Boşanma Duruşmasına Başka Şehirden Katılma: SEGBİS, e-Duruşma Yönetmeliği ve 7589 Değişikliği (HMK 149)

“Boşanma davam Ankara’da; ben İzmir’de yaşıyorum. Duruşmaya nasıl katılacağım?” Türk hukuku bu tabloya iki çözüm sunar: HMK m. 149 uyarınca ses ve görüntü nakli (SEGBİS) ile bulunduğunuz yerden katılım, ya da istinabe yoluyla bulunduğunuz yerdeki mahkemede dinlenme. Ancak m. 149 çoğu kaynakta yalnızca birinci fıkrasıyla anlatılır; oysa madde beş fıkradan oluşur ve boşanma davaları bakımından asıl önemli olan üçüncü fıkrasıdır: mahkeme, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyecekleri dava ve işlerde ilgililerin bu yolla dinlenmesine re’sen karar verebilir. Bu rehber maddeyi fıkra fıkra ele alır. Yol haritasının bütünü için ana rehberimize, aile mahkemesi usulü için bu rehbere bakın.

Mevzuat Haritası

2020’de Değişen Kural: Karşı Tarafın Rızası Artık Aranmıyor

Maddenin bugünkü işlerliği, 22/7/2020 tarihli ve 7251 sayılı Kanun’un 17. maddesiyle yapılan değişikliğe dayanır. Bu değişiklik, maddenin hem başlığını hem de temel şartını değiştirmiştir.

Değişikliğin gerekçesi açıktır: hüküm, tarafların anlaşması şartına bağlandığı için uygulamada işlememişti. Dava gibi çatışmacı bir süreçte tarafların bu konuda anlaşmasını beklemek gerçekçi değildi. 2020 değişikliğiyle şart tek taraflı talebe dönüştürüldü.

Pratik sonuç: “Karşı taraf SEGBİS’e itiraz edebilir mi?” sorusunun cevabı budur. İtiraz hakkı yoktur; karar mahkemeye aittir. Buna karşılık oturum sırasında karşı tarafın soru sorma ve beyanlara cevap verme hakkı tam olarak korunur.

Yönetmelik. m. 149/5 uyarınca uygulama usul ve esasları yönetmelikle düzenlenir. Bu doğrultuda Hukuk Muhakemelerinde Ses ve Görüntü Nakledilmesi Yoluyla Duruşma İcrası Hakkında Yönetmelik 30 Haziran 2021‘de Resmî Gazete’de yayımlanarak (S.31527) yürürlüğe girmiştir. Ayrıca 7589 sayılı Kanun’la maddeye eklenen yeni fıkra 31 Ekim 2026’da yürürlüğe girecek ve sonraki fıkraların numarası değişecektir; aşağıda ayrıca açıklanmıştır.

m. 149’un Beş Fıkrası

Maddenin tamamını görmek, hangi durumda hangi kapının açık olduğunu gösterir.

İkinci fıkra tanık dosyalarında işe yarar. Boşanma davalarının çoğu tanık beyanıyla yürür ve tanıklar farklı şehirlerde olabilir. m. 149/2 uyarınca mahkeme, tanığın ses ve görüntü nakli yoluyla dinlenmesine re’sen de karar verebilir; bu, tanığın istinabeyle dinlenmesine göre doğrudanlık ilkesine daha uygundur.

Dördüncü fıkra güvenlik dosyalarında. Fiili engel veya güvenlik sebebiyle duruşmanın mahkemenin bulunduğu yerde yapılamaması hâlinde, il sınırları içinde başka bir yerde duruşma yapılabilir. Karar, yargı çevresi içinde yer aldığı bölge adliye mahkemesi adalet komisyonunun uygun görüşü alınarak verilir. 6284 sayılı Kanun kapsamında tedbir bulunan dosyalarda akla gelmesi gereken bir seçenektir. Mahremiyet kaygısı varsa ayrıca hâkimden duruşmanın gizli yapılması istenebilir (TMK m. 184/6).

Talep Nasıl İletilir?

SEGBİS talebi, duruşmadan önce dava dosyasının bulunduğu mahkemeye dilekçeyle sunulur. Uygulamada iki kanal işler:

UYAP üzerinden doğrudan sunum. Kendi UYAP hesabınız veya avukatınızın hesabı üzerinden dilekçeyi dosyaya iletebilirsiniz.

Muhabere yoluyla. Bulunduğunuz yerdeki aynı derecedeki (aile veya asliye hukuk) mahkemeye başvurup, dilekçenizin dava dosyasının bulunduğu mahkemeye “muhabere” ile iletilmesini isteyebilirsiniz.

Zamanlama. Yönetmeliğe göre talep, UYAP mobil uygulamaları veya avukat ya da vatandaş portalı üzerinden duruşma gününden en az iki iş günü önce yapılmalıdır ve hâkim duruşmadan en az bir iş günü önce karar verir (Yönetmelik m.8/2, m.9/1). Bu kanuni alt sınırdır; uygulamada dilekçeyi duruşma tarihinden iki-üç hafta önce sunun; teknik hazırlık ve mahkemenin karar süresi için yeterli süre bırakın. Geç sunulan talepler çoğu zaman “teknik hazırlık yapılamadı” gerekçesiyle sonuçsuz kalır.

e-Duruşma Yönetmeliği: Süre, Bağlantı Yeri ve Kimlik Tespiti

HMK m.149’un uygulanması, Hukuk Muhakemelerinde Ses ve Görüntü Nakledilmesi Yoluyla Duruşma İcrası Hakkında Yönetmelik ile ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir (RG 30/6/2021, S.31527; yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir, m.18). Yönetmelik uygulamada “e-Duruşma” olarak anılır ve talebin ne zaman yapılacağından, tarafın nereden bağlanabileceğine kadar birçok soruyu doğrudan cevaplar. Aşağıdaki tablo boşanma dosyaları bakımından en önemli hükümleri özetler.

Bu hükümlerden üçü boşanma davası bakımından özellikle önemlidir. Birincisi, tarafın kural olarak evden değil adliyeden bağlanmasıdır; bu nedenle “evimden telefonla katılırım” beklentisi, hastalık, yaşlılık veya engellilik dışında karşılık bulmaz. İkincisi, talep hakkındaki kararın kesin olmasıdır; ret kararına ayrıca itiraz edilemez. Üçüncüsü, teknik arızanın taraf aleyhine sonuç doğurmamasıdır: bağlantı tarafın kusuru olmadan kurulamazsa dosya bu nedenle işlemden kaldırılamaz.

Talep Reddedilirse: Dört Alternatif

1) Vekil aracılığıyla katılım. HMK m. 71 uyarınca dava ehliyeti bulunan herkes davasını kendisi veya tayin ettiği vekil aracılığıyla takip edebilir. Tarafın bizzat dinlenmesi gerekmeyen hâllerde bu yeterlidir ve uzak şehirde yaşayanlar için en yaygın çözümdür.

2) İstinabe (talimat duruşması). Dava mahkemesi, bulunduğunuz yerdeki mahkemeye yazı yazarak beyanınızın orada alınmasını ister. Dayanağı HMK m. 197‘deki delillerin incelenmesinde istinabe; tanıklar bakımından ise HMK m. 259‘un son fıkrasıdır.

3) Kendi seyahatiniz. İsticvap veya bizzat dinlenmenin zorunlu olduğu hâllerde kaçınılmaz olabilir.

4) Yeni gün istemek. Zorunlu bir engel varsa mazeret dilekçesi verilerek yeni duruşma günü istenebilir. Bu, HMK m. 150 kapsamındaki dosyanın işlemden kaldırılması riskini önlemek bakımından önemlidir. Ayrıntı: boşanma duruşmasına katılmama.

İstinabe: Nasıl İşler, Sınırı Nedir?

İstinabe — uygulamadaki adıyla talimat duruşması — dava mahkemesinin bulunduğunuz yerdeki mahkemeye yazdığı bir yazıdır: “Bu davada X kişisinin beyanı alınsın.”

Kanuni çerçeve. Kural, delillerin davaya bakan mahkeme huzurunda incelenmesidir; bu doğrudanlık ilkesinin gereğidir. İstinabe bu kuralın istisnasıdır ve delilin mahkemenin yargı çevresi dışında bulunması gibi hâllerde işletilir (HMK m. 197). Tanıklar bakımından da HMK m. 259‘un ilk fıkrası tanığın davaya bakan mahkemede dinlenilmesini kural olarak koyar; son fıkra ise duruma göre istinabe yoluna gidilebilmesine imkân verir.

İstinabe olunan mahkemede hazır bulunma hakkı. Delillerin incelenmesi veya beyanların dinlenmesi sırasında taraflar istinabe olunan mahkemede hazır bulunabilir ve açıklama haklarını kullanabilir; bunun için taraflara incelemenin tarih ve yeri bildirilir. Davete rağmen gelinmezse deliller yine incelenir veya beyanlar dinlenir (HMK m. 197/3). Tanık bakımından da istinabe kararında tanığın nerede, hangi gün ve saatte dinleneceği talep hâlinde taraflara tebliğ edilir ve hangi hususlarda dinleneceğini hâkim belirler (HMK m. 259/4).

Doğrudanlık ilkesi neden önemli? Boşanma davasında hâkim, TMK m. 184 uyarınca olguların varlığına vicdanen kanaat getirmek zorundadır. Kanaat, beyanı bizzat izlemekle oluşur. Bu nedenle istinabe pratik olsa da, tarafın veya tanığın davaya bakan hâkim tarafından dinlenmesi her zaman daha güçlüdür — ve SEGBİS tam olarak bunu sağlar.

İstinabe ne zaman tercih edilir? Bulunduğunuz yerde SEGBİS altyapısı yoksa, bağlantı teknik olarak kurulamıyorsa veya beyanınızın alınması asıl duruşma gününe yetişmiyorsa. Büyük mesafelerde en pratik çözüm olabilir.

31 Ekim 2026’dan İtibaren: HMK m.149’a Eklenen İmza Kuralı (7589 s.K.)

16/7/2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanun’un 22. maddesi (RG 31/7/2026, S.33326), HMK m.149’a üçüncü fıkradan sonra gelmek üzere yeni bir fıkra eklemiş ve sonraki fıkraları yeniden numaralandırmıştır. Mevzuat kaynaklarındaki yürürlük notuna göre bu fıkra 31 Ekim 2026’da yürürlüğe girecektir. Yeni fıkraya göre ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla bulundukları yerden duruşmaya katılmasına karar verilenler hakkında, HMK m.154/3-ç’de belirtilen ikrar, yeminin edası, davanın geri alınmasına muvafakat, davadan feragat, davayı kabul ile sulh olma hâlleri hariç olmak üzere, elle atılan imzaya ilişkin hükümler uygulanmaz.

Bunun pratik anlamı şudur: Uzaktan katılan tarafın sıradan usul beyanları için ayrıca ıslak imza aranmayacaktır; ancak davanın kaderini belirleyen feragat, kabul, sulh, ikrar ve yemin gibi işlemlerde imzaya ilişkin hükümler uygulanmaya devam edecektir. Yönetmelik de bugün için feragat, kabul ve sulh beyanlarının e-Duruşmada yapılması hâlinde yeni duruşma gününde mahkeme huzurunda tekrarlanmasını ve imzalanmasını aramaktadır (Yönetmelik m.13/4). Boşanma davasında davadan feragat etmeyi veya karşı tarafın davasını kabul etmeyi düşünüyorsanız, bu beyanın uzaktan verilmesinin ek bir duruşma gerektirebileceğini hesaba katmalısınız.

12. Yargı Paketi olarak bilinen 7589 sayılı Kanun’un diğer değişiklikleri için 12. Yargı Paketi rehberimize bakabilirsiniz.

Anlaşmalı Boşanmada Farklı Kural: TMK m. 166/3

Bu, maddenin lafzından doğan bir istisnadır ve SEGBİS taleplerinin en sık reddedildiği alandır.

TMK m. 166/3 uyarınca; evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Ancak boşanma kararı verilebilmesi için maddenin aradığı üç şart vardır:

“Bizzat dinleyerek” ibaresi belirleyicidir. Kanunda ses ve görüntü nakli yoluyla dinlemeyi açıkça dışlayan bir hüküm yoktur; ancak hâkimin iradenin gerçek, hür ve baskıya konu olmadığına kanaat getirmesi gerektiğinden bu konuda mahkemeler arasında yeknesak bir uygulama bulunmaz. Ayrıca bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi usul hukuku bakımından davayı kabul niteliği taşıyabilir; e-Duruşmada yapılan kabul beyanının yeni duruşma gününde mahkeme huzurunda tekrarlanıp imzalanması aranır (Yönetmelik m.13/4) ve 31 Ekim 2026’dan sonra da davayı kabul, feragat ve sulhte imzaya ilişkin hükümler uygulanmaya devam edecektir (HMK m.149, 7589 s.K. ile eklenen fıkra). Bu nedenle anlaşmalı boşanmada en güvenli yol, duruşmaya bizzat katılmaktır.

Maddenin son cümlesi de dikkat çekicidir: anlaşmalı boşanmada tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz. Yani TMK m. 184/3’ün genel kuralı bu hâlde devre dışı kalır — ki bu da bizzat dinleme şartını daha da kritik hâle getirir.

Ayrıntı için: anlaşmalı boşanmada bizzat dinlenme. Çekişmeli boşanmada ise SEGBİS ihtimali daha güçlüdür; ayrıca m. 149/3 mahkemeye re’sen karar yetkisi tanır.

Bizzat Bulunmanın Zorunlu Olduğu Hâller

Boşanma davasında tarafın şahsen hazır bulunmasının arandığı durumlar sınırlıdır; bunları bilmek, hangi duruşmaya mutlaka gitmeniz gerektiğini gösterir.

1. Anlaşmalı boşanma iradesinin dinlenmesi. TMK m. 166/3’ün “bizzat dinleyerek” ibaresi gereği.

2. İsticvap. Mahkeme, davanın temelini oluşturan vakıalar hakkında tarafın isticvabına karar verebilir. HMK m. 172‘ye göre isticvap olunacak kimsenin bizzat gelmesi gerekir; ancak mahkemenin bulunduğu il dışında oturan kişi, bulunduğu yerde ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla isticvabı mümkün değilse istinabe yoluyla, hastalık, engellilik veya benzeri sebeplerle gelemeyen kişi ise bulunduğu yerde isticvap olunur. Yönetmelik de il dışında oturan tarafın isticvabında öncelikle e-Duruşma yolunu öngörür (Yönetmelik m.10/3); dolayısıyla isticvap otomatik olarak seyahati zorunlu kılmaz.

3. Tanık olarak dinlenme. Kendisi taraf olmayan kişiler bakımından; m. 149/2 ve m. 259 çerçevesinde uzaktan dinleme veya istinabe mümkündür.

Bunlar dışında vekil yeterlidir. HMK m. 71 uyarınca dava vekil aracılığıyla takip edilebilir; taraf ayrıca yazılı beyan sunabilir.

Adil Yargılanma Hakkı ve AYM Şehrivan Çoban Kararı

Anayasa Mahkemesi’nin Şehrivan Çoban [GK], B. No: 2017/22672, 6/2/2020 kararı, SEGBİS’in adil yargılanma hakkı boyutuyla önemli bir çıpa koymuştur. Genel Kurul, ceza yargılamasında sanığın bizzat hazır bulunma talebinin, SEGBİS kullanımının zorunlu olduğu somut olarak gösterilmeden reddedilmesini duruşmada hazır bulunma hakkının ihlali saymıştır. Mahkeme aynı kararda SEGBİS kullanımının ceza ve hukuk yargılamasında kendiliğinden Anayasa’ya aykırı olmadığını da vurgulamıştır; dolayısıyla belirleyici olan, somut olayda gerekçe gösterilip gösterilmediğidir.

Kararın özü şudur: mahkeme, tarafın bizzat hazır bulunma talebini reddedip yerine SEGBİS önerecekse, alternatiflerin somut olarak değerlendirilmesi gerekir. Kategorik bir “SEGBİS yüz yüzeliği sağlar” gerekçesi yeterli değildir; olaya özgü koşullar tartışılmalıdır.

İlke iki yönlü işler. Kişi bizzat gelmek istiyorsa, güvenlik gibi haklı bir sebep bulunmadıkça bu talep reddedilip SEGBİS’e zorlanamaz. Tersine, kişi SEGBİS istiyorsa da talebinin gerekçesiz reddedilmemesi beklenir.

Anayasal dayanak. Bu tartışmanın zemini Anayasa m. 36‘daki hak arama hürriyeti ve adil yargılanma hakkıdır; AİHS m. 6 da aynı çerçeveyi kurar. Talebinizin reddi hâlinde, ret gerekçesinin somut olup olmadığı istinaf aşamasında ileri sürülebilecek bir usul itirazıdır.

Reddedilen Talebe Karşı Ne Yapılabilir?

SEGBİS talebi hakkında hâkimin verdiği karar kesindir (Yönetmelik m.9/1); bu nedenle ret kararına ayrıca itiraz edilemez. Buna karşılık üç adım mümkündür:

1. Tutanağa geçirtin. Talebin reddedildiğini ve gerekçesini duruşma tutanağına yazdırın. Gerekçe gösterilmemişse bu husus da tutanağa geçirilmelidir.

2. Yenileyin. Koşullar değiştiyse (sağlık, koruma kararı, yurt dışı görevi) talep sonraki celse için yenilenebilir ve yeni belgelerle desteklenebilir.

3. Hükümle birlikte ileri sürün. Ara kararlar, esas hükümle birlikte istinaf incelemesine konu olur. Savunma hakkının kısıtlandığı iddiası bu aşamada değerlendirilir.

Aynı anda alternatifi işletin. Ret kararını beklerken istinabe talebi veya vekil katılımı planlanmalıdır; duruşma günü boş geçmemelidir.

Pratik Öneriler

Erken planlayın. Duruşma tarihinden en geç üç hafta önce dilekçeyi sunun; kabul edilirse teknik hazırlık, edilmezse alternatif planlar için süre kalır.

Dayanağı çift kurun. Dilekçede hem m. 149/1‘e (talebiniz) hem m. 149/3‘e (boşanmanın niteliği) dayanın.

Bulunduğunuz adliyenin altyapısını öğrenin. Küçük ilçelerde SEGBİS odası olmayabilir; en yakın büyük adliye tercih edilir.

Anlaşmalı boşanma için mahkemeye gidin. TMK m. 166/3’ün “bizzat dinleyerek” ibaresi karşısında SEGBİS güvence değildir.

UYAP hesabınızı aktif tutun. Duruşma günleri, tutanaklar ve tebligatlar UYAP üzerinden takip edilir. Ayrıntı için bu rehbere, e-Devlet üzerinden yapılabilecek işlemler için şu yazıya bakın.

Tutanağı kontrol edin. SEGBİS oturumunda beyanınızın tutanağa doğru geçip geçmediğini denetleyin; hata varsa aynı oturumda düzelttirin. Bkz. duruşma tutanağı ve SEGBİS kaydı.

Kontrol Listesi

1. Davanın türünü belirleyin. Anlaşmalı mı, çekişmeli mi? TMK m. 166/3 sonucu değiştirir.

2. Dilekçede iki fıkraya dayanın. m. 149/1 ve m. 149/3.

3. Somut gerekçe gösterin. Mesafe tek başına yeterli görülmeyebilir; belge ekleyin.

4. Üç hafta önce sunun. Teknik hazırlık süresi bırakın.

5. Adliye altyapısını teyit edin. Bağlantı kurulamayacaksa istinabeye yönelin.

6. Tanıklar için m. 149/2’yi hatırlatın. Mahkeme re’sen de karar verebilir.

7. Güvenlik varsa m. 149/4’ü değerlendirin. İl içinde başka yerde duruşma mümkündür.

8. İsticvap davetini ciddiye alın. Gelmemenin sonucu vardır.

9. Reddi tutanağa geçirtin. Gerekçesiyle birlikte.

10. Alternatifi paralel yürütün. Vekil katılımı veya istinabe.

11. Mazereti belgelendirin. HMK m. 150 riski için.

12. Tutanağı aynı oturumda denetleyin. Sonradan düzeltmek zordur.

Durumunuza Göre Hangi Yol?

Aşağıdaki tablo, sık karşılaşılan senaryolarda izlenecek yolu ve dayanağını gösterir. Dosyanın türü ve duruşmanın konusu, seçeneği baştan daraltır.

Üçüncü satır en güvenli yolu gösterir. Anlaşmalı boşanmada en güvenli yol fiziki katılımdır; SEGBİS talebi reddedilirse duruşma boşa gider ve dosya bir sonraki celseye kalır.

Altıncı satır çoğu zaman atlanır. 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma kararı bulunan dosyalarda, aynı duruşma salonunda bulunmamak başlı başına bir talep gerekçesidir. Bu durumda dilekçeye koruma kararının bir örneği eklenmelidir; m. 149/4 ise duruşmanın il içinde başka bir yerde yapılmasına imkân verir.

Onuncu satır bir uyarıdır. SEGBİS bağlantısı teknik hazırlık gerektirdiğinden son anda yapılan talepler sonuçsuz kalır. Bu aşamada doğru hamle, SEGBİS ısrarı değil; vekil katılımını güvenceye almak veya belgeli mazeret sunmaktır.

Oturum Günü: Nelere Dikkat Edilmeli?

Talep kabul edildiğinde iş bitmiş olmaz; oturumun kendisi de usule uygun yürümelidir.

Kimlik ve hazır bulunma. Bağlantının kurulacağı adliyeye duruşma saatinden önce gidin ve kimliğinizi yanınızda bulundurun. Oturumda kim olduğunuzun tespiti tutanağa geçer.

Yanınızda başka kimse bulunmamalı. Beyanın serbestçe verildiğinin doğrulanabilmesi için, bağlantı odasında yönlendirme yapabilecek kişilerin bulunmaması esastır. Bu husus özellikle boşanma dosyalarında hassastır.

Beyanınızı tutanaktan takip edin. SEGBİS oturumunda beyanınız asıl mahkemenin tutanağına geçer. Yanlış veya eksik yazıldığını düşünüyorsanız aynı oturumda düzeltilmesini isteyin; sonradan düzeltme çok daha zordur.

Bağlantı koparsa kayda geçirtin. Teknik kesinti yaşanırsa, hangi aşamada ve ne kadar süreyle kesildiği tutanağa yazdırılmalıdır. Savunma hakkının kısıtlandığı iddiası ancak bu kayıtla ileri sürülebilir.

Vekiliniz asıl mahkemede olabilir. Siz bulunduğunuz yerden bağlanırken vekilinizin dava mahkemesinde hazır bulunması, usul işlemlerinin aksamaması bakımından yararlıdır; m. 149/1 tarafın veya vekilinin uzaktan katılmasına imkân verdiğinden, ikisi farklı yerlerde olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Başka şehirdeyim; boşanma duruşmama uzaktan katılabilir miyim?

HMK m. 149/1 uyarınca mahkeme, taraflardan birinin talebi üzerine talep eden tarafın veya vekilinin ses ve görüntü nakli yoluyla bulundukları yerden duruşmaya katılmasına karar verebilir. Bu mahkemenin takdirindedir; kesin bir talep hakkı değildir.

Karşı taraf SEGBİS talebime itiraz edebilir mi?

Hayır. 22/7/2020 tarihli ve 7251 sayılı Kanun’un 17. maddesiyle yapılan değişiklikten önce maddede “tarafların rızası olmak şartıyla” ibaresi vardı; bu ibare “taraflardan birinin talebi üzerine” şeklinde değiştirilmiştir. Karar mahkemeye aittir.

Boşanma davasında mahkeme kendiliğinden SEGBİS kararı verebilir mi?

Evet. HMK m. 149/3 uyarınca mahkeme, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyecekleri dava ve işlerde ilgililerin uzaktan dinlenmesine re’sen karar verebilir. Boşanma bu nitelikte bir davadır; TMK m. 184 uyarınca ikrar hâkimi bağlamaz ve yemin önerilemez.

Tanığım başka şehirde; ne yapılabilir?

HMK m. 149/2 uyarınca mahkeme, re’sen ya da taraflardan birinin talebi üzerine tanığın ses ve görüntü nakli yoluyla dinlenmesine karar verebilir. Alternatif olarak HMK m. 259‘un son fıkrası uyarınca istinabe yoluna gidilebilir.

Güvenlik endişem var; duruşma başka yerde yapılabilir mi?

HMK m. 149/4 uyarınca mahkeme, fiili engel veya güvenlik sebebiyle duruşmanın il sınırları içinde başka bir yerde yapılmasına, bölge adliye mahkemesi adalet komisyonunun uygun görüşünü alarak karar verebilir.

SEGBİS uygulamasının yönetmeliği var mı?

Evet. m. 149/5 uyarınca çıkarılan Hukuk Muhakemelerinde Ses ve Görüntü Nakledilmesi Yoluyla Duruşma İcrası Hakkında Yönetmelik 30 Haziran 2021‘de yürürlüğe girmiştir.

Talimat (istinabe) duruşması nedir?

Bulunduğunuz yerdeki mahkemeye yazı yazılarak beyanınızın orada alınmasıdır. Kural, delillerin davaya bakan mahkeme huzurunda incelenmesidir (HMK m. 197); istinabe bunun istisnasıdır. Tanıklar bakımından HMK m. 259‘un son fıkrası istinabeye imkân verir.

SEGBİS mi istinabe mi daha avantajlı?

SEGBİS’te sizi davaya bakan hâkim dinler ve beyan asıl duruşma anında tutanağa geçer; doğrudanlık ilkesi korunur. İstinabede beyan ayrı bir gün, başka bir hâkim önünde alınır ve tutanak asıl mahkemeye gönderilir; genellikle bir celse kaybı doğar.

Anlaşmalı boşanmada SEGBİS ile katılabilir miyim?

Güvence yoktur. TMK m. 166/3 hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesini şart koşar. Kanun SEGBİS’i açıkça dışlamaz; ancak mahkemeler arasında yeknesak uygulama yoktur ve e-Duruşmada yapılan kabul beyanının yeni duruşmada mahkeme huzurunda tekrarlanıp imzalanması aranır (Yönetmelik m.13/4). En güvenli yol duruşmaya bizzat katılmaktır.

Anlaşmalı boşanmanın başka şartları var mı?

Evet. TMK m. 166/3 evliliğin en az bir yıl sürmüş olmasını arar; ayrıca hâkimin malî sonuçlar ve çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulması gerekir. Hâkim bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir.

İsticvaba çağrıldım, gitmek zorunda mıyım?

Kural olarak evet; HMK m. 172 isticvap olunacak kimsenin bizzat gelmesini arar. Ancak mahkemenin bulunduğu il dışında oturuyorsanız bulunduğunuz yerden ses ve görüntü nakli yoluyla, bu mümkün değilse istinabe yoluyla isticvap olunursunuz; hastalık veya engellilik gibi sebeplerle gelemiyorsanız bulunduğunuz yerde dinlenirsiniz. Özürsüz gelmeyen veya sorulara cevap vermeyen taraf, isticvap konusu vakıaları ikrar etmiş sayılır (HMK m. 171/2).

Boşanmada ikrar hâkimi bağlar mı?

Kural olarak hayır: TMK m. 184/3 uyarınca tarafların ikrarları hâkimi bağlamaz. Ancak anlaşmalı boşanmada TMK m. 166/3’ün son cümlesi uyarınca bu hüküm uygulanmaz.

SEGBİS reddedildi; ne yapabilirim?

Dört yol vardır: vekil aracılığıyla katılım (HMK m. 71), istinabe, bizzat seyahat veya mazeret bildirerek yeni gün isteme. Ret kararını gerekçesiyle tutanağa geçirtin; talep hakkındaki karar kesin olduğundan ayrıca itiraz edilemez (Yönetmelik m.9/1); savunma hakkının kısıtlandığı iddiası ancak esas hükme karşı istinafta, hükmü etkileyen bir usul ihlali olarak ileri sürülebilir.

Duruşmaya hiç katılmazsam ne olur?

Her iki taraf da gelmezse dosya işlemden kaldırılır (HMK m. 150/1). Yalnızca siz gelmezseniz, karşı tarafın talebi üzerine yargılama yokluğunuzda devam edebilir veya dosya işlemden kaldırılabilir; geçerli özrünüz yoksa yokluğunuzda yapılan işlemlere itiraz edemezsiniz (HMK m. 150/2). İşlemden kaldırılan dosya üç ay içinde yenilenmezse dava açılmamış sayılır (HMK m. 150/5). Bu nedenle mazeretin belgelendirilerek ve duruşmadan önce sunulması gerekir.

SEGBİS’e zorlanabilir miyim?

AYM’nin Şehrivan Çoban kararında benimsenen yaklaşıma göre, kişi bizzat gelmek istiyorsa güvenlik gibi haklı bir sebep bulunmadıkça bu talebi reddedilip SEGBİS’e zorlanamaz; kategorik gerekçeler yeterli görülmez.

SEGBİS oturumunda karşı taraf soru sorabilir mi?

Evet. Oturum adil yargılanma standardında yürür; karşı tarafın soru sorma ve beyanlara doğrudan cevap verme hakkı korunur.

SEGBİS talebini en geç ne zaman yapmalıyım?

Yönetmeliğe göre talep, UYAP mobil uygulamaları veya avukat ya da vatandaş portalı üzerinden duruşma gününden en az iki iş günü önce yapılmalıdır; hâkim de duruşmadan en az bir iş günü önce karar verir ve bu karar kesindir (Yönetmelik m.8/2, m.9/1). Hastalık, yaşlılık veya engellilik nedeniyle gelmekte zorlananların talebi öncelikli değerlendirilir (m.9/3). Teknik hazırlık için talebi birkaç hafta önceden yapmak daha güvenlidir.

SEGBİS ile evimden bağlanabilir miyim?

Kural olarak hayır. Talepte bulunan taraf, adliyede veya ceza infaz kurumunda bu amaçla ayrılan yerden bağlanır; avukatı olan taraf, isticvap ve yemin hariç, avukatın bağlandığı yerden de katılabilir. Konuttan katılım yalnızca hasta, yaşlı veya engelli kişilere tanınmıştır ve kimlik güvenli elektronik veya mobil imzayla doğrulanır (Yönetmelik m.11, m.12/4).

SEGBİS ile davadan feragat edebilir veya karşı tarafın davasını kabul edebilir miyim?

Edebilirsiniz; ancak e-Duruşma ile yapılan feragat, kabul veya sulh beyanının geçerli olması için yeni duruşma gününde mahkeme huzurunda tekrarlanıp imzalanması gerekir (Yönetmelik m.13/4). 7589 sayılı Kanun’la HMK m.149’a eklenen ve 31 Ekim 2026’da yürürlüğe girecek fıkraya göre de uzaktan katılanlar hakkında ikrar, yemin, feragat, kabul ve sulh dışındaki işlemlerde elle atılan imzaya ilişkin hükümler uygulanmayacaktır; bu işlemlerde imza kuralları sürmektedir.

SEGBİS bağlantısı koparsa dosyam işlemden kaldırılır mı?

Hayır. Kesinti beyanı anlaşılmaz kılarsa bağlantı yeniden kurulur; sorun sürerse e-Duruşma gerekçesi gösterilerek sona erdirilir ve durum tutanağa yazılır. Teknik nedenlerle ve taraf veya avukatın kusuru olmaksızın e-Duruşma yapılamazsa, onlar hakkında HMK m.150/1 uygulanmaz (Yönetmelik m.13/8-9).

Atıf yapılan başlıca mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 71, 149, 150, 172, 197 ve 259; 22/7/2020 tarihli ve 7251 sayılı Kanun m. 17; 16/7/2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanun m. 22; Hukuk Muhakemelerinde Ses ve Görüntü Nakledilmesi Yoluyla Duruşma İcrası Hakkında Yönetmelik (yürürlük: 30/6/2021); 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m. 166/3 ve 184; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 36; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m. 6; Anayasa Mahkemesinin Şehrivan Çoban [GK], B. No: 2017/22672, 6/2/2020 kararı. Uygulama adliyelerin teknik altyapısına göre değişebileceğinden, somut dosyada mahkemeden ve bulunulan yer adliyesinden teyit alınmalıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlığınız için mutlaka bir avukata danışınız.