Boşanmada Tarafların Eşit Kusuru Hâlinde Tazminat ve Nafaka (TMK 174, 175, 166) ve Yargıtay Kararları

Boşanma davalarında en çok merak edilen konulardan biri, kusurun maddi sonuçlara etkisidir. “Eşim de en az benim kadar kusurlu; o zaman ben tazminat alabilir miyim, nafaka isteyebilir miyim?” sorusu sık sorulur. Bu sorunun yanıtı, tazminat ile nafaka için farklıdır.

Kusur dengesinin sonuçları nelerdir?

Kusur ve Mali Sonuçlar: Mevzuat Haritası

Kusurun boşanmanın her sonucunu aynı biçimde etkilediği sanılır. Oysa kanun her talep için ayrı bir kusur ölçüsü koymuştur. Aşağıdaki tablo, hangi hükmün hangi kusur ölçüsünü aradığını gösterir.

Tazminatta kusur şartı

Maddi tazminat isteyebilmek için tazminat isteyenin kusursuz veya daha az kusurlu, karşı tarafın ise kusurlu olması gerekir (TMK m.174/1). Manevi tazminatı ise boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan isteyebilir (TMK m.174/2); Yargıtay manevi tazminatta da eşit kusurlu eşe tazminat verilemeyeceğini kabul eder.

Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında, taraflar eşit kusurluysa kural olarak her iki tarafın da maddi ve manevi tazminat talepleri reddedilir. Örneğin Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, “Eşit kusurlu eş yararına manevi tazminat (TMK m. 174/2) verilemez.” diyerek eşit kusurlu kocaya verilen manevi tazminatı bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 07.06.2016, E.2015/18254, K.2016/11230).

Nafakada daha esnek ölçü

Yoksulluk nafakasında ölçü biraz farklıdır. Kanuna göre, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan malî gücü oranında yoksulluk nafakası isteyebilir; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz (TMK m.175).

Yani nafaka için kusursuz olmak şart değildir; yeterli olan, nafaka isteyenin karşı taraftan daha ağır kusurlu olmamasıdır. Bu nedenle eşit kusur hâlinde bile, koşulları varsa yoksulluk nafakası bağlanabilir.

Özetle fark

• Maddi/manevi tazminat: Eşit kusurda kural olarak istenemez.
• Yoksulluk nafakası: Daha ağır kusurlu olmamak ve yoksulluğa düşmek koşuluyla, eşit kusurda bile istenebilir.
• İştirak nafakası: Çocuğun ihtiyacı için ödenir; eşlerin kusur durumundan etkilenmez.

Kusur dengesi, boşanmanın maddi sonuçlarını doğrudan şekillendirir. Eşit kusurda tazminat kapısı çoğu zaman kapanır; ama yoksulluk nafakası kapısı, koşulları varsa açık kalabilir. Bu nedenle dosyada kusurun doğru tespiti büyük önem taşır.

Benzer bir durumla mı karşı karşıyasınız? Durumunuzu gizlilik içinde değerlendirip size özel bir yol haritası çıkarmamız için bizimle iletişime geçin.

Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Metinde yer verilen değerlendirmeler yerleşik yargı uygulaması ve yürürlükteki kanun hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. İçtihatlar ve mevzuat zaman içinde değişebileceğinden, kendi durumunuz için güncel değerlendirmeyi mutlaka bir avukattan alınız.

Eşit Kusurun Talep Bazında Sonuçları

Eşit kusur tespiti, her talebi aynı biçimde etkilemez. Aşağıdaki tablo, hangi talebin eşit kusurdan nasıl etkilendiğini göstermektedir.

İkinci ile dördüncü satır arasındaki fark, bu konudaki en kritik ayrımdır: tazminat için “daha az kusurlu olmak” gerekirken, yoksulluk nafakası için talep edenin karşı taraftan “daha ağır kusurlu olmaması” yeterlidir. Eşit kusurda talep edenin kusuru karşı tarafınkinden ağır olmadığından nafaka talebine engel yoktur; ancak tazminat talebini düşürür. Bu nedenle eşit kusur tespiti edilen dosyalarda tazminat reddedilirken nafakaya hükmedilmesi çelişki değil, kanunun öngördüğü sonuçtur.

Kusur Dengesini Değiştirmek İçin Ne Yapılmalı?

Eşit kusur tespiti kaçınılmaz değildir. Dosyanın kurulumu, kusur dengesini doğrudan etkiler.

İkinci satır çoğu dosyanın kaderini belirler: kusur değerlendirmesinde vakıaların sayısı değil ağırlığı esastır. Karşı tarafın on adet küçük kusurlu davranışına karşılık tek bir ağır eylem (şiddet, sadakatsizlik), kusur dengesini tümüyle değiştirebilir. Bu nedenle dilekçede vakıaları çoğaltmak yerine, ağırlıklarını ortaya koymak daha etkilidir. Tazminatın şartları için boşanmada maddi tazminat ve kusurun rolü yazımıza bakabilirsiniz.

Kusur Kademeleri: Kim Ne İsteyebilir?

Yargıtay uygulamasında kusur; tam, ağır (daha fazla), eşit, az ve kusursuz olarak kademelendirilir. Kademenin hangisi olduğu, boşanma davası açma hakkından nafakaya kadar her sonucu belirler. Hukuk Genel Kurulu, boşanma davası açma hakkının kusursuz ya da az, eşit veya fazla kusurlu eşe ait olduğunu belirtmiş ve kocanın daha fazla kusurlu olduğu bir dosyada kadının tazminat taleplerinin eşit kusur gerekçesiyle reddedilmesini usul ve yasaya aykırı bulmuştur (YHGK, 09.05.2018, E.2017/1583, K.2018/1051).

Tablonun okunuşu şudur: tazminatta çizgi “eşit kusur” ile “az kusur” arasından, nafakada ise “eşit kusur” ile “daha ağır kusur” arasından geçer. Bu nedenle bir dosyada kusurun eşit mi yoksa az mı bulunacağı tazminatı, eşit mi yoksa ağır mı bulunacağı nafakayı belirler. Kusur kavramının ayrıntıları için boşanmada kusur nasıl belirlenir rehberimize bakabilirsiniz.

Konuya Yön Veren Yargıtay Kararları

Özetle: Eşit Kusur Tazminatı Düşürür, Nafakayı Değil

Eşit kusur tespiti boşanma kararına engel değildir; asıl etkisini mali sonuçlarda gösterir. Maddi ve manevi tazminat için talep edenin daha az kusurlu olması gerektiğinden eşit kusurda tazminata hükmedilmez. Buna karşılık yoksulluk nafakasında aranan ölçüt yalnızca karşı taraftan daha ağır kusurlu olmamaktır; eşit kusurda bu şart gerçekleştiğinden nafaka talebi ayakta kalır. Tedbir ve iştirak nafakası ile velayet ise kusurdan bağımsızdır. Kusur dengesini belirleyen şey vakıaların sayısı değil ağırlığıdır; bu nedenle dilekçede iddiaları çoğaltmak yerine ağırlıklarını somut delille ortaya koymak gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Tarafların eşit kusuru hâlinde tazminat alınabilir mi?

Hayır. Maddi tazminat için talep edenin kusursuz veya daha az kusurlu olması gerekir (TMK m.174/1); Yargıtay manevi tazminatta da eşit kusurlu eş yararına tazminata hükmedilemeyeceğini kabul eder (Yargıtay 2. HD, 07.06.2016, E.2015/18254, K.2016/11230). Eşit kusur hâlinde tazminat talepleri reddedilir.

Eşit kusurda yoksulluk nafakası bağlanır mı?

Yoksulluk nafakası için talep edenin daha ağır kusurlu olmaması yeterlidir; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz (TMK m.175). Eşit kusurlu olsa dahi boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş, şartları varsa yoksulluk nafakası alabilir.

Kusur oranı nasıl belirlenir?

Hâkim, boşanmaya sebep olan olayları ve tarafların davranışlarını değerlendirerek kusur dağılımını belirler. Kusur, tazminat ve nafaka kararlarının temelini oluşturur.

Eşit kusurda manevi tazminat istenebilir mi?

Hayır. TMK m.174/2 manevi tazminatın kusurlu olan diğer taraftan istenebileceğini söyler; Yargıtay bu hükmü, eşit kusurlu eş yararına manevi tazminata hükmedilemeyeceği biçiminde uygular (Yargıtay 2. HD, 07.06.2016, E.2015/18254, K.2016/11230).

Tam kusurlu eş boşanma davası açabilir mi?

Genel sebebe (TMK m.166/1) dayanarak açamaz. Hukuk Genel Kurulu’na göre bu yoldan boşanmaya karar verilebilmesi için davalının az da olsa kusurlu olması gerekir; ağır kusurlu tarafın ise dava hakkı vardır (YHGK, 27.11.2024, E.2023/580, K.2024/573).

Daha ağır kusurlu eşin açtığı davada ne olur?

Davalının davaya itiraz hakkı vardır. Ancak bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar için korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir (TMK m.166/2).

Tazminat ve nafaka istemek için karşı dava açmam gerekir mi?

Gerekmez. Davalı, boşanmaya karar verilmesi hâlinde tazminat ve yoksulluk nafakasını cevap dilekçesinde isteyebilir. Bu talepler dilekçeler aşamasından sonra ileri sürülürse savunmanın genişletilmesi sayılır ve karşı tarafın açık muvafakati veya ıslah gerekir (Yargıtay 2. HD, 23.06.2015, E.2015/12132, K.2015/13292). Kendiniz de boşanmak istiyorsanız karşı dava açmalısınız.

Boşanmaya değil yalnızca kusur oranına itiraz edebilir miyim?

Evet. Hukuk Genel Kurulu’na göre boşanma hükmü istinaf edilmeden kesinleşse bile kusur belirlemesi açıkça kanun yoluna götürülmüşse nafaka ve tazminat bakımından kusur incelenir (YHGK, 04.03.2021, E.2020/2-29, K.2021/200).

Boşanma kesinleştikten sonra tazminat veya nafaka isteyebilir miyim?

Evet, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı dava açılabilir (TMK m.178). Bu davada kesinleşen boşanma kararındaki kusur belirlemesi bağlayıcıdır; hâkim yeniden kusur belirlemesi yapamaz (YHGK, 18.02.2021, E.2017/2669, K.2021/109).

Affedilen olaylar kusur sayılır mı?

Hayır. Affedilen veya hoşgörüyle karşılanan olaylar boşanma sebebi ve kusur olarak kabul edilemez (Yargıtay 2. HD, 14.01.2014, E.2013/18374, K.2014/318). Ancak af, davalı tarafından savunma olarak ileri sürülmeli ve somut delille desteklenmelidir (Yargıtay 2. HD, 19.02.2025, E.2024/4759, K.2025/1705).

Kusur Nasıl İspatlanır? Boşanmaya Özgü Delil Kuralları

Kusur dengesini belirleyen şey vakıaların kendisi değil, ispatlanmış vakıalardır. Boşanma yargılamasında ispat, genel kurallardan ayrılan özel hükümlere tabidir: hâkim, davanın dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz; bu olgular hakkında taraflara yemin öneremez; tarafların ikrarı hâkimi bağlamaz ve hâkim kanıtları serbestçe takdir eder (TMK m.184/1-4). Bu nedenle karşı tarafın “evet, hakaret ettim” demesi bile tek başına yeterli sayılmayabilir; ikrarın diğer delillerle desteklenmesi gerekir.

Kusur belirlemesi bu delillerin birlikte değerlendirilmesiyle yapılır. Kural olarak her iki tarafın ispatlanmış kusurlu davranışları tek tek gösterilir ve bunların ağırlığı karşılaştırılır; Yargıtay’ın eşit kusur kararlarında da gerçekleşen kusurlu davranışlara göre “tarafların birinin kusurunu diğerine baskın kılmak mümkün değildir” biçiminde bir karşılaştırma yapılmıştır (Yargıtay 2. HD, 07.06.2016, E.2015/18254, K.2016/11230). Delil stratejisinin ayrıntıları için boşanma davasında ispat yükü ve tanık beyanı yazımıza bakabilirsiniz.

Eşit Kusurda Yoksulluk Nafakasının Diğer Şartları

Eşit kusur, yoksulluk nafakasının yalnızca kusur şartını karşılar. Nafakaya hükmedilebilmesi için TMK m.175’in diğer şartları da gerçekleşmelidir: talep eden boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olmalı ve nafaka karşı tarafın malî gücü oranında belirlenmelidir. Düzenli ve yeterli geliri olan eş, kusur dengesi lehine olsa da yoksulluk nafakası alamaz; nitekim Hukuk Genel Kurulu’na konu bir dosyada ilk derece mahkemesi kadının nafaka talebini düzenli ve yeterli geliri bulunduğu gerekçesiyle reddetmişti (YHGK, 09.05.2018, E.2017/1583, K.2018/1051).

Nafakaya hükmedildikten sonra da kusur dengesi önemini kaybetmez; ancak nafakanın kaldırılması veya azaltılması artık kusura değil TMK m.176’daki sebeplere bağlıdır: alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde nafaka kendiliğinden kalkar; fiilen evliymiş gibi yaşama, yoksulluğun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır. Anayasa Mahkemesinin “süresiz olarak” ibaresini iptal eden kararının etkisi için yukarıdaki kutuya ve mevcut nafakam otomatik kesilir mi yazımıza bakabilirsiniz.

Tedbir Nafakası, İştirak Nafakası ve Velayet Neden Kusurdan Bağımsızdır?

Boşanma davası açılınca hâkim, davanın sonuna kadar eşlerin barınması, geçimi ve çocukların bakımı için gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m.169). Tedbir nafakası evlilik birliğinin devam ettiği dönemdeki yardımlaşma yükümlülüğünün devamı niteliğinde olduğundan kusura bağlı değildir; Hukuk Genel Kurulu, kusur durumunun, kadının çalışmasının veya erkeğin gelirinin olmamasının tedbir nafakasına engel olmadığını kabul etmiştir (YHGK, 25.10.2018, E.2017/2-1891, K.2018/1577).

İştirak nafakası ise çocuğun hakkıdır. Velayeti kullanmayan eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m.182/3); çocuğun giderleri ana ve baba tarafından karşılanır ve nafaka çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme gücüne göre belirlenir (TMK m.327/1, m.330/1). Velayet de kusura göre değil çocuğun yararına göre düzenlenir. Bu nedenle “kusurlu olduğum için çocuğumu alamam” ya da “eşim kusurlu, nafakayı ben ödemem” gibi düşünceler hukuken karşılık bulmaz.

Tazminat ve Nafaka Ne Zaman, Nasıl İstenir?

Kusur dengesi lehinize olsa bile talep doğru zamanda ileri sürülmezse sonuç alınamaz. Davacı bu talepleri dava dilekçesinde, davalı ise cevap dilekçesinde ileri sürer; davalının tazminat ve yoksulluk nafakası isteyebilmesi için karşı dava açması şart değildir. Ancak Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, dilekçeler aşamasından sonra, örneğin ön inceleme duruşmasında ileri sürülen yoksulluk nafakası ve tazminat taleplerini savunmanın genişletilmesi saymış; karşı tarafın açık muvafakati veya ıslah bulunmadıkça bunlar hakkında esastan karar verilemeyeceğini kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 23.06.2015, E.2015/12132, K.2015/13292, oy çokluğu).

Karşı davanın usulü için boşanmada karşı dava, tazminat talebinin kurulması için manevi tazminat nasıl talep edilir yazılarımıza bakabilirsiniz.

Örnek Durumlar

Aşağıdaki örnekler, yukarıdaki kuralların nasıl işlediğini göstermek için kurgulanmıştır.

Örnek 1 — Karşılıklı hakaret. Koca kadına hakaret etmiş, kadın da kayınvalidesinin cenazesine katılmamış ve ev işlerini yapmamıştır. Mahkeme tarafları eşit kusurlu bulursa boşanmaya karar verir; ancak iki tarafın da maddi ve manevi tazminat talebi reddedilir. Kadının geliri yoksa ve boşanma yüzünden yoksulluğa düşecekse, kusuru kocanınkinden ağır olmadığı için yoksulluk nafakası bağlanabilir.

Örnek 2 — Eşitlikten az kusura geçmek. İlk derece mahkemesi tarafları eşit kusurlu bulmuş, ancak kocanın ayrıca kadını fiziksel şiddetle evden uzaklaştırdığı tanık ve adli raporla ispatlanmıştır. Kadın, istinafta yalnızca kusur belirlemesine, tazminata ve nafakaya itiraz eder; boşanma hükmüne itiraz etmesi gerekmez. Kusur kocanın aleyhine değişirse kadın lehine tazminata hükmedilebilir.

Örnek 3 — Davalının geç nafaka talebi. Davalı kadın cevap dilekçesinde nafaka istememiş, ilk kez ön inceleme duruşmasında yoksulluk nafakası talep etmiştir. Davacı açıkça kabul etmezse ve ıslah yapılmazsa talep savunmanın genişletilmesi sayılabilir. Kadın boşanma kesinleştikten sonra bir yıl içinde ayrı dava açabilir; bu davada kesinleşen kusur belirlemesi bağlayıcıdır.

Örnek 4 — Barışmadan önceki olaylar. Eşler bir tartışmadan sonra barışmış ve birlikte yaşamaya devam etmiştir. Daha sonra açılan davada barışmadan önceki hakaretler kusur olarak ileri sürülür. Davalı af savunmasını yaparsa ve barışmayı ispatlarsa, affedilen olaylar kusur olarak dikkate alınmaz; bu durum kusur dengesini doğrudan değiştirir.