Birikmiş Nafaka ile İşleyecek Nafaka Farkı: Tahsil, Tazyik Hapsi ve Zamanaşımı (İİK 344, TBK 156)

Nafaka alacaklarında “birikmiş nafaka” ile “işleyen nafaka” ayrımı, hem tahsil yöntemi hem de tazyik hapsi bakımından kritik önem taşır. Bu iki kavram karıştırıldığında hak kayıpları yaşanabilir. Bu yazıda aralarındaki farkı ve her birinin tabi olduğu kuralları açıklıyoruz.

Birikmiş (Geçmiş) Nafaka Nedir?

Birikmiş nafaka, vadesi gelmiş ancak ödenmemiş, geçmiş aylara ait nafaka borçlarının toplamıdır. Örneğin son bir yıldır ödenmeyen nafakaların toplamı birikmiş nafakayı oluşturur. Birikmiş nafaka, ilama dayalı icra takibiyle ve haciz yoluyla tahsil edilir. Ancak birikmiş olması onu “alelade alacağa” dönüştürmez (Yargıtay 12. HD, 15.01.2019, E.2018/4928, K.2019/242).

İşleyen (Cari) Nafaka Nedir?

İşleyen nafaka, her ay düzenli olarak vadesi gelen, güncel dönem nafakasıdır. Bu nafakanın ödenmemesi, tazyik hapsi yaptırımının konusunu oluşturur. Yani icra ceza mahkemesine yapılan şikâyetle tazyik hapsi, icra emrinin tebliğinden sonra işleyen (cari) nafaka için geçerlidir (İİK m.344/1).

Tazyik Hapsi Hangisinde Uygulanır?

Tazyik hapsi (üç aya kadar, İİK m.344/1), işleyen aylık nafakanın ödenmemesi durumunda uygulanır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, şartlar arasında icra emrinin tebliği ile şikâyet tarihi arasında işlemiş en az bir aylık cari nafaka borcunun bulunmasını saymıştır (Yargıtay CGK, 19.04.2005, E.2005/17-7, K.2005/37). Takibe konu birikmiş nafaka ise haciz ve diğer icra işlemleriyle tahsil edilir. Bu ayrım, şikayet ederken doğru talebi yapmak açısından önemlidir.

Birikmiş Nafakada Zamanaşımı

Nafaka bir mahkeme ilamına bağlanmış alacak olduğundan, Yargıtay zamanaşımı süresini on yıl olarak uygular (TBK m.156/2; Yargıtay 12. HD, 23.09.2019, E.2019/9724, K.2019/13231). Takip tarihinden geriye doğru on yıldan eski dönemlere ait taksitler zamanaşımı def’ine konu olur. Kaynaklarda rastlanan beş yıl ifadesi, dönemsel edimler için öngörülen beş yıllık süreden (TBK m.147/1) kaynaklanır; ancak ilama bağlanmış nafaka alacağında Yargıtay on yıllık süreyi esas alır. Zamanaşımı def’i niteliğinde olup re’sen dikkate alınmadığından, birikmiş alacağı zamanında takibe koymak hak kaybını önler.

Kanun Ne Diyor? Nafaka Tahsilinin Mevzuat Haritası

Birikmiş ve işleyen nafaka ayrımı tek bir maddede yazılı değildir; İcra ve İflas Kanunu, Türk Borçlar Kanunu, İş Kanunu ve 5510 sayılı Kanunun farklı hükümlerinden doğar. Aşağıdaki tablo, hangi sorunun hangi hükümle cevaplandığını gösterir.

Takip başlatma ve icra emrinin içeriği için ilamlı icra takibi rehberimize, borçlunun itiraz yolları için İİK 33 icranın geri bırakılması yazımıza bakabilirsiniz.

Takip Talebinde Birikmiş ve İşleyecek Nafaka Nasıl Yazılır?

Ayrımın sonuç doğurması için takip talebinde iki kalemin ayrı ayrı gösterilmesi gerekir. Aşağıdaki örnek, ilamlı takipte sık kullanılan bir talep düzenini gösterir; tutarlar ve dönemler dosyaya göre doldurulmalıdır.

Bu düzen hem maaş haczinde iki ayrı kesinti oranının uygulanmasını hem de icra emrinin tebliğinden sonra ödenmeyen ayların tazyik hapsi şikâyetinde ayrı gösterilmesini kolaylaştırır. İlamda artış hükmü bulunmuyorsa tutarın artırılması için ayrıca dava açılması gerekir; ayrıntı için nafaka artırım dilekçesi örneğimize bakabilirsiniz.

Zamanaşımı Takvimi: Hangi Taksit Düşer, Hangisi Kalır?

Yargıtay, nafaka alacağının zaman geçtikçe borçlu zimmetinde tahakkuk ettiğini, bu nedenle takip gününden geriye doğru on yıldan önce işlemiş nafaka alacağının zamanaşımına uğradığının kabul edilmesi gerektiğini belirtmiş; hangi dönemin istenebileceği bilirkişi incelemesiyle belirlenmeden verilen kararı bozmuştur (Yargıtay 12. HD, 23.09.2019, E.2019/9724, K.2019/13231; Yargıtay 8. HD, 20.12.2017, E.2015/16185, K.2017/17265). Süre, borcun mahkeme kararına bağlanmış olmasına dayanır (TBK m.156/2).

Kısmi ödemeler de önemlidir: borçlunun borcu ikrar etmesi zamanaşımını keser (TBK m.154). Bu nedenle borçlunun yaptığı ödemelerin banka dekontları, hem mahsup hem de zamanaşımı tartışmasında saklanmalıdır. Zamanaşımının genel kuralları için nafaka borcunda zamanaşımı yazımıza bakabilirsiniz.

Örnek Olay: Dört Yıllık Birikmiş Nafaka

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebildiğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve kanun metinlerini güncel hâliyle teyit etmeniz önerilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Birikmiş nafaka ile işleyen nafaka arasındaki fark nedir?

İşleyen (cari) nafaka her ay yeniden doğan güncel dönem borcudur ve tazyik hapsinin konusunu oluşturur. Birikmiş nafaka ise geçmiş aylara ait ödenmemiş borçların toplamıdır ve haciz yoluyla tahsil edilir; Yargıtay’a göre birikmiş olması onu “alelade alacağa” dönüştürmez (Yargıtay 12. HD, 15.01.2019, E.2018/4928, K.2019/242).

Birikmiş nafaka için hapis istenebilir mi?

Kural olarak hayır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu’na göre tazyik hapsi için icra emrinin tebliği ile şikâyet tarihi arasında işlemiş en az bir aylık cari nafaka borcu bulunmalıdır (Yargıtay CGK, 19.04.2005, E.2005/17-7, K.2005/37). Takibe konu birikmiş nafaka haciz yoluyla tahsil edilir.

Şikâyetim neden reddedildi?

En sık sebep, şikâyetin yalnızca geçmişe dönük birikmiş alacağa dayandırılmasıdır. Dilekçede, icra emrinin tebliğinden sonra doğmuş ve ödenmemiş en az bir aylık cari nafakanın açıkça gösterilmesi gerekir.

Emekli maaşına haciz konabilir mi?

Evet. 5510 sayılı Kanun’un 93. maddesine göre gelir, aylık ve ödenekler nafaka borçları dışında haczedilemez; yani nafaka alacağı bu kuralın istisnasıdır ve emekli aylığı haczedilebilir.

Maaştan ne kadar kesinti yapılır?

Cari ve birikmiş ayrımına göre değişir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’ne göre işleyen aylık nafaka maaştan önce ve tamamen kesilir; birikmiş nafaka için kalan maaştan dörtte bir oranında kesinti yapılabilir (Yargıtay 8. HD, 08.09.2015, E.2015/15415, K.2015/15803).

Takip talebinde nelere dikkat etmeliyim?

Talebe “takip tarihinden itibaren işleyecek nafakaların da tahsili” ibaresini mutlaka ekleyin. Aksi hâlde aynı dosyadan yalnızca o ana kadar birikmiş tutar tahsil edilir; sonraki aylar için ek talep veya yeni takip gerekir.

Birikmiş nafakada zamanaşımı kaç yıldır?

On yıldır. Nafaka bir ilama bağlandığından TBK m.156/2 uyarınca süre on yıldır; Yargıtay, takip gününden geriye doğru on yıldan önce işlemiş nafaka alacağının zamanaşımına uğradığını kabul eder (Yargıtay 12. HD, 23.09.2019, E.2019/9724, K.2019/13231). Borçlu bunu ileri sürmezse hâkim kendiliğinden dikkate almaz (TBK m.161).

Nafaka ilamı on yıl geçince geçersiz mi olur?

Hayır. Yargıtay’a göre nafaka alacağı zaman geçtikçe borçlu zimmetinde tahakkuk ettiğinden ilam geçerliliğini korur; zamanaşımına uğrayan, takip tarihinden geriye doğru on yıldan önce işlemiş taksitlerdir (Yargıtay 12. HD, 23.09.2019, E.2019/9724, K.2019/13231). Açılmış bir takip dosyası ise son işlemden itibaren on yıl işlemsiz kalırsa zamanaşımına uğrar (İİK m.39/1).

Birikmiş nafaka alacağıma başka bir alacaklım haciz koyabilir mi?

Hayır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, nafakanın kişinin yaşamını sürdürmesi için öncelikli ve zaruri olarak hükmedilen bir para olduğunu, biriktirilmesinin ona alelade alacak niteliği kazandırmayacağını ve birikmiş nafaka alacaklarının da haczedilemeyeceğini kabul etmiştir (Yargıtay 12. HD, 15.01.2019, E.2018/4928, K.2019/242).

Tazyik hapsi şikâyetini ne zamana kadar yapmalıyım?

Şikâyet, ödenmeyen dönemin öğrenilmesinden itibaren üç ay ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır (İİK m.347). Süre her ödenmeyen ay için ayrı hesaplanır; bu nedenle şikâyet hakkını biriktirmemek gerekir.

Borçlu zamanaşımı itirazını nasıl ve ne zaman yapar?

İlamlı takipte borçlu, icra emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine başvurarak alacağın zamanaşımına uğradığını ileri sürebilir (İİK m.33/1). Hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate almaz (TBK m.161).

Ara kararla hükmedilen tedbir nafakası için ilamlı takip yapılabilir mi?

Hayır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, tedbir nafakasına ilişkin ara kararın ilam veya İİK m.38 anlamında ilam niteliğinde belge olmadığını ve ilamlı takibe konu edilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 12. HD, 23.01.2019, E.2018/5079, K.2019/810). Uygulamada ilamsız takip yoluna başvurulur.

Boşanma kararındaki nafaka için kesinleşmeyi beklemem gerekir mi?

Boşanmayla birlikte hükmedilen iştirak ve yoksulluk nafakası boşanma hükmünün kesinleşmesiyle işlemeye başlar; boşanma kesinleşmişse fer’î hükümlerin ayrıca kesinleşmesi beklenmez (HMK m.350/2; YHGK, 28.02.2001, E.2001/12-206, K.2001/217). Bağımsız nafaka ilamları ise kesinleşme beklenmeden icraya konulabilir (Yargıtay 8. HD, 12.01.2015, E.2014/3017, K.2015/114).

Birikmiş nafaka sıra cetvelinde öncelikli midir?

Kısmen. Son bir yıl içinde doğmuş ve nakden ödenmesi gereken aile hukukundan doğan nafaka alacakları birinci sırada yer alır (İİK m.206). Daha eski birikmiş taksitler bu imtiyazdan yararlanmaz.