Boşanmada İstinaf Dilekçesi Nasıl Yazılır? Süre ve Usul

Süre: iki hafta ve gerekçeli kararın usulen tebliği — HMK m.345

HMK m.345 uyarınca istinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır ve bu süre ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar. Bu hükümdeki iki ifade kritiktir. “Tebliğiyle” ifadesi nedeniyle süre, kısa kararın duruşmada açıklanmasıyla değil, gerekçeli kararın tebliğiyle başlar. “Usulen” ifadesi nedeniyle tebligat Tebligat Kanunu’na uygun yapılmamışsa süre işlemez; örneğin tebliğ evrakında tebliğ memurunun ad ve soyadının yazılı olmaması hâlinde kararın usule uygun tebliğ edildiğinden söz edilemez. Süre her taraf için ayrı ayrı işler; karşı tarafa daha önce tebliğ edilmiş olması sizin sürenizi etkilemez. Elektronik tebligatta ise Tebligat Kanunu m.7/a uyarınca tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır.

HMK m.349/1 uyarınca taraflar ilamın kendilerine tebliğinden önce istinaf yoluna başvurma hakkından feragat edemez. Başvuru yapıldıktan sonra feragat edilirse HMK m.349/2 uyarınca dosya bölge adliye mahkemesine gönderilmez ve kararı veren mahkemece başvurunun reddine karar verilir; dosya gönderilmiş ve henüz karara bağlanmamışsa başvuru feragat nedeniyle reddolunur. Anlaşmalı boşanmada kararı hızla kesinleştirmek isteyen tarafların feragat beyanını bu kurala göre vermesi gerekir. Harç ve giderler başvuruyla birlikte yatırılmalıdır; eksik yatırılmışsa HMK m.344 uyarınca bir haftalık kesin süre verilir, ancak bu süre iki haftalık başvuru süresini kısaltacak biçimde yorumlanamaz. HMK m.346 uyarınca dilekçe kanuni süre geçtikten sonra verilir veya kesin bir karara ilişkin olursa kararı veren mahkeme dilekçenin reddine karar verir; bu karara karşı tebliğden itibaren bir hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir. E-tebligat için e-tebligatta sürenin başlangıcı yazımıza bakabilirsiniz.

Boşanmada istinaf sınırı ve dilekçenin verileceği yer — HMK m.341 ve 343

HMK m.341 uyarınca ilk derece mahkemelerinden verilen nihai kararlara karşı istinaf yoluna başvurulabilir; miktar veya değeri kanunda gösterilen ve her yıl yeniden değerleme oranında artırılan sınırı geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararlar ise kesindir. Boşanma şahıs varlığına ilişkin bir dava olduğundan boşanma hükmü bakımından parasal sınır uygulanmaz; anlaşmalı veya çekişmeli olması fark etmez, velayet ve kişisel ilişkiye ilişkin hükümler de istinafa açıktır. Buna karşılık yalnızca nafaka, maddi ve manevi tazminat veya ziynet gibi fer’i parasal bir kalem için istinafa başvurulacaksa, o kalemin istinaf sınırını aşıp aşmadığı kararın kanun yolu bölümünden ve güncel sınırdan teyit edilmelidir. Güncel sınır için istinaf kesinlik sınırı 2026 yazımıza bakabilirsiniz.

HMK m.343 uyarınca istinaf dilekçesi kararı veren mahkemeye verilir; dilekçe başka bir yer mahkemesi aracılığıyla da gönderilebilir, ancak doğrudan bölge adliye mahkemesine sunulmaz. Uygulamada vekil aracılığıyla UYAP üzerinden elektronik olarak da başvurulabilir. Dilekçe ve eklerinin karşı taraf sayısı kadar örneği eklenmeli, istinaf karar ve ilam harcı ile başvuru harcı ve tebligat giderleri yatırılmalıdır. Dilekçe kararı veren mahkemece karşı tarafa tebliğ edilir; cevap ve varsa katılma yoluyla istinaf dilekçesi alındıktan sonra dosya bölge adliye mahkemesine gönderilir.

Dilekçenin zorunlu unsurları ve yazmadığınız sebebin incelenmemesi — HMK m.342 ve m.355

HMK m.342/1 uyarınca istinaf yoluna dilekçe vermek suretiyle başvurulur; ikinci fıkra dilekçede bulunması gereken hususları sayar: tarafların ve varsa vekillerinin kimlik ve adresleri, kararı veren mahkeme ile kararın tarih ve sayısı, kararın tebliğ tarihi, başvuru sebepleri ve gerekçesi, talep sonucu ve imza. Bunlar arasında sonucu belirleyen, m.342/2-e’deki başvuru sebeplerini ve gerekçesini gösterme yükümlülüğüdür. HMK m.342/3 uyarınca dilekçe başvuranın kimliği ve imzasıyla kararı yeteri kadar belli edecek kayıtları taşıyorsa diğer hususlar bulunmasa bile doğrudan reddolunmaz; ancak bu durumda inceleme HMK m.355’e göre yalnız kamu düzeniyle sınırlı kalır. Bu nedenle süre tutum dilekçesi tek başına yeterli bir strateji değildir; gerekçeli dilekçe süresi içinde verilmelidir.

HMK m.355 uyarınca inceleme istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır; ancak bölge adliye mahkemesi kamu düzenine aykırılık gördüğü takdirde bunu re’sen gözetir. Boşanma dosyalarında bu ayrım doğrudan sonuç doğurur: velayet ve çocuğun üstün yararı gibi kamu düzeniyle ilgili hususlar re’sen gözetilebilirken, kusur dağılımı, tazminat miktarının azlığı veya fazlalığı, nafakanın takdiri, ziynet alacağı, yargılama giderleri ve vekâlet ücreti dilekçede ayrı ayrı yazılmadıkça incelenmez. “Karar usul ve yasaya aykırıdır” biçimindeki genel ifadeler bu nedenle hak kaybı doğurur. Dilekçe, karardaki her hüküm fıkrası için ayrı bir husus açılarak yazılmalıdır: boşanma hükmü, kusur tespiti, velayet, kişisel ilişki, tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat, ziynet, yargılama gideri ve vekâlet ücreti. Atlanan husus incelenmeyen hususdur.

İstinaf incelemesinde yeni delil sunma imkânı da sınırlıdır. HMK m.357 uyarınca bölge adliye mahkemesinde karşılık dava açılamaz, davaya müdahale talep edilemez, davanın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağına ilişkin hükümler saklıdır ve ilk derece mahkemesinde ileri sürülmeyen yeni delillere kural olarak dayanılamaz; ancak ilk derece mahkemesinin usulüne uygun göstermesine rağmen incelemediği deliller ile taraflarca mücbir sebeple gösterilemeyen deliller ve hâkimin re’sen dikkate alacağı hususlar bu yasağın dışındadır. Boşanma dosyalarında çocuğa ilişkin olgular re’sen araştırıldığından velayette yeni olguların değerlendirilmesi mümkündür. Kusur değerlendirmesinin genel çerçevesi için boşanmada kusur yazımıza bakabilirsiniz.

Karşı taraf başvurduysa: cevap ve katılma yoluyla istinaf — HMK m.347 ve 348

İstinaf süresini kaçırdığını düşünen taraf için ikinci bir kapı vardır. HMK m.347 uyarınca istinaf dilekçesi karşı tarafa tebliğ edilir ve karşı taraf tebliğden itibaren iki hafta içinde cevap verebilir. HMK m.348/1 uyarınca karşı taraf bu cevap süresi içinde katılma yoluyla istinaf başvurusunda da bulunabilir. Bu, boşanma dosyalarında sık karşılaşılan bir durumu çözer: karar kısmen lehinize olduğu için istinafa gitmemeye karar verdiniz, ancak karşı taraf başvurdu ve dosya zaten üst mahkemeye gidiyor; bu durumda kendi aleyhinize olan hüküm fıkralarını da katılma yoluyla inceletebilirsiniz.

Katılma yoluyla istinafın asıl başvuruya bağlı olduğu unutulmamalıdır. HMK m.348/2 uyarınca istinaf yoluna başvuran bu talebinden feragat eder veya talebi bölge adliye mahkemesince esasa girilmeden reddedilirse katılma yoluyla başvuranın talebi de reddedilir. Bu nedenle kendi aleyhinize ciddi bir hüküm varsa ve süreniz hâlâ işliyorsa, katılma yoluna güvenmek yerine asıl başvuru yapmak daha güvenlidir. Katılma yoluyla verilen dilekçede de HMK m.342 ve m.355 kuralları aynen uygulanır.

Bölge adliye mahkemesi ne karar verir? HMK m.352, 353 ve 356

Dosya bölge adliye mahkemesine geldiğinde önce HMK m.352 uyarınca ön inceleme yapılır: kararın kesin olup olmadığı, başvurunun süresinde yapılıp yapılmadığı, başvuru şartlarının bulunup bulunmadığı ve dilekçenin içeriği incelenir; eksiklik varsa başvurunun reddine karar verilir. Ön inceleme sonunda HMK m.353 uyarınca duruşma yapılmadan karar verilebilecek hâller değerlendirilir. İlk derece mahkemesinin görev veya yetki kurallarına aykırı karar vermesi, dava şartlarına aykırılık, davanın usulden reddine ilişkin kararın yerinde olmaması, esas hakkında karar verilmemesi, taraf teşkili sağlanmaması veya önemli delillerin hiç değerlendirilmemesi gibi durumlarda karar kaldırılarak dosya ilk derece mahkemesine gönderilir.

Esasa ilişkin karar usul ve kanuna uygunsa başvuru duruşma yapılmadan esastan reddedilir; yeniden yargılama yapılmasını gerektirmeyen hukuka aykırılıklar varsa bölge adliye mahkemesi kararı düzelterek yeniden esas hakkında karar verir. Bu hâllerin dışında HMK m.356 uyarınca duruşma açılır, eksiklikler tamamlanır ve bölge adliye mahkemesi yeniden esas hakkında karar verir. Boşanma dosyalarında kusur dağılımının değiştirilmesi, tazminat veya nafaka miktarının yeniden takdiri çoğunlukla bu yolla gerçekleşir. HMK m.351 uyarınca başvurunun kötüniyetle yapıldığı anlaşılırsa HMK m.329 kapsamında yaptırım uygulanabilir.

İstinaf icrayı durdurur mu? Temyiz yolu — HMK m.350, 361 ve 362

HMK m.350/1 uyarınca istinaf yoluna başvurma kararın icrasını durdurmaz; İİK m.36’daki icranın geri bırakılmasına ilişkin hüküm saklıdır, ancak nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez. Bu nedenle tedbir nafakasına ilişkin hükme karşı istinafa başvurmuş olmak ödemeyi kesmeyi haklı kılmaz; aksi hâlde icra takibi ve İİK m.344 kapsamında tazyik hapsi gündeme gelir. HMK m.350/2 uyarınca ise kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez; boşanma hükmü, velayet ve buna bağlı çocuk teslimi gibi hükümler kesinleşmeden icra edilemez ve boşanmanın nüfusa işlenmesi de kesinleşmeyi bekler. Kesinleşmenin sonuçları için boşanma kesinleşmeden neler yapılamaz yazımıza bakabilirsiniz.

Bölge adliye mahkemesinin kararına karşı HMK m.361 uyarınca tebliğden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabilir. Temyiz incelemesi hukuki denetimle sınırlıdır; olayın maddi yönü yeniden tartışılmaz ve yeni delil sunulamaz. HMK m.362 temyiz edilemeyen kararları sayar ve parasal fer’i kalemler bakımından temyiz sınırı gözetilir; boşanma davalarında bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı temyiz yoluna uygulamada Yargıtay 2. Hukuk Dairesi önünde başvurulmaktadır. Hangi hükmün temyize açık olduğu konusunda tereddüt varsa kararda gösterilen kanun yolu ve süresine göre hareket etmek gerekir.

Kanun yolu bildirimi hatalıysa ve sık yapılan hatalar

Kararda kanun yolu ve süresinin hatalı gösterilmesi hâlinde hak kaybı yaşanabileceği endişesi sık dile getirilir. Anayasa Mahkemesi, kanun yolu süresinin hatalı gösterildiği durumlarda başvurunun süre yönünden reddedilmesinin öngörülebilirlik sınırları içinde kabul edilemeyeceğini ve kararda gösterilen süre içinde başvurulduğu hâlde talebin süreden reddinin mahkemeye erişim hakkının özünü zedelediğini belirtmiştir. Yine de tereddüt varsa kısa olan süreye göre hareket etmek en güvenli yoldur.

Uygulamada en sık yapılan hatalar şunlardır: süreyi kısa kararın açıklandığı tarihten saymak; usulsüz tebligatı fark etmemek; “usul ve yasaya aykırıdır” gibi genel gerekçe yazmak; kusur, tazminat, nafaka, ziynet ve vekâlet ücreti gibi fıkraları ayrı ayrı yazmamak; tebliğden önce feragat dilekçesi vermek; dilekçenin reddine karşı süreyi iki hafta sanmak; katılma yoluyla istinafa güvenip asıl başvuruyu kaçırmak; istinafta yeni delil sunmaya çalışmak ve nafaka ödemesini kesmek. Boşanma kararına karşı istinaf dilekçenizi hüküm fıkraları bazında birlikte hazırlamak için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.