Evlilik Birliği: TMK 185 Yardım, Sadakat, Konut ve Katkı (2026)

Evlilik birliği ve temel yükümlülükler: TMK m.185

TMK m.185/1’e göre evlenmeyle eşler arasında evlilik birliği kurulmuş olur. Birlik bir sözleşme değil, kanunun belirlediği hak ve borçlar bütünüdür ve evlenmenin gerçekleştiği andan itibaren doğar. İkinci fıkraya göre eşler bu birliğin mutluluğunu elbirliğiyle sağlamak ve çocukların bakımına, eğitim ve gözetimine beraberce özen göstermekle yükümlüdür. Böylece birlik iki eksende tanımlanır: eşlerin karşılıklı ilişkisi ve çocuklara karşı ortak sorumluluk.

Üçüncü fıkra temel kişisel yükümlülükleri sayar: eşler birlikte yaşamak, birbirine sadık kalmak ve yardımcı olmak zorundadır. Bu hükümler emredici niteliktedir; eşler sözleşmeyle bu yükümlülükleri ortadan kaldıramaz. Yükümlülüklerin ihlali boşanma davasında kusur değerlendirmesinin temelini oluşturur; TMK m.174 uyarınca maddi ve manevi tazminat, TMK m.175 uyarınca yoksulluk nafakası talepleri bu değerlendirmeye göre şekillenir. Mali yükümlülüklerin ağır ihlali ayrıca ceza hukukunu da ilgilendirir: TCK m.233/1 uyarınca aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi şikâyet üzerine üç aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır (7593 sayılı Kanunla 18.08.2026 tarihinden itibaren; önceki fiillerde bir yıla kadar) ve uygulamada eşi aile konutundan yoksun bırakma gibi davranışlar da bu kapsamda değerlendirilmiştir.

Birlikte yaşama, sadakat ve yardım: TMK m.185/3, 164 ve 197

Birlikte yaşama yükümlülüğü eşlerin ortak konutta beraber yaşamasını içerir, ancak bununla sınırlı değildir; kanun ortak yaşamın hem maddi hem manevi boyutuyla sürdürülmesini bekler. İş, sağlık, eğitim veya askerlik gibi objektif nedenlerle geçici ayrılıklar ihlal sayılmaz. Buna karşılık eşlerden birinin evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek amacıyla diğerini terk etmesi veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmemesi, TMK m.164’teki terk sebebine dayalı boşanmanın konusudur; bu yolda en az altı aylık ayrılık ve hâkim tarafından yapılan ihtarın sonuçsuz kalması aranır. Ayrıntılar için terk sebebiyle boşanma yazımıza bakabilirsiniz.

Birlikte yaşama yükümlülüğünün sınırı TMK m.197’dir: birlikte yaşama sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddi biçimde tehlikeye düştüğü sürece eş ayrı yaşama hakkına sahiptir. Bu hakkı kullanan eş terk etmiş sayılmaz. Ayrı yaşamada haklı sebeplerin varlığı hâlinde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine eşlerin birbirine yapacağı parasal katkıyı belirler, konut ve ev eşyasından yararlanmaya ilişkin önlemleri alır ve eşlerin mallarının yönetimini düzenler. Ayrı yaşama hakkı yazımızda bu konuyu ayrıca işledik.

Sadakat yükümlülüğü cinsel sadakati kapsar ancak bununla sınırlı değildir; eşlerin birbirlerine dürüst davranmasını, önemli mali ve kişisel olayları gizlememesini ve birliğin çıkarları aleyhine üçüncü kişilerle işbirliği yapmamasını da içerir. Sadakatsizlik uygulamada hem TMK m.161’deki zina hem de TMK m.166/1’deki evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebiyle açılan davalarda sık karşılaşılan bir gerekçedir. Yardım yükümlülüğü ise hastalık, işsizlik, psikolojik sıkıntı ve çocuk bakımı gibi durumlarda eşlerin birbirine maddi ve manevi destek olmasını ifade eder; bu yükümlülük TMK m.186/3’teki giderlere katılma yükümlülüğünden daha geniştir.

Ortak konut, yönetim ve giderlere katkı: TMK m.186 ve 196

TMK m.186 uyarınca eşler oturacakları konutu birlikte seçer, birliği beraberce yönetir ve birliğin giderlerine güçleri oranında emek ve malvarlıkları ile katılır. 4721 sayılı Kanun, 743 sayılı eski Medeni Kanun’daki kocanın birliğin reisi olduğu anlayışını terk etmiştir; ekonomik kararlar, konutun kullanımı ve çocuklarla ilgili tercihler kural olarak ortak alınır. Konutun birlikte seçilmesi, eşlerden birinin tek başına ortak yaşamın merkezini belirleyemeyeceği anlamına gelir; anlaşamayan eşler TMK m.195 uyarınca hâkimin müdahalesini isteyebilir.

Giderlere katılma mutlak bir eşit paylaşım değildir; her eşin ekonomik ve fiziki durumu esas alınır. Geliri olmayan eşin ev içi emeği de bu katkının parçasıdır. Eşlerden biri katkı yükümlülüğünü yerine getirmezse TMK m.196 devreye girer: eşlerden birinin istemi üzerine hâkim ailenin geçimi için her birinin yapacağı parasal katkıyı belirler. Eşin ev işlerini görmesi, çocuklara bakması ve diğer eşin meslek veya işinde karşılıksız çalışması katkı miktarının belirlenmesinde göz önünde tutulur. Bu katkılar geçmiş bir yıl ve gelecek yıllar için istenebilir ve talep için boşanma davası açılmış olması gerekmez.

Katkı belirlendiği hâlde ödenmezse TMK m.198 uyarınca hâkim, yükümlülüğünü yerine getirmeyen eşin borçlularına — örneğin işverenine — ödemelerini kısmen veya tamamen diğer eşe yapmaları için emir verebilir. Ev emeğinin mal rejiminin tasfiyesindeki karşılığı ise ayrı bir konudur; bunun için TMK m.227 değer artış payı ve katkı payı ile katılma alacağı farkı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Birliğin temsili ve eşlerin bağımsızlığı: TMK m.188-193

TMK m.188/1’e göre eşlerden her biri ortak yaşamın devamı süresince ailenin sürekli ihtiyaçları için evlilik birliğini temsil eder. Gıda, giyim, çocukların eğitim ve sağlık giderleri, faturalar ve konutla ilgili günlük harcamalar bu kapsamdadır. Ailenin diğer ihtiyaçları için ise ikinci fıkra daha katı bir rejim öngörür: eşlerden biri birliği ancak diğer eş veya hâkim tarafından yetkili kılınmışsa ya da birliğin menfaati işin ertelenmesine engel olacak kadar önemliyse ve diğer eş hastalık, yokluk veya benzeri sebeplerle rızasını açıklayamayacak durumdaysa temsil edebilir. Yüksek tutarlı taşınır alımı veya uzun vadeli kredi gibi işlemler bu gruptadır.

TMK m.189 uyarınca eşlerden her biri evlilik birliğini temsil ederek yaptığı işlemlerden kişisel olarak sorumludur ve üçüncü kişilerce temsil yetkisinin aşıldığı anlaşılabilecek durumlar dışında diğer eş de müteselsilen sorumlu olur. TMK m.190 uyarınca birliği temsil yetkisini aşan veya kullanmada yetersiz kalan eşin yetkisi, diğer eşin istemi üzerine hâkimce kısmen veya tamamen kaldırılabilir; bu karar iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ancak hâkimin emriyle ilan edilmişse ileri sürülebilir. TMK m.191 uyarınca koşullar değiştiğinde karar değiştirilebilir.

Evlilik birliği eşleri birbirinin iznine bağlı kılmaz. TMK m.192’ye göre eşlerden her biri meslek veya iş seçiminde diğerinin iznini almak zorunda değildir; ancak meslek ve işin seçiminde ve yürütülmesinde evlilik birliğinin huzur ve yararı göz önünde tutulur. TMK m.193’e göre kanunda aksine hüküm bulunmadıkça eşlerden her biri diğeri ve üçüncü kişilerle her türlü hukuki işlemi yapabilir. Eşin rızasının arandığı aile konutu gibi hâller bu kuralın kanunda sayılmış istisnalarıdır. Bu nedenle “eşim benden izinsiz işe girdi” iddiası tek başına kusur oluşturmaz.

Aile konutunun korunması: TMK m.194

TMK m.194/1’e göre eşlerden biri diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz. Koruma, tapuda kimin adına kayıtlı olduğuna bakılmaksızın fiilen ailenin yaşam merkezini oluşturan konut için geçerlidir. İkinci fıkra uyarınca rızasını sağlayamayan veya haklı bir sebep olmaksızın rıza verilmeyen eş hâkimin müdahalesini isteyebilir. Açık rıza olmadan yapılan satış veya ipotek, diğer eşin açacağı davada iptal edilebilir.

Üçüncü fıkra uyarınca aile konutu olarak özgülenen taşınmaz eşlerden birine aitse diğer eş tapu kütüğüne gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir; şerh için boşanma davası açılmış olması gerekmez. Şerh, üçüncü kişilerin iyiniyet iddiasını fiilen ortadan kaldırır. Dördüncü fıkra kiralık konutları korur: aile konutu eşlerden biri tarafından kiralanmışsa sözleşmenin tarafı olmayan eş, kiralayana yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı hâline gelir ve bildirimde bulunan eş diğeriyle müteselsilen sorumlu olur. Şerh işlemleri için aile konutu şerhi ve aile konutu şerhi dilekçesi sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Kadının soyadı: TMK m.187 ve Anayasa Mahkemesi kararının sonuçları

TMK m.187 kadının evlenmekle kocasının soyadını alacağını, ancak evlendirme memuruna veya daha sonra nüfus idaresine yapacağı yazılı başvuruyla kocasının soyadı önünde önceki soyadını da kullanabileceğini düzenliyordu. Anayasa Mahkemesi bireysel başvurularda uzun süre kadının yalnızca bekârlık soyadını kullanma talebini kişinin maddi ve manevi varlığı ile eşitlik ilkesi yönünden değerlendirmiş ve bu talepleri kabul etmişti.

Norm denetiminde dönüm noktası Anayasa Mahkemesinin 22.02.2023 tarihli, E.2022/155, K.2023/38 sayılı kararıdır. TMK m.187 Anayasa’ya aykırı bulunarak iptal edilmiş, karar 28.04.2023 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmış ve iptal dokuz ay sonra, 28.01.2024’te yürürlüğe girmiştir. Ancak kanun koyucu bu süre içinde yeni bir düzenleme yapmamıştır. Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği’nde iptal edilen hükümle aynı içerikteki düzenlemenin uygulanmaya devam etmesi nedeniyle idari uygulamada tereddütler bulunmaktadır.

Bu nedenle bugün evli kadının yalnızca bekârlık soyadını kullanmak istemesi hâlinde idari başvurunun sonuç vermediği durumlarda, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.36 çerçevesinde nüfus kaydının düzeltilmesi davası açılması uygulamada sık başvurulan yoldur; bu davalarda Anayasa Mahkemesinin iptal kararı ve TMK m.24 kapsamındaki kişilik hakkı dayanak gösterilir. İki soyadının birlikte kullanılması ise nüfus idaresine başvuruyla yapılabilmektedir. Çocuğun soyadına ilişkin TMK m.321 hükmü ise ayrı bir düzenleme olup yürürlüktedir. Alandaki idari uygulama değişebildiğinden işlem öncesinde güncel durum teyit edilmelidir.

Birliğin korunması ve hâkimin müdahalesi: TMK m.195-201

TMK m.195/1’e göre eşlerden biri evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmediği veya eşler birliği ilgilendiren önemli bir konuda anlaşmazlığa düştükleri takdirde, eşler ayrı ayrı veya birlikte hâkimin müdahalesini isteyebilir. Hâkim önce eşlere yükümlülüklerini hatırlatarak onları uzlaştırmaya çalışır ve eşlerin rızasıyla uzmanların yardımını sağlar; gerektiğinde eşlerden birinin istemi üzerine kanunda öngörülen önlemleri alır. Bu yol boşanma davası açmadan işletilebilir ve birliğin kendiliğinden dağılmasını beklemek yerine erken bir hukuki müdahaleye imkân verir.

Kanunda öngörülen önlemler şunlardır: TMK m.196 uyarınca parasal katkının belirlenmesi; TMK m.197 uyarınca ayrı yaşama hâlinde katkı, konut ve eşya kullanımı ile malların yönetimine ilişkin önlemler; TMK m.198 uyarınca borçlulara ödeme emri; TMK m.199 uyarınca ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan mali bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektirdiği ölçüde belirli malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların diğer eşin rızasına bağlanması ve taşınmazda bunun tapuya şerh edilmesi. Bu önlemler kalıcı değildir; koşullar değiştiğinde eşlerden birinin istemi üzerine değiştirilebilir veya kaldırılabilir. Görevli mahkeme 4787 sayılı Kanun m.4 uyarınca aile mahkemesidir. Çerçevenin ayrıntısı için evlilik birliğinin korunması yazımıza bakabilirsiniz.

Uygulamada bu yol özellikle mali kararların birliği tehlikeye attığı, aile konutunun keyfi olarak elden çıkarılma riski taşıdığı ve eşlerden birinin geçime katkıdan kaçındığı durumlarda işlev görür. Hangi önlemin sizin durumunuza uygun olduğunu ve boşanma davası açmadan hangi taleplerin ileri sürülebileceğini dosyanız üzerinden birlikte değerlendirebiliriz. Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.