İştirak Nafakası AYM Kararından Etkilendi mi? Çocuk Nafakası Kalkar mı?

AYM kararı tam olarak neyi iptal etti?

Anayasa Mahkemesi, Antalya 12. Aile Mahkemesi’nin somut norm denetimi yoluyla yaptığı itiraz başvurusu üzerine, 4 Haziran 2026 tarihinde Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesinin birinci fıkrasındaki “süresiz olarak” ibaresini oy çokluğuyla iptal etmiştir. İptal hükmünün yürürlüğü, yasal boşluk doğmaması ve TBMM’ye yeni düzenleme yapma imkânı tanınması amacıyla, gerekçeli kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından itibaren 9 ay ertelenmiştir.

İptalin sınırı üç noktada nettir

• Madde bazında: İptal edilen hüküm TMK 175’tir. İştirak nafakasının dayanağı olan TMK 182 ile 327-331 hükümlerine dokunulmamıştır.
• İbare bazında: Yoksulluk nafakası kurumunun kendisi de kaldırılmamıştır. İptal edilen, nafakanın süre sınırı olmaksızın istenebilmesine imkân tanıyan ibaredir.
• Zaman bakımından: 10 Ağustos 2026 itibarıyla gerekçeli karar henüz Resmî Gazete’de yayımlanmamıştır; dolayısıyla 9 aylık süre işlemeye dahi başlamamış, mevcut düzenleme uygulanmaya devam etmektedir.

Nafaka reformu, kamuoyunda 12. Yargı Paketi olarak bilinen 7589 sayılı Kanun’un (RG 31.07.2026, S. 33326) kapsamından çıkarılarak ayrı bir düzenlemeye bırakılmıştır. Anılan Kanun’un Türk Medeni Kanunu’nda yaptığı değişiklikler vesayet hukukuna ilişkin olup (m. 440 ve 444, elektronik satış portalı) nafaka hükümlerini etkilememektedir.

İştirak nafakasını yapısal olarak farklı kılan şey: kamu düzeni

İştirak nafakasının AYM tartışmasının dışında kalması bir tesadüf değil, hukuki niteliğinin doğal sonucudur. Yoksulluk nafakası eski eşler arasındaki bir denkleştirmedir; iştirak nafakası ise çocuğun hakkına dayanır ve kamu düzenine ilişkindir. Bu nitelik üç somut sonuç doğurur.

Hâkim talep olmasa da hükmedebilir

İştirak nafakası, ana babanın bakım yükümlülüğünün doğal sonucu olduğundan hâkim tarafından re’sen de hükmedilebilir. Buna karşılık yoksulluk nafakası ve yardım nafakası talebe bağlıdır; yardım nafakasına re’sen hükmedilemez.

Feragat sonucu değiştirmez

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 07.11.2019 tarihli, 2019/117 E. ve 2019/1153 K. sayılı kararında, anlaşmalı boşanma protokolünde “hiçbir surette nafaka istenmeyeceği” kararlaştırılmış ve çocuğun giderleri için anneye toplu para bırakılmış olsa dahi, iştirak nafakasının kamu düzenine ilişkin olması nedeniyle koşulların değişmesi hâlinde sonradan istenebileceği sonucuna varılmıştır. Aynı kararda, protokoldeki feragat ve peşin ödemenin babayı yükümlülükten kurtarmayacağı, ancak miktarın tayininde dikkate alınacağı belirtilmiştir.

Dava hakkı çocuğa bağlıdır

TMK 329’a göre küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir; ayırt etme gücüne sahip olmayan küçük için gereken hâllerde dava kayyım veya vasi tarafından da açılabilir. Alacağın gerçek sahibi çocuktur; velayet sahibi eş yalnızca onun adına hareket eder.

İştirak nafakası gerçekten ne zaman biter?

Kural açıktır: TMK 328/1’e göre ana ve babanın bakım borcu, çocuğun ergin olmasına kadar devam eder. İştirak nafakası da erginlikle birlikte kendiliğinden sona erer; ayrıca kaldırma kararı almaya gerek yoktur. Yargıtay uygulamasında, ergin olmakla zaten sona ermiş bir nafakanın kaldırılması için açılan davada hukuki yarar bulunmadığı ve davanın usulden reddi gerektiği kabul edilmektedir.

Erginlik her zaman 18 yaş değildir

Türk hukukunda erginlik yaşı kural olarak 18’dir; ancak erginlik evlenme ya da mahkeme kararıyla ergin kılınma (kazai rüşt) yoluyla daha erken de gerçekleşebilir. Bu hâllerde iştirak nafakası, çocuk henüz 18 yaşında olmasa bile sona erer. Nafaka hesabı yaparken takvimi değil hukuki durumu esas almak gerekir.

Eğitim devam ediyorsa nafaka “otomatik” uzamaz

Burası en sık yanlış bilinen noktadır. TMK 328/2’ye göre çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde olmak üzere, eğitimi sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür. Ancak bu yükümlülük kendiliğinden bir nafaka ödemesine dönüşmez.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 13.02.2012 tarihli, 2010/17921 E. ve 2012/2392 K. sayılı kararında ilke şöyle konmuştur: ana ve babanın, ergin olduğu hâlde eğitimi devam eden çocuğa bakım yükümlülüğü, ergin çocuğun kendisi tarafından açılmış bir yardım nafakası davasının bulunması hâlinde söz konusu olur; ergin olan ve fiil ehliyetini kazanmış çocuk için ana yararına nafakaya hükmolunamaz.

Yani mevcut iştirak nafakası dosyası, çocuk 18’ini doldurduğunda kendiliğinden “eğitim nafakası” olarak devam etmez. Ergin çocuğun kendi adına yeni bir dava açması gerekir.

Pratikte ne yapmalı?

Nafaka ödeyen taraf için

• AYM kararına dayanarak ödemeyi tek taraflı kesmeyin. Mevcut nafaka kararları bu iptal nedeniyle kendiliğinden sona ermez. Ödememe, İİK 344 uyarınca şikâyet üzerine tazyik hapsi yaptırımını gündeme getirir.
• Çocuk ergin olduğunda iştirak nafakası kendiliğinden biter; ancak icra dosyası açıksa kendiliğinden kapanmaz. Nüfus kaydını icra dosyasına sunmak ve takibe itiraz etmek gerekir.
• Mali durumunuz esaslı biçimde değiştiyse doğru yol azaltma davasıdır. Kasıtlı olarak gelirsiz görünmek, uygulamada gelirin araştırılarak takdir edilmesiyle sonuçlanır.

Nafaka alan taraf için

• Çocuğunuzun nafakası AYM kararından etkilenmemiştir; bu yönde gelen taleplere karşı hukuki dayanağı hatırlatın.
• Nafaka yetersiz kalıyorsa artırım davası açabilirsiniz. Artırım davası, mevcut nafakanın uyarlanması niteliğinde olduğundan TMK 178’deki bir yıllık sürenin dışındadır.
• Çocuğunuz 18’ine yaklaşıyor ve eğitimine devam edecekse, erginlik tarihinden önce hazırlık yapın: dava artık onun adına ve onun tarafından açılacaktır.

Yoksulluk nafakası bakımından geçiş dönemi

Gerekçeli kararın yayımı ve TBMM’nin yapacağı düzenleme, yoksulluk nafakasının süresi bakımından belirleyici olacaktır. Bu dönemde gelir, gider, sağlık durumu, çalışma gücü, çocuk yükü ve yaşam koşullarına ilişkin belgeleri düzenli biçimde saklamak, ileride açılacak her türlü dava bakımından güçlü bir dosya oluşturur.