Nafaka Borcu Zamanaşımına Uğrar mı? Birikmiş Nafakada 10 Yıllık Süre

Neden iki farklı süre duyuyorsunuz?

Nafakada zamanaşımı, hakkında en çok çelişkili bilgi dolaşan konulardan biridir. Kaynaklarda hem beş yıl hem on yıl ifadesine rastlanır. Karışıklığın sebebi mevzuat değişikliğidir.

Mülga düzenleme

818 sayılı mülga Borçlar Kanunu’nun 126. maddesinde beş yıllık zamanaşımına tabi alacaklar sayılırken “nafaka” açıkça zikredilmişti. Bu dönemden kalan alışkanlık, hâlâ beş yıl yönündeki ifadelerin dolaşımda kalmasına yol açmaktadır.

Yürürlükteki düzenleme

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 146. maddesine göre kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir. 147. madde ise beş yıllık süreye tabi alacakları sayar ve birinci bendinde “kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi diğer dönemsel edimler” ifadesini kullanır; nafaka ayrıca sayılmamıştır.

Belirleyici olan: nafakanın ilama bağlı olması

Nafaka, niteliği gereği bir mahkeme kararına dayanır. TBK 156’nın ikinci fıkrası uyarınca alacağın bir ilamla belirlenmesi hâlinde yeni zamanaşımı süresi on yıldır. Uygulamada birikmiş nafaka alacakları bakımından esas alınan süre budur.

Sonuç: ilama bağlanmış nafaka alacağında pratik ölçü on yıldır. Takip tarihinden geriye doğru on yıldan eski dönemlere ait taksitler zamanaşımı def’ine konu olur.

Kritik ayrım: ilam ayrı, birikmiş alacak ayrı

Burası konunun en çok karıştırılan noktasıdır ve doğru anlaşılması hem alacaklı hem borçlu için belirleyicidir.

İlam zamanaşımına uğramaz

İİK 39 uyarınca mahkeme ilamları ile ilam hükmündeki diğer kararlar son işlem tarihinden itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Ancak nafaka ilamları bu kuralın istisnasıdır. Bir borcun veya hakkın varlığını tespit eden ilamlardan farklı olarak nafaka, zaman geçtikçe borçlunun zimmetinde yeniden tahakkuk eder. Bu nedenle nafaka ilamı üzerinden on yıl geçse dahi ilam geçerliliğini korur; yeni doğan aylar için takibe konulabilir.

Zamanaşımına uğrayan yalnızca eski taksitlerdir

Somut biçimde ifade edelim: 2012 yılında hükmedilen bir nafaka, 2026 yılında takibe konulduğunda ilam hâlâ geçerlidir. Ancak takip tarihinden geriye doğru on yıldan eski, yani 2016 öncesine ait taksitler bakımından borçlu zamanaşımı def’ini ileri sürebilir. Bu def’i kabul edilirse, o dönemin alacağı kalıcı olarak kaybedilir; ilam ise ayakta kalır ve sonraki aylar için işlemeye devam eder.

Zamanaşımı re’sen dikkate alınmaz

Zamanaşımı bir def’idir. Ne icra müdürü ne de hâkim bunu kendiliğinden gözetir; borçlunun süresinde ve usulüne uygun biçimde ileri sürmesi gerekir. Bu, alacaklı için bir güvence değil bir belirsizliktir: karşı taraf def’i ileri sürerse sonuç doğrudan kayıptır.

Alacaklı için: geciktirmenin bedeli

Nafaka her ay yeniden doğduğundan, ödenmeyen aylar sessizce birikir. Takibi ertelemek üç ayrı kayıp doğurur.

• Zamanaşımı kaybı. On yılı aşan kısım, borçlunun def’i hâlinde kalıcı olarak silinir. Faiziyle birlikte büyüyen alacakta bu, çok ciddi tutarlara ulaşabilir.
• Tazyik hapsi imkânının zayıflaması. İİK 344’e dayanan şikâyet, cari nafakaya bağlıdır. Yalnızca birikmiş alacağa dayanan şikâyet reddedilir; çünkü Yargıtay uygulamasında birikmiş nafaka adi alacak hükmündedir ve ödenmemesi anılan maddedeki suçu oluşturmaz.
• Tahsil kabiliyetinin azalması. Zaman geçtikçe borçlunun malvarlığı değişir, kayıt dışına geçebilir veya başka alacaklılar sıraya girer.

Takip başlatırken dikkat edilecekler

1. Doğru takip türü. Nihai kararda hükmedilen nafaka ilam niteliğindedir, ilamlı takibe konu edilir ve kesinleşme beklenmez. Ara kararla hükmedilen tedbir nafakası ise ilam sayılmadığından ilamsız takip yolu izlenir.
2. “İşleyecek nafakalar” ibaresi. Takip talebine “takip tarihinden itibaren işleyecek nafakaların da tahsili” ibaresi eklenmezse yalnızca o ana kadar birikmiş tutar tahsil edilir.
3. Muacceliyet tarihlerinin gösterilmesi. Her taksitin vade tarihi ayrı ayrı gösterilmelidir; zamanaşımı hesabı ve faiz bu tarihler üzerinden yapılır.
4. Haciz kalemleri. Nafaka alacağı, haczedilmezlik kurallarının istisnasıdır. 5510 sayılı Kanun’un 93. maddesine göre gelir, aylık ve ödenekler nafaka borçları dışında haczedilemez; yani emekli aylığı nafaka için haczedilebilir.

Borçlu için: def’i ileri sürerken

Zamanaşımı def’i nasıl ileri sürülür?

İlamlı takipte borçlu, icra mahkemesine başvurarak zamanaşımı itirazında bulunur. Def’inin süresinde ve açıkça ileri sürülmesi gerekir; sonradan ileri sürülen def’i dinlenmeyebilir. Def’i yalnızca on yıldan eski taksitleri kapsar, takibin tümünü düşürmez.

Zamanaşımını kesen ve durduran hâller

Alacaklının dava açması, icra takibi başlatması, iflas masasına başvurması gibi hâllerde zamanaşımı kesilir ve yeniden işlemeye başlar. Borçlunun borcu ikrar etmesi veya kısmi ödeme yapması da kesme sonucu doğurabilir. Bu nedenle “on yıl geçti” değerlendirmesi, dosyadaki son işlem tarihine göre yapılmalıdır; ham takvim hesabı yanıltır.

Zamanaşımı ödeme yükümlülüğünü bitirmez

Zamanaşımına uğramış borç ortadan kalkmaz; yalnızca dava ve takip yoluyla ileri sürülemez hâle gelir. Borçlu, zamanaşımına uğramış bir borcu bilerek öderse ödediğini geri isteyemez.

Doğru strateji

Zamanaşımı def’i, ödeme güçlüğünün çözümü değildir; yalnızca geçmişin bir kısmını kapatır. Cari nafaka ödenmiyorsa tazyik hapsi riski sürer. Ödeme gücünüz gerçekten azaldıysa doğru yol TMK 176/4’e dayalı azaltma davası açmaktır; İİK 344, böyle bir dava açılmışsa tazyik hapsinin dava sonuna bırakılabileceğini öngörür.