Nafaka Yükümlüsünün Kasıtlı İşsizliği: Gelir Nasıl Belirlenir?

Nafaka uyuşmazlıklarında sık karşılaşılan bir taktik vardır: Yükümlü kişi, ödemeyi azaltmak veya tümüyle kurtulmak için işinden ayrılır, “artık çalışmıyorum, gelirim yok” der ya da sigortada ücretini düşük gösterir. Peki bu yöntem işe yarar mı?

Yargı uygulaması, bu tür kötüniyetli girişimlere geçit vermez.

İşsizlik nafakadan kurtarmaz

Yerleşik yargı uygulamasına göre, çalışma gücü bulunan ve bedensel bir engeli olmayan bir kişinin sırf işsiz olması, onu nafaka yükümlülüğünden kurtarmaz. Mahkeme, kişinin asgari düzeyde de olsa gelir elde edebileceğini varsayarak nafakaya hükmedebilir.

Bu yaklaşım, özellikle çocuğun ihtiyaçları için ödenen iştirak nafakasında belirgindir; çünkü çocuğun bakımı, yükümlünün iş durumuna bırakılamaz.

Kasıtlı işsizlik ve dürüstlük kuralı

Nafaka indirimi davalarında mahkemenin en çok dikkat ettiği husus, davacının niyetidir. Kişi yalnızca daha az nafaka ödemek için kasıtlı olarak işten ayrılır, kendini işten attırır veya üzerine kayıtlı malları muvazaalı şekilde devrederse, bu “kasti işsizlik” olarak değerlendirilir.

Türk Medeni Kanunu’nun 2. maddesindeki dürüstlük kuralı gereği, kişinin kendi kusuruyla ve kötüniyetle gelirini azaltması, nafaka indirim talebinin reddine yol açabilir.

Gerçek gelir nasıl ortaya çıkarılır?

• Varsayımsal (fiktif) gelir: Gerçek gelir gizleniyorsa, kişinin mesleğine ve niteliklerine göre kazanabileceği gelir esas alınabilir.
• Meslek odalarına müzekkere: Mahkeme, ilgili meslek grubunun ortalama gelirini sorabilir.
• Sosyo-ekonomik durum araştırması: Kişinin yaşam standardı, malvarlığı ve harcamaları, beyan ettiği gelirle çelişiyorsa dikkate alınır.
• Hakkaniyet ilkesi: Sonuçta hâkim, TMK 4 uyarınca tarafların durumunu dengeleyen adil bir miktar belirler.

“Gelirim yok” savunması, çoğu zaman gerçeği yansıtmaz ve yargı bu tür kötüniyetli girişimleri korumaz. Nafaka, ödeyenin keyfine bırakılmış bir borç değildir. Doğru araştırma talepleriyle kişinin gerçek ödeme gücü ortaya konabilir.

Benzer bir durumla mı karşı karşıyasınız? Durumunuzu gizlilik içinde değerlendirip size özel bir yol haritası çıkarmamız için bizimle iletişime geçin.

Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Metinde yer verilen değerlendirmeler yerleşik yargı uygulaması ve yürürlükteki kanun hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. İçtihatlar ve mevzuat zaman içinde değişebileceğinden, kendi durumunuz için güncel değerlendirmeyi mutlaka bir avukattan alınız.

Gerçek Gelirin Tespitinde Kullanılan Kayıtlar

Nafaka yükümlüsünün beyanı bağlayıcı değildir; mahkeme gelir araştırmasını talep üzerine yapar. Aşağıdaki kayıtların celbi dilekçede tek tek istenmelidir.

Son satır giderek daha belirleyici hâle gelmektedir: beyan edilen gelirle yaşam standardı arasındaki uçurum, kasıtlı işsizliğin en görünür göstergesidir. Geliri olmadığını beyan eden yükümlünün lüks araç kullanması, sık yurt dışı seyahati veya yüksek harcama düzeyi, mahkemenin takdirî gelir belirlemesinde dikkate alınır.

Kasıtlı İşsizlik mi, Gerçek İşsizlik mi?

Her işsizlik kötüniyetli değildir. Mahkeme, işten ayrılmanın iradî olup olmadığını ve iş arama çabasının varlığını değerlendirir.

Değerlendirme sonucunda mahkeme, yükümlünün çalışabilecek durumda olmasına rağmen kasten gelirsiz kaldığı kanaatine varırsa, fiilî gelire değil kazanabileceği gelire göre nafaka takdir eder. Yükümlünün ekonomik durumundaki gerçek bir değişiklik söz konusuysa izlenecek yol farklıdır; bunun için nafaka azaltma (indirim) davası ve nafaka artırım/azaltım davası ve değişen koşullar rehberlerimize bakınız.

Nafaka Ödenmezse: Tahsil Yolları

Gelir tespiti yapılıp nafakaya hükmedilmesi sürecin sonu değildir; asıl mesele tahsildir. Kasıtlı işsizlik iddiasının bulunduğu dosyalarda ödememe riski de yüksektir.

Beşinci satır en etkili araçtır: tazyik hapsi bir ceza değil ödemeye zorlama tedbiridir ve borç ödendiğinde kendiliğinden düşer. Kasıtlı işsizlik iddiasının bulunduğu dosyalarda bu yol, kayıt dışı gelirin ortaya çıkmasını da çoğu zaman sağlar.

Özetle: Beyan Değil, Kayıt Konuşur

Nafaka yükümlüsünün “işsizim, gelirim yok” beyanı hukuken bağlayıcı değildir. Mahkeme, talep edilmesi hâlinde SGK, vergi, banka, tapu ve ticaret sicil kayıtlarını celbeder ve fiilî yaşam standardıyla beyan arasındaki çelişkiyi değerlendirir. İşten ayrılmanın iradî olması, zamanlamanın nafaka talebiyle örtüşmesi ve iş arama çabasının bulunmaması birlikte değerlendirildiğinde kasıtlı işsizlik kabul edilir; bu hâlde nafaka fiilî gelire değil kazanılabilecek gelire göre takdir edilir. Karar sonrası ödememe riskine karşı ilamlı takip ve tazyik hapsi yolları hazır tutulmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Nafaka yükümlüsü kasıtlı işsizse gelir nasıl belirlenir?

Nafaka borçlusunun nafakadan kaçmak için kasıtlı olarak işsiz kaldığı veya gelirini düşük gösterdiği anlaşılırsa, hâkim kişinin yaşı, mesleği ve kazanma gücüne göre gerçek gelir kapasitesini esas alır.

Düşük maaş gösterilmesi nafakayı azaltır mı?

Zorunlu değildir. Hâkim, borçlunun yaşam standardı, malvarlığı ve mesleki durumunu inceleyerek gerçek ödeme gücünü değerlendirir; göstermelik düşük gelir bağlayıcı olmaz.

Nafaka miktarı neye göre belirlenir?

Çocuğun veya eşin ihtiyaçları ile nafaka yükümlüsünün gerçek mali gücü birlikte değerlendirilir. Yükümlünün kazanma kapasitesi de dikkate alınır.