Eşim Çocuğu Görme Günlerinde Geri Getirmiyor, Ne Yapabilirim?

Ne yaşandı?

Velayeti kendisinde olan bir ebeveyn, mahkemenin belirlediği görüşme günlerinde çocuğunu diğer ebeveyne teslim eder; ancak çocuk kararlaştırılan zamanda geri getirilmez. Bazen birkaç gün gecikilir, bazen iletişim tümüyle kesilir. Ebeveyn endişe içindedir.

Kişi, hem çocuğun güvenliği hem de kararın uygulanması için ne yapabileceğini öğrenmek ister.

Bu durumda ne yapmalısınız?

• Mahkeme kararını esas alın: Kişisel ilişki (görüşme) düzeni mahkeme kararıyla bellidir; bu karara uymak iki taraf için de bağlayıcıdır.
• Doğru mercie başvurun: 7343 sayılı Kanun’la (RG 30.11.2021) İİK m. 25, 25/a, 25/b ve 341 yürürlükten kaldırılmış, konu 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’na taşınmıştır. ÇKK 41/A uyarınca başvuru, Adalet Bakanlığınca kurulan adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne yapılır; teslim, çocuk görüşme merkezlerinde uzman veya rehber öğretmen eşliğinde gerçekleştirilir.
• İhlali kayıt altına alın: Çocuğun ne zaman teslim edilmediğini, iletişim çabalarınızı ve tanıkları belgeleyin.
• Acil ve riskli durumlarda kolluğa başvurun: Çocuğun güvenliğinden endişe ediyorsanız vakit kaybetmeden polis/jandarmaya ve gerekirse cumhuriyet savcılığına başvurun.
• Velayet/kişisel ilişkinin gözden geçirilmesini değerlendirin: Sürekli ihlal, kişisel ilişki düzeninin veya velayetin yeniden düzenlenmesi için sebep olabilir; avukatınızla planlayın.

Görüşme düzenine uyulmaması hem çocuğu hem sizi mağdur eder. Bu durumda öfkeyle değil, kararın resmî yollarla uygulanmasını sağlayarak ilerlemek gerekir. Çocuğun güvenliği söz konusuysa hiç beklemeden yetkililere başvurun.

Benzer bir durumla mı karşı karşıyasınız? Durumunuzu gizlilik içinde değerlendirip size özel bir yol haritası çıkarmamız için bizimle iletişime geçin.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebildiğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve kanun metinlerini güncel hâliyle teyit etmeniz önerilir.

TCK m.234’ün Unsurları: Kim, Kaç Yaşında, Hangi Ceza

Suç duyurusunda bulunmadan önce maddenin kimi kapsadığını bilmek gerekir; çünkü TCK m.234 her “çocuğu geri getirmeme” olayına uygulanmaz ve unsurları oldukça dardır.

Maddenin birinci fıkrasına göre velayet yetkisi elinden alınmış olan ana veya babanın ya da üçüncü derece dahil kan hısmının, onaltı yaşını bitirmemiş bir çocuğu veli, vasi veya bakım ve gözetimi altında bulunan kimsenin yanından cebir veya tehdit kullanmaksızın kaçırması veya alıkoyması hâlinde, üç aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

Bu metinde dört sınırlayıcı unsur vardır. Birincisi fail sıfatı: kişinin velayet yetkisi mahkeme kararıyla elinden alınmış olmalıdır; velayetin mahkeme kararıyla belirlenmiş olması suçun ön koşuludur. İkincisi yaş: çocuk onaltı yaşını bitirmemiş olmalıdır. Üçüncüsü hısımlık derecesi: üçüncü derece dahil kan hısımları — kardeş, amca, hala, dayı, teyze, nine ve dede — kapsamdadır; örneğin kuzen tarafından yapılan bir alıkoyma bu madde kapsamına girmez, o hâlde kişiyi hürriyetinden yoksun kılma hükümleri gündeme gelir. Dördüncüsü, temel hâlde cebir veya tehdit kullanılmamış olmasıdır.

Suçun mağduru bakımından da bir incelik vardır: Yargıtay uygulamasında korunan değer anne ile babanın çocuk üzerindeki velayet haklarıdır; bu nedenle suçun mağduru çocuk değil, velayet hakkı ihlal edilen ebeveyndir.

Nitelikli Hâller ve Tek Artırım Kuralı — TCK m.234/2-3

Maddenin ikinci fıkrası cezayı ağırlaştıran iki hâli birlikte sayar: fiil cebir veya tehdit kullanılarak işlenmiş ya da çocuk henüz oniki yaşını bitirmemiş ise ceza bir katı oranında artırılır.

Burada uygulamada hata yapılan bir nokta vardır. İki nitelikli hâl aynı olayda birlikte gerçekleşebilir — örneğin on yaşındaki bir çocuğun cebir kullanılarak kaçırılması. Yargıtay bu durumda dahi cezanın yalnızca bir kez artırılacağını belirtmiş, iki kez artırım yapan hesaplamayı bozma sebebi saymıştır. Şikâyet dilekçesinde her iki hâlin de gösterilmesi gerekir; ancak sonuç bakımından tek artırım uygulanır.

Üçüncü fıkra ise tamamen farklı bir senaryoyu düzenler ve ergen çocuğu olan ailelerde önem taşır: kanunî temsilcisinin bilgisi veya rızası dışında evi terk eden çocuğu, rızasıyla da olsa, ailesini veya yetkili makamları durumdan haberdar etmeksizin yanında tutan kişi, şikâyet üzerine, üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Burada çocuğun rızası suçu ortadan kaldırmaz; belirleyici olan aileye veya yetkili makamlara bildirim yapılmamasıdır.

Ceza Yolu Tek Başına Yetmez: Disiplin Hapsi ve Bir Aylık Süre

TCK m.234’ün unsurları dar olduğu için, görme günü sonrası çocuğun geri getirilmemesi çoğu olayda bu maddeye girmez — özellikle velayet fiilen kendisinde olan ebeveyn söz konusuysa. Bu boşluğu dolduran yaptırım, 5395 sayılı Kanun’daki disiplin hapsidir ve süresi çok kısadır.

Kanuna göre çocuk teslimine dair ilam veya tedbir kararlarının yerine getirilmesine ilişkin teslim emrine aykırı hareket edenler ile emrin gereğinin yerine getirilmesini engelleyenler, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine, fiil suç teşkil etse dahi üç aya kadar disiplin hapsi ile cezalandırılır. Çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair kararlarda ise yaptırım üç günden on güne kadar disiplin hapsidir.

Bu yazının konusu bakımından asıl kritik hüküm şudur ve çift yönlüdür: kişisel ilişki kurulması için kendisine çocuk teslim edilen hak sahibi, ilam veya tedbir kararında belirtilen sürenin bitiminde çocuğu belirlenen yere getirmezse, o da bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine üç aya kadar disiplin hapsi ile karşılaşır. Yani “çocuğu görmeye aldım, geri getirmedim” davranışı doğrudan bu hükmün kapsamındadır.

Bir aylık süre ihlal tarihinden itibaren işler ve kaçırılırsa o ihlal bakımından yaptırım uygulanamaz. Tekrarlanan ihlallerde her olay için ayrı ayrı ve süresinde şikâyette bulunmak gerekir; bu kayıtlar aynı zamanda velayetin değiştirilmesi talebinde somut olgu oluşturur. Ayrıntı için çocuk teslimi ve kişisel ilişkinin yerine getirilmesi yazımıza, düzenin baştan doğru kurulması için kişisel ilişki standart takvimi aracımıza, velayete etkisi için velayetin değiştirilmesi yazımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuk geri getirilmiyorsa nereye başvururum?

İcra dairesine değil. 7343 sayılı Kanun’la ilgili maddeler İcra ve İflas Kanunu’ndan çıkarılıp 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’na taşınmıştır; başvuru Adalet Bakanlığınca kurulan adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne yapılır.

Bu bir suç mu?

Duruma göre. TCK 234/1, faili “velayet yetkisi elinden alınmış olan ana veya baba” olarak tanımlar. Boşanma kesinleşmiş ve velayet size verilmişse, çocuğu iade etmeyen diğer ebeveyn bu kapsamda değerlendirilebilir.

Boşanma davam sürüyor, yine de suç duyurusu yapabilir miyim?

Velayete ilişkin bir karar yoksa TCK 234 uygulanmaz; velayet henüz kaldırılmamışsa ebeveynin çocuğu yanında tutması bu madde kapsamında değerlendirilmez. Ancak mahkemece geçici velayet kararı verilmişse durum değişir.

Yargıtay kararın kesinleşmesini arıyor mu?

Evet. Yargıtay, velayet yetkisinin elinden alınmasına ilişkin mahkeme kararının kesinleşmiş olması gerektiğini belirtmiştir; kesinleşmemiş karar döneminde TCK 234 uygulanamaz.

Velayet bende, çocuğu ben teslim etmezsem suç olur mu?

TCK 234 kapsamında suç oluşmaz; madde yalnızca velayet yetkisi elinden alınmış kişilerin eylemlerini kapsar. Ancak bu, yaptırımsız olduğu anlamına gelmez: Çocuk Koruma Kanunu kapsamındaki mekanizmalar ve TMK 324/3 uyarınca velayetin değiştirilmesi gündeme gelir.

Çocuğu kendim geri alabilir miyim?

Almayın. Yargıtay uygulamasında, velayeti elinden alınmış ebeveynin çocuğu okul çıkışında alarak yanında tutması TCK 234 kapsamında değerlendirilmiştir. Fiziksel müdahale hâlinde ayrıca nitelikli hâller gündeme gelir.

Çocuk geri gelmedi diye nafakayı kesebilir miyim?

Hayır. İştirak nafakası çocuğun hakkına dayanır ve kişisel ilişkinin işleyip işlememesinden bağımsızdır. Ödememe hukuken dayanaksızdır ve ayrı bir yaptırım riskini doğurur.

Çocuk yurt dışına götürüldüyse ne yapılır?

Türkiye 1980 tarihli Lahey Sözleşmesi’ne taraftır; iç hukuktaki karşılığı 5717 sayılı Kanun’dur. On altı yaşından küçük çocuğun mutat meskenine iadesi istenir ve başvuru Adalet Bakanlığı’na (Merkezî Makam) yapılır.