Anlaşmalı Boşanma Dava Dilekçesi Örneği (2026) — TMK m.166/3

Anlaşmalı boşanmada davanın kaderini iki imza ve bir duruşma belirler. Protokolü taraflar bizzat imzalamalı, duruşmaya taraflar bizzat katılmalıdır. Vekilin imzası ve vekilin katılımı bu aşamada yeterli sayılmaz — Yargıtay bu eksiklikler nedeniyle verilen kararları bozmaktadır. Aşağıda TMK m.166/3’ün aradığı şartlar, hâkimin protokole müdahale yetkisi ve hazır bir anlaşmalı boşanma dava dilekçesi örneği yer alıyor.

TMK m.166/3 Ne Diyor?

Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasına göre; evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır.

Hüküm burada durmaz ve boşanma kararı verilebilmesi için iki şart daha arar: hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması.

Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir; bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur. Ayrıca bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağına ilişkin kural uygulanmaz — yani beyanlarınız doğrudan hükme esas alınır.

Bir Yıllık Süre Şartı

Anlaşmalı boşanma yoluna başvurabilmek için evlilik tarihinden itibaren en az bir yıl geçmiş olması gerekir. Bir yıldan kısa süren evliliklerde bu yol kapalıdır; taraflar çekişmeli boşanma davası açmak ve geçimsizliği ispatlamak zorunda kalır.

İki İmza Kuralı: Protokolü Taraflar İmzalar

Anlaşmalı boşanma protokolü, tarafların boşanmanın fer’î sonuçları üzerinde mutabık kaldıklarını gösteren yazılı bir metindir ve taraflarca bizzat imzalanmalıdır.

Protokolde bulunması gereken başlıklar şunlardır:

• Müşterek çocuğun velayeti ve kişisel ilişki düzeni — gün, saat ve tatil dönemleriyle somut biçimde
• İştirak nafakası — miktar ve artış esası
• Yoksulluk nafakası — talep edilip edilmediği açıkça yazılmalı
• Maddi ve manevi tazminat — talep yoksa feragat açıkça belirtilmeli
• Mal rejiminin tasfiyesi — taşınmaz, araç ve ziynet dâhil
• Yargılama gideri ve vekâlet ücreti — kimin üstleneceği

Eksik bırakılan bir başlık, boşanmadan sonra ayrı bir dava konusu hâline gelir. Protokolün ayrıntılı içeriği ve örnek metin için aşağıdaki rehbere bakabilirsiniz.

Duruşmaya Bizzat Katılma Zorunluluğu

TMK m.166/3, hâkimin tarafları bizzat dinlemesini emreder. Bunun pratik sonucu açıktır: her iki eşin de duruşmada hazır bulunması gerekir; vekil ile temsil bu aşamada yeterli sayılmaz.

Hâkim duruşmada protokolü taraflara okur ve bu hususlarda anlaşıp anlaşmadıklarını sorar. Amaç, iradenin serbestçe açıklandığını ve baskı bulunmadığını doğrulamaktır. Bu nedenle taraflardan birinin tereddüt etmesi ya da kabul etmemesi hâlinde anlaşmalı boşanma gerçekleşmez.

Hâkim Protokolü Değiştirirse Ne Olur?

Hâkimin protokol üzerindeki denetimi biçimsel değildir. Protokolün çocukların yüksek menfaatine veya eşlerin haklarına aykırı olduğunu tespit ederse değişiklik isteyebilir.

Bu risk, protokolün baştan dengeli hazırlanmasını gerektirir. Özellikle velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası konularında çocuğun menfaatini gözetmeyen düzenlemeler hâkim denetiminden geçemez ve tüm süreci çekişmeliye çevirebilir.

Görev, Yetki ve Süreç

• Görevli mahkeme: aile mahkemesi; aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar
• Yetkili mahkeme: eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi
• Avukat zorunluluğu: yoktur; dava avukatsız da yürütülebilir

Kararın kesinleşmesinden sonra boşanma nüfusa tescil edilir. Kesinleşme sonrasında dahi, tarafların malî durumunun önemli ölçüde değişmesi hâlinde nafakanın artırılması, indirilmesi veya kaldırılması ayrı bir dava ile istenebilir. Protokolde yer alan nafaka düzenlemesi, sonsuza kadar değişmez bir hüküm değildir.

Dilekçe mi, Protokol mü? Hangisine Ne Yazılır

Anlaşmalı boşanmada iki ayrı belge hazırlanır ve bunların karıştırılması sık görülen bir düzen hatasıdır. Dava dilekçesi mahkemeye hitaben yazılır ve usule ilişkindir; protokol ise taraflar arasındaki anlaşmanın kendisidir.

Dilekçede fer’î sonuçların ayrıntısına girmek gerekmez; “protokoldeki düzenlemelere göre karar verilmesi” demek yeterlidir. Ayrıntıyı dilekçeye de yazmak, iki metin arasında küçük bir tutarsızlık doğduğunda gereksiz tartışma yaratır. Sayısal tutarlar, tarihler ve kişisel ilişki günleri yalnızca protokolde bulunsun.

Anlaşmalı Boşanma Dava Dilekçesi Örneği (2026)

Aşağıdaki metin, mahkemeye hitaben yazılacak dava dilekçesi şablonudur. Protokol ayrı bir belge olarak hazırlanıp ek yapılmalıdır. Köşeli parantez içindeki alanları kendi dosyanızın bilgileriyle doldurun. Metni kopyalayabilir, Word olarak indirebilir veya PDF’e yazdırabilirsiniz.

Sık Yapılan Beş Hata

1. Protokolü avukata imzalatmak. Taraflarca bizzat imzalanmalıdır; aksi hâlde karar bozulabilir.
2. Duruşmaya katılmamak. Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi zorunludur; vekil ile temsil yeterli değildir.
3. Bir yıllık süreyi hesaplamamak. Süre dava tarihine göre hesaplanmalıdır; dolmadan açılan davada anlaşmalı boşanmaya karar verilmemesi riski vardır.
4. Protokolde bir başlığı boş bırakmak. Yazılmayan her konu sonradan ayrı bir dava doğurur.
5. Çocuğun menfaatini gözetmeyen düzenleme yapmak. Hâkim değişiklik ister; kabul edilmezse dava çekişmeliye döner.

m.166/3’ün Beş Cümlesi ve İspat İstisnası

Anlaşmalı boşanmanın tamamı tek bir fıkraya dayanır. Fıkra beş cümleden oluşur: ilk dört cümle şartları ve hâkimin yetkisini, beşinci cümle ise ispat kuralına getirilen istisnayı düzenler.

Birinci cümle — süre ve başvuru: evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır.

İkinci cümle — bizzat dinlenme ve uygun bulma: bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. İki ayrı şart tek cümlede birlikte düzenlenmiştir.

Üçüncü cümle — değiştirme yetkisi: hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir.

Dördüncü cümle — kabul şartı: bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur.

Beşinci cümle — ikrar istisnası: bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz.

İspat rejimindeki istisna. Bu fıkra, boşanmadaki genel ispat kuralına getirilmiş bir istisnadır. TMK m.184/3 uyarınca kural olarak tarafların bu konudaki her türlü ikrarı hâkimi bağlamaz; m.166/3’ün beşinci cümlesi ise bu kuralın anlaşmalı boşanmada uygulanmayacağını öngörür.

Yani anlaşmalı boşanmada tarafların beyanı ve kabulü esas alınır; ayrıca kusur araştırması ve delil toplama yapılmaz. İşte hâkimin tarafları bizzat dinleme zorunluluğu bu istisnanın dengeleyicisidir: iradenin serbestçe açıklandığı, ancak yüz yüze tespit edilebilir.

TMK m.184: Boşanma Usulünün Hangi Kuralı Anlaşmalı Boşanmada Uygulanır?

TMK m.184, boşanma ve ayrılık davalarında hâkimin uyacağı özel usul kurallarını sayar. Anlaşmalı boşanmanın neden “kolay” göründüğü, ama neden yine de sıkı bir hâkim denetimine tâbi olduğu bu maddeyle birlikte okununca anlaşılır.

Olguların ispatı — m.184/1. Hâkim, dayanılan olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz. Anlaşmalı boşanmada birlik temelinden sarsılmış sayıldığı için (m.166/3, birinci cümle) sarsılmayı gösteren olguların ayrıca ispatı aranmaz.

Yemin — m.184/2. Hâkim bu olgular hakkında taraflara re’sen veya istem üzerine yemin öneremez.

İkrar — m.184/3. Kural olarak tarafların bu konudaki her türlü ikrarı hâkimi bağlamaz. Anlaşmalı boşanmada ise m.166/3’ün beşinci cümlesi bu kuralı devre dışı bırakır; bu nedenle tarafların boşanma iradesine ilişkin beyanları hükme esas alınabilir.

Delillerin takdiri — m.184/4. Hâkim delilleri serbestçe takdir eder.

Fer’î sonuçlara ilişkin anlaşmalar — m.184/5. Boşanma veya ayrılığın fer’î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar, hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz. Protokolün tek başına bir sözleşme olarak değil, hâkim onayıyla hüküm kazanmasının dayanağı budur. Bu yüzden protokolün imzalanmış olması, onaylanmadıkça taraflara icra edilebilir bir hak vermez.

Gizli duruşma — m.184/6. Taraflardan birinin istemi üzerine hâkim duruşmanın gizli yapılmasına karar verebilir. Anlaşmalı boşanmada da çocuklara ve malvarlığına ilişkin ayrıntılar konuşulacaksa bu talep dilekçede ya da duruşmada ileri sürülebilir.

Protokolde Bulunması Gereken Kalemler

Üçüncü cümle, düzenlemenin iki alanı kapsamasını arar: boşanmanın malî sonuçları ve çocukların durumu. Bu iki başlık altında hangi maddelerin karşılık geldiği bilinmeden protokol eksik kalır.

Çocuklara ilişkin — TMK m.182. Mahkeme boşanma veya ayrılığa karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten ve çocuk vesayet altında ise vasinin ve vesayet makamının düşüncesini aldıktan sonra, ana ve babanın çocuk ile kişisel ilişkilerini düzenler. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre, velâyetin kullanılması kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır.

Protokolde bu başlık altında; velâyet, kişisel ilişki takvimi (hafta sonu, tatil, bayram, doğum günü) ve iştirak nafakası gösterilmelidir.

Malî sonuçlara ilişkin. Bu başlık altında; yoksulluk nafakası (m.175), maddî ve manevî tazminat (m.174), mal rejimi tasfiyesi ve ziynet ile ev eşyası kalemleri yer alır.

Ödeme biçimi — TMK m.176. Maddî tazminat ve yoksulluk nafakası toptan veya irat biçiminde kararlaştırılabilir; buna karşılık manevî tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez. Protokolde manevî tazminatın aylık ödeneceği yazılırsa bu kayıt uygulanamaz.

Artış kaydı. Aynı maddenin son fıkrasına göre hâkim, istem hâlinde, irat biçiminde ödenecek nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir. “İstem hâlinde” kaydı gereği bu düzenleme re’sen yapılmaz; protokole yazılmalıdır.

Soyadı. Boşanan kadının eski eşinin soyadını kullanmaya devam edip etmeyeceği de protokolde düzenlenebilir. Kanun bunu TMK m.173/2‘de düzenler: kadın, boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati olduğunu ve bunun kocaya zarar vermeyeceğini ispat ederse hâkim, istemi üzerine buna izin verebilir; koşullar değişirse koca iznin kaldırılmasını isteyebilir (m.173/3). Ayrıntı için boşanan kadının eski eşinin soyadını kullanması rehberine bakılabilir.

Dilekçe ile Protokolün İşbölümü

İki belge farklı işlev görür; içeriklerinin karıştırılması dosyada eksikliğe yol açar.

Dilekçe unsurları — HMK m.119. Dava dilekçesinde; mahkemenin adı, tarafların ad, soyad ve adresleri, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, davanın konusu, vakıaların sıra numarası altında açık özetleri, dayanılan hukukî sebepler, açık bir şekilde talep sonucu ve imza bulunur.

Dilekçeye ne yazılır? Evlenme tarihi, bir yıllık sürenin dolduğu, tarafların anlaşmaya vardığı, protokolün ekte sunulduğu ve talep sonucu: boşanmaya, protokolün onaylanmasına ve hükme esas alınmasına karar verilmesi.

Protokole ne yazılır? Anlaşmanın içeriği: velâyet, kişisel ilişki, nafaka, tazminat, mal paylaşımı ve soyadı. Protokol, hükmün eki hâline geldiğinden burada yazılanlar doğrudan icra edilebilir olmalıdır.

Belgeler birlikte verilir — HMK m.121. Elde bulunan belgeler asıllarıyla birlikte, karşı taraf sayısından bir fazla örnekle dilekçeye eklenir. Anlaşmalı boşanmada bu ekler; nüfus kayıt örneği, kimlik fotokopileri ve imzalı protokoldür.

İki imza kuralı. Protokolün taraflarca imzalanması gerekir. Vekilin imzası, tarafın iradesini ortaya koyan imzanın yerine geçmez; çünkü hâkimin kanaat getireceği husus tarafların kendi iradesidir.

Görev ve yetki. Dava aile mahkemesinde açılır; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Yetki bakımından TMK m.168 uygulanır: eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi. Anlaşmalı boşanmada taraflar zaten uyuştuğundan yetki itirazı gündeme gelmez.

Karardan Sonra: Değişiklik ve İcra

Protokol hükme dönüştüğünde iki sonuç doğar: icra edilebilirlik ve sınırlı değişebilirlik.

İlâm hâline gelir. Hâkim tarafından onaylanan ve hükme esas alınan protokol, kararın eki hâline gelir. Bu nedenle protokoldeki edimler için ayrı bir dava açılmasına gerek kalmaz; ilamlı icra yoluyla takip edilebilir. Hukuk Genel Kurulu, infazda sorun çıkmaması için onaylanan protokol hükümlerinin hüküm fıkrasında aynen yer alması gerektiğini vurgulamıştır (HGK 2017/2643 E., 2019/484 K.). Protokoldeki taşınmaz devri taahhüdü yerine getirilmezse ise Yargıtay, bu taahhüde dayanan tapu iptal ve tescil davasını kabul eden kararı onamıştır (Y2HD 31.10.2024, 2024/838 E., 2024/8058 K.).

Borçlunun alanı dardır. İlamlı icrada icra dairesine itirazla takip durdurulamaz. Borçlunun yolu icranın geri bırakılmasıdır; İİK m.33 uyarınca icra emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde borcun itfa, imhal veya zamanaşımı sebebiyle sona erdiği ileri sürülebilir. Bu sebepler sınırlı sayıdadır; itfa veya imhal iddiası, yetkili mercilerce re’sen yapılmış veya usulüne göre onaylanmış ya da icra dairesinde, icra mahkemesinde veya mahkeme önünde ikrar olunmuş bir senetle ispat edilmelidir.

Nafaka bakımından. İİK m.36, kanun yoluna başvuran borçluya hükmolunan parayı depo etmesi veya teminat göstermesi karşılığında icranın geri bırakılması için süre verilmesini düzenler; ancak aynı madde uyarınca nafaka hükümlerinde böyle bir süre verilemez. Ödenmemesi hâlinde İİK m.344 uyarınca tazyik hapsi gündeme gelir.

Neler değiştirilebilir? Protokolün tamamı değişmez bir metin değildir. TMK m.176/4 uyarınca tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılması veya azaltılmasına karar verilebilir. Çocuk nafakası bakımından ise TMK m.331 devrededir: durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır.

Çocuğa ilişkin düzenlemeler. Velâyet ve kişisel ilişki, protokolde kararlaştırılmış olsa dahi çocuğun üstün yararı gerektirdiğinde değiştirilebilir. TMK m.183 uyarınca yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim re’sen veya istem üzerine gerekli önlemleri alır.

Süre sınırı. Protokolde yer almayan ve hükümde karşılanmamış talepler bakımından TMK m.178 işler: evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Bu süre nafaka ve tazminat gibi boşanmanın fer’î sonuçlarına ilişkin taleplerle ilgilidir. Mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacaklar bu kapsamda değildir: Hukuk Genel Kurulu bunlara on yıllık genel zamanaşımını uygulamakta ve süreyi boşanmanın kesinleşmesinden başlatmaktadır (HGK 29.11.2023, 2022/1205 E., 2023/1188 K.). Ayrıntı için mal paylaşımı davasında zamanaşımı rehberine bakılabilir.

Bir Yıllık Süre Nasıl Hesaplanır?

Fıkranın ilk şartı olan “evlilik en az bir yıl sürmüş ise” ifadesi, dosyanın kabul edilip edilmeyeceğini baştan belirler.

Başlangıç: evlenme tarihi. Süre, resmî evlenme işleminin yapıldığı tarihten işlemeye başlar. Nikâh öncesi birliktelik ya da dinî tören bu hesaba katılmaz; esas alınan tarih nüfus kaydındaki evlenme tarihidir.

Bitiş: dava tarihi. Sürenin dolup dolmadığı, davanın açıldığı tarihe göre değerlendirilir. Bu nedenle dilekçeye nüfus kayıt örneği eklenmeli ve evlenme tarihi açıkça yazılmalıdır.

Ayrı yaşanan süre sayılır. Kanun, evliliğin bir yıl sürmüş olmasını arar; fiilen bir arada yaşanmış olmasını değil. Eşler bu süre içinde ayrı yaşamış olsalar dahi evlilik devam ettiğinden süre işler.

Bir yıl dolmamışsa. Anlaşmalı boşanma yolu kapalıdır; hâkim, tarafların anlaşmış olmasına rağmen m.166/3 uyarınca karar veremez. Bu durumda iki seçenek kalır: sürenin dolmasını beklemek ya da TMK m.166/1‘deki genel sebebe dayalı çekişmeli dava açmak.

Çekişmeli açılan dava sonradan dönüşebilir. m.166/3 yalnızca birlikte başvuruyu değil, bir eşin diğerinin davasını kabul etmesini de kapsar. Dava tarihinde bir yıl dolmuşsa, çekişmeli açılan dava taraflar anlaşıp protokol sunduğunda anlaşmalı olarak sonuçlanabilir; dava tarihinde süre dolmamışsa bu dönüşüme güvenmek risklidir. Ayrıntı için çekişmeli davanın anlaşmalıya çevrilmesi rehberine bakılabilir. Her durumda protokolün sunulması ve tarafların bizzat dinlenmesi gerekir.

Protokolün madde madde hazırlanışı için protokol örneği yazımıza, şartların tamamı için TMK m.166/3 şartları yazımıza, bizzat dinlenme kuralı için hâkimin bizzat dinlemesi yazımıza, vazgeçme için iradeden dönme yazımıza, uyulmaması hâlinde protokole uyulmazsa yazımıza bakabilirsiniz.

Anlaşmalı Boşanmada Yargıtay’ın Çizdiği Sınırlar

Aşağıdaki kararların künyeleri ve olayları, karar metinlerini yayımlayan kaynaklardan kontrol edilmiştir.

Y2HD 04.04.2013, E.2012/22825, K.2013/9417. Mahkeme, tarafların duruşma dışında hazırlayıp imzaladıkları ve davacının sunduğu protokolü esas alarak anlaşmalı boşanmaya karar vermişti. Yargıtay, duruşma dışında hazırlanan protokolün sunulmasının tek başına yeterli olmadığını, eşlerin duruşmada bizzat bulunup iradelerini hâkim önünde açıklamaları gerektiğini belirtti; davalının protokole ilişkin beyanı alınmadan protokole göre hüküm kurulmasını usul ve yasaya aykırı buldu. Boşanma hükmü temyiz edilmediğinden yalnızca nafakalar yönünden bozma yapıldı.

HGK 18.04.2019, E.2017/2643, K.2019/484. Protokolü yalnızca davacı imzalamış, malî sonuçlar ve çocuğun durumu hakkında davalının beyanı alınmamış, kişisel ilişki düzenlenmemişti. Hukuk Genel Kurulu, anlaşmalı boşanma şartlarının oluşmadığını kabul etti: mahkeme tarafların beyanlarını almalı, düzenlemeyi uygun bulmazsa değişiklik önermeli, değişiklik kabul edilmezse davayı TMK m.166/1 uyarınca çekişmeli olarak sürdürmelidir. Onaylanan hükümler, infazda sorun çıkmaması için hüküm fıkrasında aynen yer almalıdır.

HGK 18.04.2019, E.2017/1941, K.2019/475. Davalı, anlaşmalı boşanma kararını temyiz ederek iradesinin fesada uğradığını ileri sürmüştü. Hukuk Genel Kurulu oy çokluğuyla, hüküm kesinleşinceye kadar eşin anlaşma iradesinden dönmesini engelleyen bir yasal hüküm bulunmadığını ve davanın çekişmeli boşanma olarak görülmesi gerektiğini kabul etti.

Y2HD 19.10.2021, E.2021/8338, K.2021/7386. Bozma üzerine anlaşmalı boşanmaya karar verilmiş, davalı kadın bu hükmü temyiz etmişti. Yargıtay, anlaşmaya rağmen temyiz yoluna başvurulmasının anlaşmalı boşanma iradesinden dönme anlamına geldiğini, davanın TMK m.166/1-2 kapsamında çekişmeli olarak kaldığı yerden sürdürülmesi gerektiğini belirterek hükmü bozdu. Dönme ihtimali için iradeden dönme, kanun yolları için boşanmada temyiz yolu rehberlerine bakılabilir.

Y2HD 31.10.2024, E.2024/838, K.2024/8058. Anlaşmalı boşanma protokolünde eşin taşınmazdaki hissesini devretmeyi üstlendiği, devrin ise yapılmadığı ileri sürülmüştü. İlk derece mahkemesi tapu iptal ve tescil davasını kabul etti, istinaf başvurusu reddedildi; Yargıtay bu kararı onadı. Davalının “boşanma muvazaalıydı” savunmasına, kimsenin kendi muvazaasından yararlanamayacağı gerekçesiyle itibar edilmedi.

HGK 29.11.2023, E.2022/1205, K.2023/1188. Hukuk Genel Kurulu, mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacak davalarında on yıllık genel zamanaşımının uygulanacağını ve sürenin boşanma kararının kesinleşmesiyle başlayacağını kabul etti. Bu nedenle protokolde mal paylaşımı düzenlenmemişse alacak ayrı bir davayla istenebilir; ancak protokoldeki genel feragat ifadeleri tartışma yaratabileceğinden anlaşmalı boşanmada mal paylaşımı ve feragat rehberindeki uyarılar dikkate alınmalıdır.

Kanun yararına bozmanın etkisi. Vekillerin imzaladığı protokol ve görüntülü arama ile alınan beyan üzerine verilen boşanma kararı Yargıtay’ca kanun yararına bozulmuştu. HMK m.363/2 uyarınca bu tür bir bozma kararın hukukî sonuçlarını ortadan kaldırmaz; yani o dosyada boşanma geçerliliğini korur. Kararın önemi, mahkemelere ve taraflara gösterdiği yoldadır: aynı hata temyiz veya istinaf aşamasında yakalanırsa hüküm bozulur.

Mevzuat Haritası: Anlaşmalı Boşanma

Bu yazıda anılan hükümler, konularıyla birlikte tek tabloda:

Sıkça Sorulan Sorular

Anlaşmalı boşanmanın kanuni dayanağı nedir?

Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasıdır. Bu hükme göre evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır.

Evliliğin en az ne kadar sürmüş olması gerekir?

En az bir yıl. Bir yıldan kısa süren evliliklerde anlaşmalı boşanma yoluna başvurulamaz; bu durumda çekişmeli boşanma davası açılması ve geçimsizliğin ispatlanması gerekir.

Dava açtığımda bir yıl dolmamışsa ne olur?

Kanun “evlilik en az bir yıl sürmüş ise” der; güvenli okuma, bu şartın dava açıldığı tarihte gerçekleşmiş olmasıdır. Süre dolmadan açılan davada anlaşmalı boşanmaya karar verilmemesi riski bulunduğundan dilekçeyi bir yıl dolduktan sonra vermek en güvenli yoldur. Süre dolmamışsa beklemek ya da TMK m.166/1’e dayalı çekişmeli dava açmak gerekir.

Duruşmaya bizzat katılmak zorunda mıyım?

Evet. TMK m.166/3 hâkimin tarafları bizzat dinlemesini emreder. Bu nedenle her iki eşin duruşmada bizzat hazır bulunması gerekir; vekil ile temsil bu aşamada yeterli sayılmaz.

Vekilim benim yerime katılamaz mı?

Katılamaz. TMK m.166/3 hâkimin tarafları bizzat dinlemesini şart koşar. Yargıtay, davalının protokole ilişkin beyanı alınmadan protokole göre hüküm kurulmasını usul ve yasaya aykırı bulmuştur (Y2HD 2012/22825 E., 2013/9417 K.). Yurt dışındaki eşin cep telefonuyla görüntülü aranarak beyanının alındığı bir dosyada verilen karar da kanun yararına bozulmuştur.

Protokolü avukatlarımız imzalayabilir mi?

İmzalamamalıdır. Protokolün taraf vekillerince imzalandığı bir dosyada verilen karar Yargıtay’ca kanun yararına bozulmuş; Hukuk Genel Kurulu da protokolü yalnızca bir tarafın imzaladığı dosyada anlaşmalı boşanma şartlarının oluşmadığını kabul etmiştir (HGK 2017/2643 E., 2019/484 K.). Protokol her iki eşçe bizzat imzalanmalı ve duruşmada hâkim önünde teyit edilmelidir.

Protokolde neler yer almalıdır?

Boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin tüm hususlar: müşterek çocuğun velayeti, kişisel ilişki düzeni, iştirak nafakası, yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat ile mal rejiminin tasfiyesi. Eksik bırakılan bir başlık sonradan uyuşmazlık doğurabilir.

Hâkim protokolü değiştirebilir mi?

Evet. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur.

Değişikliği kabul etmezsek ne olur?

Dava anlaşmalı boşanma olarak sonuçlanmaz. Hukuk Genel Kurulu’na göre bu durumda yargılama TMK m.166/1 uyarınca çekişmeli boşanma davası olarak sürdürülür; deliller toplanır ve kusur değerlendirilir (HGK 2017/2643 E., 2019/484 K.). Bu da süreci uzatır.

Hangi mahkemede dava açılır?

Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar.

Yetkili mahkeme hangisidir?

Boşanma davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.

Avukatsız dava açabilir miyim?

Anlaşmalı boşanma davasının avukatsız olarak yürütülmesi hukuken mümkündür. Ancak protokol, tarafların geleceğini uzun süre bağlayan bir metindir ve taraflardan biri protokolü kendi lehine düzenleyebilir. Bu nedenle metnin hukuki denetimden geçirilmesi önerilir.

Karardan sonra nafaka değiştirilebilir mi?

Tarafların malî durumunun önemli ölçüde değişmesi hâlinde nafakanın artırılması, indirilmesi veya kaldırılması ayrı bir dava ile istenebilir. Anlaşmalı boşanma kararının kesinleşmiş olması bu imkânı ortadan kaldırmaz.

Karar kesinleşmeden fikrimi değiştirebilir miyim?

Evet. Hukuk Genel Kurulu, hüküm kesinleşinceye kadar eşin anlaşma iradesinden dönmesini engelleyen bir yasal hüküm bulunmadığını kabul etmiştir (HGK 2017/1941 E., 2019/475 K.). Yargıtay, anlaşmalı boşanma kararının temyiz edilmesini de iradeden dönme saymakta ve davanın çekişmeli olarak sürdürülmesini istemektedir (Y2HD 2021/8338 E., 2021/7386 K.).

Anlaşmalı boşanma kararını temyiz edersem ne olur?

Yargıtay’a göre anlaşmaya rağmen kanun yoluna başvurmak, anlaşmalı boşanma iradesinden dönme anlamına gelir. Bu durumda dava TMK m.166/1-2 kapsamında çekişmeli boşanma davası olarak kaldığı yerden sürdürülür, deliller toplanır ve kusur değerlendirilir (Y2HD 19.10.2021, 2021/8338 E., 2021/7386 K.).

Protokolde mal paylaşımını yazmazsak hakkımızı kaybeder miyiz?

Kural olarak hayır. Mal rejiminin tasfiyesi boşanmayla birlikte karara bağlanmak zorunda değildir ve bu alacaklara TMK m.178’deki bir yıllık süre değil, boşanmanın kesinleşmesinden başlayan on yıllık genel zamanaşımı uygulanır (HGK 29.11.2023, 2022/1205 E., 2023/1188 K.). Ancak protokole konulan genel feragat ifadeleri tartışma yaratabileceğinden metin dikkatle yazılmalıdır.

Protokoldeki ev devri yapılmazsa ne yapabilirim?

Protokoldeki taşınmaz devri taahhüdü yerine getirilmezse bu taahhüde dayanılarak tapu iptal ve tescil davası açılabilir; Yargıtay böyle bir davayı kabul eden kararı onamış ve “boşanma muvazaalıydı” savunmasına itibar etmemiştir (Y2HD 31.10.2024, 2024/838 E., 2024/8058 K.). Hükmün icrasında sorun yaşanmaması için onaylanan protokol hükümlerinin hüküm fıkrasında aynen yer alması da önemlidir.

Boşanan kadın eski eşinin soyadını kullanabilir mi?

Kural olarak kadın boşanmayla evlenmeden önceki soyadını yeniden alır (TMK m.173/1). Ancak boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati olduğunu ve bunun kocaya zarar vermeyeceğini ispat ederse hâkim, istemi üzerine buna izin verebilir (m.173/2). Bu talep protokole yazılmalı ve hükümde gösterilmelidir; koşullar değişirse koca iznin kaldırılmasını isteyebilir (m.173/3).

Bu sayfadaki örnek dilekçe yalnızca bilgilendirme amaçlı genel bir şablondur ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her dosya kendine özgüdür; süreler hak düşürücü olabilir. Dilekçenizi mutlaka avukatınızla birlikte hazırlayın. Bu içerik avukat-müvekkil ilişkisi doğurmaz.