Davalı Eşe Ulaşılamıyorsa Boşanma Davası: Adres Araştırması ve İlanen Tebligat

“Eşim gitti, adresini bilmiyorum. Ne yaparsam yapayım cevap alamıyorum. Dava açabilir miyim?” Evet — ve bunun yolu tamamen kanunda yazılıdır. 7201 sayılı Tebligat Kanunu, ulaşılamayan muhatap için kademeli bir sistem kurar: m. 10/2 adres kayıt sistemindeki adresi “bilinen en son adres” sayar, m. 21/2 o adreste teslimin nasıl yapılacağını gösterir, m. 28 adresin meçhul sayılması ile mahkemenin re’sen araştırma yükümlülüğünü düzenler, m. 29 ilanın şeklini, m. 31 ise tebliğ tarihini belirler. Bu rehber o kademelenmeyi madde madde anlatır. Dava açılışının kendisi için bu yazımıza, mahkemenin görev alanı için aile mahkemesi rehberimize bakın.

Mevzuat Haritası

Kademe 1 — Bilinen Adres ve MERNİS: m. 10/2 ile m. 21/2

Bu iki hüküm sürekli birbirine karıştırılır; oysa farklı şeyleri düzenlerler.

m. 10/2 — hangi adres esas alınır? 6099 sayılı Kanun’la eklenen bu fıkra şöyledir: bilinen en son adresin tebligata elverişli olmadığının anlaşılması veya tebligat yapılamaması hâlinde, muhatabın adres kayıt sisteminde bulunan yerleşim yeri adresi, bilinen en son adresi olarak kabul edilir ve tebligat buraya yapılır.

m. 21/2 — o adreste teslim nasıl yapılır? Yine 6099 sayılı Kanun’la eklenen bu fıkra teslim mekaniğini kurar: gösterilen adres muhatabın adres kayıt sistemindeki adresi olup muhatap o adreste hiç oturmamış veya o adresten sürekli olarak ayrılmış olsa dahi, tebliğ memuru evrakı o yerin muhtar veya ihtiyar heyeti azasından birine yahut zabıta amir veya memurlarına imza karşılığında teslim eder ve tesellüm edenin adresini içeren ihbarnameyi binanın kapısına yapıştırır.

Kritik nokta. Tebliğ tarihi, muhtara teslim tarihi değil ihbarnamenin kapıya yapıştırıldığı tarihtir. Süreler bu tarihten işler. Zarfın üzerinde m. 21/2’ye göre tebligat yapıldığına ilişkin şerh bulunmaması, usulsüzlük iddiasının en sık dayanağıdır.

Sonuç. Çoğu dosya bu kademede kapanır: davalı fiilen orada oturmasa bile tebligat geçerli sayılır ve yargılama ilerler. İlanen tebligata ancak bu yol da tıkandığında geçilir.

Kademe 2 — Adresin Meçhul Sayılması: m. 28

İlanen tebligatın kapısını açan madde budur ve dört ayrı kural içerir.

Kural (m. 28/1). “Adresi meçhul olanlara tebligat ilanen yapılır.“

Tanım (m. 28/2). Yukarıdaki maddeler uyarınca tebligat yapılamayan ve ikametgâhı, meskeni veya iş yeri de bulunamayan kimsenin adresi meçhul sayılır. Yani meçhulluk bir varsayım değil, tüketilmiş bir arama sürecinin sonucudur.

Tespit ve re’sen araştırma (m. 28/3). Adresin meçhul olması hâlinde keyfiyet, tebliğ memuru tarafından mahalle veya köy muhtarına şerh verdirilmek suretiyle tespit edilir. Bununla beraber tebliği çıkaran merci, muhatabın adresini resmî veya hususi müessese ve dairelerden gerekli gördüklerine sorar ve zabıta vasıtasıyla tahkik ve tespit ettirir.

Bu fıkra, uygulamadaki “emniyet müzekkeresi” ve “kurum yazıları” pratiğinin doğrudan kanuni dayanağıdır. Mahkeme, davacının araştırmasıyla yetinmez; kendisi de araştırmakla yükümlüdür.

Yurt dışı eki (m. 28 son fıkra). Yabancı memleketlerde oturanlara ilanen tebligat gerektiren hâllerde tebliği çıkaran merci, tebliğ olunacak evrak ile ilan suretlerini malum adrese ayrıca iadeli taahhütlü mektupla gönderir ve posta makbuzunu dosyasına koyar.

Uygulamada işletilen araştırma kanalları: kolluk aracılığıyla fiili adres tespiti (m. 28/3’ün “zabıta” ayağı); banka, GSM operatörü, SGK ve tapu kayıtları üzerinden dolaylı tespit (m. 28/3’ün “müessese ve daireler” ayağı); aile mahkemelerinde uzman aracılığıyla yaptırılan sosyal ve ekonomik durum araştırması kapsamında komşu, akraba ve iş yeri beyanları.

Kademe 3 — Yurt Dışında Bilinen Adres: m. 25 ve 25/a

Davalının yurt dışındaki adresi biliniyorsa ilana geçilmez; önce bu kanallar tüketilir.

m. 25 — genel kural. Yabancı memlekette tebliğ, o memleketin salahiyetli makamı vasıtasıyla yapılır. Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmeler — özellikle Lahey 1965 Tebligat Sözleşmesi — bu kanalı düzenler.

m. 25/a — Türk vatandaşları. Yabancı memlekette bulunan Türk vatandaşlarına tebligat, o yerdeki Türkiye Büyükelçiliği veya Konsolosluğu aracılığıyla yapılabilir.

Süreç uzundur: çeviri, apostil ve muhabir devlet kanalları aylar alabilir. Buna karşılık yurt dışı adresi bilindiği hâlde bu kanal işletilmeden ilana geçilmesi, tebligatı usulsüz kılar. Adres gerçekten bulunamıyorsa m. 28’e dönülür.

Kademe 4 — İlanın Şekli: m. 29

Bu başlıkta yaygın bir yanlış bilgi dolaşır: “ilan UYAP ilan panosunda yayımlanır.” Kanun böyle demez.

m. 29/1 (7418 sayılı Kanun’la değişik). İlan, ilgilinin ıttılaına en emin şekilde vasıl olacağı umulan ve varsa tebliği çıkaran merciin bulunduğu yerde intişar eden bir gazete ve bir internet haber sitesi ve ayrıca Basın İlân Kurumu İlan Portalında yapılır.

Bu metin 13/10/2022 tarihli 7418 sayılı Kanun’un 28. maddesiyle getirilmiştir; önceki metin “birer gazetede ve ayrıca elektronik ortamda” diyordu. Dolayısıyla bugün üç kanal birlikte aranır ve bunlardan hiçbiri UYAP ilan panosu değildir.

Asma yeri karıştırılmamalıdır. m. 29/1 evrakın mahkemenin (tebliği çıkaran merciin) herkesin kolayca görebileceği bir yerine asılacağını söyler — muhtarlığa değil. Muhtarlık şerhi, m. 28/3’teki adresin meçhul olduğunun tespiti aşamasına aittir; ilanın asılmasıyla ilgili değildir.

İlanın içeriği (m. 30). İlanda; ilgililerin ad ve soyadları, işleri, ikametgâh veya mesken yahut iş yerleri, tebliğ olunacak evrak muhteviyatının hulasası, tebliğin anlaşılabilecek şekilde konusu ve sebebi, ilanın hangi merciden verildiği ve ilan davet içeriyorsa nerede, ne için, hangi gün ve saatte hazır bulunulacağı yazılır.

Bu unsurlardan birinin eksikliği, ilanı ve dolayısıyla tebligatı sakatlar. Boşanma davalarında özellikle duruşma gün ve saatinin ilanda yer alması aranır.

Tebliğ Tarihi: m. 31 ve Uzatma Yetkisi

Madde tek fıkradır ama iki kural içerir ve ikincisi çoğu kaynakta atlanır.

“İlanen tebliğ, son ilan tarihinden itibaren yedi gün sonra yapılmış sayılır. İlanen tebliğe karar veren merci, icabına göre daha uzun bir müddet tayin edebilir. Ancak, bu süre 15 günü geçemez.“

Pratik sonuç. Yedi gün bir varsayılan süredir, mutlak değil. Hâkim özellikle yurt dışı ihtimali bulunan dosyalarda süreyi uzatabilir; ancak bu süre hiçbir hâlde on beş günü aşamaz. Süre hesaplanırken esas alınacak an son ilan tarihidir; ikinci ilan yapılmışsa sayım ondan başlar.

Sonrasında ne olur? Bu tarihten itibaren davalıya usulünce tebligat yapılmış sayılır; HMK m. 127 uyarınca iki haftalık cevap süresi işlemeye başlar. Davalı cevap vermez ve duruşmaya katılmazsa yargılama yokluğunda sürdürülür.

Davalının Yokluğu Davayı Kazandırmaz: TMK m. 184

Bu, ilanen tebligatla ilerleyen dosyaların en çok yanlış anlaşılan yönüdür. Davalının hiç görünmemesi, davanın otomatik kabulü anlamına gelmez.

TMK m. 184, boşanmada özel bir yargılama usulü kurar:

(1) Hâkim, boşanma veya ayrılık davasının dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe, bunları ispatlanmış sayamaz.
(2) Hâkim, bu olgular hakkında gerek re’sen gerek istem üzerine taraflara yemin öneremez.
(3) Tarafların bu konudaki her türlü ikrarları hâkimi bağlamaz.
(4) Hâkim, kanıtları serbestçe takdir eder.

Bunun ilanen tebligat dosyalarındaki karşılığı şudur: davalı gelmese, cevap vermese, hatta gelip davayı kabul etse bile davacı yine de boşanma sebebini ispatlamak zorundadır. Bu nedenle “nasılsa gelmeyecek” düşüncesiyle delil hazırlığının gevşetilmesi, davanın reddiyle sonuçlanabilir.

Tanık deliline ağırlık verin. Davalı yokken karşı delil de olmayacağından, davacının tanıkları ve belgeleri dosyanın tek ispat kaynağıdır. Tanık listesinin dilekçeyle birlikte verilmesi ve tanıkların adreslerinin doğru bildirilmesi önem taşır.

HMK m. 150 yanlış anlaşılmamalı. Dosyanın işlemden kaldırılması, tarafların duruşmaya gelmemesi veya gelip davayı takip etmeyeceklerini bildirmeleri hâlinde söz konusudur. Davacı duruşmalara katılıp davayı takip ettiği sürece, davalının gelmemesi dosyayı işlemden kaldırmaz; yargılama davalının yokluğunda devam eder.

Gözden Kaçan Yol: Terk Sebebiyle Boşanma (TMK m. 164)

“Eşim gitti, bulunamıyor” senaryosu çoğu zaman terk hükmünün tipik uygulama alanıdır; buna rağmen bu yol sıklıkla hiç değerlendirilmez.

Şartlar. Eşlerden biri, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk ettiği veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmediği takdirde; ayrılık en az altı ay sürmüş, bu durum devam etmekte ve istem üzerine hâkim veya noter tarafından yapılan ihtar sonuçsuz kalmışsa terk edilen eş boşanma davası açabilir.

Maddedeki kritik cümle. m. 164, ihtarın içeriğini de belirler: hâkim veya noter, esası incelemeden yapacağı ihtarda terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiğini ve dönmemesi hâlinde doğacak sonuçları bildirir. Ve doğrudan konumuza bağlanan hüküm şudur: “Bu ihtar gerektiğinde ilan yoluyla yapılır.“

Yani terk sebebiyle boşanmada, eşin adresi bilinmiyorsa ihtarın kendisi de ilanen yapılabilir. Bu, adresi meçhul eş bakımından TMK’nın kendi içinde tanıdığı bir çözümdür ve TK m. 28-31’deki ilan usulünden ayrı bir aşamadır.

Hangi yol seçilmeli? Terk şartları oluşmuşsa m. 164 daha güçlü bir dayanak sağlar; çünkü sebep somuttur ve ihtarın sonuçsuz kalması belgeyle ispatlanır. Şartlar oluşmamışsa TMK m. 166 kapsamında evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayanılır ve ispat yükü tamamen davacıya kalır.

Dava Nerede Açılır? TMK m. 168

Davalının adresi bilinmiyorsa yetki sorunu kendiliğinden çözülür; çünkü madde davacıya da bir seçenek tanır.

TMK m. 168 uyarınca boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.

Pratik sonuç. “Eşlerden biri” ifadesi davacıyı da kapsar. Bu nedenle davalının nerede olduğu bilinmese bile dava, davacının kendi yerleşim yeri aile mahkemesinde açılabilir. Yetki itirazı ileri sürecek bir davalı zaten ortada olmadığından, bu seçim süreci hızlandırır.

Dilekçede Adres: HMK m. 119

HMK m. 119/1 uyarınca dava dilekçesinde tarafların ad, soyad ve adresleri gösterilir. Adresin eksik olması hâlinde hâkim, davacıya eksikliği tamamlaması için bir haftalık kesin süre verir; bu süre içinde tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır.

Ne yazılmalı? “Adresi bilinmiyor” yazılıp geçilmesi risklidir. Dilekçede davalının MERNİS adresi, biliniyorsa son fiili adresi ve varsa iş yeri adresi birlikte gösterilmelidir. Hiçbiri bilinmiyorsa MERNİS kaydının mahkemece celbi talep edilmeli ve adres araştırması için m. 28/3’e dayanılmalıdır.

Geçici önlemleri baştan isteyin. İlanen tebligatla ilerleyen dosyalar aylar sürebilir. TMK m. 169 uyarınca hâkim, dava süresince gerekli olan ve özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır. Buna rağmen tedbir nafakası, geçici velayet ve aile konutu şerhi taleplerinin ilk dilekçede açıkça kurulması, uygulamada süreci hızlandırır.

E-Tebligat Kapsamındaki Davalı

Davalı, 7201 s.K. m. 7/a kapsamında zorunlu muhatap ise (baro levhasına yazılı avukat, noter, sicile kayıtlı arabulucu veya bilirkişi, tüm özel hukuk tüzel kişileri vb.), tebligat UETS üzerinden yapılır ve adres araştırması gündeme gelmez.

Zorunlu muhatap olmayan gerçek kişiler bakımından ise m. 7/a’nın ikinci fıkrası uyarınca talep hâlinde elektronik tebligat adresi verilir; adres alınmışsa o kişiye tebligatın elektronik yolla yapılması zorunlu hâle gelir. Bu nedenle davalının UETS kaydının bulunup bulunmadığının araştırılması, ilan sürecine girmeden önce denenmesi gereken bir adımdır.

Ayrıntı için 7201 SK e-tebligat rehberimize, boşanma davasında UYAP süreçleri için bu yazıya göz atın.

Davalı Cephesi: Tebligattan Kaçmak Faydasız

Uygulamada davalıların bir kısmı tebligattan kaçarak davanın uzayacağını umar; kanunun kurgusu bunu büyük ölçüde etkisiz kılar.

m. 21/2 kaçışı kapatır. Muhatap MERNİS adresinde hiç oturmamış veya sürekli ayrılmış olsa dahi tebligat geçerli yapılır. Adreste bulunmamak bir savunma değildir.

m. 35 bildirim yükümlülüğü getirir. Kendisine veya adresine usulüne göre tebliğ yapılmış olan kimse, adresini değiştirirse yenisini hemen tebliği yaptırmış olan kaza merciine bildirmeye mecburdur.

m. 32 sonradan öğrenmeyi sınırlar. Tebliğ usulüne aykırı yapılmış olsa bile muhatap tebliğe muttali olmuşsa tebligat geçerli sayılır ve muhatabın beyan ettiği tarih tebliğ tarihi sayılır. Yani usulsüzlük iddiası, tebligatı yok saydırmaz; yalnızca tebliğ tarihini öğrenme tarihine çeker.

Asıl kayıp savunma hakkıdır. Tebligattan kaçan davalı, en fazla birkaç aylık gecikme elde eder; buna karşılık cevap dilekçesi verme, karşı dava açma, tanık gösterme ve nafaka-velayet taleplerine itiraz etme imkânlarını fiilen kaybeder. Tebligattan kaçmanın sonuçları için bu rehbere, davalı hakları için şu yazıya göz atın.

Gerekçeli Kararın İlanen Tebliği ve Boşanmanın Kesinleşmesi

İlanen tebligat yalnızca dava dilekçesi ve duruşma günü için değil, yargılama sonunda gerekçeli kararın tebliği için de uygulanır. Davalının adresi yargılama boyunca tespit edilemediyse gerekçeli karar da TK m.28-31 uyarınca ilanen tebliğ edilir ve tebliğ, son ilan tarihinden itibaren yedi gün sonra yapılmış sayılır (TK m.31). İstinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır ve bu süre ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar (HMK m.345). Davalıya usulüne uygun tebliğ edilmemiş bir boşanma kararı kesinleşmez; kesinleşme şerhi verilemediği sürece karar nüfus kaydına da işlenmez.

Kararın istinaf incelemesinden geçmesi hâlinde bölge adliye mahkemesi kararı da aynı usulle tebliğ edilir ve temyiz süresi kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.361). Adresi meçhul davalı bakımından her tebliğ aşamasında yeniden ilan yapılması gerektiğinden, yargılamanın toplam süresi ve ilan giderleri baştan hesaba katılmalıdır. Davalının ilanen tebliğden sonra ortaya çıkması da süreyi değiştirmez: süresinde cevap dilekçesi vermeyen davalı, dava dilekçesindeki bütün vakıaları inkâr etmiş sayılır (HMK m.128) ve sonradan ileri süreceği savunmalar savunmanın genişletilmesi yasağıyla sınırlanır (HMK m.141).

Usulsüz İlanen Tebligat: Öğrenme Tarihi, Kanun Yolu ve Yargılamanın Yenilenmesi

Tebligat Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik, adres araştırması usulleri izlendikten sonra başvurulacak son çare olarak tanımladığı ilanen tebligatı ancak kendisine tebligat yapılamayan, tebliğ memuru tarafından adresi tespit edilemeyen ve adres kayıt sisteminde de yerleşim yeri adresi bulunmayan kişi için öngörür (Yönetmelik m.48). Bilinen bir adres veya adres kayıt sisteminde kayıtlı bir adres varken, ya da kurum ve kolluk araştırması yapılmadan ilana gidilmesi tebligatı usulsüz kılar.

Usulsüz tebligatta muhatap tebliğe muttali olmuşsa tebligat geçerli sayılır ve muhatabın beyan ettiği tarih tebliğ tarihi kabul edilir (TK m.32). Bu nedenle gerekçeli kararın usulsüz ilanen tebliğine dayanılarak kesinleşme şerhi verilmiş olsa bile, davalı kararı öğrendiği tarihten itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurabilir. Tebligatın usulsüz olduğu anlaşılırsa kesinleşme şerhi kaldırılır ve karar kanun yolu incelemesine tabi olur. Süresi geçtikten sonra yapılan istinaf başvurusunun reddine kararı veren mahkemece karar verildiğinden (HMK m.346), öğrenme tarihinin dilekçede açıkça gösterilmesi ve belgelendirilmesi gerekir.

Davacının, davalının adresini bildiği hâlde adresi bilinmiyormuş gibi göstererek ilanen tebligat yaptırması ayrıca hileli davranış niteliği taşıyabilir. Lehine karar verilen tarafın karara tesir eden hileli bir davranışta bulunmuş olması yargılamanın iadesi sebebidir (HMK m.375/1-h). Bu yola hilenin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde kararın kesinleşmesinden itibaren on yıl içinde başvurulabilir (HMK m.377/1). Davalı tarafın tebligattan kaçması ise farklı bir durumdur ve sonuçları için Tebligatı Almazsam Dava Düşer mi? rehberimize bakabilirsiniz.

İlan Giderleri, Yargılama Gideri ve Adli Yardım

İlan, tebliği çıkaran merci tarafından masrafı ilgilisinden alınarak yaptırılır (Yönetmelik m.50/1). Boşanma davasında bu masrafı kural olarak tebligatı isteyen davacı karşılar. Dava dilekçesi ve gerekçeli karar için ayrı ayrı ilan gerekeceği ve merci gerekirse ikinci ilana da karar verebileceği (TK m.29/2) düşünüldüğünde, bu gider kalemi küçümsenmemelidir. Tebliğ giderleri yargılama giderlerindendir (HMK m.323) ve kanunda yazılı hâller dışında yargılama giderlerinin aleyhine hüküm verilen taraftan alınmasına karar verilir (HMK m.326/1); dava kabul edilirse davacının yaptığı ilan masrafları hükümde davalıya yükletilir.

Mali durumu kısmen veya tamamen yargılama giderlerini ödemeye yetmeyen kimse, talebi açıkça dayanaktan yoksun olmamak koşuluyla adli yardımdan yararlanabilir (HMK m.334/1). Adli yardım kararıyla talep eden yargılama giderlerinden geçici olarak muaf tutulur, dava için gerekli giderler Devlet tarafından avans olarak ödenir ve gerekiyorsa avukat sağlanır; adli yardım hükmün kesinleşmesine kadar devam eder (HMK m.335). İlan giderlerini karşılayamayacak durumdaki davacı, adli yardım talebini dava dilekçesiyle birlikte ileri sürebilir; avukat görevlendirilmesi için baroların adli yardım bürolarına da başvurulabilir (Avukatlık Kanunu m.176).

Dava Dilekçesinde Adres Araştırması ve İlanen Tebligat Talebi

Davalının adresi bilinmiyorsa dava dilekçesinde bu durum açıkça belirtilmeli, bilinen son adres ile adres kayıt sistemindeki adres gösterilmeli ve mahkemenin TK m.28/3 kapsamındaki araştırmayı yapması istenmelidir. Araştırma kanallarının dilekçede somut olarak sayılması, mahkemenin yazışmaları tek seferde yapmasını sağlar ve ilan kararını hızlandırır. Geçici önlem talepleri de aynı dilekçede kurulmalıdır; çünkü ilanen tebligatla ilerleyen dosyada ilk duruşmaya kadar geçen süre uzundur. Evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayanan bir dava için netice-i talep şu şekilde kurulabilir:

Davalı eşin adresinin araştırılması, ilanen tebligat ve geçici önlem taleplerinin dava dilekçesinde doğru kurulması için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Kontrol Listesi

1. Dilekçede üç adresi birden gösterin. MERNİS, son fiili adres ve varsa iş yeri (HMK m. 119).

2. m. 10/2 ile m. 21/2’yi ayırın. Biri hangi adresin esas alınacağını, diğeri teslim usulünü düzenler.

3. Tebliğ tarihini doğru alın. m. 21/2’de tarih, ihbarnamenin kapıya yapıştırıldığı gündür.

4. Zarftaki şerhi kontrol edin. m. 21/2’ye göre tebligat yapıldığı gösterilmelidir.

5. Re’sen araştırmayı talep edin. m. 28/3 mahkemeye kurum sorma ve zabıta ile tahkik yükümlülüğü verir.

6. Yurt dışı adresi varsa önce m. 25 ve 25/a’yı işletin. Atlanırsa tebligat usulsüz olur.

7. İlanda üç kanalı arayın. Gazete, internet haber sitesi ve Basın İlân Kurumu İlan Portalı (m. 29/1).

8. İlanın içeriğini denetleyin. Duruşma gün ve saati dâhil m. 30’daki unsurlar eksiksiz olmalıdır.

9. Süreyi son ilandan sayın. Yedi gün; merci on beş güne kadar uzatabilir (m. 31).

10. Delil hazırlığını gevşetmeyin. TMK m. 184 uyarınca ikrar bağlamaz, yemin önerilemez.

11. Terk şartlarını değerlendirin. TMK m. 164’te ihtar ilan yoluyla da yapılabilir.

12. Yetkiyi kendi yerleşim yerinize kurun. TMK m. 168 buna izin verir.

Sıkça Sorulan Sorular

Eşimin adresini bilmiyorum; boşanma davası açabilir miyim?

Evet. Dava, davalının bilinen en son adresi veya adres kayıt sistemindeki adresi gösterilerek açılır. Adres bulunamazsa TK m. 28 uyarınca adres meçhul sayılır ve ilanen tebligat yoluna gidilir; dava, davalıya ulaşılamıyor diye reddedilmez.

MERNİS adresinde oturmuyorsa tebligat geçerli olur mu?

Evet. TK m. 21/2 uyarınca muhatap o adreste hiç oturmamış veya sürekli olarak ayrılmış olsa dahi, evrak muhtara, ihtiyar heyeti üyesine veya kolluğa imza karşılığında teslim edilir ve ihbarname kapıya yapıştırılır.

Bu durumda tebliğ tarihi hangi gündür?

TK m. 21/2’nin son cümlesi uyarınca ihbarnamenin kapıya yapıştırıldığı tarih tebliğ tarihi sayılır; muhtara teslim tarihi değil.

MERNİS adresinin bilinen son adres sayılması hangi maddededir?

TK m. 10/2‘de. m. 21/2 ise o adreste teslimin nasıl yapılacağını düzenler. İki hüküm sıkça karıştırılır.

MERNİS’te de tebligat yapılamıyorsa ne olur?

TK m. 28/2 uyarınca ikametgâhı, meskeni veya iş yeri de bulunamayan kimsenin adresi meçhul sayılır. m. 28/3 uyarınca merci, adresi resmî ve hususi kurumlardan sorar ve zabıta vasıtasıyla tahkik ettirir; sonuç alınamazsa ilanen tebligata karar verilebilir.

Adres araştırmasını davacı mı yapar, mahkeme mi?

İkisi de. TK m. 28/3 tebliği çıkaran merciye açıkça sorma ve zabıta ile tespit ettirme yükümlülüğü verir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da bu re’sen araştırma yükümlülüğünü vurgulamaktadır.

İlan nerede yayımlanır?

TK m. 29/1 (7418 sayılı Kanun’la değişik) uyarınca bir gazete, bir internet haber sitesi ve ayrıca Basın İlân Kurumu İlan Portalında. Yaygın söylenenin aksine kanun UYAP ilan panosundan söz etmez.

İlan muhtarlığa mı asılır?

Hayır. TK m. 29/1 uyarınca evrak ve ilan sureti, tebliği çıkaran merciin herkesin kolayca görebileceği bir yerine asılır. Muhtar şerhi ise m. 28/3’teki adresin meçhul olduğunun tespiti aşamasına aittir.

İlanda neler bulunmalı?

TK m. 30 uyarınca ilgililerin ad ve soyadları, işleri, ikametgâh veya iş yerleri, evrak muhteviyatının özeti, tebliğin konusu ve sebebi, ilanın hangi merciden verildiği ve davet içeriyorsa nerede, ne için, hangi gün ve saatte hazır bulunulacağı.

İkinci ilan yapılır mı?

Merci gerekirse ikinci ilana karar verebilir; iki ilan arasındaki süre bir haftadan az olamaz. Gerekiyorsa ikinci ilan yabancı memleket gazeteleriyle de yaptırılabilir.

İlanen tebligat ne zaman yapılmış sayılır?

TK m. 31 uyarınca son ilan tarihinden itibaren yedi gün sonra. Ancak ilana karar veren merci daha uzun bir süre tayin edebilir; bu süre on beş günü geçemez.

Davalı hiç gelmezse dava otomatik kabul edilir mi?

Hayır. TMK m. 184 uyarınca hâkim, olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz; taraflara yemin öneremez ve ikrar hâkimi bağlamaz. Davacı yine de boşanma sebebini ispatlamalıdır.

Davalı gelmezse dosya işlemden kaldırılır mı?

Hayır. HMK m. 150, tarafların duruşmaya gelmemesi veya davayı takip etmeyeceklerini bildirmeleri hâlini düzenler. Davacı davayı takip ettiği sürece yargılama, davalının yokluğunda devam eder.

Eşim evi terk etti; ayrı bir dava sebebi var mı?

Evet. TMK m. 164 uyarınca terk sebebiyle boşanma davası açılabilir: ayrılık en az altı ay sürmüş olmalı, ihtar isteminde bulunmak için dördüncü ayın bitmesi beklenmeli, ihtarda iki aylık dönüş süresi verilmeli ve ihtardan sonra iki ay geçmeden dava açılmamalıdır.

Terk ihtarı adresi bilinmeyen eşe nasıl yapılır?

TMK m. 164 açıkça düzenler: “Bu ihtar gerektiğinde ilan yoluyla yapılır.” Yani adresi meçhul eş bakımından ihtarın kendisi de ilanen yapılabilir.

Davayı nerede açmalıyım?

TMK m. 168 uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesinde. “Eşlerden biri” ifadesi davacıyı da kapsadığından, dava davacının kendi yerleşim yerinde açılabilir.

Dilekçeye adres yazmazsam ne olur?

HMK m. 119 uyarınca hâkim eksikliğin tamamlanması için bir haftalık kesin süre verir; süre içinde tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır. Bu nedenle en azından MERNİS adresi gösterilmelidir.

Dava uzarken nafaka ve velayet ne olacak?

TMK m. 169 uyarınca hâkim, dava süresince eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır. Yine de tedbir nafakası ve geçici velayet taleplerinin ilk dilekçede açıkça kurulması yerinde olur.

Davalı yurt dışındaysa doğrudan ilana geçilebilir mi?

Hayır. Yurt dışı adresi biliniyorsa önce TK m. 25 uyarınca o memleketin salahiyetli makamı veya m. 25/a uyarınca Türkiye Büyükelçiliği ya da Konsolosluğu kanalı işletilir. Adres bulunamıyorsa m. 28’e dönülür; bu hâlde m. 28 son fıkrası uyarınca evrak ve ilan suretleri malum adrese ayrıca iadeli taahhütlü mektupla gönderilir.

Usulsüz ilanen tebligat sonradan ileri sürülebilir mi?

TK m. 32 uyarınca tebliğ usulüne aykırı yapılmış olsa bile muhatap tebliğe muttali olmuşsa geçerli sayılır ve muhatabın beyan ettiği tarih tebliğ tarihi sayılır. Usulsüzlük iddiası tebligatı yok saydırmaz; tebliğ tarihini öğrenme tarihine çeker.

Boşanma kararı davalıya ilanen tebliğ edilirse ne zaman kesinleşir?

Gerekçeli karar ilanen tebliğ edildiğinde tebliğ, son ilan tarihinden itibaren yedi gün sonra yapılmış sayılır (TK m.31). İstinaf süresi bu tarihten itibaren iki haftadır (HMK m.345). Bu süre içinde istinaf yoluna başvurulmazsa karar kesinleşir ve ancak bundan sonra nüfus kaydına işlenir.

Adresimi bildiği hâlde eşim beni ilanla boşadıysa ne yapabilirim?

Usulsüz tebligatta muhatabın kararı öğrendiğini beyan ettiği tarih tebliğ tarihi sayılır (TK m.32); bu tarihten itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir ve tebligatın usulsüz olduğu anlaşılırsa kesinleşme şerhi kaldırılır. Adresin bilerek gizlendiği durumlarda ayrıca hileye dayanarak yargılamanın iadesi istenebilir (HMK m.375/1-h); bu talep hilenin öğrenilmesinden itibaren üç ay içinde yapılmalıdır (HMK m.377/1).

İlan masraflarını kim öder?

İlan, tebliği çıkaran merci tarafından masrafı ilgilisinden alınarak yaptırılır (Yönetmelik m.50/1); boşanma davasında bu masrafı kural olarak davacı karşılar. Dava kabul edilirse yargılama giderleri aleyhine hüküm verilen taraftan alınır (HMK m.326/1). Masrafı karşılayamayacak kişi adli yardım isteyebilir; adli yardım kabul edilirse gerekli giderler Devlet tarafından avans olarak ödenir (HMK m.334, m.335).

İlanen tebligat için mahkemenin ayrıca karar vermesi gerekir mi?

Evet. İlan suretiyle tebliğ, tebliği çıkaracak merciin mucip sebep beyanıyla vereceği karar üzerine yapılır (TK m.29/1). Yönetmelik ilanen tebligatı, adres araştırması usulleri izlendikten sonra başvurulacak son çare olarak tanımlar (Yönetmelik m.48). Bu nedenle mahkeme, kurum ve kolluk araştırmalarının sonuçlarını dosyada gördükten sonra ilan kararı verir.

İlanla tebligattan sonra davalı ortaya çıkarsa savunma yapabilir mi?

Davalı yargılamanın her aşamasında duruşmalara katılabilir. Ancak cevap süresi, ilanen tebliğin yapılmış sayıldığı tarihten itibaren iki hafta olup (TK m.31; HMK m.127) bu süre geçmişse davalı, dava dilekçesindeki bütün vakıaları inkâr etmiş sayılır (HMK m.128) ve yeni savunmalarını ancak savunmanın genişletilmesi yasağı sınırları içinde ileri sürebilir (HMK m.141).

Atıf yapılan başlıca mevzuat: 7201 sayılı Tebligat Kanunu m. 7/a, 10, 21, 25, 25/a, 28, 29, 30, 31, 32 ve 35; 13/10/2022 tarihli ve 7418 sayılı Kanun m. 28; 11/1/2011 tarihli ve 6099 sayılı Kanun; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 164, 166, 168, 169 ve 184; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 119, 127, 128, 141, 150, 323, 326, 334, 335, 345, 346, 361, 375 ve 377; Tebligat Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik m. 16, 48, 49, 50 ve 51; 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 176; Lahey 1965 Tebligat Sözleşmesi. Mevzuat değişebileceğinden, işlem tarihinde yürürlükteki metnin teyidi gerekir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlığınız için mutlaka bir avukata danışınız.