Boşanma yalnızca evlilik bağını sona erdirmez; kusurlu tarafın, diğer eşin uğradığı zararları karşılaması da gündeme gelir. Türk Medenî Kanunu’nun 174. maddesi bu amaçla iki ayrı tazminat öngörür: maddi tazminat ve manevi tazminat. Bu yazıda kimin, hangi şartlarla, ne zaman ve ne ölçüde tazminat isteyebileceğini tek rehberde topladık.
Maddi Tazminat (TMK 174/1)
Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen taraf, kusursuz veya daha az kusurlu olmak şartıyla, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir. Üç koşul birlikte aranır:
- Talep edenin kusursuz ya da daha az kusurlu olması: Eşit kusur hâlinde maddi tazminata hükmedilmez.
- Karşı tarafın kusurlu olması.
- Mevcut veya beklenen bir menfaatin zedelenmesi: Evliliğin sağladığı ekonomik destek, bakım ve dayanışmanın boşanmayla kaybı bu kapsamdadır.
Manevi Tazminat (TMK 174/2)
Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu taraftan manevi tazminat isteyebilir. Uygulamada; şiddet, ağır hakaret, sadakatsizliğin çevrede bilinir hâle gelmesi, aşağılayıcı ve dışlayıcı davranışlar gibi olaylar manevi tazminatı gündeme getirir. Burada ölçü, olayların kişinin onur, saygınlık ve ruhsal bütünlüğünde yarattığı zarardır.
Miktar Nasıl Belirlenir?
Hâkim; tarafların ekonomik ve sosyal durumlarını, kusurun ağırlığını, evliliğin süresini ve hakkaniyeti birlikte değerlendirerek uygun bir miktara hükmeder. Amaç zenginleşme aracı yaratmak değil, zararı hakkaniyete uygun biçimde gidermektir. Maddi tazminat ile nafakanın toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde (dönemsel) ödenmesine karar verilebilir (TMK 176); manevi tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez.
Ne Zaman ve Nasıl İstenir?
Tazminat, boşanma davası içinde talep edilebileceği gibi, boşanma kararı kesinleştikten sonra ayrı bir dava ile de istenebilir. Kritik süre kuralı şudur: Boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle, evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları zamanaşımına uğrar (TMK 178). Bu nedenle boşanma davasında tazminat talep edilmemişse, bir yıllık sürenin titizlikle takibi gerekir.
Yoksulluk Nafakasından Farkı
Maddi tazminat geçmişte ve gelecekte zedelenen menfaatin karşılığıdır ve kusur dengesine bağlıdır; yoksulluk nafakası ise boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşin geçimini sağlamaya yöneliktir ve talep edenin kusurunun daha ağır olmaması yeterlidir. İki kurum birlikte de talep edilebilir; biri diğerinin yerine geçmez.
Uygulamadan Notlar
- Tazminat taleplerinde kusurun ispatı belirleyicidir; bu nedenle delil ve tanık hazırlığı tazminatın da kaderini etkiler.
- Anlaşmalı boşanmada taraflar tazminatı protokolde serbestçe kararlaştırabilir veya karşılıklı feragat edebilir; protokoldeki feragat sonradan geri alınamaz.
- Boşanmaya sebep olan olay üçüncü kişinin kişilik haklarına saldırı niteliğindeyse, koşulları varsa genel hükümlere göre ayrı talepler gündeme gelebilir; bu, TMK 174 kapsamı dışında ayrıca değerlendirilir.
