Terk Sebebiyle Boşanmada İhtar Şartı ve Süreç (TMK 164): 4 Ay + 2 Ay Takvimi, Noter Yönetmeliği ve Yargıtay Kararları

Terk sebebiyle boşanma, Türk Medeni Kanunu madde 164’te düzenlenen özel bir boşanma sebebidir: eşlerden biri, yükümlülüklerini yerine getirmemek için ortak konutu terk eder ya da haklı sebep olmaksızın dönmezse, diğer eş belirli koşullarla boşanma davası açabilir. Terkin en az altı ay sürmesi ve terk edene usulüne uygun ihtar (dört ay sonra, iki ay dönüş süresi) gönderilmesi şarttır. Bu rehberde terk ve ihtar sürecini açıklıyoruz.

Terk ve İhtar: Mevzuat Haritası

Terk sebebiyle boşanma tek bir maddeden ibaret görünse de süreç; Türk Medeni Kanunu’nun evlilik birliğine ilişkin hükümleri, Tebligat Kanunu ve noterler için çıkarılmış ayrı bir yönetmelikle birlikte işler. Aşağıdaki tablo, sürecin her aşamasının hangi hükme dayandığını gösterir.

Tablodaki “Noter Yönetmeliği”, tam adıyla Mirasçılık Belgesi Verilmesi ve Terk Eden Eşin Ortak Konuta Davet Edilmesi İşlemlerinin Noterler Tarafından Yapılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (RG 04.10.2011, S.28074)’tir. Hâkim aracılığıyla yapılan ihtar ise aile mahkemesinin görev alanındadır; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu işlere asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Ayrıntılı görev dağılımı için aile mahkemesinin görev alanı rehberimize bakabilirsiniz.

Terk sebebiyle boşanma nedir? (TMK m. 164)

Terk, Türk Medeni Kanunu madde 164’te düzenlenen özel (mutlak) bir boşanma sebebidir. Buna göre eşlerden biri, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla ortak konutu terk eder ya da haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmezse, terk söz konusu olur. Mutlak sebep olması, yasal koşullar gerçekleştiğinde mahkemenin ayrıca evlilik birliğinin sarsılıp sarsılmadığını araştırmadan boşanmaya karar verebilmesi anlamına gelir. Kanun ayrıca, diğerini ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmesini engelleyen eşin de terk etmiş sayılacağını düzenler (TMK m.164/1, ikinci cümle). Yani belirleyici olan evden kimin çıktığı değil, ayrılığa kimin sebep olduğudur; terke dayalı dava hakkı da yalnızca terk edilen eşe aittir (YHGK, 13.03.2015, E.2013/1688, K.2015/1032).

TMK m.164’ün Unsurları: Kanun Metni Ne Diyor?

Kanun, terki yalnızca “evden ayrılmak” olarak tanımlamaz. Birinci fıkra iki ayrı fiili sayar: eşin, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek amacıyla diğerini terk etmesi ya da haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmemesi. Bu yükümlülüklerin başında TMK m.185/3’teki birlikte yaşama yükümlülüğü gelir. Dolayısıyla terkin özünde, ortak hayattan kaçınma maksadı vardır; hastane, askerlik, iş zorunluluğu gibi sebeplerle yaşanan ayrılık bu maksadı taşımaz.

Aynı fıkranın ikinci cümlesi ise sonucu tersine çeviren bir kural koyar: diğerini ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır. Uygulamada “yapay terk” denilen bu durumda, evden fiilen çıkan değil, onu çıkmaya zorlayan eş terk eden konumundadır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, eşini ortak konutu terke zorlayan eşin terk eden sayılacağını ve terke dayalı boşanma davası açma hakkının kanunun açık ifadesi gereği yalnızca terk edilen eşe ait olduğunu vurgulamıştır (YHGK, 13.03.2015, E.2013/1688, K.2015/1032). Kilit değiştirerek eşini eve almayan bir kişinin “eşim beni terk etti” diyerek dava açması bu nedenle sonuç vermez; bu durumda yapılacaklar için eşim müşterek konutu kilitledi rehberimize bakabilirsiniz.

Tablonun son iki satırı ispat dengesini gösterir. Hukuk Genel Kurulu’na göre terk eden eşin, terkte haklılığını değil, davete uymamada haklılığını kanıtlaması gerekir ve davete uymamanın haklı sebeplere dayandığını ispat yükü, bu durumdan lehine sonuç çıkaran davalıya aittir (YHGK, 05.12.2012, E.2012/636, K.2012/1073). İspat kuralları ve tanık beyanlarının değeri için boşanma davasında ispat yükü yazımıza bakabilirsiniz.

Terkin koşulu: en az altı ay

Terkin boşanma sebebi oluşturabilmesi için, ayrılığın en az altı ay sürmüş ve hâlen devam ediyor olması gerekir. Altı aylık süre terkin başladığı tarihten itibaren işler; ancak sürenin dolması tek başına yetmez. Kanun buna ek olarak, ayrılığın dördüncü ayı bittikten sonra hâkim veya noter aracılığıyla ihtar istenmesini ve bu ihtarın sonuçsuz kalmasını şart koşar. Altı ay ve ihtar, birbirinin yerine geçmeyen iki ayrı koşuldur; bu yönüyle terk davası, sıkı şekil şartlarına bağlı bir süreçtir.

İhtar şartı: dört ay ve iki ay kuralı

İhtar, terk sebebiyle boşanmanın olmazsa olmaz koşuludur ve belirli bir takvime tabidir:

• Dört ay bekleme: Ayrılığın dördüncü ayı bitmedikçe ihtar isteminde bulunulamaz (TMK m.164/2).
• İhtarın istenmesi: Dördüncü ay bittikten sonra, terk eden eşe hâkim veya noter aracılığıyla ihtar yapılır; ihtar gerektiğinde ilan yoluyla da yapılabilir.
• İki ay dönüş süresi: İhtarda, terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiği ve dönmezse doğacak sonuçlar bildirilir; süre tebliğden itibaren işler ve ihtardan sonra iki ay geçmedikçe dava açılamaz.

İki aylık süre içinde haklı bir sebep olmaksızın dönülmezse, terk sebebiyle boşanma davası açılabilir. Süreler ve usul bakımından yapılan hatalar (örneğin dört ay dolmadan ihtar çekilmesi) davanın reddine yol açar.

Süre Hesabı: Dördüncü Ay, Tebliğ ve İki Ay

TMK m.164/2’nin son cümlesi takvimin iki sabit noktasını belirler: boşanma davası açmak için belirli sürenin dördüncü ayı bitmedikçe ihtar isteminde bulunulamaz ve ihtardan sonra iki ay geçmedikçe dava açılamaz. Yargıtay, dördüncü ay bitmeden yapılan ihtar istemine dayanan terk davasını reddetmektedir (Yargıtay 2. HD, 03.10.2016, E.2016/1607, K.2016/13333). Kanun “ihtar isteminde bulunulamaz” ifadesini kullandığı için dört aylık eşik, hâkime veya notere başvurulduğu gün itibarıyla aranır; ihtarın sonradan tebliğ edilmiş olması erken yapılan istemi geçerli hâle getirmez.

İki aylık dönüş süresi ise ihtarın tebliğinden itibaren işler (Yargıtay 2. HD, 03.05.2012, E.2011/15337, K.2012/11873). İhtarda dönüş için yol parası gönderileceği kararlaştırılmışsa, Yargıtay iki aylık sürenin paranın alındığı veya alınmasından kaçınıldığı tarihten başlayacağını kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 16.05.2002, 5832/6625). İhtar, kanun gereği gerektiğinde ilan yoluyla da yapılabilir; ilanen tebliğde tebliğ, son ilan tarihinden itibaren yedi gün sonra yapılmış sayılır ve ilanen tebliğe karar veren merci bu süreyi on beş günü geçmemek üzere uzatabilir (Tebligat Kanunu m.31). İki ay, bu tarihten sonra başlar. Adresi bilinmeyen eşe tebligat konusunda davalı eşe ulaşılamıyorsa tebligat rehberimiz yol gösterir.

Süreler kanunla belirlendiği için kısaltılamaz. Hukuk Genel Kurulu, kanunda gösterilen sürelerin hâkim veya taraflarca değiştirilemeyeceğini belirtmiştir (YHGK, 13.02.2008, E.2008/2-136, K.2008/117); iki aylık sürenin ihtarda açıkça gösterilmesi de aranır (Yargıtay 2. HD, 12.03.2007, E.2006/16012, K.2007/3680). Bu süreler dava şartı niteliğinde kabul edildiğinden, karşı taraf ileri sürmese bile mahkemece kendiliğinden gözetilir (YHGK, 16.01.2013, E.2012/2-686, K.2013/67).

Örnek, uygulamadaki en yaygın yanılgıyı da gösterir: “dört ay artı iki ay eşittir altı ay” hesabı ancak ihtarın dördüncü ayın bittiği gün istenip aynı gün tebliğ edilmesi hâlinde tutar. Gerçekte istem ile tebliğ arasında günler, bazen haftalar geçtiği için davanın açılabileceği gün, terkten altı ay sonrasına kayar. Son günün resmî tatile denk gelmesi gibi hesap ayrıntılarında risk almamak için dava, sürenin bitiminden birkaç gün sonra açılmalıdır. Sürelerin geniş tablosu için TMK 164 ihtar ve altı ay kuralı rehberimize bakabilirsiniz.

Hâkim mi, Noter mi? İhtarın İki Yolu

TMK m.164 ihtarın “hâkim veya noter” tarafından yapılabileceğini düzenler. Noterlerin de yetkili kılınması Anayasa Mahkemesi önüne gelmiş; Mahkeme, bu düzenlemenin hâkimin yetkisini kaldırmadığını, davetin usule uygunluğunun boşanma davasına bakan mahkemenin denetiminde olduğunu belirterek iptal talebini reddetmiştir (AYM, 01.11.2012, E.2011/64, K.2012/168). Her iki yolda da ihtar aşamasında terkin haklı olup olmadığı tartışılmaz: Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı’na göre hâkim, ihtar talebini işin esasına girmeden yerine getirir ve ihtar kararı bağımsız bir sonuç doğurmadığından aleyhine kanun yoluna başvurulamaz (YİBK, 27.03.1957, E.1956/10, K.1957/1). Noter yolunda da Yönetmelik m.7, ihtarnamenin “dava şartları incelenmeksizin” düzenleneceğini öngörür.

Hangi yol seçilirse seçilsin, ihtarın geçerliliği ancak boşanma davasında tartışılır. Bu nedenle ihtar evrakının aslı, tebliğ mazbatası ve varsa ilan nüshaları dava açılana kadar eksiksiz saklanmalıdır. İhtarın adım adım nasıl çekileceği terk ihtarı nasıl çekilir rehberimizde anlatılmıştır.

İhtarın samimi (ciddi) olması

İhtarın geçerli sayılabilmesi için samimi, yani terk eden eşi gerçekten ortak konuta davet etme amacı taşıyor olması gerekir. İhtarı çeken eşin, dönecek eş için konutun hazır olduğunu belirtmesi, gerektiğinde yol giderini karşılamayı önermesi beklenir. Sırf dava açabilmek için göstermelik biçimde çekilen, samimiyetten yoksun ihtarlar geçerli kabul edilmez. Bu nedenle ihtarın içeriği kadar, ihtardan sonra eşin gösterdiği tutum da değerlendirilir.

İhtarnamede Bulunması Gerekenler (Yönetmelik m.8)

Noter aracılığıyla yapılan davetin içeriği Yönetmelik m.8/1’de tek tek sayılmıştır. Aynı unsurlar, hâkim aracılığıyla yapılan ihtarda da samimiyetin somut göstergeleri olarak değerlendirildiğinden, ihtar talebi hazırlanırken bu liste esas alınmalıdır.

Yönetmelik m.8/2 ayrıca, ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmeyi engelleyen eşe de ihtar gönderileceğini düzenler. Yani evden çıkarılan eş, kendisini eve almayan eşe ihtar göndererek terk sürecini lehine başlatabilir. İhtarın geçerlilik şartlarının ayrıntılı incelemesi için ihtarın geçerlilik şartları yazımıza bakabilirsiniz.

Samimiyet: Yargıtay’ın Baktığı Somut Davranışlar

Samimiyet soyut bir kavram gibi görünse de Yargıtay onu ihtardan önceki ve sonraki somut davranışlara bakarak değerlendirir. Aşağıdaki örnekler, ihtarın kâğıt üzerinde eksiksiz olmasına rağmen sonuç doğurmadığı hâlleri gösterir.

Son satır, TMK m.186/1’deki “eşler oturacakları konutu birlikte seçerler” kuralıyla birlikte okunmalıdır. Davet edilen yer, eşlerin bağımsız ve oturulabilir ortak konutu olmalıdır; başkalarıyla paylaşılan veya diğer eşin onayı olmadan tutulmuş bir yere davet, dönmemeyi haklı kılabilir.

Haklı sebeple ayrılma terk sayılmaz

Her ayrılık terk değildir. Eşine veya çocuklarına yönelik şiddet, sürekli hakaret, baskı gibi haklı bir sebep nedeniyle ortak konutu terk eden eş, terk etmiş sayılmaz; bu durumda evi terk etmeye zorlayan eş kusurlu olur. Bu nedenle terk davalarında, ayrılığın haklı bir sebebe dayanıp dayanmadığı dikkatle incelenir. Haklı sebeple ayrılan eşe karşı açılan terk davası reddedilir.

Dönmemekte Haklılık: Ayrı Yaşama Hakkı ve Derdest Dava

TMK m.197/1’e göre eşlerden biri, ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddî biçimde tehlikeye düştüğü sürece ayrı yaşama hakkına sahiptir. Bu hak, terk iddiasına karşı “haklı sebep” savunmasının kanuni dayanağıdır. Şiddet, tehdit, ağır hakaret, ekonomik yoksun bırakma veya sadakatsizlik gibi durumlarda ayrı yaşayan eş, ihtara uymasa da terk etmiş sayılmaz; ayrılığa yol açan davranışlar ise karşı taraf yönünden kusur oluşturur. Ayrı yaşama hakkının kapsamı için TMK 197 ayrı yaşama hakkı rehberimize bakabilirsiniz.

Haklı sebeplerin önemli bir türü, taraflar arasında süren bir boşanma davasıdır. Yargıtay, “aleyhinde boşanma davası devam eden eş, dava süresince ayrı yaşamakta ve eve dönmemekte haklıdır” diyerek, önceki dava sürerken çekilen ihtara dayanan terk davasını bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 25.04.2018, E.2018/2221, K.2018/5625). Bu nedenle önceki bir boşanma davası varsa, ihtar istemi için o davanın sonuçlanması ve kesinleşmesi beklenmelidir.

• Şiddet ve tehdit: Koruma kararı, adli rapor ve ceza dosyası haklı sebebin en güçlü delilleridir; koruma kararının nasıl alındığı için 6284 koruma kararı rehberimize bakınız.
• Ekonomik baskı: Eşi ekonomik olarak yoksun bırakmak da ayrı yaşamayı haklı kılabilir; ayrıntı için ekonomik şiddet yazımız.
• Konutun niteliği: Bağımsız olmayan, eşyasız veya oturulamaz bir konuta davet dönmemeyi haklı kılabilir (Yargıtay 2. HD, 21.09.2007, E.2006/22079, K.2007/12371).
• Derdest dava: Aleyhine boşanma davası süren eş, dava süresince ayrı yaşamakta haklıdır (Yargıtay 2. HD, 25.04.2018, E.2018/2221, K.2018/5625).

İhtar sonrası süreç ve affın etkisi

Terk eden eş, ihtarda verilen iki aylık süre içinde samimi biçimde ortak konuta dönerse terk sona erer ve bu sebebe dayalı dava açılamaz. Eş, haklı sebep olmaksızın dönmezse dava açılabilir. Ayrıca Yargıtay uygulamasına göre, bir eş terk ihtarı çekmekle ihtar isteğinden önceki kusurlu davranışları affetmiş ya da hoşgörüyle karşılamış sayılır (Yargıtay 2. HD, 09.01.2017, E.2015/21712, K.2017/11); bu olaylara daha sonra boşanma davasında kusur olarak dayanılamaz. İhtardan sonra gerçekleşen yeni olaylar ise ayrıca ileri sürülebilir. Terk davasının şekil şartlarına sıkı sıkıya bağlı olması nedeniyle, sürecin bir aile hukuku avukatıyla yürütülmesi hak kaybını önler.

İhtar Tebliğ Edildikten Sonra: Olası Senaryolar

İhtarın tebliğiyle başlayan iki aylık süre, her iki eş için de stratejik bir dönemdir. İhtar edilen eşin tepkisine göre sonuçlar değişir:

İhtar edilen eşin, dönmeme sebebini iki aylık süre içinde yazılı olarak, tercihen noter aracılığıyla bildirmesi uygulamada yararlıdır: hem haklı sebebin dava açılmadan önce ileri sürüldüğünü gösterir hem de ispat yükünün taşınmasını kolaylaştırır. Bu senaryoların karşı taraf açısından ele alındığı “Eşim çekip gitti, dönmüyor” rehberimize de bakabilirsiniz.

İhtar ve Af: Şiddetli Geçimsizlik Davasına Etkisi

Terk ihtarının en az bilinen sonucu, ihtardan önceki olaylar üzerindeki etkisidir. Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre ihtar isteyen eş, ihtar tarihinden önceki olayları affetmiş ya da en azından hoşgörüyle karşılamış sayılır (Yargıtay 2. HD, 09.01.2017, E.2015/21712, K.2017/11; Yargıtay 2. HD, 08.06.2016, E.2015/15905, K.2016/11303; Yargıtay 2. HD, E.2020/1543, K.2020/2776). Bunun pratik sonucu şudur: ihtar isteyen eş, ihtardan önceki olaylara dayanarak evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m.166/1) sebebiyle boşanma kararı alamaz. Yargıtay, ihtar talebinde bulunan davacının o tarihten önceki olayları hoşgörüyle karşıladığını kabul ederek bu olaylara dayalı TMK m.166/1 hükmünü isabetsiz bulmuştur (Yargıtay 2. HD, 05.10.2011, E.2010/13905, K.2011/14908).

Buna karşılık ihtardan sonra gerçekleşen ve boşanmayı gerektiren yeni olaylara dayanılabilir (Yargıtay 2. HD, 10.03.2005, E.2005/2434, K.2005/3702). Öğretide bu içtihadın gerekçesi tartışılmakta, ihtarın af değil ortak hayatın çekilmez olmadığının kabulü anlamına geldiği savunulmaktadır; ancak sonuç bakımından uygulama yerleşiktir. Bu nedenle elinde ihtardan önceki döneme ait güçlü kusur delilleri bulunan eş için ihtar çekmek, o delilleri kullanılamaz hâle getirebilir. Karar, ihtar istenmeden önce verilmelidir. Affın genel sonuçları için boşanmada affetme, TMK m.166/1 davasının ispatı için şiddetli geçimsizlik rehberlerimize bakabilirsiniz.

İhtar Şartında Süre Takvimi

Terk sebebine dayalı boşanmada davanın kaderini belirleyen şey, süre hesabının doğru yapılmasıdır. Tek bir günlük hata dosyayı düşürür.

İkinci ve beşinci satırlar iki ayrı tuzağı gösterir: ihtar dört ay dolmadan istenirse geçersizdir; dava iki aylık dönüş süresi dolmadan açılırsa reddedilir. Bu iki hatadan biri, davanın esasa girilmeden reddine yol açar. Süre hatası hâlinde yapılacak şey, ihtar sürecini baştan doğru biçimde işletmektir.

İhtarın Geçerliliği: Aranan Unsurlar

Süreler doğru olsa dahi, ihtarın içeriği ve samimiyeti ayrıca denetlenir. Aşağıdaki unsurlardan biri eksikse ihtar geçersiz sayılır.

Altıncı satır en çok tartışılan noktadır: ihtar samimi olmalıdır. Dava açmak için biçimsel olarak gönderilen, ancak eşin dönmesi hâlinde onu kabul etmeye yönelik gerçek bir irade taşımayan ihtar geçersizdir. Eşin döndüğü hâlde konuta alınmaması, kilidin değiştirilmiş olması veya aynı dönemde başka bir ilişki sürdürülmesi, samimiyetsizliğin somut göstergeleri olarak değerlendirilir.

Haklı Sebeple Ayrılma: Terkin En Güçlü Savunması

Terk sebebine karşı en etkili savunma, ayrılığın haklı bir sebebe dayandığının ortaya konmasıdır. Haklı sebep varsa ortada terk yoktur.

Bu tablonun ortaya koyduğu ilke şudur: terk, “evden ayrılma” değil “haklı sebep olmaksızın ortak hayattan kaçınma”dır. Ayrılığın haklı bir sebebe dayandığı ortaya konursa TMK m.164 uygulanmaz; dahası, ayrılığa sebep olan eylemler karşı taraf yönünden kusur oluşturur ve dosyanın yönünü tersine çevirir. Şiddet hâlinde alınacak koruma tedbirleri için şiddet ve koruma kararı rehberimize bakınız.

Terk Davası: Görev, Yetki, Dilekçe ve Deliller

İki aylık süre sonuçsuz kaldığında dava aile mahkemesinde açılır (4787 sayılı Kanun m.4). Yetkili mahkeme, TMK m.168 uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Dava dilekçesi HMK m.119’daki unsurları taşımalı; terkin başlangıç tarihi, ihtar isteminin ve tebliğin tarihleri, iki aylık sürenin bittiği gün ve ayrılığın dava tarihinde sürdüğü sıra numarasıyla yazılmalıdır. Dilekçe iskeleti için boşanma dava dilekçesi örneğimize, yetki kuralları için yetkili ve görevli mahkeme rehberimize bakabilirsiniz.

Boşanma davasında hâkim delilleri serbestçe takdir eder ve tarafların ikrarı hâkimi bağlamaz (TMK m.184). Bu nedenle terk olgusunun, “eşim çekip gitti” beyanıyla değil, belgeler ve tanıklarla kurulması gerekir:

Davalı eş, terk sebebine karşı yalnızca savunma yapmakla yetinmeyip karşılık dava da açabilir; bu yolun usulü boşanmada karşı dava rehberimizde anlatılmıştır.

Terk Sebebiyle Boşanmanın Mali Sonuçları

Terk sebebiyle verilen boşanma kararı, diğer boşanma kararları gibi tazminat, nafaka ve mal rejimi sonuçları doğurur. Ancak terkin niteliği bazı sonuçları farklılaştırır:

Manevi tazminat satırı, Yargıtay’ın yerleşik görüşünü yansıtır: ihtara rağmen ortak konuta dönmeme tek başına kişilik haklarına saldırı oluşturmaz; ihtardan önceki olaylar da af kapsamında kaldığından manevi tazminatın dayanağı yapılamaz. Ayrıntı için maddi tazminat ve manevi tazminat rehberlerimize bakabilirsiniz.

Yoksulluk nafakasında güncel gelişme: Anayasa Mahkemesi, TMK m.175/1’deki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiştir (AYM, 04.06.2026, E.2025/156, K.2026/131). Karar 30 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmış olup iptal hükmü yayımdan dokuz ay sonra, 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecektir; bu tarihe kadar mevcut metin uygulanır. Yoksulluk nafakasının şartları için TMK 175 yoksulluk nafakası rehberimize bakınız.

Terk Sürecinde En Sık Yapılan Hatalar

Varsayımsal Örnek: Bir Terk Dosyasının Akışı

Aşağıdaki örnek, sürecin işleyişini göstermek için kurgulanmıştır; gerçek bir dosyaya ait değildir.

Ankara’da yaşayan A, 10 Ocak 2026’da ortak konuttan ayrılarak başka bir şehirdeki ailesinin yanına gider ve telefonlarına cevap vermez. Eşi B, ayrılığın başladığı günü komşu tanıklarla ve mesaj kayıtlarıyla belgeler. Dördüncü ay 10 Mayıs’ta dolduğu için B, 18 Mayıs’ta notere başvurur. İhtarnamede ortak konutun açık adresi, anahtarın kapıcıda olduğu, A’nın dönüş yol gideri için banka hesabına para gönderildiği ve konuta kabul edilmemesi hâlinde yol ve konaklama giderini karşılayacak paranın konutta teslim edileceği, iki ay içinde dönülmezse TMK m.164 uyarınca boşanma davası açılacağı yazılır. İhtar 2 Haziran’da tebliğ edilir.

A iki ay içinde ne döner ne de bir cevap verir. B, 4 Ağustos’ta Ankara Aile Mahkemesi’nde terk sebebiyle boşanma davası açar ve dilekçesine ihtarname, tebliğ mazbatası, para gönderim dekontu, kira sözleşmesi ve tanık listesini ekler. Yargılamada A, ayrılığın haklı olduğunu ileri sürer ancak bunu kanıtlayamaz; ispat yükü kendisindedir. Mahkeme terk sebebiyle boşanmaya karar verir. B’nin ihtardan önceki dönemde yaşanan tartışmalara dayanarak istediği manevi tazminat ise, ihtardan önceki olaylar hoşgörüyle karşılanmış sayıldığı için reddedilir.

Aynı örnekte B, A ayrıldıktan sonra kapının kilidini değiştirmiş ve A’nın eşyalarını almasına izin vermemiş olsaydı, A’nın dönmemesi haklı sayılabilir, hatta B’nin kendisi TMK m.164/1’in ikinci cümlesi uyarınca terk eden konumuna düşebilirdi. Terk dosyalarında sonucu çoğu zaman bu tür ayrıntılar belirler.

Özetle: Süre ve Samimiyet

Terk sebebiyle boşanma, süre hesabının en katı olduğu davadır: terkten dört ay geçmeden ihtar istenemez, ihtarın tebliğinden itibaren iki aylık dönüş süresi dolmadan dava açılamaz. Bu iki eşikten biri kaçırıldığında dosya esasa girilmeden sonuçlanır. Süreler doğru olsa dahi ihtarın içeriği ve samimiyeti ayrıca denetlenir; konutun fiilen hazır olmaması veya dönen eşin kabul edilmemesi ihtarı geçersiz kılar. Terk sebebine karşı en güçlü savunma ise haklı sebeple ayrılmadır — şiddet, sadakatsizlik veya ekonomik yoksun bırakma ispatlandığında ortada terk değil, karşı taraf yönünden kusur vardır.

Sıkça Sorulan Sorular

Terk sebebiyle boşanma nedir (TMK 164)?

Türk Medeni Kanunu madde 164’e göre terk; eşlerden birinin, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla ortak konutu terk etmesi ya da haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmemesidir. Terk, yasal koşulları gerçekleştiğinde başkaca bir şey aranmaksızın boşanma kararı verilmesini sağlayan bir özel (mutlak) boşanma sebebidir. Diğer eşi ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır (TMK m.164/1).

Terkin boşanma sebebi sayılması için ne kadar sürmesi gerekir?

Terkin en az altı ay sürmüş ve bu durumun devam ediyor olması gerekir. Altı aylık süre terkle birlikte işlemeye başlar; ancak süre dolsa bile ayrıca usulüne uygun bir ihtarın yapılmış ve sonuçsuz kalmış olması şarttır. İhtardan sonra verilen iki aylık süre içinde eş ortak konuta dönmezse, terk sebebiyle boşanma davası açılabilir.

Terkte ihtar şartı nedir, ne zaman çekilir?

İhtar, terk sebebiyle boşanmanın olmazsa olmaz koşuludur. Terk eden eşe, ayrılığın üzerinden en az dört ay geçtikten sonra, hâkim veya noter aracılığıyla bir ihtar gönderilir. Bu ihtarda, terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi açıkça bildirilir. Süreler ve usul bakımından titizlik gerekir; ihtarın şekil şartlarına uyulmaması davanın reddine yol açar.

İhtarın geçerli olması için nelere dikkat edilmelidir?

İhtarın samimi (ciddi) olması gerekir; yani terk eden eşi gerçekten ortak konuta davet etme amacı taşımalıdır. İhtarı çeken eşin, dönecek eş için ortak konutun hazır olduğunu belirtmesi, gerekiyorsa yol giderini karşılamayı önermesi beklenir. Sırf dava açabilmek için göstermelik (samimiyetten yoksun) çekilen ihtarlar geçerli kabul edilmez. Bu nedenle ihtarın içeriği ve sonrasındaki davranışlar büyük önem taşır.

Haklı sebeple evden ayrılan eş terk etmiş sayılır mı?

Hayır. Eşine veya çocuklarına yönelik şiddet, baskı, hakaret gibi haklı bir sebep nedeniyle ortak konutu terk eden eş, terk etmiş sayılmaz; tersine bu durumda evi terk etmeye zorlayan eş kusurlu olur. Bu nedenle terk davalarında, ayrılığın haklı bir sebebe dayanıp dayanmadığı dikkatle incelenir. Haklı sebeple ayrılan eşe karşı terk sebebiyle açılan dava reddedilir.

İhtardan sonra eve dönen eş için süreç nasıl ilerler?

Terk eden eş, ihtarda verilen iki aylık süre içinde samimi biçimde ortak konuta dönerse terk durumu sona erer ve bu sebebe dayalı dava açılamaz. Buna karşılık eş, haklı bir sebep olmaksızın iki ay içinde dönmezse, terk sebebiyle boşanma davası açılabilir. Dönüşün samimi olup olmadığı da değerlendirilir; göstermelik bir dönüş, terki ortadan kaldırmayabilir.

Terk ihtarı çekmek, önceki kusurların affı anlamına gelir mi?

Yargıtay uygulamasına göre, bir eş terk ihtarı çekmekle, ihtar isteğinden önceki kusurlu davranışları affetmiş ya da en azından hoşgörüyle karşılamış sayılır. Affedilmiş veya hoşgörüyle karşılanmış olaylara daha sonra boşanma davasında kusur olarak dayanılamaz. Bu nedenle ihtar çekmeden önce, mevcut kusur iddialarının hukuki sonuçlarının bir avukatla değerlendirilmesi yerinde olur.

Terk ihtarı noterden mi, mahkemeden mi çekilmeli?

TMK m.164 ihtarın hâkim veya noter tarafından yapılabileceğini düzenler; iki yol da geçerlidir. Anayasa Mahkemesi noterin yetkili kılınmasını Anayasa’ya aykırı bulmamış, davetin usule uygunluğunun boşanma davasına bakan mahkemece denetleneceğini belirtmiştir (AYM, 01.11.2012, E.2011/64, K.2012/168). Noter yolunda ihtarnamenin içeriği Yönetmelik m.8’de sayılmıştır. Hangi yol seçilirse seçilsin dördüncü ay ve iki ay kuralları aynıdır.

Terk ihtarında yol parası göndermek zorunlu mu?

Noter yolunda Yönetmelik m.8, eşin ve varsa çocukların dönüş giderlerinin karşılanacağına ve konuta kabul edilmeme hâlinde yol ve konaklama giderini karşılayacak paranın konutta teslim edileceğine ilişkin açıklamanın ihtarnamede yer almasını öngörür. Yol gideri samimiyetin somut göstergesidir. Dönüş için para gönderileceği kararlaştırılmışsa Yargıtay, iki aylık sürenin paranın alındığı veya alınmasından kaçınıldığı tarihten başlayacağını kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 16.05.2002, 5832/6625).

Boşanma davası devam ederken terk ihtarı çekilebilir mi?

Böyle bir ihtar sonuç doğurmaz. Yargıtay, aleyhinde boşanma davası devam eden eşin dava süresince ayrı yaşamakta ve eve dönmemekte haklı olduğunu, bu dönemde TMK m.164 anlamında terkten söz edilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 25.04.2018, E.2018/2221, K.2018/5625). Önceki dava varsa sonuçlanması ve kesinleşmesi beklenmelidir.

Eşim beni evden çıkardı; terk eden ben mi sayılırım?

Hayır. TMK m.164/1’in ikinci cümlesine göre diğerini ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, terke zorlayan eşin bu sebebe dayanarak dava açamayacağını kabul etmiştir (YHGK, 13.03.2015, E.2013/1688, K.2015/1032). Yönetmelik m.8/2 uyarınca evden çıkarılan eş, kendisini eve almayan eşe ihtar gönderebilir.

Eşimin adresini bilmiyorum, terk ihtarı nasıl tebliğ edilir?

TMK m.164/2 ihtarın gerektiğinde ilan yoluyla yapılabileceğini düzenler. İlanen tebliğde tebliğ, son ilan tarihinden itibaren yedi gün sonra yapılmış sayılır; ilanen tebliğe karar veren merci bu süreyi on beş günü geçmemek üzere uzatabilir (Tebligat Kanunu m.31). İki aylık dönüş süresi bu tarihten sonra işlemeye başlar.

Terk sebebiyle boşanmada manevi tazminat alınabilir mi?

Yargıtay’ın yerleşik görüşüne göre yalnızca terk sebebiyle boşanmaya karar verilmişse, ihtara rağmen ortak konuta dönmeme tek başına kişilik haklarına saldırı sayılmadığından manevi tazminata kural olarak hükmedilmez; ihtardan önceki olaylar da af kapsamında kaldığından dayanak yapılamaz. Mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu eş ise TMK m.174/1 uyarınca maddi tazminat isteyebilir.

İhtardan sonra eşim dönüp bir süre sonra yeniden giderse ne olur?

Gerçek ve samimi bir dönüş terki sona erdirir; bu ihtara dayanılarak dava açılamaz. Eşin yeniden ayrılması hâlinde kural olarak yeni bir terk söz konusu olur ve altı ay, dördüncü ay ve iki ay koşulları yeniden aranır. Buna karşılık yalnızca davayı önlemek için yapılan göstermelik bir dönüş, terki ortadan kaldırmayabilir.

İhtar çektikten sonra şiddetli geçimsizlik davası açabilir miyim?

İhtardan önceki olaylara dayanarak açamazsınız; Yargıtay’a göre ihtar isteyen eş bu olayları affetmiş veya hoşgörüyle karşılamış sayılır ve bunlara dayalı TMK m.166/1 hükmü isabetsizdir (Yargıtay 2. HD, 05.10.2011, E.2010/13905, K.2011/14908). İhtardan sonra gerçekleşen ve boşanmayı gerektiren yeni olaylara ise dayanılabilir (Yargıtay 2. HD, 10.03.2005, E.2005/2434, K.2005/3702).

Terk ihtarı kararına itiraz edilebilir mi?

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı’na göre hâkim ihtar talebini işin esasına girmeden yerine getirir ve ihtar kararı bağımsız bir sonuç doğurmadığından aleyhine kanun yoluna başvurulamaz (YİBK, 27.03.1957, E.1956/10, K.1957/1). İhtarın usule uygun ve samimi olup olmadığı, terk sebebiyle açılan boşanma davasında tartışılır; ihtar edilen eşin itirazlarını o aşamada ileri sürmesi gerekir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olay kendine özgüdür; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.