Türk hukukunda nafaka hesaplaması için sabit bir tablo veya formül yoktur; her dava somut koşullarına göre değerlendirilir ve hâkim hakkaniyet ilkesi (TMK m. 4) çerçevesinde uygun miktarı takdir eder. Hâkim; tarafların geliri ve malvarlığı, ihtiyaç ve yoksulluk durumu, çocuğun giderleri, paranın alım gücü ve sosyal-ekonomik durum araştırmasını birlikte değerlendirir. Bu rehberde nafakanın hangi ölçütlerle belirlendiğini açıklıyoruz.
Kısa cevap
Nafaka için kanunda bir formül yoktur; hâkim hukuka ve hakkaniyete göre takdir eder (TMK m.4). Ölçütler nafaka türüne göre değişir: yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eşe, yükümlünün mali gücü oranında verilir (TMK m.175); iştirak nafakasında velayeti almayan ebeveyn çocuğun giderlerine gücü oranında katılır ve çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın ödeme gücü esas alınır (TMK m.182/3, m.330). Hâkim, istem üzerine gelecek yıllar için artışı da belirleyebilir (TMK m.176/5, m.182/4, m.330/3).
Nafaka miktarının nasıl belirleneceğini mi merak ediyorsunuz?
Dosyanızdaki ölçütleri ve olası miktarı birlikte değerlendirelim. Hukukçular Evi yanınızda.
📞 Hemen Arayın: 0554 648 37 15 💬 WhatsApp⚖️ Güncel Gelişme — Yoksulluk Nafakasında Değişim
Anayasa Mahkemesi’nin TMK m.175/1’de yer alan “süresiz olarak” ibaresini iptal eden kararı (E.2025/156, K.2026/131, karar tarihi 4 Haziran 2026) 30 Eylül 2026 tarihli ve 33386 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. İptal hükmü 30 Haziran 2027 tarihinde yürürlüğe girecektir. Bu tarihe kadar TMK m.175 eski hâliyle uygulanır: mevcut nafaka kararları kendiliğinden sona ermez ve ödeme yükümlülüğü devam eder. İptal edilen, yoksulluk nafakası kurumu değil nafakanın süresiz olma niteliğidir; iştirak (çocuk) nafakası bu karardan etkilenmez. Ayrıntı için AYM süresiz nafaka kararı: ne değişti ve geçiş döneminde strateji rehberlerimize bakabilirsiniz.
Nafakanın sabit bir tablosu yoktur
Nafaka miktarının belirlenmesinde uygulanan hazır bir tablo veya matematiksel formül bulunmaz. Her dava kendi somut koşullarına göre değerlendirilir; hâkim, hakkaniyet ilkesi (TMK m. 4) çerçevesinde uygun bir miktar takdir eder. Bu nedenle aynı gelire sahip iki kişi için dahi, çocuk sayısı, ihtiyaçlar ve yaşam koşulları farklı olduğundan nafaka miktarı değişebilir. Nafakanın bir “denklemi” yoktur; hâkimin takdir yetkisi esastır.
Mevzuat Haritası: Nafaka Miktarını Belirleyen Hükümler
Nafaka miktarı tek bir maddeden çıkmaz; her nafaka türünün kendi ölçütü vardır ve hâkimin takdir yetkisi bu ölçütler içinde kullanılır. Aşağıdaki tablo, dilekçede ve bilirkişi itirazında dayanılacak hükümleri bir arada gösterir.
| Hüküm | Ne düzenler? | Miktara etkisi |
|---|---|---|
| TMK m.4 | Kanunun takdir yetkisi tanıdığı konularda hâkim hukuka ve hakkaniyete göre karar verir. | Formül yerine somut olaya göre takdir. |
| TMK m.169 | Dava süresince eşlerin geçimi ve çocukların bakımı için geçici önlemler. | Tedbir nafakası; kusur aranmaz. |
| TMK m.175 | Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eş, diğerinden mali gücü oranında nafaka isteyebilir; yükümlünün kusuru aranmaz. | Alacaklının ihtiyacı ile yükümlünün mali gücü. |
| TMK m.176/1-2 | Yoksulluk nafakası toptan veya irat olarak ödenebilir; manevi tazminat irat biçiminde ödenemez. | Ödeme biçimi. |
| TMK m.176/3-4 | Yeniden evlenme veya ölümle kendiliğinden sona erme; fiilen evli gibi yaşama, yoksulluğun kalkması veya haysiyetsiz hayatta kaldırma; mali durum değişikliği veya hakkaniyet hâlinde artırma ve azaltma. | Sonradan değişiklik. |
| TMK m.176/5 | Hâkim, istem hâlinde irat biçimindeki nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini belirleyebilir. | Yoksulluk nafakasında yıllık artış. |
| TMK m.182/3-4 | Velayeti verilmeyen eş çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır; istem üzerine gelecek yıllar için miktar belirlenebilir. | İştirak nafakasında oran ve artış. |
| TMK m.186/3 | Eşler birliğin giderlerine güçleri oranında katılır. | Tedbir ve katkı nafakasında oran. |
| TMK m.327-328 | Çocuğun bakım, eğitim ve korunma giderleri ana ve babaya aittir; ergin çocuğun eğitimi sürüyorsa eğitimi bitinceye kadar devam eder. | Çocuk nafakasının kapsamı ve süresi. |
| TMK m.330 | Nafaka çocuğun ihtiyaçlarına, ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçlerine göre belirlenir; çocuğun geliri de dikkate alınır; her ay peşin ödenir; gelecek yıllar için belirlenebilir. | Çocuk nafakasının ölçütleri. |
| TMK m.331 | Durum önemli ölçüde değişirse hâkim istem üzerine nafakayı yeniden belirler veya kaldırır. | Çocuk nafakasında değişiklik. |
| TMK m.364-365 | Yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek üstsoy, altsoy ve kardeşe nafaka; geçimi için gerekli ve yükümlünün mali gücüne uygun yardım; gelecek yıllar için belirleme. | Yardım nafakasının ölçütleri. |
| İİK m.344 | Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında üç aya kadar tazyik hapsi. | Hükmedilen miktarın tahsili. |
Nafaka belirlenirken dikkate alınan kriterler
Hâkim, nafaka miktarını belirlerken başlıca şu unsurları değerlendirir:
- Nafaka yükümlüsünün aylık net geliri ve malvarlığı,
- Nafaka isteyenin ihtiyacı ve yoksulluğa düşüp düşmeyeceği,
- Çocuğun yaşı, eğitim durumu ve özel ihtiyaçları,
- Paranın alım gücü (enflasyon),
- Tarafların sosyal ve ekonomik durumu (SED araştırması),
- Yaşanılan ilin hayat pahalılığı.
Bütün bu unsurlar hakkaniyetle bir arada değerlendirilir.
İşsizlik ve asgari ücret durumu
Nafaka yükümlüsünün işsiz olması, onu nafakadan kendiliğinden kurtarmaz. Mahkeme yükümlünün mesleğini, öğrenim durumunu, çalışma gücünü ve yaşam tarzını dikkate alarak elde edebileceği geliri gözetir; gelirini gizlediği veya nafakadan kaçmak için işten ayrıldığı anlaşılırsa bu durum aleyhine değerlendirilir. Buna karşılık nafaka yükümlünün ödeme gücüyle sınırlıdır: Hukuk Genel Kurulu, kusuru olmaksızın düzenli geliri bulunmayan ve ödeme gücü olmayan yükümlü bakımından yoksulluk nafakasının kaldırılmasını onaylamıştır (YHGK 14.11.2019, E.2017/3-1013, K.2019/1180). Alacaklı taraf bakımından ise asgari ücret seviyesinde gelire sahip olmak, tek başına yoksulluk nafakasının bağlanmasını engellemez; bu gelir miktarın belirlenmesinde dikkate alınır (YHGK 21.03.2018, E.2017/2-1584, K.2018/503). Hukuk Genel Kurulu ayrıca, talep edenin düzenli ve sürekli bir gelirinin bulunup bulunmadığının ve yükümlünün ödeme gücünün birlikte değerlendirileceğini, nafakanın alacaklıyı zenginleştirme amacı taşımadığını vurgulamıştır (YHGK 04.10.2022, E.2019/2-807, K.2022/1221). Belirleyici olan, gelirin sürekliliği ve düzenliliği ile tarafların gelir-gider dengesidir.
Hukuk Genel Kurulu Kararlarında Nafaka Miktarı
Kanun formül vermediği için miktarın sınırlarını Hukuk Genel Kurulu kararları çizer. Aşağıdaki kararlar, yoksulluğun nasıl tanımlandığını, asgari ücretin etkisini, yükümlünün ödeme gücünün rolünü ve tedbir nafakasının ölçütlerini gösterir.
| Karar | Verdiği ölçü |
|---|---|
| YHGK 21.03.2018, E.2017/2-1584, K.2018/503 | Yoksulluk; yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım, kültür ve eğitim gibi zorunlu giderleri karşılayacak gelirin bulunmamasıdır. Asgari ücret düzeyindeki gelir tek başına yoksulluk nafakasına engel değildir; miktarın belirlenmesinde dikkate alınır. Tarafların sosyal ve ekonomik durumu, yaşam tarzı, günün ekonomik koşulları ve yükümlünün mali gücü birlikte değerlendirilir. |
| YHGK 04.10.2022, E.2019/2-807, K.2022/1221 | Yoksulluk nafakasının amacı alacaklıyı zenginleştirmek değildir; nafaka yükümlü için ceza veya tazminat niteliği taşımaz. Talep edenin düzenli ve sürekli gelirinin bulunup bulunmadığı ile yükümlünün ödeme gücü birlikte değerlendirilir. |
| YHGK 14.11.2019, E.2017/3-1013, K.2019/1180 | Alacaklının asgari ücretle çalışmasının yoksulluğu kendiliğinden ortadan kaldırmayacağı ilkesi hatırlatılmış; ancak yükümlünün kendi kusuru olmaksızın düzenli gelirinin ve ödeme gücünün bulunmaması nedeniyle yoksulluk nafakasının kaldırılmasına ilişkin direnme kararı onanmıştır (oy çokluğu). TMK m.175’teki “mali gücü oranında” ifadesi, yükümlünün ödeme gücünün de aranacağı biçiminde yorumlanmıştır. |
| YHGK 18.04.2018, E.2017/2-1578, K.2018/791 | Her iki tarafın gelirinin bulunması tedbir nafakasına engel değildir; ancak eşlerin ekonomik güçleri birbirine yakınsa tedbir nafakası verme zorunluluğu ortadan kalkabilir. |
| YHGK 10.11.2022, E.2020/2-367, K.2022/1497 | Tedbir nafakası, talep aranmaksızın ve dava tarihinden itibaren takdir edilir; kusur ölçü alınmaz. |
Bu kararlar birlikte okunduğunda yoksulluk nafakası için iki sınır ortaya çıkar: alt sınırı alacaklının zorunlu giderleri, üst sınırı ise yükümlünün mali gücü belirler. Nafaka alacaklıyı zenginleştirecek bir tutara ulaşamaz; yükümlünün ödeme gücünü aşan bir tutar da hükmedilemez. Yoksulluk nafakasının şartları için yoksulluk nafakası (TMK m.175), çalışan eşin durumu için çalışan eş yoksulluk nafakası alabilir mi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Sosyal-ekonomik durum (SED) araştırması
Sosyal-ekonomik durum araştırması, mahkemenin tarafların gerçek gelir, gider, malvarlığı ve yaşam standardını tespit etmek için yaptırdığı araştırmadır. Hâkim, kolluk veya ilgili kurumlar aracılığıyla tarafların oturduğu konut, çalıştığı iş ve sahip olduğu malvarlığı gibi bilgileri tespit ettirir. Bu araştırma, beyan edilen gelirin gerçeği yansıtıp yansıtmadığını ortaya koyduğundan, nafakanın adil biçimde belirlenmesinde önemli rol oynar.
Sınır ve ödeme biçimi
Kanunda nafaka için sabit bir alt veya üst sınır belirlenmemiştir; miktar somut olaya göre takdir edilir. Bununla birlikte mahkemeler, özellikle çocuğun olağan yaşam standardını koruyabilmesi için makul bir alt düzeyin altına inmemeye özen gösterir. Ödeme biçimi bakımından, maddi tazminat ve yoksulluk nafakası toptan veya irat (aylık) biçiminde ödenebilir (TMK m. 176/1); ancak toptan ödeme ile nafakadan feragat birbirine karıştırılmamalıdır. Nafaka miktarının doğru belirlenmesi ve delillerin sunulması için bir aile hukuku avukatından destek almak yararlıdır.
Nafaka Türlerine Göre Ölçütler
“Nafaka nasıl hesaplanır” sorusunun tek bir cevabı yoktur; çünkü dört farklı nafaka türü, farklı ölçütlere göre belirlenir. Aşağıdaki tablo bu ayrımı göstermektedir.
| Nafaka türü | Kime | Belirleyici ölçüt | Kusur etkili mi |
|---|---|---|---|
| Tedbir nafakası | Eş ve çocuğa | Dava süresince geçim ihtiyacı | Hayır |
| Yoksulluk nafakası | Eşe | Boşanmayla yoksulluğa düşme | Evet — kusuru daha ağır olan alamaz |
| İştirak nafakası | Çocuğa | Çocuğun ihtiyacı + ana-babanın gücü | Hayır — çocuğun hakkı |
| Yardım nafakası | Altsoy/üstsoy/kardeş | Yoksulluğa düşecek olma | Hayır |
İkinci satır sık yanlış anlaşılır: yoksulluk nafakasında aranan ölçüt mutlak yoksulluk değil, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olmadır. Hukuk Genel Kurulu’na göre yoksulluk; yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım, kültür ve eğitim gibi zorunlu giderleri karşılayacak gelirin bulunmamasıdır ve asgari ücret düzeyindeki gelir tek başına nafakaya engel değildir (YHGK 21.03.2018, E.2017/2-1584, K.2018/503). Şartların ayrıntısı için yoksulluk nafakası (TMK m.175) şartları yazımıza bakınız.
Nafaka Türüne Göre Hesap Mantığı
“Nafaka nasıl hesaplanır” sorusunun cevabı, hangi nafakanın istendiğine bağlıdır. Her türde hâkimin cevap aradığı soru farklıdır.
- Tedbir nafakası. Dava süresince eşin ve çocuğun geçimi nasıl sağlanacak? Eşler birliğin giderlerine güçleri oranında katıldığından (TMK m.186/3), iki eşin geliri karşılaştırılır; kusur dikkate alınmaz. Ekonomik güçler yakınsa eş için tedbir nafakası verilmeyebilir.
- Yoksulluk nafakası. Boşanmadan sonra eşin zorunlu giderleri ile kendi geliri arasında bir açık oluşuyor mu? Bu açık, yükümlünün mali gücü oranında ve kusuru daha ağır olmamak koşuluyla kapatılır (TMK m.175).
- İştirak nafakası. Çocuğun aylık ihtiyacı nedir ve bunu ana ile baba hangi oranda karşılayabilir? Velayeti almayan ebeveyn gücü oranında katılır (TMK m.182/3); çocuğun ihtiyaçları, ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri ile çocuğun kendi geliri birlikte değerlendirilir (TMK m.330/1).
- Yardım nafakası. Yardım edilmezse yoksulluğa düşecek hısımın geçimi için ne gerekir ve yükümlü bunu ne ölçüde karşılayabilir? Talep, geçim için gerekli ve yükümlünün mali gücüne uygun olmalıdır (TMK m.365/2).
Ortak nokta şudur: her türde hesap iki taraflıdır. Bir yanda alacaklının belgelenmiş ihtiyacı, öbür yanda yükümlünün gerçek ödeme gücü vardır; hâkim bu ikisi arasında hakkaniyete uygun bir noktayı belirler. Türlerin başlangıç ve bitiş zamanları için nafaka türleri ne zaman başlar ve biter yazımıza bakabilirsiniz.
Örnek Düşünme Yöntemi: İştirak Nafakası
Kanunun “gücü oranında” ifadesi (TMK m.182/3), iştirak nafakasında oransal bir düşünme yöntemine imkân verir. Aşağıdaki örnek bir formül değildir ve mahkemeyi bağlamaz; yalnızca hâkimin değerlendirdiği unsurların birbirine nasıl bağlandığını gösterir. Rakamlar varsayımsaldır.
| Kalem | Varsayım | Değerlendirme |
|---|---|---|
| Çocuğun aylık giderleri | Okul, servis, beslenme, giyim, sağlık, barınma payı: 18.000 TL | Belgelerle ispatlanır (fatura, okul kaydı, kira) |
| Babanın net geliri | 60.000 TL | SGK ve bordro kaydı; SED araştırması |
| Annenin net geliri | 30.000 TL | Velayet annede; anne bakım emeğini de katar |
| Gelir oranı | Baba 2/3, anne 1/3 | Gücü oranında katılma (TMK m.182/3) |
| Babanın parasal payı | 18.000 TL × 2/3 = 12.000 TL | Hâkim, annenin bakım emeğini ve babanın diğer yükümlülüklerini gözeterek bu tutarı artırabilir veya azaltabilir |
| Artış | Her yıl ÜFE veya TÜFE oranında | İstem hâlinde gelecek yıllar için belirlenir (TMK m.182/4, m.330/3) |
Bu yöntemle bulunan tutar, hâkimin takdirine bir başlangıç noktası sunar. Gerçek dosyada babanın bakmakla yükümlü olduğu başka kişiler, kira veya kredi gibi zorunlu giderleri, çocuğun özel sağlık ihtiyaçları ve şehrin hayat pahalılığı tutarı değiştirir. Kendi rakamlarınızla deneme yapmak için iştirak nafakası hesaplama aracımızı ve nafaka hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.
Sosyal ve Ekonomik Durum Araştırması Neleri Kapsar?
Mahkeme, tarafların beyanıyla yetinmez; kolluk aracılığıyla sosyal ve ekonomik durum araştırması yaptırır. Bu araştırmanın kapsamı, takdir edilecek miktarı doğrudan belirler.
| İncelenen unsur | Neyi gösterir |
|---|---|
| Çalışma durumu ve gelir | Aylık düzenli kazanç |
| Sigortalılık kaydı | Kayıtlı çalışma geçmişi |
| Taşınmaz ve araç varlığı | Malvarlığı ve potansiyel gelir |
| Kira geliri veya kira gideri | Barınma yükü |
| Oturulan konutun niteliği | Yaşam standardı |
| Bakmakla yükümlü olunan kişiler | Yükümlülük yoğunluğu |
| Sağlık durumu ve düzenli giderler | Zorunlu harcamalar |
| Öğrenim durumu ve mesleki nitelik | Kazanma potansiyeli |
Son satır özellikle önemlidir: hâlihazırda çalışmayan ancak meslek sahibi olan eş bakımından “kazanabileceği gelir” de dikkate alınır. Aynı şekilde, geliri olmadığını beyan eden yükümlünün yaşam standardıyla beyanı çelişiyorsa mahkeme takdirî bir gelir belirleyebilir. Bu konudaki değerlendirme için nafaka yükümlüsünün kasıtlı işsizliği yazımızı inceleyiniz.
İşsiz, Kayıt Dışı Çalışan veya Gelirini Gizleyen Yükümlü
Nafaka davalarında en sık sorun, yükümlünün gelirini düşük göstermesidir. Mahkeme beyanla yetinmez: SGK kayıtları, vergi kayıtları, tapu ve araç kayıtları, banka hesap hareketleri ve kolluk aracılığıyla yapılan sosyal ve ekonomik durum araştırması birlikte değerlendirilir. Yükümlünün yaşam tarzı beyan ettiği gelirle çelişiyorsa, mahkeme mesleğini, öğrenim durumunu ve çalışma gücünü dikkate alarak elde edebileceği geliri gözetebilir.
Öte yandan nafaka, yükümlünün ödeme gücüyle sınırlıdır. Hukuk Genel Kurulu, yükümlünün kendi kusuru olmaksızın düzenli gelirinin bulunmadığı ve çalışamamasının kusurundan kaynaklandığının ispatlanamadığı bir dosyada yoksulluk nafakasının kaldırılmasını onaylamıştır (YHGK 14.11.2019, E.2017/3-1013, K.2019/1180). Bu nedenle işsizlik iddiasında belirleyici olan, işsizliğin gerçek mi yoksa nafakadan kaçmak için yaratılmış mı olduğudur. Kasıtlı işsizlikte gelirin belirlenmesi için kasıtlı işsizlikte gelir, işten ayrılan eşin durumu için eşim işten ayrılıp gelirim yok diyor yazılarımıza bakabilirsiniz.
Artış Kaydı: Her Yıl Dava Açmamanın Yolu
Nafakanın hükmedildiği tutar, enflasyon karşısında birkaç yıl içinde erir. Bunu önlemenin yolu, karara veya protokole otomatik artış kaydı koydurmaktır.
Gelecek yıllar için artışın kanuni dayanağı her nafaka türünde ayrıca düzenlenmiştir ve her birinde ortak şart, bunun istenmesidir: hâkim artışı kendiliğinden belirlemez.
| Nafaka türü | Dayanak | Şart |
|---|---|---|
| Yoksulluk nafakası | TMK m.176/5 | İstem; tarafların sosyal ve ekonomik durumu |
| İştirak nafakası (boşanmada) | TMK m.182/4 | İstem; irat biçiminde ödeme |
| Çocuk nafakası (genel) | TMK m.330/3 | İstem; tarafların sosyal ve ekonomik durumu |
| Yardım nafakası | TMK m.365/5 | İstem; irat biçiminde ödeme |
| Yöntem | Nasıl işler | Avantaj / dezavantaj |
|---|---|---|
| Endekse (ÜFE veya TÜFE) bağlı artış | Her yıl açıklanan orana göre otomatik | Dava gerekmez; endeks ve dönem açıkça yazılmalıdır. Artırım davalarında Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, olağanüstü değişiklik yoksa ÜFE oranını esas almıştır (YHGK 16.03.2016, E.2014/3-783, K.2016/309; ikincil kaynak) |
| Sabit oran (örn. %25) | Belirlenen oranda otomatik artış | Öngörülebilir; enflasyonun altında kalabilir |
| Asgari ücrete endeksleme | Asgari ücret artışına bağlı | Basit; her dosyaya uymayabilir |
| Artış kaydı yok | Her yıl artırım davası gerekir | Sürekli dava yükü ve masraf |
| Artırım davası | Koşullar değiştiğinde açılır | Kayıt varsa da gerektiğinde açılabilir |
Dördüncü satır, protokollerde en sık yapılan ihmali gösterir: artış usulü yazılmadığında alacaklı taraf her yıl ayrı bir artırım davası açmak zorunda kalır. Tek bir cümlelik endeks (ÜFE veya TÜFE) kaydı, yıllarca sürecek bu yükü ortadan kaldırır. Artış kaydı bulunsa dahi, koşullar esaslı biçimde değişmişse ayrıca artırım davası açılabilir; bunun şartları için nafaka artırım davası: şartlar, süre ve TÜFE hesabı rehberimize bakabilirsiniz.
Hükmedilen Nafaka Sonradan Nasıl Değişir?
Nafaka miktarı bir kez belirlendikten sonra sabit kalmaz. Yoksulluk nafakası, alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden sona erer; alacaklının fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m.176/3). Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde artırılması veya azaltılması istenebilir (TMK m.176/4). Çocuk nafakasında ise durumun önemli ölçüde değişmesi hâlinde hâkim istem üzerine nafakayı yeniden belirler veya kaldırır (TMK m.331).
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Alacaklı yeniden evlendi | Yoksulluk nafakası kendiliğinden sona erer | TMK m.176/3 |
| Alacaklı fiilen evli gibi yaşıyor | Mahkeme kararıyla kaldırılır | TMK m.176/3 |
| Enflasyon nedeniyle nafaka eridi | Artırım istenir | TMK m.176/4, m.331 |
| Yükümlünün geliri düştü | Azaltma istenir; kusursuz gelir kaybında kaldırma da mümkün | TMK m.176/4; YHGK 2019/1180 |
| Çocuğun ihtiyacı arttı | Artırım istenir | TMK m.331 |
Artırım davasının şartları için nafaka artık yetmiyor, azaltma ve kaldırma için nafakanın kaldırılması veya azaltılması yazılarımıza bakabilirsiniz.
Toptan Nafaka mı, Aylık Nafaka mı?
Yoksulluk nafakası ve maddi tazminat toptan veya durumun gereklerine göre irat (aylık) biçiminde ödenebilir; manevi tazminat ise irat biçiminde ödenemez (TMK m.176/1-2). Toptan ödemede nafaka tek seferlik bir tutar olarak belirlenir; bu tutar ödendikten sonra sonradan artırım veya azaltma istenemez, çünkü TMK m.176/4’teki değişiklik yalnız irat biçimindeki nafaka için öngörülmüştür. Aylık nafakada ise değişen koşullara göre artırım, azaltma ve kaldırma mümkündür. Toptan ödeme, nafakadan feragat anlamına gelmez; nafaka hakkı bir defada ve kesin olarak karşılanmış olur. Toptan ödemenin hesabı ve riskleri için toptan (tek seferlik) nafaka ödemesi yazımıza bakabilirsiniz.
Anlaşmalı Boşanmada Nafaka Miktarı
Anlaşmalı boşanmada nafaka miktarını taraflar protokolde belirler; ancak bu belirleme hâkimi bağlamaz. TMK m.166/3 uyarınca hâkim, boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulmalıdır ve tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Değişikliği taraflar kabul etmezse anlaşmalı boşanma kararı verilemez. Özellikle çocuğun ihtiyaçlarının açıkça altında kalan iştirak nafakası, hâkimin müdahale ettiği tipik durumdur.
Protokolde nafakanın aylık tutarı, başlangıç tarihi, ödeme günü ve gelecek yıllar için artış yöntemi ayrı ayrı yazılmalıdır. Eşin kendi yoksulluk nafakasından feragati mümkündür; buna karşılık iştirak nafakası çocuğun hakkı olduğundan, protokole “çocuk için nafaka istenmiyor” yazılması çocuğun ihtiyacı doğduğunda nafaka istenmesini engellemez. Protokol hazırlığı için anlaşmalı boşanma protokolü, nafakadan feragatin sonuçları için nafakadan feragat eden eş sonradan nafaka isteyebilir mi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Delil ve Dilekçe Kontrol Listesi
Hâkimin takdiri dosyadaki belgelere dayanır. Nafaka talep eden veya nafakaya itiraz eden taraf, aşağıdaki belgeleri dilekçesinde göstermeli ve mahkemeden ilgili kurumlara yazı yazılmasını istemelidir.
| Belge | Nereden? | Neyi ispatlar? |
|---|---|---|
| SGK hizmet dökümü ve bordro | SGK, işveren | Kayıtlı gelir ve çalışma geçmişi |
| Vergi kayıtları | Vergi dairesi | Serbest meslek ve işletme geliri |
| Tapu ve araç kayıtları | Tapu müdürlüğü, trafik tescil | Malvarlığı ve kira geliri |
| Banka hesap hareketleri | Bankalar | Gerçek harcama düzeyi ve gizli gelir |
| Kira sözleşmesi ve faturalar | Taraflar | Barınma ve zorunlu giderler |
| Okul, servis ve sağlık giderleri | Okul, sağlık kuruluşu | Çocuğun ihtiyaçları |
| Sosyal ve ekonomik durum araştırması | Kolluk | Yaşam standardı ve beyanların doğruluğu |
Dilekçede ayrıca istenen nafakanın türü, aylık tutarı, başlangıç tarihi ve gelecek yıllar için artış talebi ayrı ayrı yazılmalıdır. Hazır metinler için tedbir nafakası talep dilekçesi ve nafaka artırım dilekçesi örneklerimize bakabilirsiniz.
Özetle: Tablo Yok, Ölçüt Var
Nafakanın sabit bir hesaplama tablosu bulunmaz; hâkim, tarafların sosyal ve ekonomik durumunu araştırarak hakkaniyete uygun bir miktar takdir eder. Bu takdirin sınırlarını belirleyen üç unsur vardır: yükümlünün ödeme gücü, alacaklının ihtiyacı ve tarafların sosyal ve ekonomik durumu ile yaşam tarzı (YHGK 2018/503). Beyan değil kayıt esastır; bu nedenle SGK, vergi, tapu ve banka kayıtlarının celbi dilekçede tek tek talep edilmelidir. Hükmedilen tutarın zamanla erimemesi için ise karara veya protokole ÜFE veya TÜFE gibi bir endekse bağlı otomatik artış kaydı konulması, sonraki yılların dava yükünü tek cümleyle ortadan kaldırır.
⚖️ Mevzuat ve Resmî Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — mevzuat.gov.tr
- Yargıtay Karar Arama — karararama.yargitay.gov.tr
Bu sayfada anılan kanun maddelerinin güncel metnine ve içtihatlara yukarıdaki resmî kaynaklardan ulaşabilirsiniz. Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce güncel hâlin teyit edilmesi önerilir.
📘 İlgili Rehberler
İlgili Rehberler
- Çalışan Eş Yoksulluk Nafakası Alabilir mi? Asgari Ücret ve Düzenli Gelir
- Tedbir Nafakası: Dava Sürerken Geçim ve Kusurun Rolü
- Nafaka Ödememe ve Tazyik Hapsi: Birikmiş Nafakada Ne Olur?
- İştirak Nafakası AYM Kararından Etkilendi mi? Çocuk Nafakası Kalkar mı?
- Yoksulluk Nafakası ve ‘Süresiz Nafaka’ Tartışması: Hukuki Çerçeve
- Nafakaya Her Yıl Otomatik Artış Klozu Nasıl Konur? (Endeks Şartı)
- Nafaka Artırım ve Azaltım Davası — TMK m.176 Rehberi
🗺️ Aile ve Boşanma Hukuku Konu Haritası
Sürecin tüm aşamaları için hazırladığımız rehberler:
💔 Boşanma Davası
- Boşanma Kararı Ne Zaman Kesinleşir? İstinaf ve Temyiz
- Ön İnceleme Duruşması: Taraflar Ne Yapmalı?
- Tensip Zaptı Nedir? İlk Duruşmaya Hazırlık
- Şiddetli Geçimsizlik Nedeniyle Boşanma Nasıl İspatlanır?
- Boşanma Davasında Islah: Talep ve Sebep Değişikliği
- Boşanma Davasından Vazgeçme: Feragat ve Sonuçları
💰 Nafaka
- Nafaka Hesaplama ve Artırım Aracı
- Tedbir Nafakası Geriye Dönük İstenebilir mi?
- Emekli Maaşına Nafaka İçin Haciz Konur mu?
- Nafaka Ödememe ve Tazyik Hapsi
- Yoksulluk Nafakası Alan Eş Yeniden Evlenirse
- İştirak Nafakası Çocuk 18 Yaşına Gelince Biter mi?
👶 Velayet ve Çocuk
- Bekar Biri Tek Başına Evlat Edinebilir mi?
- Sosyal İnceleme Raporu (SİR) ve Velayet
- Velayeti Alan Ebeveyn Başka Şehre Taşınabilir mi?
- Geçici (Tedbiren) Velayet Nedir?
- Boşanmadan Sonra Çocuğun Nüfus Kaydı
- Koruyucu Aile ile Evlat Edinme Farkı
🏠 Mal Rejimi ve Paylaşım
- Evlilikte Alınan Araba Boşanmada Paylaşılır mı?
- Aile Konutu Şerhi Tapuya Nasıl Konulur?
- Krediyle Alınan Ev Boşanmada Nasıl Paylaşılır?
- Mal Paylaşımı Davasında Zamanaşımı
- Emekli İkramiyesi Mal Paylaşımına Girer mi?
- Ortak Kredi ve Banka Borçları Nasıl Paylaşılır?
🛡️ Şiddet ve Koruma (6284)
- 6284 Kapsamında Koruma Kararı Nasıl Alınır?
- 6284 Koruma Kararına İtiraz: Süre ve Usul
- Koruma Kararının Süresi Dolmadan Uzatma
- 6284 Kapsamında Elektronik Kelepçe
- Uzaklaştırma Kararı Nasıl Alınır?
- Uzaklaştırma Kararı İşyeri ve Okulu da Kapsar mı?
💍 Evlilik ve Statü
- Evlenme Yaşı Kaçtır? 16-17 Yaşında Evlilik
- Boşanmadan Sonra Kimlik, Pasaport ve Nüfus Kaydı
- Yurt Dışında Yapılan Evlilik Türkiye’de Geçerli mi?
- Evlilik Dışı Doğan Çocuk Nüfusa Nasıl Kaydedilir?
- Eşin Borcundan Diğer Eş Sorumlu mu?
- Yabancı Biriyle Evlilik: Gerekli Belgeler
📚 Genel çerçeve için Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi sayfamıza bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Nafaka nasıl hesaplanır, sabit bir tablo var mı?
Türk hukukunda nafakanın hesaplanması için sabit bir tablo veya matematiksel formül yoktur. Her dava somut koşullarına göre değerlendirilir ve hâkim, hakkaniyet ilkesi (TMK m. 4) çerçevesinde uygun bir miktar takdir eder. Bu nedenle aynı gelire sahip iki kişi için bile, çocuk sayısı, ihtiyaçlar ve yaşam koşulları farklı olduğundan nafaka miktarı değişebilir. Nafakanın bir ‘denklemi’ bulunmaz; hâkimin takdir yetkisi esastır.
Nafaka belirlenirken hangi kriterler dikkate alınır?
Hâkim nafaka miktarını belirlerken başlıca şu kriterleri değerlendirir: nafaka yükümlüsünün aylık net geliri ve malvarlığı; nafaka isteyenin ihtiyacı ve yoksulluğa düşüp düşmeyeceği; çocuğun yaşı, eğitim durumu ve özel ihtiyaçları; paranın alım gücü (enflasyon); tarafların sosyal ve ekonomik durumu (sosyal-ekonomik durum araştırması) ve yaşanılan ilin hayat pahalılığı. Tüm bu unsurlar hakkaniyetle bir arada değerlendirilir.
İşsiz olan kişi nafaka öder mi?
İşsizlik nafaka yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz; mahkeme yükümlünün mesleğini, çalışma gücünü ve yaşam tarzını dikkate alarak elde edebileceği geliri gözetir. Ancak yükümlünün kusuru olmaksızın ödeme gücü yoksa nafaka indirilebilir veya kaldırılabilir; Hukuk Genel Kurulu böyle bir dosyada yoksulluk nafakasının kaldırılmasını onaylamıştır (YHGK 14.11.2019, E.2017/3-1013, K.2019/1180).
Asgari ücret düzeyinde gelir varsa yoksulluk nafakası alınamaz mı?
Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre, asgari ücret seviyesinde gelire sahip olmak, tek başına yoksulluk nafakasının bağlanmasını olanaksız kılan bir olgu olarak kabul edilmez. Yani asgari ücretle çalışan bir kişi de, somut koşullara göre boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek durumdaysa yoksulluk nafakası talep edebilir. Hukuk Genel Kurulu bu gelirin miktarın belirlenmesinde dikkate alınacağını belirtmiştir (YHGK 21.03.2018, E.2017/2-1584, K.2018/503); talep edenin düzenli ve sürekli bir gelirinin bulunup bulunmadığı ile yükümlünün ödeme gücü birlikte değerlendirilir (YHGK 04.10.2022, E.2019/2-807, K.2022/1221).
Sosyal-ekonomik durum (SED) araştırması nedir?
Sosyal-ekonomik durum araştırması, mahkemenin tarafların gerçek gelir, gider, malvarlığı ve yaşam standardını tespit etmek için yaptırdığı bir araştırmadır. Hâkim, kolluk veya ilgili kurumlar aracılığıyla tarafların oturduğu konut, çalıştığı iş, sahip olduğu malvarlığı gibi bilgileri tespit ettirir. Bu araştırma, beyan edilen gelirin gerçeği yansıtıp yansıtmadığını ortaya koyduğundan, nafaka miktarının adil biçimde belirlenmesinde önemli rol oynar.
Nafakanın alt veya üst sınırı var mıdır?
Kanunda nafaka için sabit bir alt veya üst sınır belirlenmemiştir; miktar somut olaya göre takdir edilir. Bununla birlikte Yargıtay, günün ekonomik koşullarına göre düşük kalan tutarları “az” bularak bozmaktadır; örneğin 2024 tarihli bir kararda 2015 doğumlu çocuk için takdir edilen aylık 450 TL iştirak nafakası az bulunmuştur (Y2HD E.2022/9979, K.2024/1280). Miktar; tarafların ekonomik koşulları, çocuğun ihtiyaçları ve yaşanılan şehre göre önemli ölçüde farklılaşabilir. Kararlardan örnekler için Yargıtay kararlarında nafaka miktarı örnekleri yazımıza bakabilirsiniz.
Nafaka toptan (tek seferde) ödenebilir mi?
Evet, mümkündür. Türk Medeni Kanunu madde 176/1, maddi tazminat ve yoksulluk nafakasının toptan veya durumun gereklerine göre irat (aylık) biçiminde ödenmesine karar verilebileceğini düzenler. Ancak uygulamada toptan ödeme ile nafakadan feragat birbirine karıştırılmamalıdır. Tarafların anlaşmasıyla nafaka yerine toplu ödeme ya da taşınmaz/araç devri de yapılabilir; bu tür anlaşmaların mahkeme huzurunda veya noter onaylı yapılması önerilir.
Yoksulluk nafakasında üst sınır nedir?
Kanunda rakamsal sınır yoktur; ancak yoksulluk nafakası yükümlünün mali gücü oranında verilir (TMK m.175) ve alacaklıyı zenginleştirme amacı taşıyamaz (YHGK 04.10.2022, E.2019/2-807, K.2022/1221). Bu nedenle üst sınırı yükümlünün ödeme gücü, alt sınırı alacaklının zorunlu giderleri belirler.
Nafakanın her yıl artmasını nasıl sağlarım?
Hâkimden, gelecek yıllar için nafakanın hangi oranda artacağının belirlenmesini açıkça istemeniz gerekir. Bu yetki yoksulluk nafakasında TMK m.176/5, iştirak nafakasında TMK m.182/4 ve m.330/3, yardım nafakasında TMK m.365/5 ile düzenlenmiştir; istem yoksa hâkim artış belirlemez.
Çocuk nafakası gelirin yüzde kaçıdır?
Kanunda yüzde oranı yoktur. Velayeti almayan ebeveyn çocuğun giderlerine gücü oranında katılır (TMK m.182/3); hâkim çocuğun ihtiyaçlarını, ana ve babanın hayat koşulları ile ödeme güçlerini ve çocuğun kendi gelirini birlikte değerlendirir (TMK m.330/1).
Nafaka yükümlüsünün geliri düşerse nafaka azalır mı?
Tarafların mali durumlarının değişmesi hâlinde azaltma istenebilir (TMK m.176/4, m.331). Hukuk Genel Kurulu, kusuru olmaksızın düzenli geliri bulunmayan ve ödeme gücü olmayan yükümlü bakımından yoksulluk nafakasının kaldırılmasını onaylamıştır (YHGK 14.11.2019, E.2017/3-1013, K.2019/1180).
Tedbir nafakası nasıl hesaplanır?
Dava süresince eşin ve çocuğun geçimi esas alınır; kusur dikkate alınmaz. Eşler birliğin giderlerine güçleri oranında katıldığından gelirler karşılaştırılır; ekonomik güçler birbirine yakınsa eş için tedbir nafakası verilmeyebilir (YHGK 18.04.2018, E.2017/2-1578, K.2018/791).
Nafaka hesabı ve talebiniz için yanınızdayız
Nafaka miktarı ve ölçütleri için bir avukatla görüşün. Hukukçular Evi yanınızda.
📞 Hemen Arayın: 0554 648 37 15 💬 WhatsAppBu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olay kendine özgüdür; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.


