Organ ve Doku Ticareti Suçu (TCK 91): Rıza, Satan-Alan-Aracı, Örgütlü Hâl, İlan Suçu, Zorunluluk Hâli ve Etkin Pişmanlık (TCK 92-93)

Hukuken geçerli rızaya dayalı olmaksızın kişiden organ alan kimse beş yıldan dokuz yıla kadar, doku alan kimse iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır (TCK m.91/1). Organ veya doku satın alan, satan ve satılmasına aracılık eden kişiye de aynı cezalar verilir (m.91/3); bu nedenle kişinin kendi organını bedel karşılığında vermesine rıza göstermesi fiili hukuka uygun hâle getirmez. Suç bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenirse sekiz yıldan on beş yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur (m.91/4). Ölüden hukuka aykırı organ veya doku alma, hukuka aykırı elde edilmiş organı saklama, nakletme veya aşılama ile çıkar karşılığı organ teminine yönelik ilan ve reklam ayrı suçlardır (m.91/2, 5, 6). Rızasız organ alma sonucunda mağdur ölürse kasten öldürme hükümleri uygulanır (m.91/8). Organını satan kişi hakkında sosyal ve ekonomik koşullar gözetilerek cezada indirim yapılabilir veya ceza vermekten vazgeçilebilir (m.92); resmî makamlar haber almadan önce durumu bildirip suçluların yakalanmasını kolaylaştıran satıcıya ise ceza verilmez (m.93/1).

TCK m.91/1-3: (1) Hukuken geçerli rızaya dayalı olmaksızın, kişiden organ alan kimse, beş yıldan dokuz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Suçun konusunun doku olması halinde, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. (2) Hukuka aykırı olarak, ölüden organ veya doku alan kimse, bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (3) Organ veya doku satın alan, satan, satılmasına aracılık eden kişi hakkında, birinci fıkrada belirtilen cezalara hükmolunur.

Korunan Değer

Organ ve doku ticareti, Türk Ceza Kanununun kişilere karşı suçlar kısmında, vücut dokunulmazlığına karşı suçlar bölümünde düzenlenmiştir. Bu suçla korunan değer, kişinin vücut bütünlüğü ve sağlığı ile insan onurudur. İnsan vücudunun ve parçalarının ticari bir mal gibi alınıp satılması, insan onuruyla bağdaşmaz. Kanun koyucu bu nedenle yalnızca rızasız organ alınmasını değil, kişinin kendi rızasıyla organını satmasını da suç olarak düzenlemiştir. Bu yaklaşım, özellikle ekonomik olarak güçsüz kişilerin organ ticareti şebekelerinin hedefi hâline gelmesini önlemeyi amaçlar. Organ nakli, hayat kurtarıcı bir tıbbi işlem olarak ancak karşılıksızlık ve gönüllülük ilkelerine dayalı bir bağış sistemi içinde kabul görür.

TCK m.91’deki Suçlar ve Cezaları

TCK m.91 tek bir suçu değil, organ ve doku ticaretinin farklı aşamalarını kapsayan birden fazla suç tipini düzenler. Hukuken geçerli rızaya dayalı olmaksızın kişiden organ alan kimse beş yıldan dokuz yıla, suçun konusu doku ise iki yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırılır (TCK m.91/1). Organ veya doku satın alan, satan ve satılmasına aracılık eden kişi hakkında da birinci fıkradaki cezalara hükmolunur (m.91/3). Hukuka aykırı olarak ölüden organ veya doku alan kimse bir yıla kadar hapisle cezalandırılır (m.91/2). Hukuka aykırı yollarla elde edilmiş organ veya dokuyu saklayan, nakleden veya aşılayan kişiye iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir (m.91/5). Belli bir çıkar karşılığında organ veya doku teminine yönelik olarak ilan veya reklam veren veya yayınlayan kişi ise bir yıla kadar hapisle cezalandırılır (m.91/6). Bu yapı, organ ticaretinin bütün halkalarını, yani organı alan, satan, satın alan, aracılık eden, saklayan, nakleden, nakli gerçekleştiren ve ilan veren kişileri ayrı ayrı cezalandırmayı amaçlar.

Karşılıksızlık İlkesi ve Mevzuata Uygun Bağış

Türk hukukunda organ ve doku nakli, bu alandaki özel kanun ve ikincil mevzuatla düzenlenmiştir ve karşılıksızlık ilkesine dayanır. Buna göre organ veya doku, ancak bedel karşılığı olmaksızın, ilgili kişinin serbest iradesine dayalı ve usulüne uygun olarak verilen rızasıyla, yetkili sağlık kuruluşlarında alınabilir ve nakledilebilir. Canlı vericiden organ alınması, verici ile alıcı arasındaki ilişkiye ve çeşitli etik denetimlere bağlıdır; ölüden organ alınması ise ölümün usulüne uygun olarak tespitine ve kişinin sağlığında verdiği onaya veya yakınlarının iznine bağlıdır. Bu şartlara uygun olarak yapılan bağış ve nakil, hayat kurtarıcı bir tıbbi işlemdir ve suç oluşturmaz. TCK m.91 ise bu sistemin dışına çıkan, özellikle bedel karşılığı yapılan organ ve doku alım satımını ve buna yönelik faaliyetleri cezalandırır. Organ bağışı yapmak isteyen kişilerin, yetkili sağlık kuruluşlarına başvurarak mevzuata uygun süreci takip etmesi gerekir.

Organ ve Doku Ayrımı

Kanun, suçun konusunun organ veya doku olmasına göre farklı cezalar öngörmüştür: organ bakımından beş yıldan dokuz yıla, doku bakımından iki yıldan beş yıla kadar hapis (TCK m.91/1). Organ, vücutta belirli bir işlevi yerine getiren ve farklı dokulardan oluşan yapıyı; doku ise benzer hücrelerin bir araya gelerek oluşturduğu yapıyı ifade eder. Böbrek, karaciğer, kalp veya akciğer gibi yapılar organ; kornea, kemik iliği, kemik, deri veya kıkırdak gibi yapılar ise genellikle doku olarak değerlendirilir. Bu ayrım cezanın belirlenmesinde belirleyici olduğundan, soruşturmada konusu olan yapının organ mı doku mu olduğu tıbbi bilirkişi incelemesiyle netleştirilmelidir. Ayrımın önemi, özellikle satın alma, satma ve aracılık suçlarında da ortaya çıkar; çünkü bu suçlarda da birinci fıkradaki organ veya doku cezaları uygulanır (m.91/3).

“Hukuken Geçerli Rıza” Ne Demektir?

Genel olarak kişinin üzerinde mutlak surette tasarruf edebileceği bir hakkına ilişkin olmak üzere, açıkladığı rızası çerçevesinde işlenen fiilden dolayı kimseye ceza verilmez (TCK m.26/2). Ancak vücut bütünlüğü, kişinin mutlak surette tasarruf edebileceği haklardan değildir; organ ve doku üzerindeki tasarruflar kanunla belirli şartlara bağlanmıştır. Bu nedenle m.91/1’deki “hukuken geçerli rıza”, yalnızca kişinin evet demesini değil, rızanın ilgili mevzuatta öngörülen şartlara uygun olarak, serbest iradeyle, bilgilendirilerek ve bedel karşılığı olmaksızın verilmesini ifade eder. Organ ve doku nakli, bu alandaki özel kanun çerçevesinde karşılıksızlık esasına dayanır. Bu nedenle organını bir bedel karşılığında vermeye razı olan kişinin rızası, satış ilişkisinin hukuka uygun olması sonucunu doğurmaz; aksine satan kişi de m.91/3 kapsamında sorumlu olur. Buna karşılık mevzuata uygun olarak, bedelsiz ve usulüne uygun biçimde yapılan organ bağışı ve nakli suç oluşturmaz.

Satan Kişi: Zorunluluk Hâli ve Etkin Pişmanlık

Kanun koyucu, organını satan kişinin çoğu zaman ağır ekonomik sıkıntılar içinde bulunduğunu ve organ ticareti şebekelerinin bu çaresizlikten yararlandığını dikkate almıştır. Bu nedenle organ veya dokularını satan kişinin içinde bulunduğu sosyal ve ekonomik koşullar göz önünde bulundurularak, hakkında verilecek cezada indirim yapılabileceği gibi ceza vermekten de vazgeçilebilir (TCK m.92). Bu hüküm yalnızca satan kişiye uygulanır; satın alan veya aracılık eden kişiler bu imkândan yararlanamaz. Ayrıca organını satan kişi, resmî makamlar tarafından haber alınmadan önce durumu merciine haber vererek suçluların yakalanmalarını kolaylaştırırsa, hakkında cezaya hükmolunmaz (m.93/1). Suç haber alındıktan sonra, satan kişi gönüllü olarak suçun meydana çıkmasına ve diğer suçluların yakalanmasına hizmet ve yardım ederse, cezası yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadar indirilir (m.93/2). Eski metnimizde yalnızca birinci fıkradaki etkin pişmanlık anlatılmıştı; haber alındıktan sonraki yardım hâlinde uygulanan indirim de bu metinde eklenmiştir. Etkin pişmanlığın diğer suçlardaki görünümleri için etkin pişmanlık haritası rehberine bakabilirsiniz.

Örgütlü İşleme ve İnsan Ticareti ile İlişkisi

Rızasız organ alma veya organ ve doku alım satımına aracılık gibi suçlar bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenirse, ceza sekiz yıldan on beş yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezasıdır (TCK m.91/4). Organ ticareti çoğu zaman uluslararası boyutlu şebekeler tarafından yürütüldüğünden, bu nitelikli hâl uygulamada önem taşır. Organ ticareti ayrıca insan ticareti suçuyla da bağlantılı olabilir: vücut organlarının verilmesini sağlamak maksadıyla tehdit, baskı, cebir veya şiddet uygulayarak, kandırarak veya kişilerin çaresizliğinden yararlanarak rızalarını elde etmek suretiyle kişileri tedarik eden, kaçıran, bir yerden başka bir yere götüren veya barındıran kimseye sekiz yıldan on iki yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezası verilir (m.80/1). Bu amaçlarla girişilen ve suçu oluşturan fiiller varsa mağdurun rızası geçersizdir (m.80/2). Bu nedenle bir kişinin organ vermek üzere yurt dışına götürülmesi veya barındırılması, organ ticaretinin yanında insan ticareti suçunu da gündeme getirebilir. İnsan ticareti için insan ticareti suçu, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma için alıkoyma suçu rehberlerine bakabilirsiniz.

Aracılık Kavramı

Organ veya doku satılmasına aracılık eden kişi, satan ve satın alan kişiyle aynı cezayla cezalandırılır (TCK m.91/3). Aracılık, satıcı ile alıcıyı bir araya getirmek, aralarındaki pazarlığı yürütmek, ödemeyi organize etmek, satıcıyı bulmak veya ikna etmek ya da nakil işlemini ayarlamak gibi faaliyetleri kapsar. Aracılık için aracının bu faaliyetten bir menfaat elde etmesi şart değildir; satışın gerçekleşmesine yönelik bilerek ve isteyerek katkı yeterlidir. Buna karşılık bir hastaya yalnızca yasal organ bağışı ve nakli süreçleri hakkında bilgi vermek veya onu yetkili bir nakil merkezine yönlendirmek aracılık sayılmaz. Uygulamada aracıların çoğu zaman bir şebekenin parçası olarak hareket ettiği görülür; bu durumda örgütlü işlemeye ilişkin m.91/4 de gündeme gelebilir.

Organ Bekleyen Hasta ve Yakınları

Organ nakli bekleyen hasta ve yakınları, uzun bekleme süreleri ve hayati tehlike nedeniyle yasa dışı yollara yönelme riskiyle karşı karşıya kalabilir. Ancak kanun, organ veya doku satın alan kişiyi de satan ve aracılık eden kişiyle aynı cezayla cezalandırır (TCK m.91/3). Organını satan kişi için öngörülen zorunluluk hâline ilişkin indirim veya ceza vermekten vazgeçme imkânı (m.92) satın alan hasta bakımından uygulanmaz. Hastanın hayati tehlike içinde bulunması, genel hükümlerdeki zorunluluk hâli bakımından ayrıca değerlendirilebilirse de, bu hükmün başka bir kişinin vücut bütünlüğüne bedel karşılığı müdahaleyi hukuka uygun hâle getirmesi son derece sınırlıdır. Bu nedenle hasta ve yakınlarının, yasal organ bağışı ve nakil süreçleri dışında hiçbir teklife itibar etmemesi, hem hukuki hem de tıbbi güvenlikleri bakımından önemlidir.

Yurt Dışında Organ Nakli

Organ ticareti çoğu zaman sınır ötesi bağlantılarla yürütülür; bazı kişiler organ satın almak veya satmak için yurt dışına gidebilir. Bir Türk vatandaşı, Türk kanunlarına göre alt sınırı bir yıldan az olmayan hapis cezasını gerektiren bir suçu yabancı ülkede işlediği ve kendisi Türkiye’de bulunduğu takdirde, bu suçtan dolayı yabancı ülkede hüküm verilmemiş olması ve Türkiye’de kovuşturulabilirliğin bulunması koşuluyla Türk kanunlarına göre cezalandırılır (TCK m.11/1). Organ veya doku satın alma, satma ve aracılık suçlarının alt sınırı bir yıldan az olmadığından, bu fiilleri yurt dışında işleyen Türk vatandaşı Türkiye’ye döndüğünde bu şartlarla yargılanabilir. Organ vermek amacıyla kişilerin yurt dışına çıkarılması veya barındırılması ise insan ticareti suçunu oluşturabilir; kanun, uluslararası suçlar arasında yer alan bu tür suçlar bakımından yabancı ülkede işlenmiş olsa bile Türk kanunlarının uygulanacağını ayrıca düzenlemiştir (m.13/1-a).

Ölüden Organ Alma

Hukuka aykırı olarak ölüden organ veya doku alan kimse bir yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır (TCK m.91/2). Ölüden organ ve doku alınması, ilgili mevzuatta öngörülen şartlara, örneğin ölümün usulüne uygun olarak tespit edilmesine ve kişinin sağlığında verdiği onaya veya yakınlarının iznine bağlıdır. Bu şartlara uyulmadan yapılan organ veya doku alımı bu suçu oluşturur. Cezanın görece hafif olması, ölüden organ alma fiilinin canlı bir kişiden rızasız organ almaya göre daha az ağır bir haksızlık içermesinden kaynaklanır; ancak bu fiil bir satış veya ticaret ilişkisi içinde gerçekleşmişse, satın alma, satma veya aracılık fiilleri bakımından m.91/3 ayrıca gündeme gelebilir.

Saklama, Nakil ve Aşılama: Sağlık Personelinin Sorumluluğu

Hukuka aykırı yollarla elde edilmiş olan organ veya dokuyu saklayan, nakleden veya aşılayan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır (TCK m.91/5). Bu hüküm özellikle organ ticareti zincirinde yer alan sağlık personelini ve nakil sürecinde görev alan kişileri kapsar. Organın veya dokunun hukuka aykırı yollarla elde edildiğini bilerek onu saklayan, bir yerden başka bir yere taşıyan veya bir hastaya nakleden hekim ve diğer sağlık personeli bu suçtan sorumlu olur. Suçun manevi unsuru bakımından, failin organın hukuka aykırı elde edildiğini bilmesi gerekir. Nakil ekibinin, organın kaynağına ilişkin mevzuatta öngörülen belgeleri ve onayları denetlemesi, hem hastaların güvenliği hem de kendi hukuki sorumlulukları bakımından büyük önem taşır. Sağlık personeli bakımından ceza sorumluluğunun yanında meslekî ve idari sorumluluk da ayrıca gündeme gelir.

İlan ve Reklam: İnternet Üzerinden Organ Teklifi

Belli bir çıkar karşılığında organ veya doku teminine yönelik olarak ilan veya reklam veren veya yayınlayan kişi bir yıla kadar hapisle cezalandırılır (TCK m.91/6). Bu hüküm, organ ticaretinin henüz bir satış gerçekleşmeden önceki aşamasını, yani talebin ve arzın bir araya getirilmesini cezalandırır. Günümüzde bu tür ilanlar çoğu zaman sosyal medya, ilan siteleri veya mesajlaşma grupları üzerinden yapılmaktadır. “Böbreğimi satıyorum” veya “para karşılığı böbrek aranıyor” gibi ilanlar bu kapsamda değerlendirilebilir. Kanun hem ilanı veren kişiyi hem de ilanı yayınlayan kişiyi sorumlu tutar. Organ bağışına yönelik, herhangi bir çıkar içermeyen bilgilendirme ve kampanyalar ise bu suç kapsamında değildir; çünkü suçun oluşması için “belli bir çıkar karşılığında” temin amacı aranır.

Tüzel Kişiler ve Mağdurun Ölümü

TCK m.91’de tanımlanan suçların bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde, tüzel kişi hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur (TCK m.91/7). Bu hüküm özellikle özel hastaneler ve sağlık kuruluşları bakımından önemlidir: bir kamu kurumunun verdiği izne dayalı olarak faaliyette bulunan özel hukuk tüzel kişisinin organ veya temsilcilerinin iştirakiyle ve bu iznin verdiği yetkinin kötüye kullanılması suretiyle tüzel kişi yararına işlenen kasıtlı suçlardan mahkûmiyet hâlinde iznin iptaline karar verilir (m.60/1). Rızasız organ alma suçunun işlenmesi sonucunda mağdurun ölmesi hâlinde ise kasten öldürme suçuna ilişkin hükümler uygulanır (m.91/8). Bu hüküm, organ alma sırasında veya sonrasında gerçekleşen ölümün, sonucu sebebiyle ağırlaşmış bir suç olarak değil, doğrudan kasten öldürme olarak değerlendirilmesini öngörür. Tüzel kişiler hakkındaki güvenlik tedbirleri için tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirleri rehberine bakabilirsiniz.

Usul: Soruşturma ve Yargılama

Organ ve doku ticareti suçları resen soruşturulur; uzlaştırma ve önödeme kapsamında değildir. 24/11/2016 tarihli ve 6763 sayılı Kanunla organ veya doku ticareti suçu, şüpheli veya sanığın malvarlığına elkoyma (CMK m.128/2), iletişimin denetlenmesi (m.135/8) ve teknik araçlarla izleme (m.140/1) tedbirlerinin uygulanabileceği suçlar arasına eklenmiştir. Bu nedenle organ ticareti soruşturmalarında telefon dinlemesi, iletişim kayıtları ve malvarlığına elkoyma sık başvurulan tedbirlerdir. Örgütlü işleme hâlinde cezanın üst sınırı on yılı aştığından dava ağır ceza mahkemesinde görülür. Suçtan elde edilen kazançların müsaderesi de ayrıca gündeme gelir. İletişimin denetlenmesi için iletişimin denetlenmesi, müsadere için müsaderenin infazı rehberlerine bakabilirsiniz.

Satan Kişinin Sağlığı ve Mağduriyeti

Organını satan kişi, hukuken suçun faillerinden biri olmakla birlikte, çoğu zaman organ ticaretinin asıl mağdurudur. Yasa dışı koşullarda yapılan organ alımları, uygun tıbbi değerlendirme, ameliyat sonrası bakım ve uzun dönem takip yapılmadan gerçekleştirildiğinden, satan kişinin sağlığı ciddi risk altındadır. Ayrıca satan kişiye vaat edilen bedelin ödenmemesi veya eksik ödenmesi de sık karşılaşılan bir durumdur. Kanun, bu gerçekliği dikkate alarak satan kişi lehine zorunluluk hâli ve etkin pişmanlık hükümlerini öngörmüştür (TCK m.92, 93). Satıcının kandırılarak, tehdit edilerek veya çaresizliğinden yararlanılarak organ vermeye yönlendirilmesi hâlinde ise insan ticareti suçunun mağduru olarak da değerlendirilmesi mümkündür (m.80). Bu nedenle organını satan kişinin, sağlık durumunun değerlendirilmesi için bir sağlık kuruluşuna başvurması ve hukuki durumunu bir avukatla birlikte değerlendirmesi önemlidir.

Organ Ticareti Dosyalarında Deliller

Organ ticareti soruşturmalarında deliller genellikle birden fazla kaynaktan elde edilir. İletişim kayıtları ve yazışmalar, satıcı, alıcı ve aracı arasındaki ilişkiyi; banka kayıtları ise bedelin varlığını ve para akışını gösterir. Tıbbi kayıtlar, ameliyatın yapıldığı yeri, ekibi ve organın kime nakledildiğini ortaya koyar. Organ veya doku ticareti, iletişimin denetlenmesi, teknik araçlarla izleme ve malvarlığına elkoyma tedbirlerinin uygulanabileceği suçlar arasında yer aldığından (CMK m.128, 135, 140), bu tedbirlerle elde edilen delillerin hukuka uygunluğu da savunma bakımından ayrıca denetlenmelidir. Bu tedbirlere ilişkin kararların usulüne uygun verilip verilmediği ve sürelerine uyulup uyulmadığı, elde edilen delillerin kullanılabilirliğini doğrudan etkiler.

Savunmada Nelere Dikkat Edilmeli?

Organ ve doku ticareti suçlamalarında savunma, kişinin zincirdeki konumuna göre farklılaşır. Organını satan kişi bakımından, içinde bulunduğu sosyal ve ekonomik koşulların ayrıntılı olarak belgelenmesi ve zorunluluk hâline ilişkin m.92’nin uygulanması talep edilmelidir; ayrıca etkin pişmanlık imkânları değerlendirilmelidir. Aracılık iddiasıyla karşılaşan kişi bakımından, kişinin gerçekten bir satış ilişkisine aracılık edip etmediği, yalnızca bir tanışıklık veya yol gösterme ilişkisinin bulunup bulunmadığı tartışılmalıdır. Sağlık personeli bakımından ise organın hukuka aykırı yollarla elde edildiğinin bilinip bilinmediği, mevzuatta öngörülen belgelerin ve onayların denetlenip denetlenmediği belirleyicidir. Konunun organ mı doku mu olduğu, yani uygulanacak ceza aralığı da tıbbi bilirkişi incelemesiyle netleştirilmelidir. Örgüt iddiasında ise örgütün varlığını gösteren somut delillerin bulunup bulunmadığı ayrıca incelenmelidir. Suça iştirak ve aracılık için suça iştirak rehberine bakabilirsiniz.

Örnek Durumlar

Sık Yapılan Hatalar

• Kendi organını satmanın serbest olduğunu sanmak: Satan kişi de sorumludur.
• Rızanın her durumda fiili hukuka uygun kıldığını sanmak: Bedel karşılığı rıza hukuken geçerli değildir.
• Alıcı ve aracının zorunluluk hâlinden yararlanacağını sanmak: m.92 yalnız satana uygulanır.
• Etkin pişmanlıkta geç kalmak: Haber alınmadan önceki bildirim cezayı tamamen kaldırır.
• İlan vermenin zararsız olduğunu sanmak: Çıkar karşılığı ilan başlı başına suçtur.
• Organ ile doku ayrımını tartışmamak: Ceza aralığı bu ayrıma göre değişir.

Organ ve doku ticareti, insan ticareti, zorunluluk hâli ve etkin pişmanlık başvuruları ile sağlık personelinin sorumluluğuna ilişkin dosyalar için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan gizlilik içinde ulaşabilirsiniz.

Organını Satan Kişi İçin Savunma Dilekçesi Örneği

Sık Sorulan Sorular

Organ satmak suç mu?

Evet; satan da sorumludur (TCK m.91/3).

Organ satın almak suç mu?

Evet; 5–9 yıl (TCK m.91/3).

Organ satışına aracılık?

Evet; aynı ceza (TCK m.91/3).

Doku ticaretinin cezası?

2–5 yıl (TCK m.91/1, 3).

Rıza verirsem suç olmaz mı?

Bedel karşılığı rıza hukuken geçerli değildir.

Organ bağışı suç mu?

Hayır; mevzuata uygun ve bedelsizse suç değildir.

Örgütlü organ ticareti cezası?

8–15 yıl + 10.000 güne kadar APC (TCK m.91/4).

Ölüden organ almak?

Hukuka aykırıysa 1 yıla kadar (TCK m.91/2).

Hukuka aykırı organı nakleden hekim?

2–5 yıl (TCK m.91/5).

“Böbrek satılık” ilanı suç mu?

Evet; 1 yıla kadar (TCK m.91/6).

Mağdur ölürse?

Kasten öldürme hükümleri (TCK m.91/8).

Satan kişiye ceza verilmeyebilir mi?

Sosyal ve ekonomik koşullara göre (TCK m.92).

Satan kişi ihbar ederse?

Haber alınmadan önceyse ceza yok (TCK m.93/1).

Soruşturmadan sonra yardım edersem?

1/4–1/2 indirim (TCK m.93/2).

Alıcı zorunluluk hâlinden yararlanır mı?

Hayır; m.92 yalnız satana uygulanır.

Hastane sorumlu olur mu?

Tüzel kişiye güvenlik tedbirleri (TCK m.91/7, 60).

Telefon dinlenebilir mi?

Evet; katalog suç (CMK m.135/8).

Yurt dışında organ satın alırsam?

Türkiye’de bulunmanız ve şartların varlığıyla yargılanabilirsiniz (TCK m.11/1).

Hasta organ satın alırsa zorunluluk hâli uygulanır mı?

m.92 yalnız satana uygulanır.

Organ bağışı yapmak istiyorum, ne yapmalıyım?

Yetkili sağlık kuruluşuna başvurarak mevzuata uygun süreci takip edin.

Zamanaşımı nedir?

Temel hâllerde 15 yıl; hafif hâllerde 8 yıl.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.

Mevzuat kontrolü: Bu yazıdaki TCK, CMK ve 5235 sayılı Kanun hükümleri 24 Eylül 2026 itibarıyla mevzuat.gov.tr’deki güncel metinler üzerinden kontrol edilmiştir.