Eşim Müşterek Çocuğu Bana Karşı Kışkırtıyor (Yabancılaştırma)

Ne yaşandı?

Boşanma sürecinde veya sonrasında bir ebeveyn, çocuğunun kendisine karşı giderek soğuduğunu fark eder. Görüşmelere isteksiz gelmekte, telefonlara çıkmamakta, diğer ebeveyn hakkında yaşına uygun olmayan olumsuz şeyler söylemektedir. Kişi, bunun çocuğun kendi tercihi değil, karşı tarafın yönlendirmesi olduğunu düşünmektedir.

Ebeveyn, çocuğuyla bağını kaybetmemek için ne yapabileceğini araştırır.

Bu durumda ne yapmalısınız?

• Çocuğun üstün yararını merkeze alın: Hukukun ölçüsü ebeveynin isteği değil, çocuğun sağlıklı gelişimidir. Bir ebeveynin çocuğu diğerine karşı sistematik olarak olumsuz yönlendirmesi, çocuğun yararına aykırı kabul edilir.
• Kişisel ilişkinin engellendiğini belgeleyin: Görüşmelere getirilmeyen günler, cevapsız bırakılan iletişim çabaları ve tanık beyanları kayıt altına alınmalıdır.
• Uzman desteği talep edin: Aile mahkemesinden çocuk hakkında pedagog/psikolog incelemesi istenmesi, durumun objektif tespiti açısından önemlidir.
• Velayet veya kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesini değerlendirin: Sürekli ve ağır yabancılaştırma, velayetin değiştirilmesi veya kişisel ilişki düzeninin yeniden belirlenmesi için sebep oluşturabilir.
• Sakin ve istikrarlı kalın: Çocuğu karşılık olarak diğer ebeveyne karşı kışkırtmak, durumu ağırlaştırır ve sizin aleyhinize sonuç doğurabilir; profesyonel destek alın.

Çocuğun bir ebeveynden koparılmaya çalışılması, hem çocuğun ruh sağlığını hem de sizin haklarınızı zedeler. Bu süreçte sabırlı, kayıt tutan ve uzman desteği alan bir yaklaşım, çocuğunuzla bağınızı korumanın en sağlıklı yoludur.

Benzer bir durumla mı karşı karşıyasınız? Durumunuzu gizlilik içinde değerlendirip size özel bir yol haritası çıkarmamız için bizimle iletişime geçin.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebildiğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve kanun metinlerini güncel hâliyle teyit etmeniz önerilir.

Çocuğun Beyanı Ne Kadar Belirleyici? TMK m.339

Yabancılaştırma dosyalarının en kritik noktası, çocuğun “görüşmek istemiyorum” demesinin nasıl değerlendirileceğidir. Kanun bu konuda hem bir yükümlülük hem de bir sınır getirmiştir.

TMK m.339’un birinci fıkrası temel ölçütü koyar: ana ve baba, çocuğun bakım ve eğitimi konusunda onun menfaatini göz önünde tutarak gerekli kararları alır ve uygularlar. Aynı maddenin devamında ise çocuğun olgunluğu ölçüsünde düşüncesinin göz önünde tutulacağı düzenlenmiştir.

Bu iki unsurun sırası önemlidir. Çocuğun düşüncesi alınır, ancak kararın ölçütü çocuğun menfaatidir. Yani beyan, değerlendirmeye giren verilerden biridir; tek başına belirleyici değildir. Ayrıca “olgunluğu ölçüsünde” kaydı, beyanın çocuğun yaşına ve kavrayış düzeyine göre ağırlıklandırılmasını gerektirir.

Yabancılaştırma iddiasının hukukî çekirdeği tam buradadır: beyanın çocuğun kendi iradesinin ürünü olup olmadığı tartışılır. Bu nedenle dosyada gösterilmesi gereken şey, çocuğun ne dediği değil, bu beyanın hangi koşullarda oluştuğudur — beyanın zaman içindeki değişimi, kullanılan ifadelerin çocuğun yaşına uygun olup olmadığı ve ebeveynin söylemleriyle örtüşüp örtüşmediği.

Kişisel İlişkinin Kanunî Ölçütü — TMK m.182/2

Kişisel ilişki düzenlemesinin neye göre yapılacağı da kanunda gösterilmiştir ve bu ölçüt, yabancılaştırma iddiasının hangi zeminde tartışılacağını belirler.

TMK m.182’nin ikinci fıkrasına göre velâyetin kullanılması kendisine verilmeyen eşin çocuk ile kişisel ilişkisinin düzenlenmesinde, çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas tutulur. Aynı fıkra malî yükümlülüğü de ekler: bu eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır.

Maddede sayılan üç başlık — sağlık, eğitim ve ahlak — dilekçenin iskeletini oluşturur. Kişisel ilişkinin sürdürülmesi talebi, “hakkım” söyleminden çok bu üç başlık üzerinden kurulduğunda güçlenir: ilişkinin kesilmesinin çocuğun ruh sağlığına etkisi, eğitim hayatındaki yansımaları ve çift ebeveynli ilişkinin gelişimindeki rolü.

Fıkranın ikinci cümlesi ise sık gözden kaçan bir dengeyi kurar: kişisel ilişki hakkı ile bakım giderlerine katılma yükümlülüğü aynı maddede yer alır ve birbirine bağlı değildir. Nafakanın ödenmemesi kişisel ilişkiyi ortadan kaldırmadığı gibi, kişisel ilişkinin engellenmesi de nafaka yükümlülüğünü sona erdirmez.

Yabancılaştırma Bir “Yeni Olgu”dur — TMK m.183

Kişisel ilişki ya da velâyet düzeni bir kez kurulduktan sonra dondurulmuş değildir. Kanun, sonradan ortaya çıkan gelişmeler için ayrı bir hüküm öngörmüştür.

TMK m.183’e göre ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, re’sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır.

Maddedeki sayım örnekleyicidir; “gibi” ifadesi bunu açıkça gösterir. Çocuğun diğer ebeveynine karşı sistemli biçimde olumsuzlanması, kişisel ilişkinin fiilen işlemez hâle gelmesi ve çocuğun tutumunda ani ve açıklanamayan değişiklikler de bu kapsamda değerlendirilebilecek yeni olgulardır.

Hükmün iki ayırt edici yönü vardır. Birincisi, hâkim re’sen harekete geçebilir; talep beklemek zorunda değildir. İkincisi, alınacak tedbir “velâyetin değiştirilmesi” ile sınırlı değildir — madde gerekli önlemler demektedir. Bu, kişisel ilişki takviminin yeniden düzenlenmesinden teslim yönteminin değiştirilmesine, uzman desteğine kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.

Ruhsal Gelişimi Koruma Yükümlülüğü — TMK m.340

Yabancılaştırma tartışmasının kanunî dayanaklarından biri de ana babaya yüklenen genel yükümlülüktür ve bu yükümlülük yalnız maddî bakımla sınırlı değildir.

TMK m.340’a göre ana ve baba, çocuğu olanaklarına göre eğitir; bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlâkî ve toplumsal gelişimini sağlar ve korurlar.

Maddede sayılan beş gelişim alanı arasında ruhsal gelişim açıkça yer alır. Bu, yabancılaştırma iddiasının soyut bir psikoloji tartışması olmaktan çıkıp doğrudan bir kanunî yükümlülük ihlali olarak ileri sürülebilmesini sağlar: çocuğu diğer ebeveynine karşı olumsuzlayan davranış, ruhsal gelişimi sağlama ve koruma yükümlülüğüyle bağdaşmaz.

Hükmün ifadesindeki iki fiil de ayrıca anlamlıdır: sağlar ve korurlar. Yani yükümlülük yalnız zarar vermemekten ibaret değildir; gelişimi aktif olarak destekleme ödevini de içerir. Bu çerçevede, çocuğun diğer ebeveyniyle ilişkisini kolaylaştırmak da bu ödevin kapsamında değerlendirilebilir.

Dilekçede bu maddeye dayanılırken somut davranışlar gösterilmelidir: görüşme saatlerinin sürekli değiştirilmesi, çocuğun önünde yapılan olumsuz beyanlar, iletişimin engellenmesi. Bunların çocuk üzerindeki etkisi ise uzman raporlarıyla ortaya konur.

İddiayı Nasıl Somutlaştırmalı?

Yukarıdaki maddeler dosyaya ancak somut olgularla bağlanabilir. Yabancılaştırma iddiasının en zayıf hâli, genel ifadelerle kurulmuş olanıdır; en güçlü hâli ise tarih tarih kayda geçirilmiş olanıdır.

Birinci küme: kişisel ilişkinin fiilî seyri. Hangi görüşme gününde ne olduğu — çocuğun teslim edilmemesi, saatin değiştirilmesi, adreste bulunulmaması — tarih ve saat verilerek kaydedilmelidir. İcra kanalıyla yapılan teslimlerde tutanaklar bu kaydı sağlar; aksi hâlde kolluk kaydı veya tanık beyanı gerekir.

İkinci küme: beyanın seyri. Çocuğun tutumundaki değişimin ne zaman başladığı ve nasıl geliştiği önemlidir. Uzun süre olağan seyreden bir ilişkinin belirli bir tarihten sonra kesintiye uğraması, beyanın kendiliğinden oluşmadığını gösteren bir emare olarak değerlendirilebilir.

Üçüncü küme: uzman değerlendirmesi. TMK m.340’taki ruhsal gelişim ölçütünün karşılanıp karşılanmadığı, mahkemece görevlendirilecek uzmanların raporuyla ortaya konur. Bu nedenle dilekçede yalnız iddia ileri sürülmemeli, uzman incelemesi de talep edilmelidir.

Son olarak bir sınır: çocuğu bu sürecin içine çekmek — kayıt yaptırmak, ifade almak, karşı tarafa ilişkin sorular yöneltmek — dosyaya katkı sağlamaz ve çocuğun yararına aykırıdır. Değerlendirme, çocuğun üzerinden değil ebeveyn davranışları üzerinden kurulmalıdır.

Kişisel ilişkinin fiilen yerine getirilmesi için çocuk teslimi ve kişisel ilişki yazımıza, velâyetin yeniden düzenlenmesi için velayetin değiştirilmesi yazımıza, ortak kararlarda anlaşmazlık hâli için çocuğun okulu konusunda anlaşamama yazımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Eşim çocuğu bana karşı kışkırtıyor, hukuken ne yapabilirim?

TMK 324/1’e göre ana ve babadan her biri diğerinin çocukla kişisel ilişkisini zedelemekten kaçınmakla yükümlüdür. Bu ihlal, kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi veya velayetin değiştirilmesi taleplerine dayanak oluşturabilir.

Velayet değişebilir mi?

Değişebilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2017/2-1890 E., 2019/1123 K. sayılı kararına göre kişisel ilişkiyi sürekli ve nedensiz olarak engelleyen taraf velayet görevini kötüye kullanmış sayılır ve bu velayetin değiştirilmesi sebebidir.

Çocuğum görüşmek istemediğini söylüyor, dava kaybedilir mi?

Bu beyan otomatik olarak esas alınmaz. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2019/501 E., 2019/3271 K. sayılı kararına konu dosyada, yabancılaşma yaşayan çocukların birlikte kaldıkları ebeveynin beklentisine uygun davranış geliştirerek diğer ebeveyniyle görüşmek istemediğini söyleyebileceği tespit edilmiştir.

En önemli delil nedir?

Sosyal inceleme raporu. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 21.04.2025 tarihli 2024/5917 E., 2025/4008 K. sayılı kararında, rapor alınmaksızın eksik incelemeyle karar verilmesinin bozma sebebi olduğu belirtilmiştir. Ayrıca tarih tarih tutulan kayıtlar ve yazışmalar gerekir.

Görüşme engelleniyorsa nereye başvururum?

Adalet Bakanlığınca kurulan adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne. 7343 sayılı Kanun’la ilgili maddeler İcra ve İflas Kanunu’ndan çıkarılıp Çocuk Koruma Kanunu’na taşınmıştır; teslim çocuk görüşme merkezlerinde yapılır.

Danışmanlık tedbiri nedir?

Yükümlünün teslim emrine aykırı ilk hareketinde müdürlüğün aile mahkemesinden talep ettiği tedbirdir. Çocuk, hak sahibi veya yükümlü hakkında uygulanabilir ve yabancılaştırma dosyalarında en işlevsel araçlardan biridir.

Ben de karşılık verebilir miyim?

Vermeyin. Çocuğu karşı tarafa karşı kışkırtmak, nafakayı kesmek veya çocuğu iade etmemek hem çocuğa zarar verir hem dosyada aleyhinize döner. Çocuğun geri getirilmemesi ayrıca TCK 234’teki suçu gündeme getirebilir.

Çocuk gelmek istemese de görüşme gününde beklemeli miyim?

Evet. Belirlenen günlerde hazır bulunmak ve bunu kayıt altına almak hem hukuken hem de çocukla bağın korunması bakımından kritiktir. Devamlılık, uzun vadede yabancılaştırmanın en güçlü panzehiridir.