Nafaka Artırım Davası Nasıl Açılır? Şartlar, Süre ve TÜFE Hesabı

Nafaka artırım davası, daha önce hükmedilmiş nafakanın koşulların değişmesiyle yetersiz kalması hâlinde miktarının yükseltilmesi için açılır; yoksulluk nafakası ve maddi tazminat için TMK m. 176/4’e, iştirak nafakası için m. 331’e dayanır. Olağanüstü bir değişiklik ispat edilmemiş olsa dahi Yargıtay, nafakanın TÜİK’in yayımladığı ÜFE oranında artırılmasını esas alır. Artış, hükümde gösterilen tarihten, uygulamada çoğunlukla dava tarihinden itibaren uygulanır. Bu rehberde nafaka artırım davasını açıklıyoruz.

Nafaka artırım davası nedir?

Nafaka artırım davası, daha önce mahkemece hükmedilmiş nafakanın, koşulların değişmesi nedeniyle yetersiz kalması durumunda miktarının yükseltilmesi için açılan davadır. Yoksulluk nafakası ve maddi tazminat bakımından Türk Medeni Kanunu madde 176/4’e, çocuk için ödenen iştirak nafakası bakımından ise madde 331’e (durumun değişmesi) dayanır. Bu hükümler, mali durumun veya ihtiyaçların değişmesi hâlinde nafakanın yeniden belirlenebileceğini öngörür.

Hangi durumlarda açılır?

Artırım için “koşulların esaslı biçimde değişmiş olması” aranır. Başlıca sebepler şunlardır:

• Hayat pahalılığının ve enflasyonun artması,
• Çocuğun büyümesiyle eğitim, giyim ve etkinlik giderlerinin yükselmesi,
• Nafaka yükümlüsünün gelirinin belirgin biçimde artması,
• Çocukta ortaya çıkan sağlık sorunu veya özel eğitim ihtiyacı.

Bu değişikliklerden biri gerçekleştiğinde, nafaka alacaklısı miktarın güncel koşullara uyarlanmasını talep edebilir.

Enflasyon ve ÜFE endeksi

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 16.12.2014 tarihli, E.2014/17538, K.2014/16601 sayılı kararında, tarafların durumunda olağanüstü bir değişiklik bulunmasa dahi yoksulluk nafakasının TÜİK’in yayımladığı ÜFE oranında artırılması gerektiğini belirtmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 05.06.2024 tarihli, E.2023/6583, K.2024/4269 sayılı kararında de talep hâlinde yoksulluk nafakasına ÜFE oranları üzerinden yıllık artış belirlenmesi gerekirken TÜFE oranının uygulanmasını hatalı bulmuş ve hükmü düzelterek onamıştır. Böylece paranın alım gücündeki düşüş, başka bir değişiklik olmasa da artırım sebebi olabilmektedir. Hâkim, istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini de karara bağlayabilir (TMK m.176/5; iştirak nafakası için m.182/4 ve m.330/3); bu nedenle dilekçeye otomatik (endeks bazlı) artış talebi de eklenmelidir.

Kim açar, hangi mahkemede görülür?

Nafaka artırım davasını nafaka alacaklısı açar: iştirak nafakasında küçüğe fiilen bakan ana veya baba (TMK m.329/1), yoksulluk nafakasında ise nafaka alacaklısı eş davacıdır. Çocuk ergin olduğunda, eğitimi devam ediyorsa nafaka talebini kendisi ileri sürebilir (TMK m. 328/2). Dava aile mahkemesinde açılır; boşanmadan sonra açılan nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.177); genel yetki kuralı uyarınca davalının yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (HMK m.6/1).

Artışın başlangıcı ve otomatik artış

Mahkemece verilen nafaka artırım kararı, uygulamada hükümde dava tarihinden geçerli olmak üzere kurulur; geçmişe dönük artış talep edilemez. Bu nedenle koşullar değiştiğinde gecikmeden dava açmak, satın alma gücü kaybını ve hak kaybını önler. Önceki nafaka kararında “her yıl TÜİK ÜFE oranında artırılması” gibi otomatik bir artış hükmü varsa, zamanı geldiğinde ayrı dava açmaya gerek kalmadan artış uygulanır; yoksa her güncelleme için artırım davası açılması gerekir. Sürecin doğru yürütülmesi için bir aile hukuku avukatından destek almak yararlıdır.

Nafaka Türüne Göre Kanuni Dayanak — TMK m.176, m.182, m.330 ve m.331

Nafaka artırım davasında ilk iş, artırılması istenen nafakanın türünü ve buna uygulanacak maddeyi doğru belirlemektir. Yoksulluk nafakası TMK m.175’e dayanır ve toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenmesine karar verilebilir (TMK m.176/1). İrat biçiminde ödenen nafakanın artırılmasının dayanağı TMK m.176/4’tür: Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde artırılması veya azaltılmasına karar verilebilir. TMK m.176/5 ise hâkime, istem hâlinde nafakanın ilerideki yıllarda ne miktarda ödeneceğini tarafların sosyal ve ekonomik durumuna göre belirleme yetkisi verir.

Çocuk için ödenen iştirak nafakasında dayanak farklıdır. Velayet kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m.182/3); hâkim, istem hâlinde bu giderlerin gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini belirleyebilir (TMK m.182/4). Çocuk nafakasının genel hükümlerinde ise nafaka miktarı çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir, çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur (TMK m.330/1); nafaka her ay peşin olarak ödenir (m.330/2) ve hâkim istem hâlinde gelecek yıllardaki tutarı karara bağlayabilir (m.330/3). Durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır (TMK m.331).

Boşanma davası sürerken ödenen tedbir nafakası ise boşanma kararının kesinleşmesine kadar geçerli geçici bir önlemdir (TMK m.169); bu nafakanın artırılması boşanma davası içinde istenir. Nafaka türleri ve hesaplama ölçütleri için boşanmada nafaka türleri ve nafaka hesaplama ölçütleri rehberlerimize bakabilirsiniz.

Artırım Talebinin Hukuki Ölçütleri — TMK m.175, m.176/4 ve m.330/1

Kanun artırım için soyut bir oran belirlemez; ölçütleri sayar. Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafa diğer tarafın mali gücü oranında bağlanır (TMK m.175). Artırım talebinde de bu iki uç birlikte değerlendirilir: nafaka alacaklısının ihtiyacındaki artış ve nafaka yükümlüsünün mali gücündeki değişme. TMK m.176/4 bu değerlendirmeyi “tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâller” olarak ifade eder. Hakkaniyet ölçütü, yükümlünün gelirinde bir artış olmasa bile paranın değer kaybı nedeniyle nafakanın amacını yitirdiği durumlarda artırımın yolunu açar.

İştirak nafakasında ölçütler TMK m.330/1’de daha somuttur: çocuğun ihtiyaçları, ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri ile çocuğun kendi gelirleri. Çocuğun okul kademesinin değişmesi, sağlık veya özel eğitim gideri doğması, velayet sahibi ebeveynin gelirinin azalması ya da yükümlü ebeveynin gelirinin artması bu ölçütler içinde değerlendirilir. Dilekçede her ölçütün önceki karar tarihindeki ve bugünkü durumu karşılaştırmalı olarak gösterilmeli, iddia edilen her vakıanın hangi delille ispat edileceği belirtilmelidir (HMK m.119/1-e, f).

Artışın Hesaplanmasında Kullanılan Ölçütler

Mahkeme, artırım talebini değerlendirirken tek bir formül uygulamaz. Ancak kararlarda tekrarlanan ölçütler bellidir ve dilekçe bunlara göre kurulmalıdır.

Endeksli Artış: İkinci Davayı Önleyen Hüküm

Her yıl yeniden dava açmamanın tek yolu, kararda otomatik artış hükmü bulunmasıdır. Bu talep, netice-i talep bölümünde açıkça yazılmalıdır.

1. Talebi ayrı bir bent olarak yazın. “Aylık [X] TL’ye artırılmasına, ayrıca her yıl [endeks] oranında kendiliğinden artırılmasına karar verilmesi.”
2. Artış tarihini belirtin. Her yılın hangi ayında artışın uygulanacağı; uygulamada kararın kesinleştiği tarih esas alınabilmektedir.
3. Endeksi tanımlayın. Hangi resmî endeksin esas alınacağı yazılmalıdır; hâkim talep sonucuyla bağlı olduğundan (HMK m.26/1) endeks ve oran açıkça gösterilmelidir.
4. Gerekçelendirin. Ekonomik koşullardaki dalgalanmanın nafakanın alım gücünü kısa sürede erittiği ve her yıl dava açma zorunluluğunun hakkaniyete aykırı olduğu belirtilmelidir.

Artış Oranı: ÜFE, Taleple Bağlılık ve Geleceğe Yönelik Artış — TMK m.176/5, HMK m.26

Artış oranı konusunda Yargıtay’ın yaklaşımı iki kararla somutlaşır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 16.12.2014 tarihli, E.2014/17538, K.2014/16601 sayılı kararında, tarafların durumunda olağanüstü bir değişiklik olduğu iddia ve ispat edilmemiş olsa dahi nafakanın TÜİK’in yayımladığı ÜFE oranında artırılması gerektiğini belirtmiş; birden fazla yıl geçmişse artışın bu yılların tamamı için uygulanması gerektiğini vurgulamıştır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 05.06.2024 tarihli, E.2023/6583, K.2024/4269 sayılı kararında ise talep hâlinde yoksulluk nafakasına ÜFE oranları üzerinden yıllık artış belirlenmesi gerekirken TÜFE oranının uygulanmasını isabetsiz bulmuş, hükümdeki “TÜFE” ibaresini “ÜFE” olarak düzelterek onamıştır.

Bu kararların uygulamadaki sonucu, dilekçenin talep sonucunun dikkatle kurulmasıdır. Hâkim, tarafların talep sonucuyla bağlıdır; ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremez (HMK m.26/1). Geleceğe yönelik otomatik artış da kendiliğinden verilmez; TMK m.176/5, m.182/4 ve m.330/3 bu yetkiyi “istem hâlinde” tanır. Bu nedenle dilekçede hem bugünkü artırılmış tutar hem de sonraki yıllarda uygulanacak endeks ve artış dönemi ayrı bentler hâlinde istenmelidir. Endeksli artış hükmünün nasıl yazılacağı için nafakaya her yıl otomatik artış klozu rehberimize bakabilirsiniz.

Ne Zaman Dava Açılmalı? Geçen Süre ve Birikmiş Artış

Artırım davası için kanunda bir bekleme süresi öngörülmemiştir; ölçüt, koşulların değişmiş olmasıdır (TMK m.176/4, m.331). Önceki karardan kısa süre sonra açılan ve yalnızca birkaç aylık fiyat artışına dayanan talepler zayıf kalırken, aradan yıllar geçmesi talebi güçlendirir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 16.12.2014 tarihli, E.2014/17538, K.2014/16601 sayılı kararında, yoksulluk nafakasının boşanma kararının kesinleşmesiyle hüküm ifade ettiğini belirterek kesinleşmeden itibaren geçen üç yıllık süre için ÜFE artışının uygulanması gerektiğini, yalnızca bir yıllık artışla yetinilmesinin hatalı olduğunu kabul etmiştir. Bu nedenle dilekçede önceki kararın kesinleşme tarihi ile dava tarihi arasındaki her yıl ayrı ayrı gösterilmeli ve artışın bu sürenin tamamını yansıtması istenmelidir.

Öte yandan artırım hükmü, kararda gösterilen başlangıç tarihinden önceki aylar için kural olarak geri istenemez. Koşullar değiştiğinde davayı ertelemek, geçen her ay için düşük tutarın kalıcı hâle gelmesi demektir. Tedbir nafakasının geriye dönük istenip istenemeyeceği ayrı bir konudur; bunun için tedbir nafakası ve dava tarihinden geçerlilik rehberimize bakabilirsiniz.

Örnek Hesap: Endeksli Artışın Etkisi

Aşağıdaki hesap, yöntemi göstermek için varsayımsal rakamlarla yapılmıştır; gerçek oranlar her yıl TÜİK tarafından yayımlanan endekse göre belirlenir. Aylık 5.000 TL iştirak nafakasına hükmedilmiş ve kararda geleceğe yönelik artış hükmü bulunmadığını varsayalım. Üç yıl boyunca her yıl yüzde 30 oranında bir endeks artışı gerçekleşmişse, nafakanın alım gücünü koruyan tutar birinci yılın sonunda 6.500 TL, ikinci yılın sonunda 8.450 TL, üçüncü yılın sonunda 10.985 TL olur. Kararda endeksli artış hükmü olmadığı için alacaklı bu süre boyunca 5.000 TL almaya devam eder ve artırım davası açılana kadarki fark kural olarak geri istenemez.

Aynı nafakaya ilk kararda “her yıl TÜİK tarafından yayımlanan ÜFE oranında artırılmasına” şeklinde bir hüküm konulmuş olsaydı, tutar her yıl kendiliğinden güncellenir ve ayrıca dava açmaya gerek kalmazdı. Bu örnek, TMK m.176/5, m.182/4 ve m.330/3’teki istem hakkının neden ilk davada kullanılması gerektiğini gösterir. Güncel oranlarla hesap yapmak için nafaka hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Başlangıç Tarihi ve Geriye Dönük Talep

Artırım kararının hangi tarihten itibaren hüküm doğuracağı, alınacak tutarı doğrudan etkiler.

İkinci satır, davanın ne zaman açılacağını belirler: “biraz daha bekleyeyim, birikince açarım” yaklaşımı, geçen her ay için kalıcı kayıp doğurur. Koşullar değiştiğinde gecikmeden dava açmak, artışın en erken tarihten işlemesini sağlar.

Karar kesinleştikten sonra ise fark tutarının tahsili için icra takibi başlatılabilir. Takip talebinde birikmiş fark ile ileride işleyecek yeni tutar birlikte gösterilmelidir; aksi hâlde her ay yeniden takip açma zorunluluğu doğar.

Nafakanın azaltılması ve kaldırılması davalarının şartları ile ispat araçları için nafaka azaltma rehberimize, artırımın dayanak maddeleri ve nafaka türlerine göre değişen rejim için nafaka artırımı rehberimize bakabilirsiniz.

Görevli ve Yetkili Mahkeme, Davacı ve Dilekçe — TMK m.177, m.328, m.329; HMK m.6 ve m.119

Nafaka artırım davası aile hukukundan doğan bir dava olduğundan aile mahkemesinde görülür (4787 sayılı Kanun m.4). Yetki bakımından TMK m.177, boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesini yetkili kılar; genel yetki kuralına göre davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (HMK m.6/1).

Davacı nafakanın türüne göre değişir. Yoksulluk nafakasında davacı nafaka alacaklısı eştir. İştirak nafakasında küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir (TMK m.329/1); ayırt etme gücüne sahip olmayan küçük için gereken hâllerde dava atanacak kayyım veya vasi tarafından da açılabilir (m.329/2) ve ayırt etme gücüne sahip küçük de nafaka davası açabilir (m.329/3). Ergin olan çocuk eğitimine devam ediyorsa ana ve baba, durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebildiği ölçüde eğitimi sona erinceye kadar ona bakmakla yükümlüdür (TMK m.328/2); bu talebi ergin çocuk kendisi ileri sürer.

Dava dilekçesi HMK m.119’daki unsurları taşımalı; önceki nafaka kararı, kesinleşme şerhi, tarafların gelir ve gider belgeleri ile çocuğun okul ve sağlık giderlerine ilişkin belgeler eklenmelidir. Talep sonucunda artırılmış aylık tutar, artışın başlangıç tarihi ve sonraki yıllar için uygulanacak endeks ayrı ayrı yazılmalıdır. Hazır bir metin için nafaka artırım dilekçesi örneği, harç ve masraflar için boşanma ve nafaka davalarında harç rehberlerimize bakabilirsiniz.

Deliller ve Gelir Araştırması

Artırım davasında ispat, iki tarafın önceki karar tarihindeki ve bugünkü durumunun karşılaştırılmasına dayanır. Davacı, her vakıanın hangi delille ispat edileceğini dilekçede göstermek zorundadır (HMK m.119/1-f). Bu davalarda en sık kullanılan deliller; önceki nafaka kararı ve kesinleşme şerhi, tarafların SGK hizmet dökümü ve bordroları, tapu ve araç kayıtları, kira sözleşmesi, okul ve kurs kayıt belgeleri, sağlık giderlerine ilişkin faturalar ve TÜİK’in yayımladığı endeks verileridir. Yükümlünün geliri bilinmiyorsa, ilgili kurumlardan kayıt getirtilmesi ve tarafların sosyal ve ekonomik durumunun araştırılması talep edilmelidir.

İştirak nafakasında çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri birlikte değerlendirildiğinden (TMK m.330/1), velayet sahibi ebeveynin kendi gelir ve giderleri de dosyaya konulmalıdır. Yalnızca bugünkü giderleri gösteren bir liste yeterli değildir; mahkeme değişimi ölçer.

Yargılama Sırasında Geçici Hukuki Koruma — HMK m.389

Artırım davası sürerken önceki karardaki tutar ödenmeye devam eder. Bu süre içinde geçici bir artış istenmesi ancak ihtiyati tedbirin şartları varsa mümkündür: Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın ya da ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâlinde ihtiyati tedbir kararı verilebilir (HMK m.389/1). Talepte bu şartlar somut olarak gösterilmeli; örneğin çocuğun acil sağlık veya eğitim giderinin mevcut nafakayla karşılanamadığı belgelendirilmelidir.

Davalının Savunmaları: Azaltma ve Kaldırma Sebepleri — TMK m.176/3-4 ve m.331

Artırım davasına karşı davalı, aynı maddelere dayanarak nafakanın azaltılmasını veya kaldırılmasını isteyebilir. İrat biçiminde ödenen nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar; alacaklının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m.176/3). Tarafların mali durumlarının değişmesi azaltma yönünde de ileri sürülebilir (m.176/4). İştirak nafakasında da durumun değişmesi hâlinde hâkim nafakayı yeniden belirler veya kaldırır (TMK m.331).

Davalının gelirinin azaldığına veya işsiz kaldığına ilişkin savunması, belgelerle ve bu durumun geçici mi kalıcı mı olduğu gösterilerek değerlendirilir. Yoksulluk nafakasında Anayasa Mahkemesi’nin “süresiz olarak” ibaresini iptal eden ve 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecek kararı da bu davalarda gündeme gelmektedir; geçiş dönemindeki durum için süresiz nafaka geçiş dönemi ve azaltma için nafaka azaltma davası rehberlerimize bakabilirsiniz.

Artırılan Nafakanın Tahsili ve Tazyik Hapsi — İİK m.344 ve m.347

Artırım kararı, önceki nafaka kararının yerine geçen yeni bir ilamdır ve ilamlı icra yoluyla takip edilir. Takip talebinde birikmiş fark ile ileride işleyecek aylık tutar birlikte gösterilmelidir. Nafaka kararının gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında alacaklının şikâyeti üzerine icra mahkemesince üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir; borçlu nafakayı öderse tahliye edilir (İİK m.344). Şikâyet hakkı fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer (İİK m.347). Ayrıntılar için nafaka borcunu ödememek ve tazyik hapsi rehberimize bakabilirsiniz. Nafaka artırım davanız için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Nafaka artırım davası nedir, hangi maddeye dayanır?

Nafaka artırım davası, daha önce hükmedilmiş nafakanın, koşulların değişmesi nedeniyle yetersiz kalması hâlinde miktarının yükseltilmesi için açılan davadır. Yoksulluk nafakası ve maddi tazminat bakımından Türk Medeni Kanunu madde 176/4’e, çocuk için ödenen iştirak nafakası bakımından ise madde 331’e (durumun değişmesi) dayanır. Bu maddeler, mali durumun veya ihtiyaçların değişmesi hâlinde nafakanın yeniden belirlenebileceğini öngörür.

Hangi durumlarda nafaka artırım davası açılabilir?

Artırım için ‘koşulların esaslı biçimde değişmiş olması’ aranır. Başlıca sebepler şunlardır: hayat pahalılığının ve enflasyonun artması; çocuğun büyümesiyle eğitim, giyim ve etkinlik giderlerinin yükselmesi; nafaka yükümlüsünün gelirinin belirgin biçimde artması; çocukta ortaya çıkan sağlık sorunu veya özel eğitim ihtiyacı. Bu değişikliklerden biri gerçekleştiğinde, nafaka alacaklısı miktarın güncel koşullara uyarlanmasını talep edebilir.

Enflasyon tek başına nafaka artırımı için yeterli midir?

Evet. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 16.12.2014 tarihli, E.2014/17538, K.2014/16601 sayılı kararında, tarafların durumunda olağanüstü bir değişiklik bulunmasa dahi nafakanın TÜİK’in yayımladığı ÜFE oranında artırılması gerektiğini belirtmiştir. Yani başka bir değişiklik olmasa bile, paranın alım gücündeki düşüş nedeniyle nafakanın artırılması istenebilir. Bu, yüksek enflasyon dönemlerinde nafaka alacaklısını koruyan önemli bir ilkedir.

Nafaka artışında hangi endeks (TÜFE/ÜFE) esas alınır?

Yargıtay kararlarında esas alınan ölçüt, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan ÜFE (üretici fiyat endeksi) oranıdır; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 05.06.2024 tarihli, E.2023/6583, K.2024/4269 sayılı kararında TÜFE oranında artışa hükmedilmesini hatalı bulmuş ve hükmü ÜFE olarak düzeltmiştir. Hâkim, istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir (TMK m.176/5). Bu nedenle dava dilekçesine yalnızca güncel artış değil, ilerleyen yıllar için otomatik (endeks bazlı) artış mekanizmasının da eklenmesi tavsiye edilir.

Nafaka artırım davasını kim açar, hangi mahkemede görülür?

Nafaka artırım davasını, nafaka alacaklısı (nafakayı alan taraf) açar; iştirak nafakasında küçüğe fiilen bakan ana veya baba (TMK m.329/1), yoksulluk nafakasında ise nafaka alacaklısı eş davacıdır. Çocuk ergin olduğunda, eğitimi devam ediyorsa nafaka talebini kendisi ileri sürebilir (TMK m. 328/2). Dava, aile mahkemesinde açılır; boşanmadan sonra açılan nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.177); genel yetki kuralı uyarınca davalının yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (HMK m.6/1).

Nafaka artışı ne zamandan itibaren geçerli olur?

Mahkemece verilen nafaka artırım kararı, uygulamada hükümde dava tarihinden geçerli olmak üzere kurulur; geçmişe dönük (dava tarihinden önceki dönem için) artış talep edilemez. Bu nedenle koşullar değiştiğinde gecikmeden dava açmak, hak kaybını önler. Özellikle yüksek enflasyon dönemlerinde davayı geciktirmek, ciddi satın alma gücü kaybına yol açabilir.

Kararda otomatik artış varsa yeniden dava açmak gerekir mi?

Hayır. Eğer önceki nafaka kararında ‘nafakanın her yıl TÜİK ÜFE oranında artırılması’ gibi otomatik bir artış hükmü yer alıyorsa, zamanı geldiğinde ayrı bir dava açmaya gerek kalmadan artış kendiliğinden uygulanır. Buna karşılık kararda otomatik artış öngörülmemişse, her güncelleme için aile mahkemesinde artırım davası açılması gerekir. Bu nedenle nafaka kararına en baştan endeks bazlı otomatik artış hükmü konulması, tekrar tekrar dava açma yükünü ortadan kaldırır.

Nafaka artırım davası hangi mahkemede açılır?

Aile mahkemesinde açılır (4787 sayılı Kanun m.4). Boşanmadan sonra açılan nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.177); genel yetki kuralına göre davalının yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (HMK m.6/1).

İştirak nafakası artırım davasını kim açar?

Küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir (TMK m.329/1). Ayırt etme gücüne sahip küçük de dava açabilir (m.329/3). Ergin çocuk eğitimine devam ediyorsa nafaka talebini kendisi ileri sürer (TMK m.328/2).

Mahkeme talep etmediğim endekse göre artış yapabilir mi?

Hâkim talep sonucuyla bağlıdır; ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremez (HMK m.26/1). Geleceğe yönelik artış da ancak istem hâlinde verilir (TMK m.176/5, m.182/4, m.330/3). Bu nedenle endeks ve artış dönemi dilekçede açıkça yazılmalıdır.

Artırılan nafaka ödenmezse ne olur?

Artırım kararı ilamlı icra yoluyla takip edilir. Nafaka kararının gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir (İİK m.344); şikâyet hakkı öğrenmeden itibaren üç ay ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır (İİK m.347).

Nafaka artırım davasına karşı nafakanın kaldırılması istenebilir mi?

Evet. Yoksulluk nafakası alacaklının fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m.176/3); mali durumların değişmesi azaltma sebebi de olabilir (m.176/4). İştirak nafakasında TMK m.331 uygulanır.

Nafaka artırım davası için önceki karardan sonra ne kadar beklemek gerekir?

Kanunda bir bekleme süresi yoktur; ölçüt koşulların değişmesidir (TMK m.176/4, m.331). Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 16.12.2014 tarihli, E.2014/17538, K.2014/16601 sayılı kararında, kesinleşmeden itibaren geçen üç yıllık süre için ÜFE artışının uygulanması gerektiğini belirtmiştir.

Dava sürerken nafakanın geçici olarak artırılması istenebilir mi?

İstenebilir, ancak ihtiyati tedbirin şartları gerekir: Gecikme sebebiyle bir sakıncanın veya ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi gibi hâller somut olarak gösterilmelidir (HMK m.389/1).

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olay kendine özgüdür; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.