirdikleri takdirde dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir.

m.150/2: Usulüne uygun şekilde davet edilmiş olan taraflardan biri duruşmaya gelir, diğeri gelmez ise, gelen tarafın talebi üzerine, yargılamaya gelmeyen tarafın yokluğunda devam edilir veya dosya işlemden kaldırılır. Geçerli bir özrü olmaksızın duruşmaya gelmeyen taraf, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez.

Üçüncü satır bu maddenin en işlevsel yanıdır: gelen taraf yargılamanın devamını isteyebilir.

Yani karşı tarafın gelmemesi, davayı kendiliğinden durdurmaz.

İkinci satır ise fiilen gelmiş olmanın tek başına yetmediğini gösterir; takip etmeyeceğini bildirmek de aynı sonucu doğurur.

“Geçerli özrü olmaksızın” kaydı

İkinci satır oldukça ağır bir sonuçtur: duruşmada yapılan işlemler, gelmeyen taraf bakımından tartışılamaz hâle gelir.

Bu nedenle katılamayacak tarafın mazeretini süresinde ve belgeyle bildirmesi, sonradan telafisi güç bir kaybı önler.

Kanun burada bir denge kurmuştur: gelmeyen taraf cezalandırılmaz, ancak özrü yoksa sürecin dışında kalmayı kabullenmiş sayılır.

3) Yenileme Penceresi: m.150/4

Dosyası işlemden kaldırılmış olan dava, işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde taraflardan birinin dilekçe ile başvurusu üzerine yenilenebilir. Yenileme dilekçesi, duruşma gün, saat ve yeri ile birlikte taraflara tebliğ edilir.

Dosyanın işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak bir ay geçtikten sonra yenileme talebinde bulunulursa, yeniden harç alınır, bu harç yenileyen tarafça ödenir ve karşı tarafa yüklenemez. Bu şekilde harç verilerek yenilenen dava, eski davanın devamı sayılır.

Üçüncü satır önemlidir: yenileme talebini davalı da yapabilir; madde “taraflardan biri” der.

Beşinci satır ise üç aylık pencerenin içinde ikinci bir eşik yaratır; bir ay geçtikten sonraki yenileme harca tabidir.

Yedinci satır, harcın yargılama gideri olarak karşı tarafa yansıtılmasını engeller; bu, gecikmenin maliyetini yenileyene bırakan bir tercihtir.

Sekizinci satır ise en çok yanlış bilinen noktadır: yenilenen dava yeni bir dava değildir.

Eski davanın devamı olmanın sonucu

Yenilenen dava eski davanın devamı sayıldığından, daha önce yapılan usul işlemleri geçerliliğini korur.

Dava tarihine bağlanan sonuçlar da bu nitelendirmeden etkilenir.

Bu nedenle üç aylık pencerenin kaçırılması ile içinde kalınması arasında, yalnızca zaman değil nitelik farkı vardır.

4) Pencere Kapanırsa: m.150/5

İşlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde yenilenmeyen davalar, sürenin dolduğu gün itibarıyla açılmamış sayılır ve mahkemece kendiliğinden karar verilerek kayıt kapatılır.

Dördüncü satır belirleyicidir: bu sonuç için karşı tarafın talebine gerek yoktur.

İkinci satır ise sonucun kendiliğinden ve belirli bir günde doğduğunu gösterir.

Dolayısıyla üç aylık süre, üzerinde tartışılabilecek bir takdir alanı bırakmaz.

5) Takipsiz Bırakma Sınırı: m.150/6

İşlemden kaldırılmasına karar verilmiş ve sonradan yenilenmiş olan dava, ilk yenilenmeden sonra bir defadan fazla takipsiz bırakılamaz.

Bu hüküm, yenileme imkânının sınırsız kullanılmasını engeller.

Amaç açıktır: dava dosyasının tarafların ilgisizliğiyle belirsiz bir süre askıda kalmasını önlemek.

Bu nedenle bir kez yenilenmiş dosyada duruşma takibi, ilk aşamadakinden daha kritik hâle gelir.

Sayarken dikkat

Madde sayımı yenilemeler üzerinden değil, takipsiz bırakmalar üzerinden kurar.

Bu ayrıntı, dosyanın geçmişi değerlendirilirken yanlış hesaplamaya yol açabilir.

Bu nedenle her işlemden kaldırma kararının tarihi ve sırası kaydedilmelidir.

6) Açılmamış Sayılmanın Etkisi: m.150/7

Hangi sebeple olursa olsun açılmamış sayılan davadaki talep dahi vaki olmamış sayılır.

Birinci satırdaki ibare hükmü genelleştirir: açılmamış sayılmanın sebebi ne olursa olsun sonuç aynıdır.

İkinci satır ise etkinin yalnızca davaya değil, talebe de uzandığını gösterir.

Bu, davanın açılmasına bağlanan sonuçlar bakımından önemli bir tespittir.

Dolayısıyla açılmamış sayılma, dosyanın kapanmasından daha fazlasını ifade eder.

7) Süre Haritası

Üç satırda iki farklı “bir ay” ve bir “üç ay” vardır.

Birinci satırdaki bir ay, dosyanın işlemden kaldırılmasına yol açar; ikinci satırdaki bir ay ise yalnızca maliyeti değiştirir.

Üçüncü satır ise sürecin nihai sınırıdır.

Takvime ne yazılmalı?

Birinci satır tek bir tarihtir ancak her iki süreyi de başlatır.

Bu nedenle dosyada en kritik bilgi, işlemden kaldırma kararının tarihidir.

Bu tarih net değilse, yenilemenin harca tabi olup olmadığı da tartışmalı hâle gelir.

8) Mazeret Bildirimi

İkinci satır doğrudan m.150/2‘ye bağlanır: geçerli özür yoksa yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edilemez.

Bu nedenle mazeretin varlığını gösterebilmek, katılamama hâlinde tek koruma yoludur.

Sözlü veya belgesiz bir mazeret, bu ölçütü karşılamakta yetersiz kalabilir.

9) Maddenin Kelime Kelime Okunması

Altıncı satır sıkça atlanır: yenileme yetkisi davacıya özgü değildir.

Dokuzuncu satır ise yenilemenin hukuki niteliğini belirler ve dava tarihine bağlı sonuçları korur.

Onuncu satır, üç aylık sürenin neden kesin bir sınır olduğunu açıklar.

En çok atlanan üç ibare

İlk satır doğrudan bir usul eksikliğine, diğer ikisi ise yanlış strateji seçimine yol açar.

Üçü de madde metni bir kez dikkatle okunduğunda giderilebilir.

10) Üç Senaryo

Birinci satır, gelmemenin karşı taraf lehine işleyebileceğini gösterir.

İkinci satırda dava hâlâ yenilenebilir durumdadır; yalnızca harç gündeme gelir.

Üçüncü satırda ise üç aylık süre dolmuştur ve sonuç kendiliğinden doğar.

Davalı açısından

Üçüncü satır ilk bakışta şaşırtıcı görünür ancak madde açıktır: yenilemeyi taraflardan biri yapabilir.

Davalının, aleyhine açılmış bir davanın karara bağlanmasını istemesi mümkündür.

Bu nedenle dosyanın işlemden kaldırılması, davalı bakımından her zaman istenen sonuç olmayabilir.

11) Mevzuat Haritası

İlk yedi satır tek bir maddenin fıkralarıdır; sürecin tamamı bu maddede düzenlenmiştir.

Sekizinci satır ise basit yargılama usulüne tabi nafaka ve velayet davalarında daha sert bir kural bulunduğunu gösterir: yenilenen dosya bir kez daha takipsiz bırakılırsa dava açılmamış sayılır.

Sayıların tamamı bir arada

Dört sayının tamamı, dosyanın kaderini belirleyen eşiklerdir.

Tek cümlelik özet

İşlemden kaldırma tarihini not edin; bir aylık harç eşiği ve üç aylık yenileme süresi o tarihten birlikte işler.

12) Anlaşmalı Boşanmada Durum

Anlaşmalı boşanmada hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığı kanaatine varması gerektiğinden (TMK m.166/3), katılmama doğrudan engel oluşturur. Dilekçe ve protokolün hazırlanması için anlaşmalı boşanma dilekçe örneğimize bakabilirsiniz.

Bu hâlde de dosya m.150 uyarınca işlemden kaldırılabilir ve aynı süreler işlemeye başlar.

Yani anlaşmalı boşanma, duruşmaya katılmama bakımından ayrıcalıklı bir konumda değildir.

Çekişmeli boşanmada fark

Çekişmeli boşanmada karşı taraf gelmese dahi, gelen tarafın talebiyle yargılama devam edebilir.

Bu nedenle çekişmeli dosyalarda duruşmaya katılmama, süreci durdurmaktan çok savunmasız bırakabilir.

Nitekim geçerli özrü olmaksızın gelmeyen taraf, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez.

Bu iki sonuç bir arada düşünüldüğünde, katılmamanın taktik bir tercih olamayacağı anlaşılır.

13) Yenileme Dilekçesinde Neler Olmalı?

İkinci satır, dilekçenin süresinde verildiğini gösterir.

Dördüncü satır ise uygulamada en çok eksik bırakılan husustur; harç yatırılmadan yapılan yenileme talebi sonuç doğurmayabilir.

Kanun harcın yenileyen tarafça ödeneceğini ve karşı tarafa yüklenemeyeceğini açıkça belirtmiştir.

Tebliğ aşaması

Yenileme dilekçesi tek başına yeterli değildir; madde tebliği de öngörür.

Dilekçe, duruşma gün, saat ve yeri ile birlikte taraflara tebliğ edilir.

Bu, karşı tarafın yeni duruşmadan haberdar olmasını sağlar.

Tebliğ tamamlanmadan yapılan bir duruşma, sonraki aşamalarda tartışma konusu olabilir.

14) Özet Tablo

Yedi sorunun tamamının cevabı hayır; bu, konudaki yaygın varsayımların ne kadar yanıltıcı olduğunu gösterir.

İkinci ve üçüncü satır özellikle davalı bakımından önemli imkânlara işaret eder.

15) Kapanış

Üçüncü satır bu yazının pratik özüdür: tek bir tarih, iki süreyi birden başlatır.

Beşinci satır ise yenilenmiş dosyalarda takibin neden daha dikkatli yürütülmesi gerektiğini açıklar.

Tek cümlelik özet

Gelmemek davayı bitirmez ama saati başlatır; o saatin üç ayda dolduğunu unutmayın.

16) İşlemden Kaldırma ile Diğer Kararlar

Birinci satır bir ara durumdur; dosya kapanmış değil, beklemededir.

İkinci satır ise sürecin sonudur ve etkisi talebe de uzanır.

Üçüncü satır ise m.150 kapsamı dışındadır; uyuşmazlık esastan çözülmüştür.

Neden bu ayrım önemli?

Çünkü her üç kararın sonraki adımı farklıdır.

İşlemden kaldırmada yapılacak şey yenilemedir; açılmamış sayılmada ise yeni bir dava açılması gündeme gelir.

Esastan verilen kararda ise kanun yolu değerlendirilir.

Dosyada hangi kararın verildiğinin doğru okunması, bu nedenle ilk adımdır.

17) Süreç Şeması

Dört ve beşinci adım, aynı pencerenin iki farklı bölümüdür.

Altıncı adım ise kapanıştır ve mahkemece kendiliğinden karara bağlanır.

Bu altı adımlık şema, dosyanın hangi noktada olduğunu hızlıca belirlemeye yarar.

18) Vekil ve Taraf

Üçüncü satır önemli bir istisnadır: Kanunun tarafın bizzat bulunmasını aradığı hâllerde vekilin gelmesi sonucu değiştirmez.

Anlaşmalı boşanmada tarafların hâkim önünde beyanının aranması buna örnektir.

Bu nedenle duruşmaya kimin katılacağı, işin niteliğine göre önceden belirlenmelidir.

Vekilden azil hâli

Vekilin azledilmesi veya istifası, duruşma takibini aksatabilir.

Bu durumda tarafın bizzat katılması ya da yeni vekil görevlendirmesi gerekir.

Aksi hâlde usulüne uygun davet yapılmış olduğundan, katılmama m.150 sonuçlarını doğurur.

19) Dosya Takibi İçin Pratik Düzen

Dördüncü satır bu listenin merkezidir; diğer bütün hesaplar o tarihe bağlıdır.

Üçüncü satır ise katılamama hâlinde tek koruma aracıdır.

Bu beş kayıt düzenli tutulduğunda, m.150’nin doğurduğu sonuçların hiçbiri sürpriz olmaz.

20) Kanunun Kurduğu Denge

Madde tek yönlü bir yaptırım değil, dört ayrı menfaati gözeten bir denge kurar.

Birinci satır ilgisizliği hemen cezalandırmaz; ikinci satır ise karşı tarafın elini boş bırakmaz.

Üçüncü satır dosyanın sürüncemede kalmasını önler; dördüncü satır ise gerçekten mazereti olanı korur.

Bu dengeyi görmek, maddenin neden bu kadar ayrıntılı yazıldığını da açıklar.

Uygulamadaki karşılığı

Dört satırın tamamı, maddenin farklı fıkralarına doğrudan karşılık gelir.

İkinci satır özellikle davalı için değerlidir; gelmeyen davacıya rağmen yargılamanın ilerlemesini isteyebilir.

Dördüncü satır ise yenilenmiş dosyalarda ihmalin artık telafisi olmadığını hatırlatır.

Özetle: m.150, duruşmaya katılmamayı bir son değil, bir eşik olarak kurgulamıştır.

Bu eşiği aşmak mümkündür; ancak bunun için hem sürelerin hem de harcın takip edilmesi gerekir.

Takip edilmediğinde ise sonuç mahkemece kendiliğinden karara bağlanır ve taraflardan hiçbirinin talebi aranmaz.

Bu nedenle işlemden kaldırma kararı, dosyanın kapandığı değil sayacın çalışmaya başladığı an olarak okunmalıdır.

Uygulamada hak kayıplarının önemli bir kısmı, bu kararın kesin bir sonuç sanılmasından doğar.

Oysa dosya hâlâ canlandırılabilir durumdadır ve bunun için gereken tek şey, süresinde verilecek bir dilekçedir.

Bir ay geçmişse buna harç eklenir; üç ay geçmişse ise artık yapılabilecek bir şey kalmaz.

Bu üç ihtimalin birbirinden ayrılması, dosyanın hangi aşamada olduğunu ve ne yapılması gerektiğini tek başına gösterir.

Kanun burada karmaşık bir düzen kurmamış; yalnızca iki tarih ve bir harç şartı öngörmüştür.

Zorluk hükümde değil, bu tarihlerin takip edilmemesindedir.

Dosyanın ilk gününden itibaren tutulacak basit bir tarih listesi, m.150’nin doğurabileceği bütün olumsuz sonuçları önlemeye yeter.

Bu da yargılama takibinin, çoğu zaman hukuki bilgiden önce bir düzen meselesi olduğunu açıkça gösterir.

21) Sık Yapılan Sekiz Hata

• Hemen bittiğini sanmak. Üç ay vardır.
• İki “bir ay”ı karıştırmak. İşlevleri farklıdır.
• Harcı atlamak. Yenileme geçersiz kalabilir.
• Karşı tarafa yüklemek istemek. Kanun engeller.
• Yeni dava sanmak. Eski davanın devamıdır.
• İkinci takipsizliği önemsememek. Sınır vardır.
• Mazeret bildirmemek. İtiraz hakkı düşer.
• Talebin kaldığını sanmak. Talep de düşer.

22) Kontrol Listesi

• Tebligatı kontrol edin.
• Mazereti zamanında bildirin.
• İşlemden kaldırma tarihini not edin.
• Bir ayı kaçırmayın.
• Üç ayı takvime alın.
• Harcı yatırın.
• Yenileme dilekçesini verin.
• Tebliği takip edin.

İlgili incelemelerimiz: boşanmada ön inceleme duruşması, boşanma davasında tahkikat aşaması ve boşanma davasında yemin delili.

Duruşmaya gitmemek ile davadan feragat etmek arasındaki farkı, üç aylık yenileme süresini ve feragatin kesin hüküm etkisini karşılaştırmalı olarak Boşanma Davasından Vazgeçilebilir mi? Feragat ve Sonuçları rehberimizde anlattık.

23) Boşanmaya Özgü Süre Riski: Açılmamış Sayılma Süreleri Korumaz

HMK m.150/7’ye göre hangi sebeple olursa olsun açılmamış sayılan davadaki talep dahi vaki olmamış sayılır. Bu hükmün sonucu olarak, açılmamış sayılan bir davanın, dava açılmasına bağlanan süreleri koruduğuna dayanılamaz. Boşanma hukukunda bu durum özellikle hak düşürücü sürelere bağlı sebeplerde ağır sonuç doğurur.

Zina sebebine dayanan boşanma davasında dava hakkı, boşanma sebebinin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde zinanın üzerinden beş yıl geçmekle düşer (TMK m.161). Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış sebebinde de aynı altı ay ve beş yıllık süreler öngörülmüştür (TMK m.162). Bu sebeplere dayanan dava işlemden kaldırılıp üç ay içinde yenilenmezse, yeni açılacak davada altı aylık sürenin çoğu zaman dolmuş olacağı unutulmamalıdır. Evliliğin boşanma nedeniyle sona ermesinden doğan dava hakları ise boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m.178); boşanmadan sonra ayrıca açılan tazminat veya nafaka davası açılmamış sayılırsa bu süre de yeniden önem kazanır.

Son satır ayrıca açıklanmalıdır. TMK m.166/4’e göre boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl geçmesi hâlinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır. Bu süre, Anayasa Mahkemesinin 22.02.2024 tarihli kararı (E.2023/116, K.2024/56) üzerine 7532 sayılı Kanun’la üç yıldan bir yıla indirilmiştir. Hüküm “davanın reddine karar verilmesini” aradığından, HMK m.150 uyarınca açılmamış sayılan dava metin itibarıyla bu sürenin başlangıcı olarak gösterilemez. Feragat ise farklıdır: feragat kesin hükmün hukuki sonuçlarını doğurur (HMK m.311) ve feragat nedeniyle verilen ret kararı bu bakımdan ayrıca değerlendirilir. Ayrıntılar için reddedilen boşanma davasından sonra fiili ayrılık rehberimize ve feragat rehberimize bakabilirsiniz.

24) Yenileme Süresi Kaçırıldıysa: Eski Hâle Getirme (HMK m.95-96)

Elde olmayan sebeplerle, kanunda belirtilen veya hâkimin kesin olarak belirlediği süre içinde bir işlemi yapamayan kimse eski hâle getirme talebinde bulunabilir (HMK m.95/1). Üç aylık yenileme süresi kanunda belirtilen bir süre olduğundan, ağır hastalık, doğal afet veya benzeri bir engel nedeniyle kaçırılmışsa bu yol gündeme gelebilir. Talep, işlemin süresinde yapılamamasına sebep olan engelin ortadan kalkmasından itibaren iki hafta içinde yapılmalıdır (HMK m.96/1).

İki sınır vardır. Süresinde yapılamayan işlemle ulaşılmak istenen aynı sonuca başka bir hukuki yoldan ulaşılabiliyorsa eski hâle getirme talebinde bulunulamaz (HMK m.95/2). Yeni bir dava açılması dava tarihine bağlı sonuçları ve hak düşürücü süreleri korumadığından bu değerlendirme somut dosyaya göre yapılır. Ayrıca engelin elde olmayan bir sebepten kaynaklandığı belgeyle gösterilmelidir; vekilin veya tarafın ihmali bu kapsama girmez.

25) Nafaka ve Velayet Davalarında Daha Sert Kural (HMK m.320/4)

Boşanma davası yazılı yargılama usulüne tabidir ve HMK m.150’deki düzen eksiksiz uygulanır. Buna karşılık her çeşit nafaka davaları ile velayet ve vesayete ilişkin dava ve işler basit yargılama usulüne tabidir (HMK m.316/1-ç). Basit yargılamada işlemden kaldırılmasına karar verilmiş olan dosya, yenilenmesinden sonra takipsiz bırakılırsa dava açılmamış sayılır (HMK m.320/4). Yazılı usulde yenilenen dava bir kez daha takipsiz bırakılabilirken (HMK m.150/6), basit yargılamada bu imkân yoktur.

Bu nedenle boşanmadan bağımsız açılan iştirak nafakasının artırılması, nafakanın kaldırılması veya velayetin değiştirilmesi davalarında, yenilenen dosyanın bir kez daha takipsiz kalması doğrudan davanın sonu anlamına gelir. Nafaka artırımına ilişkin hesaplama için nafaka artırım hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

26) Usulüne Uygun Davet: Tebligat Kontrolü

HMK m.150’nin birinci ve ikinci fıkraları, bütün sonuçları tarafın “usulüne uygun şekilde davet edilmiş” olmasına bağlar. Davetiye usulsüz tebliğ edilmişse işlemden kaldırma kararı ve buna bağlanan süreler tartışmaya açılır. Vekille takip edilen dosyalarda tebligat çoğunlukla elektronik yolla yapılır; elektronik tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (Tebligat Kanunu m.7/a). Tebliğ usulüne aykırı yapılmış olsa bile muhatap tebliğe muttali olmuşsa tebliğ geçerli sayılır ve muhatabın beyan ettiği tarih tebliğ tarihi kabul edilir (Tebligat Kanunu m.32).

Usulsüz tebligat iddiası varsa bu husus yenileme dilekçesinde veya ilk duruşmada açıkça ileri sürülmelidir; öğrenme tarihinin belgelenmesi, Tebligat Kanunu m.32 bakımından belirleyicidir.

27) Yenileme Dilekçesinde Talep Sonucu

Yenileme dilekçesi kısa olabilir; ancak işlemden kaldırma kararının tarihi, yenileme talebinin üç aylık süre içinde yapıldığı ve bir ay geçmişse yenileme harcının yatırıldığı açıkça gösterilmelidir. Harç makbuzu dilekçeye eklenmelidir; harç yatırılmadan yapılan yenileme talebi sonuç doğurmayabilir.

Dosyanız işlemden kaldırıldıysa, yenileme süresinin ve harcın hesaplanması için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanma duruşmasına katılmazsam dava düşer mi?

Doğrudan düşmez. HMK m.150 uyarınca dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir ve yenileme için süre işlemeye başlar.

İşlemden kaldırma kararı ne zaman verilir?

Usulüne uygun şekilde davet edilmiş olan taraflar duruşmaya gelmedikleri veya gelip de davayı takip etmeyeceklerini bildirdikleri takdirde.

Taraflardan sadece biri gelmezse ne olur?

Gelen tarafın talebi üzerine, gelmeyen tarafın yokluğunda yargılamaya devam edilir veya dosya işlemden kaldırılır.

Gelmeyen taraf sonradan itiraz edebilir mi?

Geçerli bir özrü olmaksızın duruşmaya gelmeyen taraf, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez.

Mazeret bildirmek neden önemlidir?

Kanun, itiraz edememe sonucunu geçerli bir özrün bulunmaması hâline bağlamıştır.

Duruşma günü tespit ettirilmemişse ne olur?

Duruşma gününün belli edilmesi için tarafların başvurması gereken hâllerde gün tespit ettirilmemişse, son işlem tarihinden başlayarak bir ay geçmekle dosya işlemden kaldırılır.

Dosya işlemden kaldırılınca yenilenebilir mi?

Evet. İşlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde taraflardan birinin dilekçe ile başvurusu üzerine yenilenebilir.

Yenileme talebi kime yapılır?

Dilekçe ile mahkemeye yapılır.

Yenileme dilekçesi tebliğ edilir mi?

Evet. Yenileme dilekçesi, duruşma gün, saat ve yeri ile birlikte taraflara tebliğ edilir.

Yenileme harca tabi midir?

İşlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak bir ay geçtikten sonra yenileme talebinde bulunulursa yeniden harç alınır.

Bir ay içinde yenilenirse harç alınır mı?

Madde, yeniden harç alınmasını bir ayın geçmiş olması şartına bağlamıştır.

Bu harcı kim öder?

Harç yenileyen tarafça ödenir.

Harç karşı tarafa yüklenebilir mi?

Hayır. Kanun bu harcın karşı tarafa yüklenemeyeceğini açıkça belirtir.

Harç verilerek yenilenen dava yeni bir dava mıdır?

Hayır. Bu şekilde harç verilerek yenilenen dava, eski davanın devamı sayılır.

Üç ay içinde yenilenmezse ne olur?

İşlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde yenilenmeyen davalar, sürenin dolduğu gün itibarıyla açılmamış sayılır.

Bu karar için talep gerekir mi?

Hayır. Mahkemece kendiliğinden karar verilerek kayıt kapatılır.

Süre ne zaman başlar?

İşlemden kaldırıldığı tarihten.

Dava kaç kez yenilenebilir?

İşlemden kaldırılmasına karar verilmiş ve sonradan yenilenmiş olan dava, ilk yenilenmeden sonra bir defadan fazla takipsiz bırakılamaz.

İkinci kez takipsiz bırakılırsa ne olur?

Kanun bu sınırı aşan hâlde davanın açılmamış sayılması sonucunu öngörür.

Açılmamış sayılmanın talebe etkisi nedir?

Hangi sebeple olursa olsun açılmamış sayılan davadaki talep dahi vaki olmamış sayılır.

Bu ne anlama gelir?

Talep hiç ileri sürülmemiş gibi sonuç doğurur.

Yeniden dava açılabilir mi?

Açılmamış sayılma, dava hakkını kendiliğinden sona erdirmez; ancak talep vaki olmamış sayıldığından yeni bir dava açılması gerekir.

Zamanaşımı bakımından sonuç ne olur?

HMK m.150/7 uyarınca talep vaki olmamış sayıldığından, açılmamış sayılan davanın dava açılmasına bağlanan süreleri koruduğuna dayanılamaz. Zina ve hayata kast gibi sebeplerde TMK m.161-162’deki altı aylık ve beş yıllık hak düşürücü süreler, boşanmadan doğan dava haklarında ise TMK m.178’deki bir yıllık zamanaşımı yeniden önem kazanır.

Tebligat usulsüzse ne olur?

Madde, sonucu usulüne uygun şekilde davet edilmiş olma şartına bağlamıştır.

Vekil duruşmaya gelirse yeterli mi?

Davanın takibi bakımından vekilin katılımı esas alınır; ancak tarafın bizzat bulunmasının arandığı hâller ayrıdır.

İşlemden kaldırma ile açılmamış sayılma aynı şey mi?

Hayır. İşlemden kaldırma geçici bir durumdur; açılmamış sayılma ise sürecin sona ermesidir.

Karşı dava varsa ne olur?

Her talep kendi usulü çerçevesinde değerlendirilir.

Basit yargılama usulünde durum farklı mı?

Evet. Nafaka ve velayet davaları gibi basit yargılama usulüne tabi davalarda, işlemden kaldırılmış dosya yenilendikten sonra takipsiz bırakılırsa dava açılmamış sayılır (HMK m.320/4).

Anlaşmalı boşanmada taraf gelmezse?

Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi gerektiğinden (TMK m.166/3) anlaşmalı boşanma kararı verilemez; dosya HMK m.150 uyarınca işlemden kaldırılabilir ve aynı süreler işlemeye başlar.

En kritik nokta nedir?

İşlemden kaldırma tarihinin not edilmesi, bir aylık harç eşiğinin ve üç aylık yenileme süresinin ayrı ayrı takip edilmesi.

Zina sebebiyle açtığım dava açılmamış sayılırsa yeniden dava açabilir miyim?

Açabilirsiniz; ancak HMK m.150/7 uyarınca talep vaki olmamış sayıldığından, yeni dava TMK m.161’deki sürelere tabi olur. Dava hakkı, boşanma sebebinin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde zinanın üzerinden beş yıl geçmekle düşer.

Açılmamış sayılan boşanma davası TMK m.166/4’teki süreyi başlatır mı?

TMK m.166/4 önceki davanın reddine karar verilmesini ve bu kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesini arar. Açılmamış sayılma kararı metin itibarıyla ret kararı olmadığından bu süreyi başlattığına dayanılamaz.

Yenileme süresini hastalık nedeniyle kaçırdım, ne yapabilirim?

Elde olmayan bir sebeple kanuni süreyi kaçıran taraf eski hâle getirme talebinde bulunabilir (HMK m.95/1). Talep, engelin ortadan kalkmasından itibaren iki hafta içinde yapılmalı ve engel belgelenmelidir (HMK m.96/1).

Nafaka davasında yenilemeden sonra tekrar gelmezsem ne olur?

Nafaka ve velayet davaları basit yargılama usulüne tabidir. Bu davalarda işlemden kaldırılmış dosya yenilendikten sonra takipsiz bırakılırsa dava açılmamış sayılır (HMK m.320/4); yazılı usuldeki ikinci takipsizlik imkânı yoktur.

Tebligat bana usulsüz yapıldıysa işlemden kaldırma kararı geçerli mi?

HMK m.150 sonuçları usulüne uygun davete bağlar. Ancak tebliğ usulsüz yapılmış olsa bile tebliğe muttali olunmuşsa tebliğ geçerli sayılır ve beyan edilen öğrenme tarihi tebliğ tarihi kabul edilir (Tebligat Kanunu m.32).

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Yenileme ve açılmamış sayılma süreleri işlemden kaldırma kararının tarihine bağlı olduğundan, somut dosyada karar ve tebligat tarihleri ayrıca kontrol edilmelidir.