Eşim Müşterek Çocuğu Bana Karşı Kışkırtıyor (Yabancılaştırma)
25 Temmuz 2026

Eşim Müşterek Çocuğu Bana Karşı Kışkırtıyor (Yabancılaştırma)

Ne yaşandı?

Boşanma sürecinde veya sonrasında bir ebeveyn, çocuğunun kendisine karşı giderek soğuduğunu fark eder. Görüşmelere isteksiz gelmekte, telefonlara çıkmamakta, diğer ebeveyn hakkında yaşına uygun olmayan olumsuz şeyler söylemektedir. Kişi, bunun çocuğun kendi tercihi değil, karşı tarafın yönlendirmesi olduğunu düşünmektedir.

Evlilik, nikâh ve nüfus işlemlerinde destek alın

Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara

📞 Hemen Arayın: 0554 648 37 15💬 WhatsApp📋 Ön Değerlendirme

Ebeveyn, çocuğuyla bağını kaybetmemek için ne yapabileceğini araştırır.

Bu durumda ne yapmalısınız?

  • Çocuğun üstün yararını merkeze alın: Hukukun ölçüsü ebeveynin isteği değil, çocuğun sağlıklı gelişimidir. Bir ebeveynin çocuğu diğerine karşı sistematik olarak olumsuz yönlendirmesi, çocuğun yararına aykırı kabul edilir.
  • Kişisel ilişkinin engellendiğini belgeleyin: Görüşmelere getirilmeyen günler, cevapsız bırakılan iletişim çabaları ve tanık beyanları kayıt altına alınmalıdır.
  • Uzman desteği talep edin: Aile mahkemesinden çocuk hakkında pedagog/psikolog incelemesi istenmesi, durumun objektif tespiti açısından önemlidir.
  • Velayet veya kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesini değerlendirin: Sürekli ve ağır yabancılaştırma, velayetin değiştirilmesi veya kişisel ilişki düzeninin yeniden belirlenmesi için sebep oluşturabilir.
  • Sakin ve istikrarlı kalın: Çocuğu karşılık olarak diğer ebeveyne karşı kışkırtmak, durumu ağırlaştırır ve sizin aleyhinize sonuç doğurabilir; profesyonel destek alın.

Çocuğun bir ebeveynden koparılmaya çalışılması, hem çocuğun ruh sağlığını hem de sizin haklarınızı zedeler. Bu süreçte sabırlı, kayıt tutan ve uzman desteği alan bir yaklaşım, çocuğunuzla bağınızı korumanın en sağlıklı yoludur.

Benzer bir durumla mı karşı karşıyasınız? Durumunuzu gizlilik içinde değerlendirip size özel bir yol haritası çıkarmamız için bizimle iletişime geçin.

Hukuk bu davranışı nasıl karşılıyor?

“Yabancılaştırma” Türk hukukunda ayrı bir kanuni kavram olarak tanımlanmamıştır; ancak somut davranışların karşılığı açıktır.

TMK 324/1

Ana ve babadan her biri, diğerinin çocuk ile kişisel ilişkisini zedelemekten, çocuğun eğitilmesi ve yetiştirilmesini engellemekten kaçınmakla yükümlüdür. Çocuğu diğer ebeveyne karşı olumsuz yönlendirmek bu yükümlülüğün doğrudan ihlalidir.

TMK 324/3

7343 sayılı Kanun’la eklenen fıkra: “Velayet kendisine bırakılan ana veya baba, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir. Bu husus kişisel ilişki kurulmasına dair kararda taraflara ihtar edilir.”

Yargıtay ilkesi

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, babanın çocukla kişisel ilişkisini sürekli engelleyen ve çocuğu teslim etmemesi nedeniyle yaptırıma uğrayan annenin velayet hakkını kötüye kullandığını kabul ederek velayetin babaya verilmesi gerektiğine karar vermiştir (HGK 01.04.2015, E.2013/2-1926, K.2015/1139). Kararda ölçü şöyle konmuştur: “velayetin düzenlenmesinde asıl olan, küçüğün yararını korumak ve geleceğini güvence altına almaktır.”

Buradaki kilit unsur sürekliliktir. Tek seferlik aksamalar veya haklı sebebe dayanan ertelemeler bu kapsamda değildir; aranan, süreklilik gösteren ve makul gerekçesi olmayan bir örüntüdür. Bu nedenle yapılacak ilk iş dava açmak değil, örüntüyü belgelemektir.

Çocuğun “görüşmek istemiyorum” demesi neyi değiştirir?

Bu, sürecin en can yakıcı kısmıdır ve mahkemeler bu beyanı olduğu gibi almaz.

Mahkemenin bakış açısı

Yargıtay, çocuğun babası hakkında konuşmayı reddettiği ve sorulara yanıt vermediği bir dosyada, alınan sosyal inceleme raporlarını kişisel ilişki bakımından yeterli bulmamış; kişisel ilişkinin çocuğun üstün yararına uygun olup olmadığının, tarafların birbirleri hakkındaki iddialarının ve çocuğun beyanının çocuk psikiyatristi tarafından incelenmesi gerektiğini belirterek kararı bozmuştur (Y2HD 23.06.2022, E.2022/4222, K.2022/6217). Daire başka bir dosyada da idrak çağındaki çocuğun dinlenmesi ve görüşüne gereken önemin verilmesi gerektiğini, gerekirse 4787 sayılı Kanun m.5 uyarınca uzman raporu alınacağını vurgulamıştır (Y2HD 12.01.2017, E.2016/24437, K.2017/300). Yani çocuğun beyanı alınır, ama tek başına değil, uzman değerlendirmesiyle birlikte tartılır.

Uzmanın aradığı işaretler

  • Çocuğun yaşına uygun olmayan hukuki veya mali ayrıntılar bilmesi.
  • Yetişkin kelime dağarcığıyla kurulmuş, ezberlenmiş görünen cümleler.
  • Reddin gerekçesiz ve mutlak olması — somut bir olay anlatamadan tümüyle reddetmek.
  • Bir ebeveyne yönelik olumlu duyguları serbestçe ifade edememesi.
  • Farklı görüşmelerde tutarsız beyanlar.

Sizin için anlamı

Çocuğun beyanı sizi umutsuzluğa düşürmemelidir; ancak beyanın etki altında oluştuğunu iddia etmek yetmez, uzman incelemesiyle ortaya konması gerekir. Bu nedenle sosyal inceleme raporu talebi bu dosyalarda vazgeçilmezdir.

Somut adımlar: ne yapmalı, hangi sırayla?

1. Örüntüyü belgeleyin

Hangi tarihte, hangi saatte, nerede beklediniz; görüşme neden gerçekleşmedi; hangi gerekçe ileri sürüldü. Bu kayıtlar “sürekli ve nedensiz” unsurunu somutlaştıran tek şeydir. Yazışmaları saklayın; sözlü konuşmalar yerine yazılı iletişimi tercih edin.

2. Kararın yerine getirilmesi için başvurun

Başvuru mercii 2021’de değişmiştir. 7343 sayılı Kanun’la ilgili maddeler İcra ve İflas Kanunu’ndan çıkarılıp 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’na taşınmış; ÇKK 41/A uyarınca çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararları Adalet Bakanlığınca kurulan adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerince yerine getirilir hâle gelmiştir. Başvuru çocuğun yerleşim yerindeki müdürlüğe yapılır; teslim ve görüşme, müdürlükçe belirlenen teslim mekânlarında, gerektiğinde uzman eşliğinde gerçekleştirilir (ÇKK m.41/A, 41/D).

3. Danışmanlık tedbirini takip edin

Yükümlünün teslim emrine aykırı ilk hareketinde müdürlük, aile mahkemesinden danışmanlık tedbiri uygulanmasını talep eder. Bu tedbir çocuk, hak sahibi veya yükümlü hakkında uygulanabilir ve yabancılaştırma dosyalarında en işlevsel araçlardan biridir; adımın atıldığını izleyin (Çocuk Teslimi ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulmasına Dair İlam ve Tedbir Kararlarının Yerine Getirilmesi Hakkında Yönetmelik, RG 04.08.2022, S.31913, m.40).

4. Sosyal inceleme raporu isteyin

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 21.04.2025 tarihli, 2024/5917 E. ve 2025/4008 K. sayılı kararında; uzmanların her iki ebeveyn ve çocukla görüşerek durumu raporlaması gerektiği, rapor alınmaksızın eksik incelemeyle karar verilmesinin bozma sebebi olduğu belirtilmiştir.

5. Düzeni ya da velayeti tartışmaya açın

Mevcut düzen çatışma üretiyorsa teslim usulünün ve yerinin değiştirilmesini isteyin; tarafların yüz yüze gelmesini önleyen bir düzen gerilimi doğrudan düşürür. Engelleme sürekli ve nedensizse TMK 324/3 ve TMK 183’e dayanarak velayetin değiştirilmesi istenebilir.

Tuzaklar: yapmamanız gerekenler

Karşılık vermeyin. Çocuğu diğer ebeveyne karşı kışkırtmak, nafakayı kesmek veya görüşme sonrası çocuğu iade etmemek — üçü de hem çocuğa zarar verir hem dosyada size döner. Çocuğun geri getirilmemesi ayrıca TCK 234’te düzenlenen çocuğun kaçırılması ve alıkonulması suçunu gündeme getirebilir.

Hukuka aykırı delil toplamayın

Çocuğu gizlice kaydetmek, karşı tarafın telefonuna erişmek veya özel alana müdahale etmek suretiyle elde edilen deliller hükme esas alınmaz ve cezai sorumluluk doğurabilir. Ayrıca çocuğu kayıt aracı hâline getirmek, uzman değerlendirmesinde sizin aleyhinize yorumlanır.

Çocuğu davanın tarafı yapmayın

Çocuğa dava sürecini anlatmak, karşı taraf hakkındaki iddiaları paylaşmak veya “mahkemede şunu söyle” demek, yabancılaştırmanın aynasıdır. Uzmanlar bunu tespit eder ve tarafların hangisinden geldiğini ayırt eder.

Görüşmeleri aksatmayın

Çocuk isteksiz olsa dahi belirlenen günlerde hazır bulunmak ve bunu kayıt altına almak, hem hukuken hem de çocukla bağın korunması bakımından kritiktir. Devamlılık, uzun vadede yabancılaştırmanın en güçlü panzehiridir.

Sabır ve profesyonel destek

Bu dosyalar hızlı sonuçlanmaz. Çocuğun ruhsal durumu için psikolojik destek almak, hem çocuğa iyi gelir hem de dosyaya sunulabilecek bağımsız bir değerlendirme kaynağı oluşturur. Kendi öfkenizi yönetmek de sürecin bir parçasıdır; teslim anındaki tek bir taşkınlık, aylarca biriktirdiğiniz haklılığı gölgeleyebilir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebildiğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve kanun metinlerini güncel hâliyle teyit etmeniz önerilir.

Tek bakışta: kanunun açık yasağı

Çocuğu diğer ebeveyne karşı kışkırtmak, kanunda açıkça yasaklanmış bir davranıştır — ve velayetin değiştirilmesi sebebidir.

Tablo 1 — Hukuk bu davranışı nasıl karşılıyor?
KonuKuralDayanak
Açık yasak“Ana ve babadan her biri, DİĞERİNİN ÇOCUK İLE KİŞİSEL İLİŞKİSİNİ ZEDELEMEKTEN, çocuğun EĞİTİLMESİ VE YETİŞTİRİLMESİNİ ENGELLEMEKTEN kaçınmakla yükümlüdür”TMK m.324/1
YaptırımKişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzuru tehlikeye girer veya ana ve baba bu haklarını birinci fıkrada öngörülen yükümlülüklerine AYKIRI OLARAK kullanırlar ya da çocuk ile ciddî olarak ilgilenmezlerse yahut diğer önemli sebepler varsa, kişisel ilişki kurma hakkı REDDEDİLEBİLİR veya KENDİLERİNDEN ALINABİLİRTMK m.324/2
Kişisel ilişki hakkıAna ve babadan her biri, velâyeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptirTMK m.323
Velayetin değiştirilmesiAna veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi YENİ OLGULARIN ZORUNLU KILMASI hâlinde hâkim, re’sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alırTMK m.183
UygulamadaÇocukla kişisel ilişki kurulmasının ENGELLENMESİ, velayetin değiştirilmesi sebepleri arasında sayılmaktadıruygulama · Yargıtay
7343 s.K. eklemesi7343 sayılı Kanun, TMK’nın 182. ve 324. maddelerine velayetin değiştirilmesiyle ilgili fıkralar EKLEMİŞTİR7343 s.K. — RG 30.11.2021
Ağır hâllerdeYükümlülüklerin ağır biçimde savsaklanması hâlinde velayetin kaldırılması gündeme gelir — ancak bu SON ÇAREDİRTMK m.348
Kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesiKoşullar değişirse kişisel ilişki yeniden düzenlenebilirTMK m.183
Temel ölçütTüm kararlarda ÇOCUĞUN ÜSTÜN YARARI esastırYargıtay · BM Çocuk Hakları Söz.
Tablo 2 — Çocuğun “görüşmek istemiyorum” demesi neyi değiştirir?
KonuDeğerlendirmeNot
Çocuğun görüşü alınırİdrak çağındaki çocuk mahkemece BİZZAT DİNLENİR; dinlenmemesi EKSİK İNCELEME sayılırYargıtay
Ama tek başına belirleyici değilÇocuğun beyanı, yönlendirilmiş olma ihtimali gözetilerek uzman incelemesiyle birlikte değerlendirilir4787 s.K. m.5
Uzman ne arar?Beyanın çocuğun kendi sözcükleriyle mi yoksa ezberletilmiş kalıplarla mı ifade edildiği; yaşına uygun olmayan ayrıntı ve suçlamalaruygulama
Uyarı işaretleriÇocuğun diğer ebeveyni gerekçesiz ve mutlak reddetmesi · yetişkin diline ait ifadeler kullanması · hiçbir olumlu anı hatırlamaması · geniş aileyi de reddetmesiuygulama
Reddetmenin haklı olduğu hâllerÇocuğun gerçekten şiddet, ihmal veya istismara maruz kalması hâlinde reddi haklı olabilir — bu ihtimal ciddiyetle araştırılır6284 s.K. · ÇKK
Kişisel ilişki sona erer mi?Çocuğun huzuru tehlikeye girerse kişisel ilişki hakkı reddedilebilir veya alınabilir — bu, yabancılaştıran ebeveyn için de yabancılaştırılan ebeveyn için de geçerlidirTMK m.324/2
Ceza boyutu sınırlıdırTCK m.234 ÖZGÜ SUÇTUR: yalnız velayet hakkı elinden alınmış ana/baba veya üçüncü derece dâhil kan hısmı işleyebilirTCK m.234/1
SonucuVelayet hakkı kendisinde olan ebeveynin çocuğu teslim etmemesi TCK m.234 kapsamında DEĞİLDİRYargıtay
Doğru yolBu hâlde ÇKK’nın Dördüncü Kısmındaki teslim mekanizmaları ve velayetin değiştirilmesi yolu işletilirÇKK m.41/A vd. · TMK m.183
Tablo 3 — Somut adımlar: ne yapmalı, hangi sırayla?
SıraYapılacakDayanak
1Her engellenen görüşmeyi TARİH, SAAT ve TANIKLA kayıt altına alınSüreklilik ve örüntü
2Görüşme talebinizi YAZILI iletin (mesaj, KEP) ve cevapları saklayınİyiniyetinizin ispatı
3ADLİ DESTEK VE MAĞDUR HİZMETLERİ MÜDÜRLÜĞÜNE başvurun — çocuğun yerleşim yeri müdürlüğü yetkilidirÇKK m.41/A
4Teslim emri çıkarılmasını isteyin; her ihlali ayrı ayrı dosyaya işletinÇKK m.41 vd.
5Kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesini talep edin (daha net saatler, teslim yeri, telefon/görüntülü görüşme)TMK m.183
6Süreklilik varsa VELAYETİN DEĞİŞTİRİLMESİ davası açın ve TMK m.324 ihlalini açıkça dayanak yapınTMK m.183 · m.324
7Uzman/sosyal inceleme raporu ve idrak çağındaki çocuğun dinlenmesini talep edin4787 s.K. m.5 · Yargıtay
8Gerekiyorsa psikolojik destek ve aile danışmanlığı tedbiri isteyinÇKK m.5 · TMK m.346
9Nafaka yükümlülüğünüzü aksatmayınİİK m.344 — ayrı yükümlülük
Görevli mahkemeAİLE MAHKEMESİ4787 s.K.
Tablo 4 — Tuzaklar: yapmamanız gerekenler
TuzakNeden yanlış?Doğrusu
Karşı kışkırtmaÇocuğun yanında diğer ebeveyni kötülemek, aynı ihlali siz de işlemiş sayılmanıza yol açarTMK m.324 — her iki tarafa yükümlülük
Nafakayı kesmekKişisel ilişkinin engellenmesi, nafaka ödememenin gerekçesi OLAMAZTMK m.327 · İİK m.344 tazyik hapsi
Çocuğu zorla almakAleyhinize güçlü delil oluşturur ve ceza riski doğurabilirÇKK yolunu işletin
Çocuğu sorgulamakÇocuğa “annen/baban ne dedi” diye sormak, onu çatışmanın ortasına koyar ve uzman raporunda aleyhinize yansıruygulama
Görüşmeleri kaydetmekHukuka aykırı yolla elde edilen kayıtlar kullanılamaz ve ceza sorumluluğu doğurabilirHMK m.189/2 · TCK m.133-134
Sosyal medyada paylaşmakÇocuğun kimliğini ve süreci ifşa etmek, çocuğun üstün yararına aykırıdırTMK · KVKK
Görüşmeyi bırakmak“Nasılsa istemiyor” diyerek çekilmek, ileride ilgisizlik olarak değerlendirilebilirTMK m.324/2
Doğru tutumIsrarlı, sakin ve belgelenebilir bir iletişim sürdürün; çocuğa seçim yaptırmayın—
SabırBu dosyalarda sonuç tek bir kararla değil, tutarlı bir davranış geçmişiyle alınır—

Çocuğun Beyanı Ne Kadar Belirleyici? TMK m.339

Yabancılaştırma dosyalarının en kritik noktası, çocuğun “görüşmek istemiyorum” demesinin nasıl değerlendirileceğidir. Kanun bu konuda hem bir yükümlülük hem de bir sınır getirmiştir.

TMK m.339’un birinci fıkrası temel ölçütü koyar: ana ve baba, çocuğun bakım ve eğitimi konusunda onun menfaatini göz önünde tutarak gerekli kararları alır ve uygularlar. Aynı maddenin devamında ise çocuğun olgunluğu ölçüsünde düşüncesinin göz önünde tutulacağı düzenlenmiştir.

Bu iki unsurun sırası önemlidir. Çocuğun düşüncesi alınır, ancak kararın ölçütü çocuğun menfaatidir. Yani beyan, değerlendirmeye giren verilerden biridir; tek başına belirleyici değildir. Ayrıca “olgunluğu ölçüsünde” kaydı, beyanın çocuğun yaşına ve kavrayış düzeyine göre ağırlıklandırılmasını gerektirir.

Yabancılaştırma iddiasının hukukî çekirdeği tam buradadır: beyanın çocuğun kendi iradesinin ürünü olup olmadığı tartışılır. Bu nedenle dosyada gösterilmesi gereken şey, çocuğun ne dediği değil, bu beyanın hangi koşullarda oluştuğudur — beyanın zaman içindeki değişimi, kullanılan ifadelerin çocuğun yaşına uygun olup olmadığı ve ebeveynin söylemleriyle örtüşüp örtüşmediği.

UnsurKural
Çocuğun düşüncesiOlgunluğu ölçüsünde göz önünde tutulur
Kararın ölçütüÇocuğun menfaati
Beyanın ağırlığıVerilerden biri; tek başına belirleyici değil
Tartışılacak konuBeyanın oluşum koşulları

Kişisel İlişkinin Kanunî Ölçütü — TMK m.182/3

Kişisel ilişki düzenlemesinin neye göre yapılacağı da kanunda gösterilmiştir ve bu ölçüt, yabancılaştırma iddiasının hangi zeminde tartışılacağını belirler.

7343 sayılı Kanunla m.182’ye yeni bir ikinci fıkra eklendiğinden bu ölçüt bugün maddenin üçüncü fıkrasındadır: velâyetin kullanılması kendisine verilmeyen eşin çocuk ile kişisel ilişkisinin düzenlenmesinde, çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas tutulur. Aynı fıkra malî yükümlülüğü de ekler: bu eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır.

Maddede sayılan üç başlık — sağlık, eğitim ve ahlak — dilekçenin iskeletini oluşturur. Kişisel ilişkinin sürdürülmesi talebi, “hakkım” söyleminden çok bu üç başlık üzerinden kurulduğunda güçlenir: ilişkinin kesilmesinin çocuğun ruh sağlığına etkisi, eğitim hayatındaki yansımaları ve çift ebeveynli ilişkinin gelişimindeki rolü.

Fıkranın ikinci cümlesi ise sık gözden kaçan bir dengeyi kurar: kişisel ilişki hakkı ile bakım giderlerine katılma yükümlülüğü aynı maddede yer alır ve birbirine bağlı değildir. Nafakanın ödenmemesi kişisel ilişkiyi ortadan kaldırmadığı gibi, kişisel ilişkinin engellenmesi de nafaka yükümlülüğünü sona erdirmez.

KonuKural
Düzenlemenin ölçütüSağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararlar
Malî yükümlülükGücü oranında katılma
Nafaka ödenmezseKişisel ilişki ortadan kalkmaz
İlişki engellenirseNafaka yükümlülüğü sona ermez

Yabancılaştırma Bir “Yeni Olgu”dur — TMK m.183

Kişisel ilişki ya da velâyet düzeni bir kez kurulduktan sonra dondurulmuş değildir. Kanun, sonradan ortaya çıkan gelişmeler için ayrı bir hüküm öngörmüştür.

TMK m.183’e göre ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, re’sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır.

Maddedeki sayım örnekleyicidir; “gibi” ifadesi bunu açıkça gösterir. Çocuğun diğer ebeveynine karşı sistemli biçimde olumsuzlanması, kişisel ilişkinin fiilen işlemez hâle gelmesi ve çocuğun tutumunda ani ve açıklanamayan değişiklikler de bu kapsamda değerlendirilebilecek yeni olgulardır.

Hükmün iki ayırt edici yönü vardır. Birincisi, hâkim re’sen harekete geçebilir; talep beklemek zorunda değildir. İkincisi, alınacak tedbir “velâyetin değiştirilmesi” ile sınırlı değildir — madde gerekli önlemler demektedir. Bu, kişisel ilişki takviminin yeniden düzenlenmesinden teslim yönteminin değiştirilmesine, uzman desteğine kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.

KonuKural
ŞartYeni olgunun zorunlu kılması
Sayımın niteliğiÖrnekleyici (“gibi”)
Kim harekete geçirirHâkim re’sen veya ana ya da baba
Alınacak tedbirVelâyet değişikliğiyle sınırlı değil; gerekli önlemler

Ruhsal Gelişimi Koruma Yükümlülüğü — TMK m.340

Yabancılaştırma tartışmasının kanunî dayanaklarından biri de ana babaya yüklenen genel yükümlülüktür ve bu yükümlülük yalnız maddî bakımla sınırlı değildir.

TMK m.340’a göre ana ve baba, çocuğu olanaklarına göre eğitir; bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlâkî ve toplumsal gelişimini sağlar ve korurlar.

Maddede sayılan beş gelişim alanı arasında ruhsal gelişim açıkça yer alır. Bu, yabancılaştırma iddiasının soyut bir psikoloji tartışması olmaktan çıkıp doğrudan bir kanunî yükümlülük ihlali olarak ileri sürülebilmesini sağlar: çocuğu diğer ebeveynine karşı olumsuzlayan davranış, ruhsal gelişimi sağlama ve koruma yükümlülüğüyle bağdaşmaz.

Hükmün ifadesindeki iki fiil de ayrıca anlamlıdır: sağlar ve korurlar. Yani yükümlülük yalnız zarar vermemekten ibaret değildir; gelişimi aktif olarak destekleme ödevini de içerir. Bu çerçevede, çocuğun diğer ebeveyniyle ilişkisini kolaylaştırmak da bu ödevin kapsamında değerlendirilebilir.

Dilekçede bu maddeye dayanılırken somut davranışlar gösterilmelidir: görüşme saatlerinin sürekli değiştirilmesi, çocuğun önünde yapılan olumsuz beyanlar, iletişimin engellenmesi. Bunların çocuk üzerindeki etkisi ise uzman raporlarıyla ortaya konur.

Gelişim alanıYabancılaştırma bakımından
BedenselDoğrudan ilgili değil
ZihinselEğitim hayatına yansımalar
RuhsalDoğrudan ihlal zemini
Ahlâkî ve toplumsalİlişki kurma becerisine etki
Yükümlülüğün kapsamıSağlamak ve korumak; pasif değil

Karar Varken Görüşme Engelleniyorsa: Kanunun Üç Kademeli Cevabı

Yabancılaştırma çoğu zaman mevcut bir kişisel ilişki kararının fiilen işletilmemesiyle görünür hâle gelir. Kanun bu durum için birbirini izleyen üç kademe öngörür: kararın zorla yerine getirilmesi, uymayana yaptırım ve son aşamada velâyetin değiştirilmesi.

Birinci kademe — yerine getirme (ÇKK m.41/A, 41/D). 7343 sayılı Kanunla (RG 30.11.2021) çocuk teslimi ve kişisel ilişkiye dair hükümler İcra ve İflas Kanunu’ndan çıkarılıp 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’na taşınmıştır. İlam ve tedbir kararları, çocuğun yerleşim yerindeki adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğünce yerine getirilir; teslim ve görüşme müdürlükçe belirlenen teslim mekânlarında, gerektiğinde uzman eşliğinde yapılır. Bu yol ve uygulamadaki ayrıntılar için çocuk teslimi ve kişisel ilişkinin icrası rehberine bakılabilir.

Ara adım — danışmanlık tedbiri. Yükümlünün teslim emrine aykırı ilk hareketinde müdürlük, aile mahkemesinden danışmanlık tedbiri uygulanmasını talep eder (Çocuk Teslimi ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulmasına Dair İlam ve Tedbir Kararlarının Yerine Getirilmesi Hakkında Yönetmelik, m.40). ÇKK m.5’e göre danışmanlık tedbiri, çocuğun bakımından sorumlu olanlara çocuk yetiştirme konusunda, çocuklara da eğitim ve gelişimleriyle ilgili sorunlarının çözümüne yönelik rehberlik edilmesini amaçlar; yabancılaştırma örüntüsünü kırmak için tasarlanmış en yakın araçtır.

İkinci kademe — disiplin hapsi (ÇKK m.41/F). Teslim emrine aykırı davranan veya kararın yerine getirilmesini engelleyen kişi, şikâyet üzerine, çocuk teslimine ilişkin kararlarda üç aya kadar, kişisel ilişki kurulmasına ilişkin kararlarda üç günden on güne kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır. Her engelleme ayrı bir ihlal olduğundan, tutanakların tek tek düzenletilmesi bu aşamanın ön şartıdır.

Üçüncü kademe — velâyetin değiştirilmesi (TMK m.182/2, m.324/3). 7343 sayılı Kanun aynı zamanda TMK m.182’ye yeni bir ikinci fıkra (m.37) ve m.324’e üçüncü fıkra (m.38) eklemiştir. Mahkeme, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velâyetin değiştirilebileceğini kararında ihtar eder (m.182/2); velâyet kendisine bırakılan ebeveyn bu gereklere uymazsa velâyet değiştirilebilir (m.324/3). Engellemenin süreklilik göstermesi hâlinde Hukuk Genel Kurulu velâyetin diğer ebeveyne verilmesi gerektiğini kabul etmiştir (HGK 2013/2-1926 E., 2015/1139 K.). Dava metni için velayetin değiştirilmesi dava dilekçesi örneği kullanılabilir.

Ceza hukuku bu boşluğu doldurmaz. TCK m.234/1 yalnızca velâyet yetkisi elinden alınmış ana veya babanın ya da üçüncü derece dahil kan hısmının çocuğu kaçırması veya alıkoymasını cezalandırır; velâyet kendisinde olan ebeveynin görüşmeyi engellemesi bu suçu oluşturmaz. Bu nedenle doğru yol yukarıdaki üç kademedir. Ayrıntı için çocuğun kaçırılması ve alıkonulmasının ceza boyutu rehberine bakılabilir.

Kişisel ilişki kararına uyulmazsa: üç kademe
KademeDayanakNe sağlar
Yerine getirmeÇKK m.41/A, 41/DMüdürlük eliyle teslim; teslim mekânı, gerekirse uzman
Ara adımYönetmelik m.40; ÇKK m.5İlk aykırılıkta danışmanlık tedbiri talebi
YaptırımÇKK m.41/FŞikâyet üzerine kişisel ilişkide 3–10 gün, teslimde 3 aya kadar disiplin hapsi
Son çareTMK m.182/2, m.324/3Kararda ihtar; uyulmazsa velâyetin değiştirilmesi
SınırTCK m.234/1Velâyet sahibinin engellemesi bu suçu oluşturmaz

İddiayı Nasıl Somutlaştırmalı?

Yukarıdaki maddeler dosyaya ancak somut olgularla bağlanabilir. Yabancılaştırma iddiasının en zayıf hâli, genel ifadelerle kurulmuş olanıdır; en güçlü hâli ise tarih tarih kayda geçirilmiş olanıdır.

Birinci küme: kişisel ilişkinin fiilî seyri. Hangi görüşme gününde ne olduğu — çocuğun teslim edilmemesi, saatin değiştirilmesi, adreste bulunulmaması — tarih ve saat verilerek kaydedilmelidir. İcra kanalıyla yapılan teslimlerde tutanaklar bu kaydı sağlar; aksi hâlde kolluk kaydı veya tanık beyanı gerekir.

İkinci küme: beyanın seyri. Çocuğun tutumundaki değişimin ne zaman başladığı ve nasıl geliştiği önemlidir. Uzun süre olağan seyreden bir ilişkinin belirli bir tarihten sonra kesintiye uğraması, beyanın kendiliğinden oluşmadığını gösteren bir emare olarak değerlendirilebilir.

Üçüncü küme: uzman değerlendirmesi. TMK m.340’taki ruhsal gelişim ölçütünün karşılanıp karşılanmadığı, mahkemece görevlendirilecek uzmanların raporuyla ortaya konur. Bu nedenle dilekçede yalnız iddia ileri sürülmemeli, uzman incelemesi de talep edilmelidir.

Son olarak bir sınır: çocuğu bu sürecin içine çekmek — kayıt yaptırmak, ifade almak, karşı tarafa ilişkin sorular yöneltmek — dosyaya katkı sağlamaz ve çocuğun yararına aykırıdır. Değerlendirme, çocuğun üzerinden değil ebeveyn davranışları üzerinden kurulmalıdır.

KümeGösterilecek
İlişkinin fiilî seyriTarih, saat, tutanak, kolluk kaydı
Beyanın seyriDeğişimin başlangıç tarihi ve gelişimi
Uzman değerlendirmesiDilekçede ayrıca talep edilmeli
Yapılmaması gerekenÇocuğu sürecin içine çekmek

Kişisel ilişkinin fiilen yerine getirilmesi için çocuk teslimi ve kişisel ilişki yazımıza, velâyetin yeniden düzenlenmesi için velayetin değiştirilmesi yazımıza, ortak kararlarda anlaşmazlık hâli için çocuğun okulu konusunda anlaşamama yazımıza bakabilirsiniz.

Yargıtay ve Hukuk Genel Kurulu Kararları

Aşağıdaki kararların künyeleri ve olayları, karar metinlerini yayımlayan kaynaklardan kontrol edilmiştir.

HGK 01.04.2015, E.2013/2-1926, K.2015/1139. Boşanmayla velâyet anneye verilmiş, baba annenin kişisel ilişkiyi tekrar tekrar engellediğini ileri sürerek velâyetin değiştirilmesini istemişti. İlk derece mahkemesi davayı reddetti, Daire bu kararı bozdu (Y2HD 09.04.2012, E.2011/15511, K.2012/8921). Mahkemenin direnmesi üzerine Hukuk Genel Kurulu, annenin süreklilik gösteren engellemesinin ve çocuğu teslim etmemesi nedeniyle uygulanan yaptırımların velâyet hakkının kötüye kullanıldığını gösterdiğini belirterek velâyetin babaya verilmesi gerektiğine karar verdi.

HGK 06.06.2018, E.2017/2069, K.2018/1179. Hukuk Genel Kurulu, velâyet ve kişisel ilişki düzenlemelerinde temel ölçünün çocuğun üstün yararı olduğunu, kişisel ilişkinin yalnız ebeveynin değil çocuğun da hakkı olduğunu, idrak çağındaki çocukların kendilerini ilgilendiren konularda görüşünün alınması gerektiğini ve TMK m.324 uyarınca yükümlülüğe aykırı davranan ebeveynin kişisel ilişki hakkının reddedilebileceğini vurguladı.

HGK 21.02.2019, E.2018/2-1072, K.2019/185. Ayırt etme gücüne sahip çocuğun görüşü uzman pedagog aracılığıyla alınmışsa, mahkemenin çocuğu ayrıca duruşmada dinlemesi gerekmez; esas olan, çocuğa uygun ortam ve koşullarda görüşünü ifade etme imkânı tanınmasıdır (aynı yönde HGK 19.04.2022, E.2019/2-96, K.2022/571). Yabancılaştırma iddiasında bu, çocuğun duruşma salonunda ebeveynlerinin önünde değil, uzman eşliğinde dinlenmesini talep etmenin dayanağıdır.

Y2HD 12.01.2017, E.2016/24437, K.2017/300. On üç yaşındaki çocuğun velâyetinin değiştirildiği dosyada Daire, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme m.12 ile Avrupa Çocuk Haklarının Kullanılmasına Dair Sözleşme m.3 ve m.6’ya dayanarak idrak çağındaki çocuğun dinlenmesi ve görüşüne gereken önemin verilmesi gerektiğini; gerekirse 4787 sayılı Kanun m.5 uyarınca uzman raporu alınmasını belirterek kararı bozdu.

Y2HD 23.06.2022, E.2022/4222, K.2022/6217. Velâyeti annede kalan çocuk, babası hakkında konuşmayı reddediyor ve sorulara yanıt vermiyordu. Yargıtay, dosyadaki sosyal inceleme raporlarını kişisel ilişki bakımından yeterli bulmadı; kişisel ilişkinin çocuğun üstün yararına uygun olup olmadığı, yatılı kurulup kurulamayacağı, tarafların birbiri hakkındaki iddiaları ve çocuğun beyanı hakkında çocuk psikiyatristi incelemesi yaptırılması gerektiğini belirterek kararı bozdu. Uzman raporlarının değeri için sosyal inceleme raporu ve çocuğun dinlenmesi ve idrak çağı rehberlerine bakılabilir.

HGK 20.03.2013, E.2012/2-799, K.2013/389. Hukuk Genel Kurulu, kişisel ilişki kurma hakkının hem ebeveyn hem çocuk için bir hak olduğunu belirtmiş; çocuğun bütün hafta sonlarını velâyeti olmayan ebeveynle geçirmesini sakıncalı bularak hafta sonları ve tatil günlerinin ebeveynler arasında paylaşılmasını makul ve adil saymıştır. Dengeli bir takvim, yabancılaştırma tartışmasını baştan azaltır; örnek düzen için kişisel ilişki standart takvimi yazısına bakılabilir.

Yabancılaştırma dosyalarında yön veren kararlar
KararKonuSonuç
HGK 2015/1139 K.Sürekli engellemeVelâyet hakkının kötüye kullanılması; velâyet diğer ebeveyne
HGK 2018/1179 K.Kişisel ilişkinin niteliğiÇocuğun da hakkı; idrak çağındaki çocuğun görüşü alınır
HGK 2019/185 K.; HGK 2022/571 K.Çocuğun dinlenmesiPedagog aracılığıyla alınan görüş yeterli
Y2HD 2017/300 K.Çocuğun görüşü alınmadan kararBozma; gerekirse uzman raporu
Y2HD 2022/6217 K.Konuşmayı reddeden çocukÇocuk psikiyatristi incelemesi gerekir
HGK 2013/389 K.Görüşme takvimiHafta sonları ve tatiller paylaşılmalı

Mevzuat Haritası: Yabancılaştırma ve Kişisel İlişki

Bu yazıda anılan hükümler, konularıyla birlikte tek tabloda:

Yabancılaştırma: hüküm haritası
HükümKonu
TMK m.182/1Boşanmada ana ve babanın hakları ve kişisel ilişkinin düzenlenmesi
TMK m.182/2Kararda velâyetin değiştirilebileceği ihtarı (7343 s.K. m.37)
TMK m.182/3Kişisel ilişkide sağlık, eğitim ve ahlak ölçütü; giderlere katılma
TMK m.183Yeni olgularda hâkimin önlemleri
TMK m.323Kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkı
TMK m.324/1Kişisel ilişkiyi zedelememe yükümlülüğü
TMK m.324/2Kişisel ilişki hakkının reddi veya alınması
TMK m.324/3Gereklere uyulmazsa velâyetin değiştirilmesi (7343 s.K. m.38)
TMK m.327Çocuğun bakım giderleri
TMK m.339Çocuğun menfaati; olgunluğu ölçüsünde düşüncesi
TMK m.340Bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlâkî ve toplumsal gelişim
TMK m.346, m.348Çocuğun korunması önlemleri; velâyetin kaldırılması
ÇKK m.5Danışmanlık tedbiri
ÇKK m.41/A, 41/DYerine getirme: müdürlük ve teslim mekânı
ÇKK m.41/FTeslim emrine aykırılık: disiplin hapsi
Yönetmelik m.40 (RG 04.08.2022)İlk aykırılıkta danışmanlık tedbiri talebi
4787 s.K. m.5Aile mahkemesinde uzman görevlendirilmesi
HMK m.189/2Hukuka aykırı delil kullanılamaz
TCK m.133–134Kişiler arası konuşmaların dinlenmesi; özel hayatın gizliliği
TCK m.234Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması
İİK m.344Nafaka kararına uymama

Yabancılaştırma ve tazminat: Çocuğu diğer ebeveyne karşı kışkırtmanın TMK 324/1 ihlali olarak velayet ve tazminat davasına etkisi için Kişisel İlişkiye Uymayan Ebeveynden Manevi Tazminat yazımıza bakın.

Sıkça Sorulan Sorular

Eşim çocuğu bana karşı kışkırtıyor, hukuken ne yapabilirim?

TMK 324/1’e göre ana ve babadan her biri diğerinin çocukla kişisel ilişkisini zedelemekten kaçınmakla yükümlüdür. Bu ihlal, kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi veya velayetin değiştirilmesi taleplerine dayanak oluşturabilir.

Velayet değişebilir mi?

Değişebilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, babanın çocukla kişisel ilişkisini sürekli engelleyen ve çocuğu teslim etmemesi nedeniyle yaptırıma uğrayan annenin velayet hakkını kötüye kullandığını kabul ederek velayetin babaya verilmesi gerektiğine karar vermiştir (HGK 01.04.2015, 2013/2-1926 E., 2015/1139 K.). Ayrıca TMK m.324/3 uyarınca kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerine uymayan velayet sahibinin velayeti, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla değiştirilebilir.

Çocuğum görüşmek istemediğini söylüyor, dava kaybedilir mi?

Bu beyan otomatik olarak esas alınmaz. Yargıtay, babası hakkında konuşmayı reddeden çocuğun bulunduğu bir dosyada sosyal inceleme raporlarını yeterli görmemiş ve çocuğun beyanı ile kişisel ilişkinin üstün yararına uygunluğu hakkında çocuk psikiyatristi incelemesi yaptırılmasını istemiştir (Y2HD 23.06.2022, 2022/4222 E., 2022/6217 K.). Çocuğun görüşü alınır, ama uzman değerlendirmesiyle birlikte tartılır.

En önemli delil nedir?

Uzman değerlendirmesi. Yargıtay, idrak çağındaki çocuğun dinlenmesini ve gerektiğinde 4787 sayılı Kanun m.5 uyarınca uzman raporu alınmasını aramaktadır (Y2HD 12.01.2017, 2016/24437 E., 2017/300 K.). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 21.04.2025 tarihli 2024/5917 E., 2025/4008 K. sayılı kararında da rapor alınmaksızın eksik incelemeyle karar verilmesinin bozma sebebi olduğu belirtilmiştir. Ayrıca tarih tarih tutulan kayıtlar, tutanaklar ve yazışmalar gerekir.

Görüşme engelleniyorsa nereye başvururum?

Çocuğun yerleşim yerindeki adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne (ÇKK m.41/A). 7343 sayılı Kanun’la ilgili maddeler İcra ve İflas Kanunu’ndan çıkarılıp Çocuk Koruma Kanunu’na taşınmıştır; teslim ve görüşme müdürlükçe belirlenen teslim mekânlarında, gerektiğinde uzman eşliğinde yapılır.

Danışmanlık tedbiri nedir?

Yükümlünün teslim emrine aykırı ilk hareketinde müdürlüğün aile mahkemesinden talep ettiği tedbirdir (Çocuk Teslimi Yönetmeliği m.40). Çocuk Koruma Kanunu m.5’e göre amacı, çocuğun bakımından sorumlu olanlara çocuk yetiştirme konusunda, çocuklara da eğitim ve gelişimleriyle ilgili sorunlarda rehberlik etmektir. Çocuk, hak sahibi veya yükümlü hakkında uygulanabilir.

Ben de karşılık verebilir miyim?

Vermeyin. Çocuğu karşı tarafa karşı kışkırtmak, nafakayı kesmek veya çocuğu iade etmemek hem çocuğa zarar verir hem dosyada aleyhinize döner. Çocuğun geri getirilmemesi ayrıca TCK 234’teki suçu gündeme getirebilir.

Çocuk gelmek istemese de görüşme gününde beklemeli miyim?

Evet. Belirlenen günlerde hazır bulunmak ve bunu kayıt altına almak hem hukuken hem de çocukla bağın korunması bakımından kritiktir. Devamlılık, uzun vadede yabancılaştırmanın en güçlü panzehiridir.

Kişisel ilişki kararına uymayan eşe ne yaptırım uygulanır?

Teslim emrine aykırı davranan veya kararın yerine getirilmesini engelleyen kişi, şikâyet üzerine kişisel ilişki kararlarında üç günden on güne kadar, çocuk teslimi kararlarında üç aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır (ÇKK m.41/F). Aykırılık sürerse mahkeme, kararında yaptığı ihtara dayanarak velayeti değiştirebilir (TMK m.182/2, m.324/3).

Çocuğun duruşmada dinlenmesi şart mı?

Hayır. Hukuk Genel Kurulu’na göre ayırt etme gücüne sahip çocuğun görüşü uzman pedagog aracılığıyla alınmışsa mahkemenin onu ayrıca duruşmada dinlemesi gerekmez; esas olan, çocuğa uygun ortamda görüşünü ifade etme imkânı tanınmasıdır (HGK 21.02.2019, 2018/2-1072 E., 2019/185 K.; HGK 19.04.2022, 2019/2-96 E., 2022/571 K.).

Görüşmeyi engelleyen eş çocuğu kaçırma suçu işlemiş olur mu?

Kural olarak hayır. TCK m.234/1 yalnızca velayet yetkisi elinden alınmış ana veya babanın ya da üçüncü derece dahil kan hısmının çocuğu kaçırması veya alıkoymasını suç olarak düzenler. Velayet sahibinin görüşmeyi engellemesine karşı doğru yol, Çocuk Koruma Kanunu’ndaki yerine getirme ve disiplin hapsi mekanizması ile velayetin değiştirilmesi davasıdır.

Kişisel ilişki her hafta sonu kurulabilir mi?

Hukuk Genel Kurulu, çocuğun bütün hafta sonlarını velayeti olmayan ebeveynle geçirmesini hem çocuk hem velayet sahibi bakımından sakıncalı bulmuş ve hafta sonları ile tatil günlerinin ebeveynler arasında paylaşılmasını makul ve adil saymıştır (HGK 20.03.2013, 2012/2-799 E., 2013/389 K.). Takvim, çocuğun yaşı ve gelişimi gözetilerek belirlenir.

⚖️ Mevzuat ve Resmî Kaynaklar

Bu sayfada anılan kanun maddelerinin güncel metnine ve içtihatlara yukarıdaki resmî kaynaklardan ulaşabilirsiniz. Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce güncel hâlin teyit edilmesi önerilir.

Dosyanız için değerlendirme

Süreler kısadır ve usul hataları geri alınamaz. Belgelerinizi birlikte inceleyelim.

İletişime Geçin

İşleminizi doğru usulle yürütelim

Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara

📞 Hemen Arayın: 0554 648 37 15💬 WhatsApp📋 Ön Değerlendirme

Bu içerik Aile ve Boşanma Hukuku alanındadır.

Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi  ·  Bu alandaki tüm rehberler  ·  Tüm hukuk dalları

Post by Av. Fatma Öztürk