Nafaka Hukuku Rehberi: Türleri, Hesaplama, Artırım ve İcra (2026)

Nafaka; eşler, çocuklar ve yakın hısımlar arasındaki bakım yükümlülüğünün hukuki karşılığıdır. Boşanma sürecinin en çok tartışılan başlığı olan nafaka, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nda dört ayrı tür hâlinde düzenlenmiştir ve her türün şartları, süresi ve sona erme rejimi birbirinden farklıdır. Bu rehber; nafaka türlerini, hesaplama ölçütlerini, artırım-azaltım ve kaldırma davalarını, icra ve tazyik hapsi sürecini ve Anayasa Mahkemesi’nin 2026 tarihli süresiz nafaka kararıyla başlayan yeni dönemi tek çatı altında toplar; ayrıntılar için sitemizdeki uzman makalelerine yönlendirir.

Nafaka Türleri: Dört Temel Kategori

Tedbir nafakası (TMK 169): Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim; eşlerin barınması, geçimi ve çocukların bakımı için gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır. Kusura bağlı değildir, dava süresince geçerlidir ve boşanma kararının kesinleşmesiyle sona erer. Evlilik devam ederken ayrı yaşamakta haklı olan eş de TMK 197 kapsamında tedbir nafakası isteyebilir.

Yoksulluk nafakası (TMK 175): Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla, diğer taraftan geçimi için nafaka isteyebilir. Talebe bağlıdır; hâkim kendiliğinden hükmedemez. Süresine ilişkin anayasal denetim süreci 2026’da yeni bir dönemi başlatmıştır (aşağıda ayrı başlıkta).

İştirak nafakası (TMK 182): Velayet kendisine bırakılmayan ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmasıdır. Nafakanın asıl alacaklısı çocuktur; kural olarak ergin olana kadar sürer, eğitim devam ediyorsa TMK 328 kapsamında eğitim sonuna kadar uzayabilir.

Yardım nafakası (TMK 364): Yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek üstsoy, altsoy ve kardeşler lehine öngörülen, boşanmadan bağımsız nafaka türüdür. Üniversite çağındaki ergin çocuğun eğitim nafakası da bu kapsamda gündeme gelir.

Nafaka türleri ve şartlarına ilişkin makalelerimiz

• Boşanmada Nafaka Türleri ve Miktarı
• Tedbir Nafakası: Dava Sürerken İstenen Geçici Nafaka
• Yoksulluk Nafakası (TMK 175): Şartlar ve Özellikleri
• İştirak Nafakası Neleri Kapsar?
• Ana-Baba Nafakası (TMK 364)
• 18 Yaşını Dolduran Çocuğa Nafaka Devam Eder mi?
• Ergin Engelli Çocuğa Nafaka

Nafaka Nasıl Belirlenir? Hâkimin Ölçütleri

Nafaka miktarında tek ölçüt gelir değildir. Hâkim; tarafların ekonomik ve sosyal durumunu, yaşam standardını, çocuğun yaşı ve eğitim giderlerini, barınma ve sağlık ihtiyaçlarını ve yükümlünün ödeme gücünü birlikte tartar. Yargıtay, yoksulluk nafakasında hem alacaklının yoksulluğa düşme ölçütünü hem de yükümlünün mali gücünü emsal kararlarla somutlaştırmıştır. Çalışan eşin, asgari ücretle geçinen tarafın veya ev hanımının durumu her dosyada ayrı değerlendirilir.

• Çalışan Eş Yoksulluk Nafakası Alabilir mi? (Asgari Ücret Boyutu)
• Ev Hanımına Ne Kadar Nafaka Bağlanır?
• Yargıtay: Düzenli Gelire Yoksulluk Nafakası Bağlanamaz (Emsal)
• Yoksulluk Nafakasında Mali Güç ve Hakkaniyet

Süresiz Nafaka Tartışması: AYM’nin 2026 Kararı ve Yeni Dönem

Anayasa Mahkemesi, yoksulluk nafakasının “süresiz” niteliğine ilişkin 2026 yılında iptal kararı vermiş ve yasa koyucuya yeni düzenleme için süre tanımıştır. Bu karar; mevcut nafaka ilamlarının akıbeti, kademeli/evlilik süresine endeksli model tartışmaları ve Meclis gündemindeki taslaklar bakımından uygulamayı doğrudan etkilemektedir. Gelişmeleri adım adım izlediğimiz makalelerimiz:

• AYM 4 Haziran 2026 Süresiz Nafaka İptal Kararı
• AYM Süresiz Nafaka Kararı 2026: Ne Değişti?
• AYM 9 Aylık Erteleme ve Yeni Nafaka Yasası
• Yeni Nafaka Düzenlemesi Mevcut Kararları Etkiler mi?
• Kademeli, Evlilik Süresine Endeksli Nafaka Modeli

Nafakanın Artırılması, Azaltılması ve Kaldırılması

TMK 176 ve TMK 331 uyarınca mali durumların değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde nafakanın uyarlanması dava yoluyla istenebilir; TÜFE artışı uygulamada artırım taleplerinin başlıca dayanağıdır. Yoksulluk nafakası, alacaklının yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden; fiilen evli gibi yaşama, yoksulluğun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürme hâllerinde mahkeme kararıyla sona erer.

• Nafaka Artırım Davası Nasıl Açılır? (TÜFE Hesabı)
• Nafakanın Artırılması / Azaltılması Davası
• İştirak Nafakası Çocuk 18 Yaşına Girince Biter mi?

Nafaka Ödenmiyorsa: İcra Takibi ve Tazyik Hapsi

Kesinleşen nafaka alacağı ilamlı icra yoluyla tahsil edilir; nafaka alacağı imtiyazlıdır ve emekli maaşı dahil maaştan kesinti yapılabilir. Birikmiş nafaka ile işleyecek nafakanın tahsil rejimi ve zamanaşımı farklıdır. Yükümlülüğün ihlalinde İİK 344 uyarınca icra ceza mahkemesine şikâyetle üç aya kadar tazyik hapsi istenebilir.

• Nafaka Ödenmiyorsa Ne Yapılır?
• Nafaka Borcunu Ödememek: Tazyik Hapsi (İİK 344)
• Ödenmeyen Nafaka İçin İcra Takibi ve Maaş Haczi
• Birikmiş Nafaka ile İşleyecek Nafaka Farkı
• Emekli Maaşına Nafaka İçin Haciz Konur mu?

Nafaka Talebinde Hangi Belgeler Sunulur?

Nafaka dosyalarında miktar, hâkimin takdiriyle belirlenir; ancak takdirin dayanacağı veriyi taraflar sunar. Aşağıdaki liste, dilekçeye eklenmesi gereken belgeleri gösterir.

Kaldırma ve Azaltma Sebepleri

Nafaka kararı sonsuza kadar aynı kalmaz. Yükümlü tarafın başvurabileceği yollar ve dayanacağı sebepler:

Üç talebin ortak özelliği şudur: karar tarihinden sonra ortaya çıkan bir değişikliğe dayanmaları gerekir. Karar verilirken zaten bilinen bir olgu, sonradan değişiklik olarak ileri sürülemez. Bu nedenle dilekçede önceki kararın tarihi ve o tarihteki durum ile bugünkü durum karşılaştırmalı olarak gösterilmelidir.

İcra Takibinin Doğru Kurulması

Nafaka alacağı için açılan takipte yapılan bir hata, her ay yeniden takip açma zorunluluğu doğurur. Takip talebinde bulunması gerekenler:

1. Birikmiş alacak. Hangi ay için ne kadar ödenmediği, tablo hâlinde ve toplamıyla.
2. İşleyecek nafaka. “Aylık [X] TL nafakanın her ay işleyecek olan kısmı” ifadesiyle; bu yazılmazsa yalnızca geçmiş dönem takip edilmiş olur.
3. Faiz. Başlangıç tarihi ve türü belirtilerek.
4. İlam bilgileri. Mahkeme, esas-karar numarası ve kesinleşme şerhi.

Tahsil aşamasında nafaka alacağının iki ayrıcalığı vardır: maaş haczinde diğer alacaklara göre öncelikli ve daha geniş kapsamlı uygulanır; ayrıca ödememe hâlinde tazyik hapsi yolu açıktır. Ancak tazyik hapsi için şikâyetin kanuni süre içinde yapılması gerekir — süre kaçırıldığında bu yol kapanır, alacak yalnızca icra yoluyla takip edilebilir.

Zamanaşımı bakımından son bir uyarı: nafaka alacakları da belirli bir süre sonra zamanaşımına uğrar. “Nasılsa birikiyor” düşüncesiyle takibin ertelenmesi, birikmiş alacağın bir kısmının kaybedilmesine yol açar. Düzenli aralıklarla takip başlatmak veya mevcut takibi canlı tutmak bu riski ortadan kaldırır.

Süresiz nafakaya ilişkin iptal kararının geçiş dönemindeki etkisi ve yol haritası için AYM kararı rehberimize, nafakanın artırılmasında dayanak maddeler ve endeksli artış talebi için nafaka artırımı rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Nafaka türleri nelerdir?

Türk Medeni Kanunu’nda dört temel nafaka türü düzenlenmiştir: boşanma davası sürerken hükmedilen tedbir nafakası (TMK 169), boşanma ile yoksulluğa düşecek eş lehine hükmedilen yoksulluk nafakası (TMK 175), velayeti almayan ebeveynin çocuğun giderlerine katılmasını sağlayan iştirak nafakası (TMK 182) ve yoksulluğa düşecek üstsoy, altsoy ile kardeşler için yardım nafakası (TMK 364).

Tedbir nafakası için talep gerekir mi?

Hayır. TMK 169 uyarınca hâkim, boşanma veya ayrılık davası açılınca eşlerin barınması, geçimi ve çocukların bakımına ilişkin geçici önlemleri talep olmasa da kendiliğinden (re’sen) alır. Ayrıca ayrı yaşamakta haklı olan eş, boşanma davası olmadan da TMK 197 kapsamında tedbir nafakası isteyebilir.

Çalışan eş yoksulluk nafakası alabilir mi?

Düzenli ve yeterli geliri bulunan eş kural olarak yoksulluk nafakası alamaz; Yargıtay içtihatları yoksulluğa düşme ölçütünü ve yükümlünün ödeme gücünü birlikte değerlendirir. Asgari ücret düzeyindeki gelirin yoksulluğu ortadan kaldırıp kaldırmadığı ise somut olaya göre belirlenir.

Süresiz nafaka kalktı mı?

Anayasa Mahkemesi 2026 yılında yoksulluk nafakasının süresine ilişkin iptal kararı vermiş ve yeni yasal düzenleme için süre tanımıştır. Geçiş sürecinin mevcut kararlara etkisi ve yeni modelin ayrıntıları için rehberdeki güncel makalelerimizi inceleyip mutlaka bir avukata danışın.

Nafaka ödenmezse ne olur?

Nafaka alacağı icra takibiyle tahsil edilebilir; emekli maaşı dahil maaş üzerinden kesinti yapılabilir. Ayrıca nafaka yükümlülüğünün ihlali halinde İİK 344 uyarınca icra ceza mahkemesine şikâyetle üç aya kadar tazyik hapsi gündeme gelir.

Nafaka artırılabilir veya kaldırılabilir mi?

Evet. TMK 176 ve 331 uyarınca tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde nafakanın artırılması, azaltılması ya da kaldırılması dava yoluyla istenebilir. Yoksulluk nafakası; yeniden evlenme veya ölümle kendiliğinden, fiilen evli gibi yaşama ya da yoksulluğun kalkması hâllerinde mahkeme kararıyla sona erer.

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Nafaka davaları kişiye özel değerlendirme gerektirir; somut durumunuz için Hukukçular Evi Ankara ile iletişime geçin.